CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

305198 BP Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 9 Archeologisch bureauonderzoek.pdf

Raadsvergadering 30 september 2021, gemeente LingewaardBij agendapunt: Bestemmingsplan Aloysiuslocatie e.o (Bespreekstuk)9.864 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

RAAP-RAPPORT 4022

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen Gemeente Lingewaard Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Colofon Titel: Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein t e Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek Versie: 29-07-2019 Auteur: J. Vosselman MA, drs. B.J.G. van Snippenburg & E.M. Witmer BA Projectcode: LIYH Bestandsnaam: RAAPrap_4022_LIYH_20190729 Autorisatie: ir. E.H. Boshoven

ISSN: 0925-6229

RAAP Leeuwenveldseweg 5b

Telefoon: 0294-491 500

1382 LV Weesp

E-mail: raap@raap.nl

Postbus 5069

Website: www.raap.nl

1380 GB Weesp © RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., 2019 RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Samenvatting In opdracht van de gemeente Lingewaard heeft RAAP in juni en juli 2019 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard. Aanleiding voor het onderzoek is de geplande slo op van de voormalige schoollocatie ten behoeve van de bouw van circa 60 appartementen en een parkeerkelder voor de betreffende bewoners en ondernemers. Tevens worden de parkeerplaatsen die zich momenteel op het Raadhuisplein bevinden mogelijk verplaatst. De omvang en diepte van de beoogde bodemingrepen overschrijden de vrijstellingsgrens voor archeologisch onderzoek. Huissen ligt direct ten westen van de huidige loop van de Nederrijn. Ter hoogte van het plangebied bevond zich gedurende het vroeg-holoceen ‘Terras X’. Fluviatiele afzettingen behorend tot dit rivierterras dateren uit het laat-pleistoceen (circa 11.000 tot 7700 BP). Gedurende de late ijzertijd – Romeinse tijd zijn hierover fluviatiele afzettingen van de stroomgordel van Meinerswijk afgezet (Formatie van Echteld, rivierklei op rivierzand). Mogelijk zijn deze afzettingen afgedekt door afzettingen van de stroomgordel Malburgen (2100-1375 BP) en vervolgens door overstromingsafzettingen van de Nederrijn. De top van de zandige beddingafzettingen bevin dt zich op circa 1,5 tot 2 m –mv. Het maaiveld bevindt zich op ruim 11 m +NAP.

Het plangebied ligt in de historische kern van Huissen en kent een zeer hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de Romeinse tijd en latere perioden. Ter hoogte van het plangebied geldt met name een zeer hoge verwachting voor nederzettingsresten daterend va naf de 14de eeuw tot en met de nieuwe tijd. Rond het Dominicanenklooster zijn vondsten uit de prehistorie gedaan. Daarmee kunnen pre-Romeinse vindplaatsen niet worden uitgesloten, hoewel deze vermoedelijk zijn geërodeerd door de rivieractiviteit van de stroomgordel van Meinerswijk. Op twee locaties is de bodem dusdanig verstoord dat er geen (intacte) archeologische resten meer worden verwacht. Dit betreft de gehele voormalige kleuterschool (latere raadhuis/kantoor RIO, Langekerkstraat 15 en 17) en een kelder halverwege het te slopen gebouw aan Conventstraat 2. De overige bestaande bebouwing op de Aloysiuslocatie (Langekerkstraat 19) is gefundeerd op poeren tot een diepte van circa 80 cm onder peilniveau (voornamelijk binnenmuren) tot maximaal 400 cm onder peilniveau (buitenmuren). Tussen en onder deze poeren is het verwachte archeologisch niveau (vanaf maaiveld tot minimaal 200 cm –mv) mogelijk nog redelijk ongeroerd. Het is niet duidelijk in hoeverre de bodem is verstoord onder de overige voormalige gebouwen in het plangebied die reeds in de 20

ste

eeuw zijn gesloopt. Buiten de (sub-)recente bebouwing is het verwachte archeologisch niveau vermoedelijk beperkt verstoord. Gezien de hoge archeologische verwachting van het plangebied, en mogelijk een goede conservering buiten de bestaande bebouwing, wordt aanbevolen vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van Inventariserend Veldonderzoek – Proefsleuven (IVO-P) op de Aloysiuslocatie en het Raadhuisplein. Uitzondering hierop is het onderkelderde deel aan de Conventstraat en de locatie van de voormalige kleuterschool. Geadviseerd wordt om deze zones vrij te geven. Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevo egde overheid, de gemeente Lingewaard, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[3]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Inhoud Samenvatting ............................................................................................................................ 3 Inhoud....................................................................................................................................... 4 1 Inleiding ................................................................................................................................. 5 1.1 Kader ....................................................................................................................................... 5 1.2 Administratieve gegevens .......................................................................................................... 7 1.3 Doel- en vraagstelling ............................................................................................................... 7

2 Bureauonderzoek ................................................................................................................... 9 2.1 Methode ................................................................................................................................... 9 2.2 Aardkundige situatie ................................................................................................................. 9 2.3 Archeologische gegevens ......................................................................................................... 12 2.4 Historische situatie .................................................................................................................. 19 2.5 Huidige situatie ........................................................................................................................ 26 2.6 Toekomstige situatie ................................................................................................................ 38

3 Gespecificeerde archeologische verwachting ........................................................................ 39 4 Conclusies en advies ............................................................................................................ 42 4.1 Conclusie ................................................................................................................................ 42 4.2 Advies ..................................................................................................................................... 42 4.3 Tot slot .................................................................................................................................... 43

