CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

309627 Bijlage 1 Lokale Adaptatiestrategie.pdf

Raadsvergadering 3 februari 2022, gemeente LingewaardBij agendapunt: Lokale Adaptatiestrategie en Uitvoeringsagenda (bespreekstuk i.v.m. motie)11.746 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Lokale Adaptatiestrategie Lingewaard Versie: Definitief Vaststellingsdatum: 3 februari 2022

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

“We kunnen onze kop niet langer in het zand steken. Klimaatverandering is een feit, dus moeten we ons aanpassen.

“

Colofon Vastgesteld door de gemeenteraad van Lingewaard op 3 februari 2022. Deze Lokale Adaptatiestrategie is tot stand gekomen in een interactief proces met gemeente Lingewaard, inwoners én stakeholders. Gemeentelijk projectleider: Opstelling LAS: Vormgeving LAS:

C. de Jong A. Hofstad, Hofstad Advies & Organisatie I. Jansen, Marketinge

Versie Definitief:

3 februari 2022

Zaaknummer: 52721

Leeswijzer Her en der in dit document vindt u quotes (herkenbaar tussen gestippelde lijnen geplaatst). Deze quotes zijn afkomstig van de deelnemers aan de enquête (ruim 900 respondenten), hoofdzakelijk inwoners maar ook ondernemers, raadsleden en gemeentelijke medewerkers. Verder is dit document geschreven vanuit de ‘wij-vorm’. Daar is bewust voor gekozen om te benadrukken dat het een gezamenlijke strategie is van gemeente, én inwoners én stakeholders’. Foto voorkant: Scheurvorming in panden door extreme droogte

Voorwoord

Splitsing van de Rijn in de Waal en het Pannerdensch kanaal

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Voorwoord Samen aan de slag voor een mooi, klimaatbestendig Lingewaard! Dat is in één zin waar dit document over gaat. Een mooi, klimaatbestendig Lingewaard is een Lingewaard dat optimaal aangepast is aan de gevolgen van klimaatverandering. Want ook als we er in Lingewaard en wereldwijd in slagen om ons energiegebruik drastisch te verlagen en duurzaam opgewekt te krijgen, blijft klimaatverandering voorlopig aan de orde. Langere periodes van droogte en hitte, maar ook hevige regenbuien zijn daar de belangrijkste kenmerken van. Als we wachten met het nemen van klimaatbestendige maatregelen, dan is de gevolgschade groter, en zijn in de toekomst duurdere maatregelen nodig. Daar nú aan werken maakt dat wij, onze kinderen en onze (achter)kleinkinderen straks niet met hoge kosten worden geconfronteerd. Ik ben er trots op dat we in Lingewaard samen met lokale betrokken partijen en inwoners een realistische Lokale Adaptatiestrategie (LAS) hebben opgesteld. De LAS beschrijft hoe we de komende jaren op lokaal niveau werk maken van een klimaatbestendig Lingewaard én welke maatregelen of projecten daaruit voorkomen. Waar deze LAS vooral ingaat op hoe en wat we binnen onze gemeentegrenzen gaan doen, daar gaat de RAS, de Regionale Adaptatiestrategie, vooral in op wat de regio Rivierenland onderneemt op klimaatgebied.

Ik nodig u van harte uit om deze LAS te lezen, geïnspireerd te raken en uw steentje bij te dragen aan een mooi klimaatbestendig Lingewaard! Johan Sluiter Wethouder gemeente Lingewaard 2021

Strategie in beeld

Julianaplein Gendt: bomen voor schaduw tegen hitte

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Samenvatting Lokale Adaptatiestrategie Lingewaard (LAS)

Waar willen we naar toe?

Beter bestand tegen hitte

Beter bestand tegen langdurige perioden van droogte De baas over wateroverlast door extreme regenbuien Klimaatbestendige toeristische en recreatieve voorzieningen

Klimaatbestendige natuur- en landschappen

De strategielijnen: 1.

2.

3.

4.

Informeren & verleiden

Het goede voorbeeld

Borgen van klimaatadaptatie

Focus op prioriteiten

De projectthema’s: 1.

HITTE OP DE KAART

GROEN, GROENER, GROENST

4.

2.

KLAAR MET SCHEURVORMING

KLIMAATBESTENDIG BOUWEN

5.

3.

AANTREKKELIJKE (BUITEN) ZWEMWATEREN

KLIMAATBEWUST LINGEWAARD

6.

Klimaatbestendig Lingewaard 2050

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

“

Omdat de klimaatverandering grote gevolgen heeft voor onze leefomgeving. Er ontstaan flinke scheuren in ons huis, het land wordt droger, er moet meer gesproeid worden. We moeten meer thuis werken, maar bij enorme hitte, zoals afgelopen zomers is dat bijna niet te doen. Thuis is geen kantooromgeving.

“

Inhoudsopgave Lokale AdaptatieStrategie (LAS)

VOORWOORD STRATEGIE IN BEELD 1. 1a 1b.

INLEIDING 10 Waarom een Lokale Adaptatiestrategie (LAS)? 12 Hoe verhoudt zich het LAS (lokaal) met NAS (nationaal) en RAS (regionaal) 13

2. 2a. 2b. 2c.

TOTSTANDKOMING LAS 17 Stresstest 19 Klimaatgesprekken 19 Enquête 19

3. 3a. 3b.

WAARHEEN? 21 Missie: naar een klimaatbestendig Lingewaard in 2050? 23 Hoe ziet een klimaatbestendig Lingewaard er dan uit? 23

4.

WAT GEBEURT ER AL? 24

5. 5a. 5b.

HOE DAN? 28 Wat betekent deze strategie? 30 Wat is de strategie? 30

6. 6a. 6b. 6c. 6d. 6e. 6f.

DOEN! De projectthema’s. 32 Hitte op de kaart 34 Klaar met scheurvorming 35 Aantrekkelijke buitenzwemwateren 35 Groen, Groener, Groenst 35 Klimaatbestendig bouwen 36 Klimaatbewust Lingewaard 36

7.

OVER DE UITVOERING 37

Bijlage 1: belangrijkste uitkomsten uit de klimaatgesprekken en de enquête 40

Via deze inlaat in Doornenburg, wordt de Linge en de regio voorzien van water

Inleiding

Remco van Ahee

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Remco van Ahee Groen Schoolplein Donatushof Bemmel Minstens 1x per jaar stond de Flierenhofstraat helemaal blank. Het vieze water liep dan dóór het huis van mijn buurman. Er moest wel iets gebeuren. Een herinrichtingsplan met een verkeersluwe inrichting en een groot infiltratieriool was het antwoord van Lingewaard. 2 jaar geleden kregen we ook een brief van de school tegenover ons. Er waren initiatieven van schoolouders voor een groen schoolplein, met als doel: ‘veel groen, meer beleving’. Na een buurtbijeenkomst ben ik gevraagd om vanwege mijn civiel/groene achtergrond de buurt te vertegenwoordigen. Een prachtig moment om dit plan mee te laten koppelen met de herinrichting van de Flierenhofstraat! Het schoolplein is opgepakt onder de Stichting Donatushof, waar ik ook in zit. We hebben ontwerpen gemaakt, sponsorlopen gehouden en subsidie voor afkoppelen gekregen van het Waterschap. De gemeente heeft geholpen en veel vrijheid gegeven aan de keuze van planten. Maar het plein is nu af en het is prachtig. De watergootjes hebben zelfs riviernamen gekregen!

Remco van Ahee op het schoolplein

11.

Inleiding

Droogte: door neerslagtekort en verdamping

1a. Waarom een Lokale Adaptatiestrategie (LAS)?

Hoewel we wereldwijd flink ons best doen om de broeikasgassen te verminderen, kunnen we niet voorkómen dat het klimaat verandert. Het meest duidelijk is dat te zien aan de wereldwijde temperatuurtoename. Wetenschappers voorspellen dat het rond het jaar 2100 sowieso 0,3 tot 1,7 graad warmer is geworden. Maar het zou ook wel eens kunnen oplopen tot 5 graden. Dat lijkt misschien niet heel erg veel, de gevolgen kunnen echter dramatisch zijn. Aan de andere kant van de wereld, zoals in Zuidoost-Azië of Afrika, maar ook dichtbij huis in Lingewaard krijgen we steeds meer te maken met de negatieve gevolgen van klimaatverandering.

Hitte: door klimaatverandering neemt het

Warmer lijkt fijn, maar heeft negatieve gevolgen voor: > gezondheid > leefbaarheid > energievraag > arbeidsproductiviteit > biodiversiteit > wegen en bruggen > netwerken (waaronder elektriciteit) > de kwaliteit van het oppervlaktewater

Wateroverlast: extreme buien kunnen het

openbare leven flink beperken en hinderen, zeker als het water niet plaatselijk wordt vastgehouden, snel kan infiltreren of afvloeien. De risico’s zijn onder andere het onderlopen van straten met schade aan verharding en verslechterde bereikbaarheid tot gevolg, het afsterven van planten in parken, schade aan (parkeer)kelders en gebouwen, uitval van vitale functies zoals de stroomvoorziening en een afname van de kwaliteit van het oppervlaktewater.