Literatuur ................................................................................................................................ 44 Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices ........................................................... 45

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[4]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

1 Inleiding 1.1 Kader Aanleiding In opdracht van de gemeente Lingewaard heeft RAAP in juni en juli 2019 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Aloysiuslocatie (Conventstraat 2, Langekerkstraat 15, 17 en 19) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard (figuur 1). Aanleiding voor het onderzoek is de geplande sloop van de voormalige schoollocatie ten behoeve van de bouw van circa 60 appartementen en een parkeerkelder voor de betreffende bewoners en ondernemers. Ook wordt overwogen de parkeerplaatsen op het Raadhuisplein te verplaatsen. Het onderzoek vond plaats in het kader van een nieuw bestemmingsplan. Juridisch en beleidskader Het uitgangspunt voor dit onderzoek wordt gevormd door het wettelijk en beleidsmatig kader voor de ruimtelijke ordening en monumentenzorg. De gemeente is de bevoegde overheid die een besluit zal nemen over hoe om te gaan met de eventueel aanwezige archeologische waarden. Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Lingewaard ligt het plangebied in zone met zeer hoge archeologische verwachting. Het beleid voor deze zone schrijft voor dat er bij bodemingrepen 2

groter dan 30 m en dieper dan 30 cm -mv een archeologisch onderzoek dient te worden uitgevoerd. 1

Deze voorschriften zijn verankerd in het bestemmingsplan Kom Huissen. De omvang van de 2

bodemingrepen bedraagt 8.850 m en de diepte van de ingrepen bedraagt ter hoogte van de geplande parkeergarage tot 400 cm -mv en zijn groter dan de vrijstellingsgrens. Een archeologische onderbouwing met betrekking tot de eventuele aanwezigheid van archeologische waarden is daarom verplicht conform het vigerend beleid. Kwaliteitsborging De werkzaamheden zijn uitgevoerd onder certificaat BRL4000, conform ar tikel 5.4 van de Erfgoedwet. Het onderzoek is uitgevoerd volgens de normen van de archeologische beroepsgroep. De Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), beheerd door de Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB; www.sikb.nl), is door de minister aangewezen als norm. RAAP is gecertificeerd voor de protocollen 4001 Programma van Eisen, 4002 Bureauonderzoek, 4003 Inventariserend veldonderzoek (landbodems), onderdelen proefsleuven en overig, 4004 Opgraven (landbodems) en 4006 Specialistisch onderzoek. Zie bijlage 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde archeologische perioden.

1

NL.IMRO.1705.30-OH01; vastgesteld op 1 april 2015.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[5]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 1. Aanduiding van de locatie van het plangebied (rood omlijnd). Inzet: ligging in Nederland (ster).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[6]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

1.2 Administratieve gegevens Type onderzoek

Bureauonderzoek

Opdrachtgever

Gemeente Lingewaard

Bevoegde overheid

Gemeente Lingewaard

Plaats

Huissen

Gemeente

Lingewaard

Provincie

Gelderland

Centrumcoördinaten (X/Y)

193.121/438.686

Kadastrale gegevens

HSN01, sectie I, perceelnummers 2530, 2018, 2531, 1860, 4345, 1856, 1857 en 1861

Oppervlakte plangebied

8.850 m²

Afbakening onderzoeksgebied

Tijdens onderhavig onderzoek is het plangebied inclusief een zone van circa 250 m rondom het plangebied onderzocht.

Onderzoeksperiode

juni t/m juli 2019

Uitvoerder

RAAP Oost

Projectleider

J. Vosselman

Projectmedewerkers

E.M. Witmer, B.J.G. van Snippenburg

RAAP-projectcode

LIYH

ARCHIS-onderzoeksmeldingsnummer

4715078100

Beheer en plaats documentatie

RAAP regio Oost te Zutphen

Tabel 1. Administratieve gegevens.

1.3 Doel- en vraagstelling De doelstelling van het archeologisch vooronderzoek is het vaststellen van de archeologische waarde van het terrein, dan wel de archeologische vindplaats. Daartoe is informatie verzameld over bekende en verwachte archeologische resten teneinde een gespecificeerde archeologische verwachting op te stellen. Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie en de gemeentelijke richtlijnen, te weten het handboek archeologisch onderzoek binnen de Regio Arnhem (Habraken, 2017). Hiertoe is een aantal onderzoeksvragen geformuleerd: 1.

Wat is de aard (ontstaanswijze en classificatie), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke bodemhorizonten en natuurlijke afzettingen in het omringende (binnen een afstand tot ca. 200 m van de onderzoekslocatie) gebied?

2.

Wat is de aard (ontstaanswijze), diepteligging, genese, gaafheid, dikte, en omvang van eventueel in het omringende gebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, colluvium, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)?

3.

Wat is het historisch landgebruik van de onderzoekslocatie en het omringende gebied geweest?

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[7]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

4.

Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen (‘waarnemingen’ inclusief uitkomsten historisch kaartonderzoek) zijn reeds binnen het onderzoeksgebied en/of binnen de landschappelijke eenheden rondom de onderzoekslocatie bekend? Vermeld per vondst - en/of spoorcomplex minimaal:

5.

a.

bronvermelding (onderzoeksrapportages, ARCHIS-gegevens)

b.

de materiaalcategorie

c.

ouderdom

d.

ruimtelijke (geografische) verspreiding

e.

stratigrafische verspreiding (diepteligging en/of dikte vondstlaag)

f.

fragmentatie

g.

waarnemingsmethode

h.

interpretatie

Welke natuurlijke formatieprocessen (sedimentatie, erosie, laterale verplaatsing, bodemvorming, degradatie e.d.)hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied?

6.

Met welke culturele formatieprocessen (grondbewerking, bemesting, ophoging, betreding, percelering, [de-]constructie, materiaaltypen, materiaalgebruik en materiaaldepositie e.d.) hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied?

7.

Welke formatieprocessen kunnen een rol hebben gespeeld bij de totstandkoming van eventuele aanwezige vondstspreidingen, de vondstdichtheid, von dst- en spoorniveaus en de fysieke kwaliteit van eventueel aanwezige archeologische resten?

8.

Wat is de aard (materiaalsoorten, fragmentatie, dichtheden, ruimtelijke en stratigrafische spreiding, etc.) van (mogelijk) aanwezige vondst- en/of spoorcomplexen?

9.

Hoe manifesteren deze zich tijdens prospectieonderzoek?

10. Met de inzet van welke zoekmethoden (detectie- en waarnemingsvorm, monsterbehandeling en zoekstrategie) kunnen vondst- en/of spoorcomplexen systematisch opgespoord worden (zoeksleuven, booronderzoek, veldkartering, geofysisch etc.). Licht beargumenteerd toe met verwijzing naar de verschillende KNA-leidraden. Bovenstaande vragen worden in de lopende tekst beantwoord.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[8]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2 Bureauonderzoek 2.1 Methode Het bureauonderzoek dient ervoor om – op basis van verschillende bronnen – inzicht te krijgen in de genese van het landschap, de bodemopbouw en de sporen die het menselijk gebruik in de loop van de tijd heeft achtergelaten. Met behulp van deze gegevens wordt een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Daarvoor is gebruik gemaakt van de landelijk en voor RAAP digitaal beschikbare archieven. Voor de beschrijving van de historische situatie is gebruik gemaakt van hiervoor relevante informatiedragers. Voor de actuele metadata van de verzamelde gegevens (gemeente, plaats, etc.) wordt verwezen naar het van toepassing zijnde data -archief.

2.2 Aardkundige situatie Huissen ligt in het Oost-Nederlandse rivierengebied, direct ten westen van de huidige loop van de Nederrijn. Gedurende het pleistoceen lag het onderzoeksgebied ter plaatse van een vlechtend riviersysteem (afzettingen behorend tot de Formatie van Kreftenheye). Tijdens het warmere holoceen ontstond een meanderend rivierensysteem met afzettingen van de Formatie van Echteld, betreffende rivierklei op rivierzand (van der Staay, 1990). In het vroeg-holoceen bevond zich hier ‘Terras X’ (Cohen e.a., 2012; nr. 703), met de eerste sedimentatiefase in het Jonge Dryas ( laat-pleistoceen; circa 11.000 2

BP ) en een einddatering van rivieractiviteit rond 8000 á 7700 BP (midden-/laat-mesolithicum) (Cohen e.a., 2012). Op deze rivierterrasafzettingen zijn tussen 3760 en 1764 BP (late ijzertijd – Romeinse tijd) geul-, bedding- en oeverafzettingen afgezet die behoren tot de stroomgordel Meinerswijk ( Cohen & Stouthamer, 2012; nr. 107). Enkele tientallen meters oostelijk van het plangebied bevindt zich de stroomgordel Malburgen (2100-1375 cal.BP; Romeinse tijd – vroege middeleeuwen) (Cohen & Stouthamer, 2012; nr. 262). Deze stroomgordelafzettingen zijn gedurende de afgelopen eeuwen afgedekt door overstromingsafzettingen van de Nederrijn. De top van de zandige beddingafzettingen bevindt zich op circa 1,5 tot 2 m –mv (Cohen, 2010). Aangezien het plangebied is gelegen in de historische stadskern, kunnen archeologische resten worden verwacht vanaf het maaiveld tot een diepte van zeker 2 m -mv. Het maaiveld bevindt zich op ruim 11 m +NAP (AHN2; figuur 2).

2

BP verwijst naar de ouderdom in 14C -jaren (‘before present’, waarbij ‘present’ in 1950 na Christus is. Waar ‘cal.BP’ in de tekst staat genoemd, zijn deze dateringen gekalibreerd naar kalenderjaren.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[9]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Geologische situatie (van der Staay, 1990; Cohen & Stouthamer, 2012)

Fossiele stroomgordelafzettingen bedekt met oeverafzettingen; meestal met een tussenlaag van komafzettingen (code o/k/s) .

Geologische kaart (Weerts e.a., 2006)

Formatie van Echteld, rivierklei op rivierzand (Ec 1)

Geomorfologische situatie (Koomen & Maas, 2004)

Stroomrug (code 3B44) van stroomgordel buiten de uiterwaarden (zie figuur 3).

Ouderdom geomorfologische structuur

Holoceen

Bodemkundige situatie

Niet gekarteerd i.v.m. bebouwing

Verwachte diepteligging van archeologisch relevante lagen (Vosselman, 2017).

Rond 10 m +NAP; vanaf het maaiveld tot ruim 2 m -mv.