Overstromingen: de kans op overstromingen

aantal zomerse en tropische dagen toe. Dat klinkt misschien leuk voor velen. Maar hitte kan ook tot verschillende problemen leiden op het gebied van onder andere gezondheid, leefbaarheid, energievraag, arbeidsproductiviteit, biodiversiteit, infrastructuur zoals bruggen, netwerken (waaronder elektriciteit), en de kwaliteit van het oppervlaktewater.

Hitte

ontstaat droogte. Droogte heeft verschillende risico’s, zoals schade aan het groen in de gebouwde omgeving en de biodiversiteit, funderingsproblemen, gevolgen voor landbouw en afname van (zwem)waterkwaliteit.

als gevolg van een dijkdoorbraak in onze regio is weliswaar heel klein, de gevolgen van dit vierde klimaateffect zijn zeer groot. Het overstromingsrisico en de gevolgen daarvan voor vitale en kwetsbare functies, wordt op regionaal niveau, in de Regionale Adaptatiestrategie (RAS) uitgebreid opgepakt en daarom niet in deze Lokale Adaptatiestrategie.

Droogte Hitte en weinig regen zorgen voor droogte. Droogte kan leiden tot: > oogstschade > verdorren van planten > sterfte bij dieren > verzakken van panden > afname van de kwaliteit van (zwem)water > grote vraag naar leidingwater door hitte en droogte

12.

Wateroverlast / Overstromingen Als het water van heftige regenbuien niet de bodem in kan, ontstaat wateroverlast: > straten kunnen onderlopen > planten kunnen afsterven > er kan schade ontstaan aan (parkeer)kelders en gebouwen > stroom kan uitvallen > de kwaliteit van het het oppervlaktewater kan afnemen

Gezondheidsverlies, arbeidsverlies en kosten door mogelijke toename allergieën en infecties

Cumulatieve effecten

Afbeelding 1: De urgentie in beeld Bron: Nationale Adapatatiestrategie

Door aanpassingen te doen, aan ons huis, de tuin, de openbare ruimte, de landbouwgronden en aan de natuur, hebben we minder last van de veranderingen aan het klimaat. Dat noemen we klimaatadaptatie.

1b. Hoe verhoudt zich het LAS (lokaal) met de NAS (nationaal) en de RAS (regionaal)?

De landelijke basis voor deze LAS is het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA). Met dit Deltaplan willen de gezamenlijke overheden – Rijk, waterschappen, provincies en gemeenten - het proces van (ruimtelijke) klimaatadaptatie versnellen en intensiveren. Het uiteindelijke doel is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust1 is ingericht. Het plan bestaat uit zeven doelen. Zie de figuur hiernaast. Ook de gemeente Lingewaard volgt deze ambities. De stappen/doelen één t/m drie worden om de zes jaar herhaald. De zeven doelen worden uitgelegd op pagina vijftien.

Afbeelding 2: de zeven ambities van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie

1 Waterrobuust inrichten = het zodanig vormgeven en inrichten, dat de impact van bijvoorbeeld ernstige neerslag zo klein mogelijk blijft.

13.

Naast het DPRA is er ook de NAS, de Nationale AdaptatieStrategie. De NAS is opgesteld op advies van de landelijke Rekenkamer én van de Europese Commissie. De NAS ondersteunt de regionale aanpak die overal in het land wordt gehanteerd en is breder van opzet dan het DPRA, bijvoorbeeld op het gebied van de hittekaarten en de stresstesten. Zo gaat de NAS dieper in op het klimaateffect hitte, door meer aandacht voor de zogenaamde hittekaarten, kaarten waarop je ziet waar het in de gemeente het warmst wordt en waar dat tot problemen kan leiden. Alle klimaateffecten worden uitgebreid in beeld gebracht en de gevolgen benoemd. Kenmerkend zijn de overzichtelijke bollenschema’s die meer dan 100 klimaateffecten in beeld brengen (https://nas-adaptatietool.nl/). Waar onderwerpen of netwerken elkaar raken, trekken de programmateams van de NAS en het Deltaprogramma samen op.

Nationale Adaptatie Strategie (NAS)

Regionale Adaptatie Strategie (RAS Rivierenland)

Lokale Adaptatie Strategie (LAS)

RAS Rivierenland

Om invulling te geven aan de zeven doelen uit het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie werkt de gemeente Lingewaard ook samen in een regionaal samenwerkingsverband. Op regionaal niveau hebben gemeenten, waterschap, provincie en andere stakeholders samen gewerkt om met hulp van een Regionale klimaat Adaptatie Strategie (RAS) richting te geven aan de (regionale) klimaatopgave. Deze RAS voor Rivierenland maakt op regionaal niveau inzichtelijk of, en zo ja wáár extra inzet nodig is om sinds 2020 klimaatadaptief te handelen en in 2050 klimaatadaptief ingericht te zijn. Aan deze RAS is een Samenwerkingsagenda voor de uitvoering gekoppeld.

“Het is onontkoombaar.

Liever heads up aanpakken dan struisvogelen.

“

14.

Omgevingsvisie Lingewaard ligt in een groene omgeving. De koers voor 2035 is om dit ook zo te behouden of nog meer te ontwikkelen. Dit is gunstig om de effecten van klimaatadaptieve maatregelen te versterken. In de vastgestelde koers 2035, die als basis dient voor de Omgevingsvisie Lingewaard, staat benoemd dat wij ons zoveel mogelijk inzetten om de woonkernen en buitengebied klimaatadaptief in te richten.

Het DPRA kent verschillende doelen:

Doel 6: Stimuleren en faciliteren

Doel 1: Kwetsbaarheid in beeld brengen

Beschikbare kennis, instrumenten en ervaringen worden zo veel mogelijk gedeeld met alle betrokkenen. Zo hoeft niet iedereen het wiel opnieuw uit te vinden en worden de partijen gestimuleerd een bijdrage te leveren.

Met de zogenaamde stresstest worden de kwetsbaarheden in beeld gebracht voor de thema’s wateroverlast, overstromingen, hitte en droogte.

Doel 2: Risicodialoog / klimaatgesprek voeren en strategie opstellen

Doel 7: Handelen bij calamiteiten

De klimaatgesprekken worden gevoerd met alle betrokkenen (stakeholders). De kwetsbaarheden en de mogelijke oplossingsrichtingen worden besproken. Het eindresultaat is de adaptatiestrategie waarin staat beschreven welke route er wordt gevolgd om klimaatbestendig te worden.

Calamiteiten zoals bijvoorbeeld ernstige wateroverlast of overstromingen kunnen niet volledig worden voorkomen, ook niet met een klimaatbestendige inrichting. Voor die situaties moet er een plan worden opgesteld dat beschrijft hoe te handelen bij een calamiteit.

Doel 3: Uitvoeringsagenda opstellen In de Uitvoeringsagenda wordt de strategie verder uitgewerkt naar concrete maatregelen.

Doel één t/m drie zijn inmiddels behaald. Voor u ligt nu de Lokale Adaptatiestrategie.

Doel 4: Meekoppelkansen benutten

Wanneer dat mogelijk is, moet klimaatadaptatie tegelijk ook worden meegenomen binnen andere projecten. Zo kunnen bijvoorbeeld bij een rioolvervanging of een wegreconstructie, zonder (veel) extra kosten ook klimaatbestendige maatregelen worden doorgevoerd.

Doel 5: Reguleren en borgen Door klimaatadaptatie te borgen en op te nemen in visies, standaarden, richtlijnen en (beleids)plannen, zorgen we ervoor dat het voor iedereen duidelijk wordt wat er moet worden gedaan om in 2050 (doel Deltaplan Ruimtelijke adaptatie) klimaatbestendig te zijn.

“In de badkuip die

Lingewaard is moeten we opschieten om niet achter de feiten aan te gaan lopen (...)

“

15.

Met waterdoorlatende verharding voorkom je dat de bodem verdroogt

Maak je gevel koel en groen!

Afkoppelen schoon regenwater

Een groen dak heeft veel voordelen: geeft koeling, houdt regenwater vast en zorgt voor biodiversiteit

Wat is het verschil tussen klimaatadaptatie en klimaatmitigatie?

Klimaatadaptatie thuis • •

Met klimaatadaptatie bedoelen we dat we ons aanpassen aan het veranderende klimaat. We moeten rekening houden met langere perioden van droogte, meer hittegolven, maar ook met meer regen in korte tijd. Klimaatadaptatie is wat anders dan klimaatmitigatie. Met klimaatmitigatie proberen we klimaatverandering juist zo veel mogelijk te voorkomen. Dat doen we bijvoorbeeld door energie te besparen en duurzame energie op te wekken, zoals met zonnepanelen. Ook al zetten we maximaal in op klimaatmitigatie, de klimaatverandering zal hoe dan ook gevolgen hebben op onze leefomgeving. Op de Noordpool, in Afrika, maar ook in Lingewaard. Klimaatadaptatie is dan ook onvermijdelijk.

16.