Tabel 2. Overzicht van geraadpleegde geologische, geomorfologische en bodemkundige kenmerken van het plangebied en de directe omgeving.

Figuur 2. Het plangebied geprojecteerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2). Buitendijks is de kronkelwaard van de (voorlopers van de) Nederrijn duidelijk zichtbaar in het reliëf.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[10]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 3. Het plangebied geprojecteerd op de Geomorfologische Kaart van Nederland (Koomen & Maas, 2004).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[11]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2.3 Archeologische gegevens Gemeentelijk archeologiebeleid Bestemmingsplan Kom Huissen 3

Dubbelbestemming ‘waarde-archeologie’: archeologisch onderzoek verplicht bij ver-/nieuwbouw van bestaande gebouwen, waarbij de bestaande oppervlakte wordt veranderd; dan wel de bouw van een bijgebouw of de uitbreiding van een bestaand hoofdgebouw met ten minste 10 m 2 . Tevens archeologisch onderzoek verplicht bij het aanleggen van verhardingen >10 m 2 ; grondwerkzaamheden dieper dan 0,3 m -mv.

Gemeentelijke archeologische verwachtingskaart

Zeer hoge archeologische verwachting; historische dorpskern en-/of oude woongrond.

Gemeentelijke archeologische beleidskaart

Zeer hoge archeologische verwachting; historische dorpskern en -/of oude woongrond. Voorschrift: Streven naar behoud in huidige staat; inventariserend archeologisch onderzoek is verplicht (IVO-protocol 1) 4 als het bruto-oppervlak van de ingreep groter is dan 30 m 2 én de diepte van de ingreep dieper reikt dan 30 cm –mv.

Tabel 3. Overzicht van het geldende archeologiebeleid en achterliggende verwachtingskaart.

3 4

NL.IMRO.1705.30-OH01; vastgesteld op 1 april 2015. Sinds 1 juli 2018: Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek (KNA versie 4.1).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[12]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 4. Het plangebied geprojecteerd op de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Lingewaard (2009). Voor overige legendaonderdelen, zie figuur 5.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[13]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 5. Legenda behorend bij de gemeentelijke archeologische beleids advieskaart (figuur 4).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[14]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Monumenten en vondstmeldingen Monument

Ligging

Complex

Datering

Materiaal

Diepte

Waarde

13214

Historische stadskern

stad

Vroege middeleeuwen – nieuwe tijd

funderingen, water- en beerputten, afvallagen etc.

vanaf maaiveld tot meters beneden maaiveld

van archeologische waarde

Zaakidentificatienr.

Ligging

Complex

Datering

Materiaal

Diepte

Verzamelwijze

3071409100

Enkele meters noordelijk van Aloysiuslocatie (Conventstraat )

Sporen van het voormalige St. Elizabeth Convent;

Vroege middeleeuwen C

Keramiek, waaronder één laatmerovingische scherf + sporen

Onbekend

Niet-archeologisch: graafwerk (uitbreiding rioolnet)

2706423100

Enkele meters noordoostelijk van het Raadhuisplein; op terrein van de Nederlands Hervormde Kerk

Kerk

Late middeleeuwen B

Kelder, muurresten, vloer, fundering, IJsselsteentjes, keramiek

Onbekend

Archeologisch: opgraving

3071409100

40 m zuidoostelijk van het plangebied

Bewoning (incl. verdediging) onbepaald; onduidelijk of materiaal wel/niet in situ lag.

Neolithicum t/m Late Middeleeuwen B

Keramiek, dierlijk bot, metaal

Onbekend; puin (middeleeu ws?) op 70 tot 195 cm –mv.

Niet-archeologisch: graafwerk

2078755100

Ca. 50 m noordwestelijk van Aloysiuslocatie

Bewoning (incl. verdediging) onbepaald

paleolithicum t/m nieuwe tijd

Tefriet, diabaas, zandsteen/kwart siet, dierlijk bot, keramiek, leisteen, keramiek.

Onbekend

Proefsleuven en opgraving

Tabel 4. Overzicht van de bekende archeologische monumenten en een selectie van archeologische vondstlocaties in en rond het plangebied.

Het plangebied ligt in de historische kern van Huissen, dat tevens is aangeduid als AMK-terrein van hoge archeologische waarde (AMK-nummer 13214). Een aantal vondstmeldingen geeft mogelijke dateringen vanaf het paleolithicum aan. Gezien de ligging van de stroomgordel van Meinerswijk zijn resten ouder dan de late ijzertijd echter vermoedelijk geërodeerd (zie 2.2). Toch zijn er rond het Dominicanenklooster wel vondsten uit de prehistorie gedaan. Zodoende kunnen pre -Romeinse vindplaatsen niet volledig worden uitgesloten. Op basis van onderzoeks- en vondstmeldingen in Archis (tabel 4) kan gesteld worden dat hier met name resten vanaf de vroege en late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd kunnen worden verwacht. Eerder in de omgeving uitgevoerd onderzoek volgens ARCHIS3 De gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaart geeft een globaal overzicht van het type vindplaatsen en de datering ervan op basis van onderzoeken tot en met 2009 ( figuur 4). In tabel 5 is