• • • • •

Groen dak Opvangen regenwater (ondergronds of regenton) Minder terras, meer gazon Planten, struiken, bomen Goede zonwering aan de buitenkant van uw huis Tijdens hittegolf: ’s nachts ventileren Spaarzaam zijn met sproeien van de tuin tijdens droogte

Hoofdstuk 2 Totstandkoming LAS

Jaap Bergmans en Peter van Venrooij

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Jaap Bergmans en Peter van Venrooij Waterberging Bosweistraat e.o. Bemmel In de Bosweistraat en omgeving was sprake van wateroverlast bij extreme regenbuien. De gemeente heeft daarom onder de rijbaan een waterberging aangelegd. Regenwater wordt daar tijdelijk opgevangen. Peter: “Als je de straat ziet dan lijkt hij op alle anderen, maar onder de grond is het één groot huzarenstukje van vakmanschap en techniek. Dat beseft bijna niemand.” Jaap: “Het belangrijkste was om de buurt aangehaakt te houden. Het was een grote klus met veel impact, maar dat is goed gelukt. Goed uitleggen wat je doet én waarom je het doet!”

Wateroverlast voorheen

Via deze kolk stroomt het regenwater in de waterberging onder de straat

Een pakket van steenslag onder de straat. Tussen deze stenen kan veel regenwater worden geborgen

18.

Hoe zijn we tot de LAS gekomen?

in bijlage 1 een samenvatting en op de website klimaatbestendig.lingewaard.nl is de gehele rapportage te vinden met de resultaten van de enquête.

2a.

Met de opbrengst van de stresstest, de klimaatgesprekken en de enquête zijn we aan de slag gegaan om deze LAS en de bijbehorende Uitvoeringsagenda op te stellen, met daarin concrete plannen om Lingewaard klimaatbestendig te maken. Er is tevens aansluiting gezocht bij de RAS. Deze LAS is dus een document van de hele gemeenschap, niet alleen van de gemeentelijke organisatie. Daar waar we in dit document dan ook spreken over ‘we’ wordt de hele gemeenschap bedoeld.

De uitkomsten van de lokale klimaatstresstest, de klimaatgesprekken en de enquête vormen de basis voor de LAS.

Wat kwam er uit de lokale klimaatstresstest?

De eerste stap op weg naar deze strategie was de lokale klimaatstresstest die Lingewaard heeft uitgevoerd. Deze lokale stresstest is te vinden op de website klimaatbestendig.lingewaard.nl van de gemeente Lingewaard. In deze stresstest is inzichtelijk gemaakt waar en welke klimaatkwetsbaarheden er in onze gemeente zijn. Daarbij is onder andere gebruik gemaakt van de regionale stresstest van het samenwerkingsverband. Met de stresstest hebben we nu inzicht in de mate van hittestress als gevolg van langdurige hitte, wateroverlast bij hevige regen en de gevolgen van langdurige droogte voor natuur, landbouw en onze woningen en tuinen. De belangrijkste uitkomsten uit de lokale stresstest zijn te vinden op pagina 20.

2b.

Klimaatgesprekken

In de volgende stap zijn we zo veel mogelijk in gesprek gegaan met inwoners, raadsleden, met gemeentelijke medewerkers en met stakeholders, partijen die op een of andere manier zijn betrokken bij het thema klimaatadaptatie. In zes klimaatgesprekken (ook wel risicodialogen genoemd) hebben we belangrijke ingrediënten voor de Lokale Adaptatiestrategie opgehaald. In bijlage 1 treft u een samenvatting aan van deze gesprekken. Op klimaatbestendig.lingewaard.nl vindt u daarnaast de opnames en verslagen van de klimaatgesprekken.

2c.

Groen ingerichte speeltuin met veel schaduw tegen hitte

Enquête

Naast deze klimaatgesprekken hebben we ook een enquête gehouden onder inwoners, ondernemers, gemeentelijke medewerkers en raadsleden. In de enquête vroegen we naar hoe men aankijkt tegen het onderwerp klimaatadaptatie, welke maatregelen we daartegen zouden moeten treffen en wie daar verantwoordelijk voor is. Er hebben meer dan 900 personen gereageerd. Ook hiervan vindt u

19.

Waterberging Bemmel voor het opvangen van extreme regenbuien

r

Belang

st

itkom ijkste u

sstest

e stre en uit d

a

. Met n

buien extreme

at

en, omd

e kern me in d

hter de

l ac n. Voora e r e i v i r d

me an r toena LAST: o R o d E waterst V t s e O a l g R r o E e h T v r WA doo atero Meer w verharding is. ter door kwel n. • er wa ergange planten door e e t d a n m o w r r a n g a e s d n bodem tofstres rnaast toenam rlast va s e n r i v u o n u e r z e d Me ame Daa jkhe • smogeli fectatlas: toen n Lingewaard. g n i . g r k j e i f d e rb va klimaat de wate n delen Variëren d uit landelijke in lager gelege ). • e en e (groen t Aanvull uien. Met nam m i u r • b bare en open extreme eroverlast. r u u t a at w, n m! grondw landbou er dan 375 m it vergroot het r o o v n. D t me de ecten ieve eff , soms zelfs to ndwaterstande oblemen voor t a g e n tot pr rs met re gro TE 00 mm er DROOG er droge zome ort van 25 – 2 t leidt tot lage ok leidt dit tot gebied. oor ond n a k v e O e r w Me . t n e r , t i e u n h v t i e c u r r t d o o • struc eel v rstan ertek ter in Potenti ierwate anden en infra nlaat rivierwa ppervlaktewat v i r e g a • i l p o Extreem erzakking van wege beperkte : toenemende • s v n a a l p ectat eelt v risico o n fruitt ijke klimaateff ilbeheer. e w u o n pe ndel landb d uit la doorspoeling e n eer e l l u v door m g, Aan n t i n . m t e o s g k e m t • ber eko . Di andere in de to e-eilandeffect n. n e m e t n e fors toe e en en het hit erkoelend gro ergroot het n a a g hitt an v Dit v agen en en d evoeliger voor et ontbreken v raden Celsius.

t h c a n HITTE e g 20 g en h Tropisch gebieden zijn trating) r tot meer dan s e b • e n k j e i en ate . Stedel (gebouw r oppervlaktew g en botulisme • g er n i d r a al ondwat tuu r w verh a g u r a e e l p g b a s l m eer e te rs al ig Toenam iekteverwekke gte en z n ongelijkmat o). o o r d e • pz en da t risic xtrem risico o . Door e ebouwen kunn (tot zelfs groo oren, t s m o k toe .G N zig act PANDE rkomen in de orden gedrukt overal aanwe iverse f d G n N a I v M k o o j risic aar w er vo nkeli RVOR aat vak ndlagen in elk ewaard is dat rk afha SCHEU g e t s e t l g e o w is Dro gro Ling • gebouw periode. kunnen n scheuren. In n n e e e d j n i a b t s uw gaa urt n de bo ken en jk gebe wegzak it daadwerkeli pe fundering e ty fd Maar o rondsoort, het g zoals de

Hoofdstuk 3 Waarheen?

Het klimaatbos in Bemmel van bovenaf

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Jac Lamerichs Klimaatbos Bemmel “Wij streven ernaar dat iedereen binnen 500 meter van een klimaatbos komt te wonen.” Het klimaatbos is aangelegd om de opwarming van de aarde te vertragen en de biodiversiteit in de omgeving te verbeteren. Bossen kunnen namelijk grote hoeveelheden CO² opslaan. Hoe groter de bomen worden, des te meer CO² ze vast kunnen leggen. Het klimaatbos in het Plaksche Veld is een initiatief van Park Lingezegen en in samenwerking met stichting Lingewaard natuurlijk en Doornik Natuurakkers aangelegd door een aantal vrijwilligers dat zich enthousiast inzetten voor het verbeteren van onze leefomgeving. Om de biodiversiteit nóg verder te verbeteren en het klimaatbos nóg mooier te maken hebben de basisscholen uit Bemmel zogenaamde ‘’biodiversiteitsbommen’’ verspreid over het terrein gevuld met zaden van bloemen. Lingewaard Natuurlijk gaat het beheer voeren, samen met inwoners uit de aanliggende wijken en Doornik Natuurakkers. De betrokken inwoners werken samen als werkgroep van het Wijkplatform Bemmel-West. Dit is het eerste klimaatbos in Lingewaard, laat het niet het laatste zijn!

Het klimaatbos

22.

Extreem weer het hoofd bieden!

•

Dat is kort gezegd de uitdaging waarvoor we staan. Hoe gaan we weersextremen opvangen in Lingewaard? Kortom, hoe ziet een Klimaatbestendig Lingewaard eruit. U leest het in dit hoofdstuk.

3a.

•

Missie: naar een klimaatbestendig Lingewaard in 2050

We willen uiterlijk in 2050 klimaatbestendig zijn in Lingewaard. Tegen die tijd zijn we zo goed mogelijk voorbereid op het veranderende klimaat: bestand tegen hitte, droogte en wateroverlast. Maar ook beschermd tegen overstromingen. En onze vitale en kwetsbare functies zijn veilig en beschermd. Aanpassen aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) is essentieel om te zorgen dat onze gemeente in fysiek, sociaal en economisch opzicht aantrekkelijk blijft. Daarvoor is het wenselijk om klimaatbestendigheid als ‘het nieuwe normaal’ te zien. Vanzelfsprekend nemen we nu en in de toekomst klimaatadaptatie mee in relevante ontwikkelingen en projecten in de gemeente. Zo is het normaal dat we bij het bouwen of verbouwen van het huis ook rekening houden met de toenemende hitte. Bij de reconstructie van een straat is het normaal dat we rekening houden met meer waterbergingsmogelijkheden. Ook is het normaal dat we bij het aanleggen van tuinen of plantsoenen rekening houden met langere perioden van droogte bij de keuze van de planten en bomen. Dit nieuwe normaal geldt niet alleen voor de gemeente, maar evengoed voor onze inwoners, bedrijven en instellingen. Alleen samen krijgen we het voor elkaar om een aantrekkelijke, veilige, duurzame en dus klimaatbestendige gemeente te worden.

3b.

Hoe ziet een klimaatbestendig Lingewaard er dan uit?

In een klimaatbestendig Lingewaard zijn we: • Beter bestand tegen hitte. Woningen, werkplekken, verzorgingstehuizen, winkelcentra en de openbare ruimte blijven ook tijdens hittegolven koele, aangename plekken door een groene omgeving en aanpassingen aan het

23.

• •

gebouw; Beter bestand tegen langdurige perioden van droogte en in het bijzonder om schade aan gebouwen, tuinen, landbouw, natuur, infrastructuur, water en dijken zoveel mogelijk te voorkomen en overlast te beperken; Wateroverlast door extreme regenbuien zoveel mogelijk de baas, door het dáár in de grond te laten komen waar het valt, tijdelijk te bergen, of gecontroleerd af te voeren. Tegelijkertijd laten we het regenwater bijdragen aan een aantrekkelijke, groene, comfortabele en leefbare gemeente; Voorzien van klimaatbestendige toeristische en recreatieve faciliteiten; Voorzien van (nieuwe) klimaatbestendige natuur en landschappen.

“Ook voor de toekomst

van de volgende generaties is het belangrijk dat we nu het verschil gaan maken en niet meer wachten.

“

Hoofdstuk 4 Wat gebeurt er al?

Waterberging in Doornenburg wordt gegraven

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Frank Jongbloed, Waterschap Rivierenland Waterberging Doornenburg

R

Q

P

N

M

L

K

J

H

G

F

E

D

C

B

Nieuwe Kadastrale grens

Verwijderen raster

24

24

A

De afgelopen jaren hebben we (waterschap en gemeente) voor elke woonkern in de gemeente Lingewaard berekend of er voldoende waterberging aanwezig is wanneer er een flinke stortbui zou vallen. Wanneer de berekeningen aangaven dat er een tekort was, hebben we hiervoor geschikte locaties gezocht en ontwerpen gemaakt. Vervolgens hebben we de waterbergingen aangelegd en daarmee voorkomen we wateroverlast in de woonkernen. Zo is er in 2016 voor de waterberging in Doornenburg een inloopavond geweest waar de omwonenden hun ideeën hebben meegegeven. Het resultaat van dit project is een verlaagd terrein aan de rand van het dorp (achter de Scherpe Hoek), waar bij een heftige stortbui regenwater kan worden opgevangen.

23

23

Verwijderen bestaande hekje en aanbrengen klaphek 1,50m breed Nieuwe afrastering aanbrengen. palen h.o.h. 4,00m1 voorzien van 2 gladde draden Voorzien van vleugel aan waterzijde

9.88 Onderhoudspad

3.12 Talud 1:3

2.72 Waterberging

Schaal 1:100 Opsnoeien boom Els, diameter: ∅13 cm Voorzien van boombescherming

22

22

2

Bestaande duiker ∅800 BT handhaven B.O.B. 9.20+ NAP

10.82+

Bestaande overstort vrijverval Riool gemeente

5.00

21

Dempen watergang: - Maaien taluds - Inkassen taluds / verwijderen slib - Aanvullen zand tot halverwege buis - Aanvullen grond met 0,20 m overhoogte

4

Aanbrengen houten vleugel Let op overstort gemeente 2%

ZP: 9,50+ NAP Buis Ø800 BT B.O.B. 9,30+ NAP

6 9.24+

10.61+

21

10.60+

1.60 3.70 Breedte watergang

Schaal 1:50

10.62+

9.16+

10.51+

9.24+

9,50+

9,50+ 1.60

9,50+

9,50+ 1.60

9,50+

Sloot droog

9,50+

8.70 Waterberging

19

3.50 Talud 1:3

raster

Verwijderen

9,50+

5.00 Onderhoudspad

10

Schaal 1:100

18

Nieuwe Kadastrale grens

12

10.83+

18

19

Nieuwe Kadastrale grens

9.24+

Verwijderen

10.65+

Onderhoudspa

10.73+

raster

Talud 1:3 d (op MV)

20

8 9,50+

20

A

Aanbrengen afrastering Betonnen palen h.o.h. 15,00m1, L: 1,80m1 Paalkop op 1,00m1 boven maaiveld. 1 gladde draad op 0,90m t.o.v. MV

Sloot droog

9,50+ 10.39+

Talud 1:4

10.58+

Bestaande duiker ∅500 BT handhaven B.O.B. 9.46+ NAP

9.32+

18

9.19+ Aanbrengen betonnen stapstenen 0,20m boven maaiveld (zie detail stapstenen)

16

B 9,60+ 2%

10.80+

0.45

Opbouw stapstenen: - Sierpoef Ø45 x 0,60m hoog - Aanbrengen in beton - H.o.h. 0,80m uit elkaar met maximale hoogteafstand 0,25m 0.25

9.72+

0.35

20

Aansluiten op bestaande oever

0.60

1:4

0.80

0.80

0.80

15

0.80

15

Talud

9,50+

8.90 Waterberging

17

17

Aanbrengen nieuwe duiker Ø800 BT, L: 12,00m1, B.O.B. 9.30+ NAP Perceelseigenaar: Waterschap Rivierenland

3.50 Talud 1:3

Schaal 1:100

16

.

Aanbrengen houten vleugels naast raster/hek ZP: 9,50+ NAP 3 palen en 3 planken, onderste paal boven WP: 9,50+ NAP waterlijn plaatsen.

9,50+

9,50+

5.00 Onderhoudspad

16

2%

Opnemen en herplaatsen hekwerk in nieuwe afrastering Palen in beton zetten

14

Talud 1:3->1:4

10.63+

:4

2%

Talud

1:3->1

9,50+ 5.00

14

14

9,30+

9,50+

Speeltuin

C

13 Dwarsprofielen Schaal 1:100 en 1:50

Duis tere str aat Plaats: Doornenburg

9.56+ 10.79+

5.00

10.66+

Scherpe Hoek

9,50+ 9,30+

2 10.60+

4

2%

6 9.24+

10.61+

9

A Talud 1:3

11 8 13

(op MV)

9,50+ 10.65+

9.24+

10.62+

9.16+

Onderhoudspad

10.73+

56

10

15

12 10.51+ 10.63+

9.24+

2%

De

14

Talud 1:3->1:4

10.65+

Scherpe Hoek

11

9.53+

10.78+

De Kamp

10.82+

5.00

10.96+ 2%

12

Onderhoudspa d (op MV)

Aanbrengen afrastering Betonnen palen h.o.h. 15,00m1, L: 1,80m1 Paalkop op 1,00m1 boven maaiveld. 1 gladde draad op 0,90m t.o.v. MV

12

Perceelseigenaar: Gemeente Lingewaard

9,50+

10.75+

11

13

Talud 1:3

9,30+

10.85+

Slink

32

30

9.32+

18

28

20

1:4

24

22

rpe

Speeltuin

C

(op MV) Onderhoudspad

50 48

9.53+

Talud 1:3

9.65+

68

Slink

Scherpe

69 71

73

9

1:3

Talud

75

De

72

10.69+

Slink

Hoek

9.73+

Scherpe

Onderhoudspad

(op MV)

Scherp

Talud 1:3

61 63 65 67

66

10.61+ 9.54+

Sche rpeHoek 70

10.67+

9,50+

1:4

9.72+

9,30+

59

60

62

64

9,50+

10.77+

9.74+

Talud

De

Hoek

56

10.65+

9,50+

10.73+

9,30+

10.72+

9,30+

5.00

9,50+

2%

eg

9,30+

10.78+

10.78+

10.81+

9,50+

10.77+

9,50+

10.95+

Panner

9,50+

10.96+ 2%

D

10.77+

60

44

Pa

10.66+

nn e

46

9.56+

9.65+

rd

Perceelseigenaar: Gemeente Lingewaard

9,50+

10.75+

10.79+

5.00

densew

Talud 1:3

9,30+

10.85+

e Hoek

Sche

Locatie werk ->

10

9,50+

9,50+

10.83+

9

en se

1:3->1:4

58

10.73+

10.81+

Hoek

26

Scherpe

9.72+

we

9,60+ 10.80+

Talud

Talud

9,30+

9,50+

g

9.19+

2%

5.00

10

D

10.58+

B 2%

10.78+

9,50+ 10.39+

Talud 1:4

Hoek

16

58

77 79

74

9.79+

81

Scherpe Hoek

<- Toegang terrein

62

9,50+

->

82

74a t/m f

84

weg

86

rdense

88

Panne

58 schuur

10.77+ 58

8

8

schuur

62

62a

10.72+

Overzicht locatie

Verklaring bestaande en nieuwe situatie

66

Opsnoeien boom tot 4,5m+ MV t.b.v. graafwerkzaamheden

10.61+ 9.54+

GBKN

7

9,50+

7

64

9,50+

10.83+

kadastrale grens Werkgrens Onderhoudpad 5,00m1 breed, op maaiveld Afwatering 2% richting waterberging