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[15]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

een selectie van gecatalogiseerde vindplaatsen (Willemse 2009, RAAP -rapport 1751) weergegeven die binnen circa 200 m afstand van het plangebied liggen. Samengevat betreft het overwegend sporen van nederzettingsresten uit de late middeleeuwen en latere perioden. Gezien de rivieractiviteit in de Romeinse tijd zijn resten daterend voor de late ijzertijd waarschijnlijk geërodeerd (zie 2.2). Enkele recentere onderzoeken die sinds 2009 nabij het plangebied (figuur 6) zijn uitgevoerd, melden vergelijkbare resultaten. Naast een sterke middeleeuwse component is het tevens vermeldenswaardig dat de Romeinse Limes mogelijk ter hoogte van het plangebied heeft gelopen, zoals is aangeduid op de gecombineerde archeologische verwachtings- en beleidskaart van de gemeente Lingewaard. Vondsten vindplaatsmeldingen in Archis duiden op Romeinse activiteit nabij het plangebied. Direct ten zuidoosten van het middeleeuwse centrum is de locatie van een burcht en vroegmiddeleeuwse mo tte (AMK-terrein 15494 van hoge archeologische waarde). Het middeleeuwse centrum zou zich rond de 14

de

eeuw hebben verplaatst richting de omgeving van het plangebied vanwege overstromingen

(Janssen, 1981).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[16]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Catalogusnummer

Complex

Datering

Materiaal

Opmerking

84

nederzetting, onbepaald

late middeleeuwennieuwe tijd A

bouwresten en waterput

tijdens onderzoek gedurende doorbraak Langestraat naar Waalstraat

350

nederzetting, onbepaald

neolithicum – nieuwe tijd

-

76

grafveld, crematies, gemengd

Romeinse tijd – vroege middeleeuwen

Romeins en merovingisch grafveld

Romeins grafveld vermoedelijk; vroegmiddeleeuws zeker.

315

nederzetting, onbepaald

neolithicum – nieuwe tijd

-

-

81

klooster(complex); voormalige st. elisabeth convent

vroege - late middeleeuwen

muurrestanten en aardewerkfragmenten

-

88

nederzetting, onbepaald

late middeleeuwen nieuwe tijd

-

-

87

kerk

late middeleeuwen

keldertje, muurresten, vloer, fundering, ijsselsteentjes

bouwrestanten op terrein van de Nederlands Hervormde Kerk

324

nederzetting, onbepaald

neolithicum – nieuwe tijd

-

-

90

nederzetting, onbepaald

late middeleeuwen

fragmenten aardewerk (o.a. kogelpot)

-

91

nederzetting, onbepaald

late middeleeuwen

middeleeuws bouwpuin

vermoed wordt een ‘vestiging van de tempeliers’ (Archiswaarnemingsnummer 7858)

86

legerplaats; motte/kasteelheuvel/vliedberg, onbepaald

Romeinse tijd – late middeleeuwen

opgeworpen pakket met Romeinse en enkele middeleeuwse vondsten; daarop toren. romeinse nederzetting?

nederzetting en mottekasteel (bij Dominicanenklooster)

83

nederzetting, onbepaald

late middeleeuwen

aardewerk

-

85

kerkhof

late middeleeuwen

-

-

276

nederzetting, onbepaald

late middeleeuwen a-b

nederzettingsafval (aardewerk, dierlijk bot, natuursteen)

geen duidelijke sporen. huisplaats wordt nabij verwacht.

277

onbekend

vroeg-Romeins

munt

-

Tabel 5. Selectie van in 2009 bekende vindplaatsen zoals weergegeven op de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Lingewaard (bron: catalogus in RAAP -rapport 1751; zie ook figuur 4).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[17]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 6. Overzicht van eerder archeologisch onderzoek (zwarte labels) en bekende vondstlocaties (blauwe, cursieve labels) nabij het plangebied. Het AMK-terrein beslaat het gehele afgebeelde gebied, met uitzondering van de zone (noord)oostelijk van de Stadsdam (bron: Archis3).

Bekende archeologische gegevens uit andere bronnen Op 19 juni 2019 is een verzoek gedaan aan de Historische Kring Huessen en AWN Afdeling 17 (Zuid Veluwe en Oost-Gelderland) voor aanvullende gegevens. Dhr. Leo ten Hag (secretaris AWN, afdeling Nijmegen e.o.) geeft aan dat de AWN op basis van de Jaarverslagen en Sporenkaart geen aanvullende informatie over dit plangebied heeft. Dhr. Cor Neijenhuis (sectie Archeologie Historische Kring Huessen) geeft aan dat er in het verleden weinig onderzoek is verricht op de Aloysiuslocatie. Het terrein ligt tussen de Kerkstraat en de voormalige stadsmuur aan de Doelenstraat. Aan de zijde van de Doelenstraat kunnen no g fundamenten

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[18]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

de

van de stadsmuur worden verwacht. Aan de binnenzijde van de stadsmuur is wat steengoed, een 16 eeuwse dolk en een gevestknop van een zwaard gevonden. Langs de Kerkstraat zijn mogelijk resten van middeleeuwse bebouwing aanwezig. de

Ter hoogte van de Conventstraat zijn resten van muurwerken van het 15 -eeuwse Elisabeth Convent (zie 2.4.2) aangetroffen. Dhr. Neijenhuis verwacht dat op de Aloysiuslocatie ook sporen van het Convent zullen worden aangetroffen. Tevens zijn hier mogelijk resten uit de prehistorie, Romeinse tijd en vroege middeleeuwen aanwezig, aangezien rond het huidige Dominicanenklooster – de middeleeuwse kern van Huissen – resten uit al deze perioden zijn aangetroffen. Verder ligt de Aloysiuslocatie in het verlengde van de Duisterestraat, welke vroeger doorliep naar het burchtterrein. Het is bekend dat de Duisterestraat is onderbroken bij het bouwen van de stadsmuur. Volgens dhr. Neijenhuis ligt hier (in het verlengde van de Loostraat; westelijk van het plangebied) waarschijnlijk het Romeinse Limestracé. Langs de Duisterestraat zijn Frankische en Romeinse graven aangetroffen. Op het Raadhuisplein zijn in het verleden middeleeuwse vondsten aangetroffen, waaronder een Keltische fibula (achter het voormalige zustersklooster, Kerkstraat).

2.4 Historische situatie 2.4.1 Historische kaarten en monumenten Op basis van historische kaarten kan inzicht worden verkregen in de het historisch g ebruik van een gebied van na de late middeleeuwen tot begin 20e eeuw. In die periode was men veel meer dan nu gebonden aan de (on)mogelijkheden die het natuurlijke landschap bood voor bewoning en andere vormen van landgebruik. Het historisch gebruik zegt daarmee iets over de archeologische potentie van het gebied. Daarnaast kan het informatie leveren over eventuele bodemverstoringen die in het verleden hebben plaats gevonden. Het onderzoeksgebied in het hart van het historisch centrum van Huissen, dat als geheel als AMKterrein (terrein van archeologische waarde) is aangemerkt. Binnen he t plangebied zijn geen de

rijksmonumenten aanwezig. Ruim 50 meter noordelijk van het Raadhuisplein zijn twee 16 -eeuwse 5

woonhuizen aangemerkt als rijksmonument (nummers 22711 (Kortekerkstraat 2) en 22712

6

(Langestraat 17). Binnen het plangebied zijn vijf MIP-objecten aanwezig binnen de Aloysiuslocatie, betreffende de lagere school Aloysius (MIP-nummers 12285 en 12284) en het kloostergebouw (MIP-nummers 20741, 19726 en 106988) (zie tabel 6).

5 6

https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/Pdf/Monument/22711 Zie: https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/Pdf/Monument/22712

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[19]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Bouwhistorische waarden

Nummer

Aard

Omvang

Diepteligging

Rijksmonumenten

N.v.t.

-

-

-

Gemeentelijke monumenten

N.v.t.

-

-

-

MIP-objecten

12285 (Conventstr. 2)

Lagere school Aloysius; (elementen van de Delftse School; 1951)

Ca. 822 m 2

Onbekend

12284 (Langekerkstr. 19)

Lagere school Aloysius; (elementen van de Delftse School; 1951)

Ca. 670 m 2

Onbekend -

20741 (Langekerkstr. 2)

Kloostergebouw (oorsprong tussen 1900-1910)

Ca. 1840 m 2

Onbekend

19726 (Langekerkstr. 2)

Kloostergebouw (Traditionalisme; oorsprong 1935)

Ca. 1840 m 2

Onbekend

106988 (Langekerkstr. 2)

Kloostergebouw (oorsprong 1895-1940)

Ca. 1840 m 2

Onbekend

N.v.t.

-

-

-

Overige bouwhistorische waarden

Tabel 6. Overzicht van de in het plangebied aanwezige bouwhistorische waarden. 7

Vanaf de Romeinse tijd heeft Huissen voortdurend bewoning gekend. Zoals gekarteerd op de gemeentelijke archeologische beleidskaart, heeft de Romeinse Limes mogelijk ter hoogte van (dan wel de

nabij) het plangebied gelegen (figuur 4). Tijdens archeologisch onderzoek ter hoogte van de 10 eeuwse Grote Toren (catalogusnummer 86 op de gemeentelijk archeologische beleidskaart ; zie ook de toren op figuur 7) zijn Romeinse muurresten aangetroffen die mogelijk tot een castellum behoorden. Op dit terrein, tussen de Burchtgracht en de Kloosterlaan (ca. 500 m zuidoostelijk van het plangebied) werd gedurende de 10

de

eeuw een heuvel opgeworpen, de Hazenberg, bedoeld als toevluchtsoord ten

tijde van hoog water (Jansen, 1981, p. 140). In dezelfde eeuw werd hier een motte met voorburcht en eerdergenoemde hoge toren gebouwd. Het kasteelcomplex dateert tussen 1000 en 1250 na Christus en 8

is bekend onder de namen ‘Danenburg’, de ‘Burcht van Kleef’ en ‘Ambtshuis’. Tegenwoordig maakt de

deze locatie deel uit van het terrein van het 19 -eeuwse Dominicanenklooster.

9

De vroegmiddeleeuwse kern van Huissen zou ten zuidwesten van h et kasteelcomplex hebben gelegen. Vanwege overstromingen zou de middeleeuwse kern van Huissen in het begin van de 14

de

eeuw in

noordelijke richting zijn verplaatst – ter hoogte van het plangebied – waarna de stad verder werd ontwikkeld (Janssen 1981, pp. 140-141).

7

Zie: https://historischekringhuessen.nl/index.php/over -huissen/geschiedenis-v-huissen, tevens voor een overzicht van de historische ontwikkelingen van de stad. 8 Bron: https://cchin.nl/kastelenlexicon/lexobject.xql?id=lx1055 9 Bron: https://www.kloosterhuissen.nl/klooster/gebouw.php

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[20]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 7. Uitsnede uit het ‘Legerboick end register der rentmeesteren Huessen’ uit 1577 ( oostelijke oriëntatie; bron: Gelders Archief). De rode ster geeft de locatie van het plangebied weer.