Houten bruggetje verwijderen 10.77+

Ontgraven grond onder talud 1:3 Ontgraven tot 9,50+ NAP

68

9,30+

5.00

10.95+

Inrit waterberging t.b.v. amfibie voertuig voorzien van grasbetonstenen

9,50+

Talud 1:3

Grond ontgraven

9.73+

5

Grond ontgraven en aanvullen met zand

Hoek

Transportroute

1:4

Aansluiten op bestaande oever Aanbrengen kleinvee hekwerk Breedte 4,00m1 voorzien van betonnen palen 25x25cm Voorzien van ketting met 2 sloten 1 sleutel voor aangelande en 1 voor WSRL Aan weerszijden houten vleugels naast hek aanbrengen 3 palen en 3 planken, onderste paal boven waterlijn plaatsen. Aan noordzijde klaphek aanbrengen voor voetgangers

72

10.69+ 9.72+

Aanbrengen nieuwe afrastering Verwijderen bestaand afrastering Aanbrengen nieuwe verduikering Aanbrengen geul in waterberging. Taluds 1:4, 0,20m diep

75

Bestaande boom opsnoeien, diameter in cm Nieuwe boom aanbrengen conform bestek

77

Aanbrengen picknick bankje A

Dwarsprofiel met nummer Maatvoering in meters

4.00

74

9.79+

4

Talud

ZP: 9,50+ NAP WP: 9,50+ NAP

Zomer en winterpeil in meters t.o.v. NAP Aanbrengen kleinvee hekwerk 4,00m breed Aanbrengen klaphek t.b.v. voetgangers 1,50m breed

9.50+ 9.73+

Opsnoeien boom Esdoorn, diameter: ∅40 cm Voorzien van boombescherming

4

Sch <- Toe

erpe

gan

g ter

rein

->

Hoe

F. Timmerman

H. Thuinte

M. Jansen

08-04-2016

3

Aangepaste bestekstekening

F. Timmerman

H. Thuinte

M. Jansen

30-03-2016

2

Bestekstekening

F. Timmerman

H. Thuinte

M. Jansen

02-03-2016

1

Voorlopig ontwerp

F. Timmerman

H. Thuinte

M. Jansen

04-02-2016

omschrijving

getekend

gecontroleerd

akkoord

datum

revisie

k

Aangepaste bestekstekening

3

Verlagen bestaande betonbanden

Aanbrengen nieuwe duiker Ø500 BT, L: 7,20m1, B.O.B. 9.30+ NAP

Nieuwe maaiveldhoogte t.o.v. NAP Bestaande maaiveldhoogte t.o.v. NAP

opdrachtgever

Waterschap Rivierenland project

84

omschrijving

Nieuwe situatie Bestekstekening fase

zie tekening

Besteksfase

bladnr.

van

01

01

4

projectnummer / tekeningnummer

BE4220-01 R

schaal

Q

N

M

L

A0

K

J

H

G

F

E

D

C

B

documentversie

Definitief formaat

Ontwerp Waterberging Doornenburg

25.

HaskoningDHV Nederland B.V. Transport & Planning documentstatus

88

Schaal 1:200

A

1

86 Locatie werkzaamheden

P

2

82

74a t/m f

2

Waterberging Doornenburg

Filename : C:\Users\NL65109\Box Sync\BE4220 Doornenburg\BE4220 Team\BE4220 Technical Data\02. Tekeningen\01. Werkversie\BE4220.dwg

3

Opsnoeien boom Wilg, diameter: ∅65 cm Voorzien van boombescherming

.

1

4

10.67+

9,50+

9.74+

Aanbrengen kleinvee hekwerk Breedte 4,00m1 voorzien van betonnen palen 25x25cm Voorzien van ketting met 1 slot voor aangelande

Aanbrengen gronddam

70

10.77+

Sche rpe

5

Onderhoudspa d (op MV)

2%

6

6

71

Het startschot is al gegeven!

Lingewaard is nog niet klimaatbestendig, maar we zijn zeker goed onderweg. De gemeente werkt al enige jaren op verschillende (beleids)terreinen aan klimaatbestendigheid. Vooral op het gebied van wateroverlast zijn de afgelopen jaren forse stappen gezet en worden de wadi’s multifunctioneel aangeplant met bloemen, heesters en bomen. Mooie voorbeelden zijn al gerealiseerd in Doornenburg (grote open waterberging) en in de Bosweistraat in Bemmel, waar overtollig water wordt geborgen in de wegfundering. Mede door deze maatregelen is het aantal meldingen van wateroverlast de laatste jaren relatief beperkt gebleven.

Niet alleen de gemeente, ook andere partijen zijn met het thema bezig. Niet in de laatste plaats onze inwoners. Zo namen zij het initiatief voor de aanplant van bomen op de Plakselaan in Bemmel en willen bewoners in Doornenburg het Dorpsplein daar vergroenen. Verschillende schoolpleinen in onze gemeente zijn de afgelopen jaren al omgevormd tot mooie, natuurlijke speelplekken, zoals bij de Donatushof in Bemmel. De focus in het gemeentelijk beleid rond klimaatadaptatie lag de afgelopen jaren op wateroverlast. Meer en meer komen de twee andere thema’s, droogte en hitte, in beeld. Het nieuw aangelegde Klimaatbos op het Plaksche Veld bijvoorbeeld geeft straks, als de bomen wat groter zijn, aangename schaduw en verkoeling tijdens de warme dagen.

Reguleren watertoevoer vanuit het Pannerdensch kanaal naar de Linge

Grote wadi Essenpas Bemmel

Groenblauw schoolplein

Veel bomen in Gendt zorgen voor schaduw en koelte in de zomer

Waterberging Gendt

Met waterdoorlatende stenen voorkomen we wateroverlast en verdroging van de bodem

Stenen eruit, GROEN erin! Met de campagne Operatie Steenbreek moedigen wij iedereen in Lingewaard aan om de tuin en de openbare ruimte (gemeente) groener te maken. We nodigen bedrijven op de verschillende bedrijventerreinen ook uit om mee te doen. Samen voor een groen Lingewaard. Het klimaat verandert. We krijgen vaker te maken met hoosbuien en dagen met tropische temperaturen. Met minder bestrating en meer groen in de bebouwde kom kunnen we het veranderende klimaat met de hoosbuien en hittedagen beter aan. Groene tuinen en een groene openbare ruimte spelen daarbij een belangrijke rol. In een groene tuin kan het regenwater bij hoosbuien gemakkelijk wegzakken in de grond. Dit vermindert droogteproblemen. Ook voorkomen we daarmee dat het riool wordt overbelast én voorkomen we ondergelopen kelders en natte voeten. Bovendien zorgen bomen en struiken ervoor dat je tuin (en je huis!) koeler blijft in de zomer, door schaduw en verdamping. Daarentegen warmen stenen juist op en houden de hitte langer vast. Een groene tuin is dus goed voor het opnemen van regenwater, het is een gratis airco én een paradijs voor vogels en vlinders. Kortom, een groene tuin heeft alleen maar voordelen. Daarom zeggen wij: stenen eruit, GROEN erin! Operatie Steenbreek dus. 27.

Hoofdstuk 5 Hoe dan?

Rik Weijs in de Plakselaan Bemmel

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Rik Weijs Bomen aan de Plakselaan Bemmel Toen ik hier een aantal jaar geleden naartoe verhuisde zag ik een rommelige straat. Als hovenier ben ik er over na gaan denken. Ik ben toen iedereen persoonlijk afgegaan met een ontwerp idee om er een beetje eenheid in aan te brengen. De tuinen weer rechttrekken, de bermen weer netjes en mooie bomen aan de zijkant. Uiteindelijk hebben we samen een plan en tekening aangeboden aan de gemeente en die was helemaal voor! Er zijn 7 vrachtwagens met rommel afgevoerd door Lingewaard, de bermen zijn hersteld en ingezaaid en er zijn mooie eiken geplant. Ook de voortuinen liggen weer waar ze moesten liggen (die waren in de loop der jaren soms aan de wandel gegaan). Samen hebben we als buurt mooie beukenhaagjes geregeld en geplant. Iedereen is er helemaal happy mee nu. Ook de wethouder. Die was zelfs zo enthousiast dat hij ervoor zorgde dat nog 500 meter extra Plakselaan van bomen werd voorzien!

Rik Weijs

29.

Uitleg van de strategie(lijnen)

Welke paden gaan we bewandelen om tot een klimaatbestendig Lingewaard te komen? In dit hoofdstuk komen de strategie en de strategielijnen aan bod.

5a.

Januari 2020: Lokale Klimaatstresstest Lingewaard

Wat betekent deze strategie?

Met de Lokale Adaptatiestrategie zetten wij gezamenlijk, gemeente Lingewaard, waterschap Rivierenland, inwoners, ondernemers, (natuur) organisaties en andere betrokken partijen, voor in ieder geval de eerste tien jaar de koers uit voor een klimaatbestendig Lingewaard. Langer kunnen we niet vooruit kijken. Ons uiteindelijke doel is om in 2050 klimaatbestendig te zijn, oftewel zo goed mogelijk voorbereid op het veranderende klimaat. Iedere vijf à zes jaar actualiseren we de Uitvoeringsagenda. Dit nadat er een nieuwe stresstest is uitgevoerd en klimaatgesprekken hebben plaatsgevonden. De Lokale Adaptatiestrategie is de eerste stap op weg naar nieuwe maatregelen. Hiermee kan eenvoudiger het gesprek met inwoners en stakeholders worden gevoerd. We kunnen het immers niet alleen. Klimaatadaptatie gaat iedereen aan. Op basis van deze strategie stellen we een Uitvoeringsagenda voor de komende vijf jaren op met concrete maatregelen om Lingewaard klimaatbestendig te maken. Ondertussen blijven we doorwerken aan bestaande projecten, initiatieven en programma’s, zoals Operatie Steenbreek. De uitvoering van deze onderdelen gaat door, parallel aan het ontwikkelen van een brede aanpak.

5b.

2de helft 2020: Klimaatgesprekken

Februari 2022 LAS & Uitvoeringsagenda

2027 Actualisatie Uitvoeringsagenda

2032 Actualisatie LAS & Uitvoeringsagenda

2037 Actualisatie Uitvoeringsagenda

Wat is de strategie?

Onze Lokale AdaptatieStrategie is een strategie van informeren, overtuigen en verleiden, van het geven van het goede voorbeeld en het zichtbaar maken van klimaatbestendigheid, van het borgen van klimaatbestendigheid in ons dagelijkse werk (‘het nieuwe normaal’), en van het stellen van prioriteiten!

2042 Actualisatie LAS & Uitvoeringsagenda

2047 Actualisatie Uitvoeringsagenda

2050 Lingewaard en Nederland Klimaatbestendig

30.

1.

Informeren en verleiden

Borgen van klimaatadaptatie

4.

Focus op prioriteiten (de eerste meters maken)

Borgen, een moeilijk woord om aan te geven dat we straks allemaal de dingen gaan doen die we hebben afgesproken te zullen doen, in dit geval op het gebied van klimaatbestendigheid. Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP), het omgevingsplan, de jaarlijkse prestatieafspraken met de woningcorporatie, het lokale hitteplan, vergunningaanvragen, afspraken met bouwpartijen die een nieuwe woonwijk realiseren. Allemaal plannen die we vanaf nu door een klimaatbestendige bril bekijken. Met nieuw beleid, normen, richtlijnen, checklists, workshops, klimaatgesprekken, kennisdeling, ondersteuning van kansrijke projecten en andere handvatten gaan we ervoor zorgen dat klimaatbestendig denken en doen ‘het nieuwe normaal’ wordt. Voor gemeentelijk medewerkers, maar ook voor inwoners, ondernemers, woningcorporaties, zorginstellingen en bouwpartijen.

Met de nieuwe website klimaatbestendig.lingewaard.nl hebben we een goede start gemaakt in het informeren van de mensen in Lingewaard. Door goede, objectieve en begrijpelijke informatie over risico’s en kansen van klimaatverandering en -adaptatie denken we dat grotere groepen mensen sneller overtuigd zijn van nut en noodzaak. En daardoor ook sneller bereid om mee te werken aan klimaatbestendigheid. Op tal van manieren gaan we informeren: op straat, bij de entree van een natuurgebied, via hoveniers en tuincentra, in de lokale krant en natuurlijk ook via de sociale media brengen we de informatie naar de mensen toe. Naast informeren gaan we nog een stapje verder. We willen de mensen ook gaan verleiden. Met goede voorbeelden, zoals ambassadeurs of voorbeeldtuinen en met gunstige regelingen zoals de Toekomstbestendig Wonenregeling. Klimaatbestendigheid moet niet worden ervaren als een kwestie van ‘moeten’, maar als leuk, als vanzelfsprekend, als ’het nieuwe normaal’.

2.

3.

Het goede voorbeeld

Onbekend maakt onbemind, goed voorbeeld doet volgen, als één schaap over de dam is, practice what you preach, …..Tal van spreekwoorden die duidelijk maken hoe belangrijk het is dat gemeente, woningcorporaties, waterschap en andere kartrekkers in de eerste plaats zelf aan de slag gaan met klimaatbestendigheid in haar eigen bedrijfsvoering, in de openbare ruimte en met haar gebouwen. De opkomst van zonnepanelen op onze daken toont aan wat de voorbeeldfunctie van een gemeente is, maar ook hoe andere partijen invloed hebben op ons gedrag. ‘Als de gemeente ze heeft, of als de sportclub ze op het dak heeft liggen, of de buurman, dan zal het wel goed zijn ….’. In al onze werkzaamheden, aan de gebouwen, op straat, maar ook in onze ruimtelijke plannen, zoals de Regionale Woondeal, nemen we klimaatbestendigheid mee. Zo willen we met parkeerplaatsen van halfverharding, groene daken, wadi’s en groenere winkelcentra en straten onze inwoners en ondernemers inspireren het klimaatbestendige voorbeeld te volgen.

31.

Werken aan een klimaatbestendig Lingewaard. Dat is schaken op meerdere borden tegelijk: op het terrein van de openbare ruimte, in het sociale domein, met onze woningen, in de landbouw, et cetera. We willen ambitieus zijn, maar tegelijkertijd moeten we ook realistisch zijn. Tijd, geld en middelen zijn niet onbeperkt en dus moeten we kiezen. De komende jaren gaan we daarom aan de slag met een realistisch aantal maatregelen, waarvan we weten dat ze snel en merkbaar effect hebben en zichtbaar zijn in onze omgeving. Hiermee bereiken we dat we gezamenlijk enthousiast en gemotiveerd worden en blijven om met klimaatbestendigheid aan de slag te gaan. De focus op maatregelen met hoogste prioriteit betekent natuurlijk niet dat onderwerpen die we nog even laten liggen, niet belangrijk vinden. We hebben al die andere belangrijke zaken echt wel in beeld, maar parkeren deze even. Zo realiseren we ons maar al te goed dat het buitengebied van Lingewaard (land- en tuinbouw, natuur) ook te maken heeft met de gevolgen van klimaatverandering. Maar omdat het buitengebied al heel goed op regionaal niveau belegd is, kunnen we ons in deze LAS focussen op onze kernen. Met name dáár gaan we vanuit deze LAS de komende tijd klimaatbestendige meters maken!

Hoofdstuk 6 DOEN! De projectthema’s

Spelen op een mooi groen ingerichte schoolplein

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Familie van Well Schoolplein Dr. Hoijngstraat Bemmel Het IKC Donatushof heeft bij de gemeente Lingewaard aan de bel getrokken om het schoolplein te verbeteren tijdens de verbouwing van de school zelf. De wens was hierbij het schoolplein natuurlijker en groener te maken voor de kinderen en de mogelijkheid om groente te verbouwen. De school heeft samen met het bureau Niche en de kinderen het ontwerp gemaakt waarbij het schoolplein uitgevoerd is als een multifunctioneel buurtplein. Spelen, leren en recreëren gaan hier hand in hand, ook buiten schooltijd. Zo speelt het zoontje van de familie van Well er regelmatig als ze bij opa en oma op bezoek zijn die om de hoek wonen. “Ik woon zelf in Ewijk en daar hebben we dit helaas niet.”

Spelen op het schoolplein

Ontwerp schoolplein Dr. Hoijngstraat Bemmel

33.

In Lingewaard gaan we de hitte, de hitteproblematiek in het bijzonder, op de kaart zetten! Door de problemen op het gebied van hitte meer op het netvlies te hebben kunnen we ook betere maatregelen nemen. Gelukkig zijn de eerste stappen al gezet. Op de kaart hieronder is te zien waar in onze gemeente de kwetsbare inwoners het meeste last hebben van de hitte. Op basis van dit soort kaarten kunnen we vervolgstappen zetten. Die kunnen onder andere bestaan uit een lokaal hitteplan, het meenemen van hittebestendig bouwen in de afspraken met de woningcorporaties of bouwpartijen en het zorgen voor voldoende klimaatbestendig groen in de openbare ruimte. Voldoende openbaar groen zorgt niet alleen voor de nodige beeldkwaliteit, biodiversiteit en waterinfiltratie, maar óók voor de broodnodige verkoeling tijdens warme dagen. In de Uitvoeringsagenda worden de maatregelen concreet.