2.4.2 (Kadastrale) bebouwingsontwikkeling Door Bjorn van Snippenburg Op de oude kadastrale kaart van Huissen uit 1818

10

(een vroege versie van de uiteindelijke minuutplan)

is aan de westzijde van de (Lange)Kerkstraat het grote complex te zien van franciscanesser St. Elisabethklooster. De zuidelijke gebouwen van het kloosterterrein vallen binnen het plangebied (figuur 10, linksboven). Het Elisabethklooster werd in 1448 gesticht. Later is de kloosterkapel uitgebreid tot kerk. Van 1673 tot 1683 was in het klooster een seminarie gevestigd. Op 3 januari 1812 werd bij decreet van keizer Napoleon het klooster opgeheven. Bij koninklijk besluit van 11 oktober 1823 nr. 76 werden de gebouwen van het voormalig klooster geschonken aan de Nederlands Hervormde gemeente met het recht de gebouwen te verkopen voor afbraak, hetgeen ook gebeurde.

11

Deze sloop is ook de reden dat

op het uiteindelijk kadastraal minuutplan dit kloostercomplex niet meer voorkomt. Na de sloop is het deel van het plangebied ten westen van de Langekerkstraat ruim een eeuw enkel in gebruik geweest als (volks)tuinen. Dit deel van de stad werd ook de Kloostertuinen gen oemd. Op foto’s van rond 1900 zien we een muur als scheiding tussen de straat en de tuinen (figuur 8).

10 11

Ga, tg. 0874, inv. 114-0002. De Beaufort & Van den Berg, 1968, p. 293.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[21]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 8. Foto Kloostertuinen gezien in noordelijke richting, genomen voor de bouw van de school in 1932. Op de achtergrond is de middeleeuwse katholieke kerk en bijbehore nde pastorie (bron: Huissen.nl 12).

Begin jaren 1930 is langs de Langekerkstraat een grote gecombineerde jongens - en meisjesschool gebouwd (figuur 9).

13

De school werd verwoest in de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog,

waarna op deze locatie het huidige gebouw van de Aloysiusschool gebouwd. Het bouwdeel op de hoek van de Conventstraat en Doelenstraat is het oudste, en komt voor het eerst voor op de kadastrale hulpkaart uit dienstjaar 1953 (figuur 10).

14

Deze hulpkaart is interessant, omdat deze nauwkeurig de in

de oorlog verwoeste bebouwing weergeeft. Alle kadastrale kaarten van voor 1944 zijn verbrand bij het bombardement op Nijmegen, waardoor dit de enige kaart is die de vooroorlogse situatie nauwkeurig weergeeft.

12 13 14

Bron: https://www.huessen.nl/index.php/over-huissen/foto-s-uit-huissen/fotoalbum-met-oude-straatbeelden Elings & Derksen, 1973, nr. 24. Kadastrale gemeente Huissen, sectie D, nr. 167.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[22]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 9. Foto van de in 1932 in gebruik genomen rooms -katholieke jongens- en meisjesschool te Huissen aan de Langekerkstraat. Het gebouw is in de Tweede Wereldoorlog verwoest (bron: Elings & Derksen, 1973, nr. 24).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[23]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 10. Overzicht van kadastrale kaarten vanaf 1818 tot heden.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[24]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Direct ten oosten van de Langekerkstraat stond de pastorie. De vooroorlogse pastorie st ond net iets noordelijker dan zijn voorganger, die we op de minuutplan vinden. De negentiende -eeuwse pastorie stond nagenoeg volledig binnen het plangebied (figuur 8, gebouw rechts van de kerk). Ten zuiden ervan bevond zich deels binnen het onderzoeksgebied een pand dat in 1866 zou plaatsmaken voor een nieuw franciscanessenklooster.

15

In 1935 werd op dezelfde plaats een geheel nieuw kloostercomplex

gebouwd, waarbij alleen de oude kapel uit 1891 behouden bleef.

16

Tegenover het klooster, ten zuiden

van de school, werd een bewaarschool gebouwd. Het klooster en de bewaarschool hebben de oorlog doorstaan en zijn in 1977 als stadhuis in gebruik genomen.

17

De bewaarschool valt volledig binnen het

plangebied. Het klooster staat in zijn geheel buiten het onderzoeksgebied. Voor de kapel en net binnen het plangebied, ligt de ‘grafsteen van de gemeente Huissen’ uit 2001.

18

Van de vooroorlogse pastorie

stond alleen de zuidelijke helft en een grote aanbouw binnen het plangebied.

Figuur 11. Foto van het St. Elisabethklooster op het kruispunt Langekerkstraat/Raadhuisplein, met links de oude kapel (1891) van het franciscanessenklooster (bron: W pelstoost.nl).

Het grootste deel van het plangebied ten oosten van de Langekerkstraat bestaat uit de nagenoeg e

vierkante parkeerplaats van het Raadhuisplein. In de 20 eeuw verdwenen hier twee gebouwen, die volgens de kadastrale hulpkaart uit 1967 achter de panden aan de Langestraat stonden (figuur 10, linksonder).