Aan de slag met zes projectthema’s!

Op basis van de vier strategielijnen, de opbrengst uit de klimaatgesprekken en de enquête, de RAS en de stresstest, zijn er zes projectthema’s geformuleerd.

6a.

Hitte op de kaart

Warme, hete, zomerse dagen: voor velen een lust. ‘Laat maar komen die zon’, denkt menigeen. Helaas ervaren veel mensen de hitte steeds meer als last. Men slaapt slecht, ervaart concentratieproblemen, kan niet goed werken, of erger, wordt ziek of gaat zelfs eerder dood. In de warme augustusmaand van 2020 stierven landelijk maar liefst 400 mensen vroegtijdig als gevolg van de hitte. Meestal zijn dit mensen die al een kwetsbare gezondheid hebben; ouderen die vaak nog zelfstandig wonen en geen dagelijkse zorg aan huis hebben.

Afbeelding 3: Hittestress + eenzaamheid = gezondheidsrisico (april 2020) Kaart 1 (linksboven): 75-plussers per wijk Kaart 2 (linksonder): Alleenwonende 75-plussers per wijk Kaart 3 (rechtsboven): Waar komen hitte en eenzaamheid samen en is het risico op hittestress het grootste Bron kaart 1 + 2: Gemeente Lingewaard Bron kaart 3: Dit is een samenwerkingsproduct van Climate Adaptation Services, TAUW en Klimaatverbond Nederland, mogelijk gemaakt door de VNG, provincie Overijssel en Provincie Zuid-Holland

34.

6b.

Klaar met scheurvorming

Vele tientallen Lingewaarders zijn de afgelopen jaren op een pijnlijke manier geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering: in hun woning trad in meer of mindere mate scheurvorming op als gevolg van de daling van de grondwaterstanden. En dat kwam dan weer voor een groot deel door langdurige droogte. Herstel van de woningen is duur en vaak ingrijpend. De rol van de gemeente is beperkt. Waar mogelijk faciliteren en ondersteunen zij getroffen huishoudens. Zo wordt gedacht aan ondersteuning bij het oprichten van een platform of belangenvereniging voor de inwoners om ervaringen en ideeën uit te wisselen, informatie over maatregelen en leenmogelijkheden (zoals Toekomstbestendig Wonenregeling) te bieden. Het waterschap en de gemeente onderzoeken de mogelijkheden van het langer vasthouden van het water om verdere verdroging van de bodem tegen te gaan.

“Als we allemaal iets

kleins doen, dan doen we met z’n allen iets groots.

“ 6c.

Aantrekkelijke buitenzwemwateren

Met langere en warmere zomers in aantocht neemt ook de behoefte aan recreatie dichterbij huis toe. Maar dan moeten die recreatiemogelijkheden er natuurlijk wel zijn. Met meer aantrekkelijke buitenzwemwateren in onze gemeente denken we gedeeltelijk aan die behoefte te voldoen. Onder aantrekkelijk verstaan we in de eerste plaats dat de waterkwaliteit van de plassen goed is. De kans op eventuele gezondheidsrisico’s is dan klein. Ook rond de zwemwateren is het goed toeven. Zo is er voldoende schaduw en zijn er waar mogelijk sanitaire voorzieningen. We beperken de overlast van de eikenprocessierups en andere exoten zo goed mogelijk en ook de informatievoorziening

35.

over zwemwaterkwaliteit en klimaatverandering is up to date. We brengen in kaart hoe aantrekkelijk de buitenzwemwater locaties momenteel al zijn en wat er eventueel nog verbeterd moet worden. Ook wordt onderzocht of er nieuwe locaties buitenzwemwateren nodig zijn en wat er nodig is om de waterkwaliteit te bewaken en wellicht te verbeteren. Er wordt aandacht besteed aan educatie en het informeren van de bezoeker.

6d.

Groen Groener Groenst

Groen als remedie voor al uw kwalen! Uit de vele ideeën en suggesties die uit de enquête en klimaatgesprekken naar voren komen, staat meer groen met stip op nummer één. De gemeentelijke eigendommen hebben we daarbij uiteraard als eerste op het netvlies. Plantsoenen, parken, maar ook pleinen en winkelcentra worden stapsgewijs vergroend. Natuurlijk om overtollig regenwater in op te vangen en om verkoeling te bieden tijdens warme dagen. Maar ook om verdroging tegen te gaan, biodiversiteit te vergroten en een positieve bijdrage te leveren aan de (mentale) gezondheid in de omgeving. Daarnaast gaan we ook anderen aanzetten om groen, groener, of het groenst te worden. Voor de inwoners hebben we met Operatie Steenbreek al een start gemaakt. Langzamerhand worden dus ook de particuliere tuinen steeds groener. Met de Lingewaardse bedrijven gaan we om tafel om hun terreinen en daken te vergroenen. En tenslotte vergeten we ook onze natuur - in het bijzonder onze wielen – niet. Hoewel het klimaatbestendiger inrichten van onze natuur in de buitengebieden van Lingewaard vooral vanuit de Regionale Adaptatiestrategie (RAS) wordt aangestuurd, of vanuit de betreffende beleidsdomeinen (borgen klimaatbestendig groen-/ landschapsbeleid).

Bloemen zorgen voor biodiversiteit en koeling

6e.

Klimaatbestendig bouwen

Klimaatbestendig bouwen, wéér iets nieuws waar we rekening mee moeten houden als we het duurzaam willen doen! Maar wat is dat dan, klimaatbestendig bouwen? Dat is enerzijds bouwen op die plekken waar het landschap en de bodem daar ruimte voor bieden en anderzijds bouwen op zo’n manier dat de hitte in de zomer buiten de deur blijft, dat de woning bestand is tegen extreem weer (zoals langdurige droogte en storm) en dat de woning bij hevige stortbuien niet overstroomt. De komende jaren zal er nog veel gebouwd worden in Lingewaard. Dat biedt natuurlijk veel kansen om deze woningen allemaal klimaatbestendig te bouwen en om de (openbare) ruimte klimaatbestendig in te richten. Daarmee voorkomen we mogelijke schade als gevolg van weersextremen in de toekomst. Gelukkig hoeven we dit in Lingewaard niet alleen te bedenken. Op regionaal niveau, in de RAS, maar ook in de regionale Woondeal is er gelukkig al veel aandacht voor klimaatbestendig bouwen. Nu is het belangrijk om deze afspraken ook lokaal te gaan naleven. Naast nieuwbouw hebben ook de bestaande huizen nog de nodige aandacht nodig als het om klimaatbestendigheid gaat. Met informatie, inspiratie, de Toekomstbestendig Wonenregeling en handige tips en trucs stimuleren we inwoners om hun woningen klimaatbestendig te verbouwen. Op klimaatbestendig.lingewaard.nl zullen de actuele regelingen vermeld worden.

Met woningcorporaties en huurders maken we de jaarlijkse prestatieafspraken klimaatbestendiger.

“De afgelopen drie zomers

zijn het bewijs dat we een zeer snelle verandering zien van ons klimaat. Het wordt steeds warmer en onze leefomgeving is hier nog maar slecht op aangepast.

“

36.

“Hoewel ik de klimaat-

problematiek lange tijd aan me voorbij liet gaan (onder het motto: “het zal allemaal wel”), denk ik (toch) dat we nu op een punt zijn gekomen dat iedereen zijn steentje zal moeten bijdragen aan duurzaamheid.

“

6f.

Klimaatbewust Lingewaard

Voor een klimaatbestendig Lingewaard zullen de geesten rijp gemaakt moeten worden. Dat begint in de eerste plaats met het informeren, inspireren en overtuigen van inwoners, ondernemers en andere organisaties. Op die manier hopen we nog meer klimaatbewustzijn te creëren. In Klimaatbewust Lingewaard gaan we hiermee aan de slag. Met online-initiatieven, zoals de website klimaatbestendig.lingewaard.nl maar ook met aansprekende en zichtbare voorbeelden op straat, klimaatlessen op school, en door aanwezig te zijn op momenten dat mensen er voor open staan. Denk bijvoorbeeld aan het kopen of het verbouwen van het huis. Makelaars, hoveniers en bouwpartijen spelen hierbij een belangrijke rol. Ook leggen we waar mogelijk uit wat de relatie is met andere duurzaamheidsthema’s, zoals biodiversiteit en de energietransitie. Het ene heeft met het andere te maken, maar het is niet hetzelfde.

Hoofdstuk 7 Over de uitvoering

Luuk Timmers op Dorpsplein Doornenburg

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Luuk Timmers Dorpsplein Doornenburg Ik ben gepensioneerd en heb tijd genoeg. Ik ben actief in de werkgroep Doornenburg die zich met allerlei vrijwilligers bekommert over ons dorp. Zo hebben we een dorpontwikkelingsplan met een aantal speerpunten. Een belangrijk speerpunt is de herinrichting van het dorpshart met meer groen. Nu is het alleen maar steen. Er wordt door het gebrek aan structuur overal en nergens geparkeerd en het is hier amper groen. Vanwege de hitte is het ‘s zomers eerder een plek van mijden dan van ontmoeten. Doornenburg is een prachtig dorp, zó groen en midden in de natuur gelegen, maar daar merk je hier niks van. We hebben daarom samen met een bureau een ontwerptekening gemaakt waarin groen, kunst, beleving en vooral ontmoeting centraal staan. We krijgen duurzaam, houten meubilair en bomen die her en der schaduw geven. De leefbaarheid en de kwaliteit van wonen en leven hier zal er een flinke impuls mee krijgen!

Dorpsplein Doornenburg van bovenaf

38.

En dan aan de slag!

We hebben nu een adaptatiestrategie met vier strategielijnen, we hebben zes projectthema’s, nu is het tijd voor een vertaling naar concrete maatregelen of projecten. Want wat gaan we nu echt doen tot en met 2027 in Lingewaard? De concrete maatregelen waarmee Lingewaard de volgende stappen zet naar een klimaatbestendige gemeente, staan vermeld in een apart document: de lokale Uitvoeringsagenda. Iedere maatregel of project wordt hierin kort beschreven in enkele zinnen. In een samenvattende tabel staan alle maatregelen vervolgens gegroepeerd onder de projectthema’s en wordt vermeld wie projecttrekker is, wanneer de maatregel wordt uitgevoerd en wat de kosten ongeveer zullen zijn. Beide documenten, deze LAS en de lokale Uitvoeringsagenda, moeten met elkaar in samenhang worden gezien. Ze zijn dan ook allebei tegelijk door de gemeenteraad vastgesteld.

“Het niet tijdig

Gebruik grind in plaats van stenen in uw voortuin. Dan stroomt het water de grond in en verdroogt de bodem niet!

Bescherming tegen hitte in het centrum van Huissen

anticiperen op deze klimaatextremen zal ook een prijskaartje hebben. Om deze reden denk ik dat het belangrijk is om het voor te blijven.

“

Geveltuintjes in de Berkhof te Gendt

39.

Bijlage 1

Bomen zorgen op dit gedeelte van het parkeerterrein voor schaduw in de zomer. Halfverharding zorgt voor infiltratie van regenwater

Naar een klimaatbestendig Lingewaard 2050!

Belangrijkste uitkomsten van de klimaatgesprekken en de enquête

eente den Gem

ard

Lingewa

rol te heeft n e e m e en. G 1: m problem k e e t r u p c s a e t g s mee Klimaat te n van de e e is n vorming r e u g e in h n c s o w m de vorming anden o van t s r e t a - Scheur w rgroenen oen ond e r v g t e e d h . r n r a hierin ssen doo rhoud van het g s doen a lo t e ie t e p w o n dere onde - Kunne Onder an rmee ook beter . ? t n o e o r m g o k a da ook voor e. matiek is , meer bomen en rige hitt ingen. le u b d o g r n p e la t n won - Hit groe ren bij n: meer n van de are oude e k b s a t e m w . ig de kerne k ) te r de stend eer ruim bben voo e bij het hittebe e h t (zoals m h c a e d eten aan ies ook m ouwen! heid. - We mo woningcorporat n aa b estendig ren g b t ig a e d a d n m e m li t ver k imule - Nee n. aatbes nicatie o ensen st de wijke ten klim u m t e m o in n e m m n o e n e c p e g ap en en en he -W in k n g n t n o e in o t w d m r n e o e n d reg stw ppe an - Dus ka dacht voor bewu op afkoppelen v als plaatsen van o n n z a e , r de - Meer a nog meer inzett gelen te treffen akkelijke m r e e e r t t a w a w a egen de m - Laten dat het r besparen lcoaches. o r z e t , a n e w n eer. om afkoppe plaatsen vergroe treem w x n e a v n a n v e keer olgen instell onze par ’s en gev e o w ic is n r e e n - Kun voor d trekt? hebben in t . h m c e a d d o n een b e kernen r aa d e p e o m nte ook n e n e e e g t m g e e li o g t m rol.

en als S moe - We voorbeeld uleren, we hebb in de LA s e u k c ij r o f g n n e la -D . Denk aa illen stim heeft be p w o e r t s a n t a e ie e m . s ook - Gem alleen recreatie rt immer e e ten niet d v e o le n a t m v e e -W ame en. H nde rol. wat kost oningen en toen g a m id regulere e gw igh tbestend waarde verhogin , - Klimaa t eidswins gezondh le et raads

41.

Klimaatgesprek 2: met medewerkers Gemeente Lingewaa rd - Tijd voor structurel e aanpak van klima atadaptatie. - Bewustwording va n groot belang. - Lingewaard loopt voorop in de regio te n aanzien van klima gedaan de afgelopen atadaptatie. Op wate jaren, o.a. afkoppele roverlastgebied heef n. Daarom ook mind - Lingewaard heeft t Lingewaard veel er sprake daarvan. veel klei in de bode m. Infiltreren is daar - Zorgen om regelm om lastig. atige heftige buien. Kunnen niet meer all hevige buien. een via riool afgevo erd. Goed nadenken - Mindset over over over opvangen van last en inrichting Op enbare Ruimte moet - Meer aandacht vo anders. Moet daar we or hitte, met name l zo veel steen? sociaal domein. - Kijk meer naar Tota l Cost of Ownership: daarmee voorkom je - Geldt ook voor tu problemen in de toek inen: Operatie Steenb omst. reek. - Steenbreek is voor de inwoners, maar oo k voor de openbare - Droogteproblematie ruimte. k in de landbouw wo rdt vooral regionaal - Kwel is ook een pr opgepakt. obleem a.g.v. klimaat verandering. - Business as usual kan niet meer. Bijvo orbeeld bij herinricht - Meer creativiteit ge ing van een plein. M wenst. inder steen. - Versnelde slijtage van asfalt door hitte . - Door verdroging oo k scheurvorming va n asfalt. - Gezondheidsproblem en door hittestress, met name bij kwetsb - Droogteproblematie are ouderen.

k is het grootst, daar door ondermeer sche - De gemeente is als urvorming van wonin eerste aan zet. Geef gen. het goede voorbeeld - Halfopen verhardin als gemeente. g op parkeerplaatse n moet niet worden - Neem ook de twee gezien als onkruid. woningcorporaties mee, de natuurveren - Gewenste maatreg igingen en Lingewa elen in Lingewaard: ard Energie. afkoppelen, waarde wegen, burgerparticip aan bomen toekenne atie, zichtbare initia n,, bewustwording, tieven, groene scho ruimte voor de rivier informeren, inrichtin olpleinen, alle pleine wellicht, stimulering g n vergroenen, integ sregelingen, tuinen regenwaterbakken, rale maatregelen, ontstenen, dijkverzw wadi’s, verbod op ste ar ing nen in tuin, groene sprojecten, tips voor - Inwoners reageren daken. inwoners, doorgaans positief op afkoppelmaatregelen - Groennormen gaan . gelden voor project ontwikkelaar. - Zonnepark gerealis eerd in Lingewaard, maar liever combine Bergerden (van tuind ren met andere func ers). ties. Denk aan drijven - Wat zijn de effect de zonneparken in en van zonnepanele n op water op de wate - Betrek scholen / he rkwaliteit? t onderwijs ook bij dit onderwerp! - Natuur- en milieue ducatie groot belan g. - Rol van de gemeen te vooral stimuleren d. - Betrek collega’s vro egtijdig in gemeente lijke projecten. - De versteende wijke n eerst. - Maak een duidelijk e Uitvoeringsagenda .

- Lokale klimaatamba ssadeurs. - Herwaardering kli maatadaptieve waar de van bomen . - Aandacht voor kli maatbestendigheid in dorpsplannen. - Aandacht voor mi tigatie. - Jongerenpanel.

42.

j ichtbi eatie d t r c e r aan n he m hoefte tieplassen i e e b w z e ) d iten rmee recrea eer. 3: (bu en daa eren en de eem w r e k t o x e t e r t t r p a k doo n, n neem atges wemw aar oo duwplekke en e dage eit van de z M s Klima r . e e a m m g s h me, zo botuli ldoende sc voorzienin kwalit lg en r al war jd staat de o i t a v a n t w i n a u n a a a en a m sa ls bl -Het egelijkerti kers a k denk rden o uk. . Denk huis. T n onder dr iekteverwek moet je oo gen kan wo dacht n a a n e z n o e vrage algem ndere door reatieplasse itair. Overw oorten a c s n e r a r e s e Linge. d , e d n k n n ge elij eve -O gs de n k i g n k n t a e l e s r i : t a z l s an or e over locatie - Bij a , parkeervo en. ander ndere n l a l A e c e . e r t n r s e e o t h a te ek open . wemw rups, t eplan. . langer enprocessie onderhoud r officieel z dig – locati reatiegebied o k n c n i o e e e e v r t - Ook der beheer n in beeld klimaatbes ntrekkelijk e a n r – a a e l . d e l n .v e a a i a t.b Ha fic een of ateren e Kolk - Grot wemwater oor zwemw v rz - Iede totaalplan n e - En e

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=e964e225-0541-4328-9f03-4f7f8bcb50c6