19

De percelen waarop deze panden stonden besloegen ongeveer driekwart van het

oostelijk deel van het Raadhuisplein. De rest van het plein tot de Langekerkstraat was voor de aanleg van het plein begin jaren 1990 onderdeel van de tuin van de pastorie. Op een luchtfoto van 6 oktober 1948

20

is goed te zien wat de gevolgen van het bombardement zijn

geweest (figuur 12). Er is een gat in het centrum van Huissen geslagen. De kerk is volledig verdwenen, als ook de pastorie en de daar tegenover gelegen school. Drie jaar na de bevrijding zijn de puinhopen opgeruimd en bleef er een kale vlakte over. De funderingen van de pastorie en de school zijn nog

15

Lingewaard.nl: https://www.lingewaard.nl/st-antoniuskapel-huissen W pelstoost.nl: https://wpelstoost.nl/wp-content/uploads/2017/06/monumentenwandeling_huissen.pdf Idem & Elings & Derksen, 1973, nr. 24. 18 Zie https://www.huessen.nl/index.php/over-huissen/stadswandeling-door-huissen 19 De kadastrale hulpkaart die de vorming van het plein weergeeft is niet gevonden. Op de hulpkaart uit dj. 1967 zijn de gebouwen aanwezig (sectie I, nr. 79), op de eerstvolgende kaart van dat gebied uit dj. 1996 (sectie I, nr. 259) zijn de panden niet weergegeven. Op een luchtfoto is het oostelijke gebouw al niet meer aanwezig, het andere moet nadien gesloopt zijn, misschien pas bij de aanleg van het plein. 20 Aviodrome Lelystad Documentatiecentrum, foto 023078zr 16 17

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[25]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

aanwezig. Op de plaats van de pastorie werd later de tuin van de nieuwe pastorie aangelegd, en op de plaats van de school kwam het schoolplein van de nieuwe Aloysiusschool. Met de bouw van de nieuwe kerk, pastorie of school is nog geen begin gemaakt. Duidelijk zichtbaar zijn verder de destijds zo’n 15 jaar oude gebouwen van het klooster en de bewaarschool. Rechts van het klooster zien we de tuinen van de panden aan de Langestraat, waaronder de gehavende protestantse kerk. In de tuinen zien we een van de twee panden die op de hulpkaart uit 1967 voorkomen (zie boven). Het tweede pand op die kaart is dus al verdwenen in 1948. Duidelijk zichtbaar is dat hier verder enkel tuinen te vinden zijn; een situatie die tot de aanleg van het Raadhuisplein gebleven is.

Figuur 12. Luchtfoto van het centrum van Huissen in 1948 (bron: AVIODROME Lelystad).

2.5 Huidige situatie 2.5.1 Bouwdossieronderzoek Om een inschatting te kunnen maken van reeds bestaande bodemverstoringen binnen het plangebied, heeft de gemeente Lingewaard bouwtekeningen aangeleverd van de Aloysiuslocatie. Onderstaande bespreekt per bouwdeel van de Aloysiuslocatie de diepte van de funderingen en kelder(s). N.B.: op enkele bouwtekeningen is de exacte diepte van de funderingen niet benoemd en enkel op schaal getekend; in deze gevallen is de hieronder beschreven diepte een benadering.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[26]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 13. Overzicht van de bouwtekeningen van de bestaande bebouwing op de Aloysiuslocatie en diens voormalige functie.

Conventstraat: jongensschool en gymlokaal Het complex aan Conventstraat 2 bestaat uit de voormalige jongensschool (zuidwestelijke helft)

21

en

22

een gymnastieklokaal (noordoostelijke helft) . Op bouwtekening 272, blad 3 (1053a; zie uitsnede in figuur 14) is de jongensschool afgebeeld. Hierop is een kelder aangegeven in het middelste deel van het complex (naast de vier lokalen), welke tot een diepte van circa 2.60 m onder peilniveau (P; grofweg vloerniveau) is ingegraven (figuur 15). Alle muren die op deze tekening zijn weergegeven, zijn tot een diepte tussen circa 1.30-1.45 m –P gefundeerd met

21 22

Bronnen: bouwtekeningen 1183a-c. Bronnen: bouwtekeningen 1053a-d.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[27]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

poeren (breedte: 33 tot 66 cm). Langs de buitenzijde en (nabij de kelder) binnenin het complex zijn gresbuizen aangelegd op een onbekende diepte.

Figuur 14. Uitsnede van een bouwtekening van de jongensschool (no. 272, blad 3; 1053a), gezien vanaf de Conventstraat (in zuidoostelijke richting). De kelder is rood omlijnd; uiterst rechts is een dwarsdoorsnede van de constructie weergegeven.

Figuur 15. Dwarsdoorsnede van de jongensschool en de kelder, gezien vanaf de Conventstraat. Het getrapte zwarte deel links, met 150 –P, geeft één van de funderingen weer.

Zuidelijk van de jongensschool en westelijk van de meisjesschool (aan de Doelenstraat) lag een schooltuin. De bomen zijn nog te zien binnen de rode streepjeslijn op de luchtfoto uit 1948 ( figuur 12). De palen van de omheining van deze tuin zijn tot 80 cm onder het maaiveld waren ingegraven. De toegangspoort (aan de Doelenstraat) was gefundeerd tot een diepte van 1 50 cm onder maaiveldniveau (bron: bouwtekening 272 blad 4;1053d; figuur 16).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[28]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 16. Uitsnede van bouwtekening 272, blad 4 (1053d), met daarop de jongensschool (onder) en de schooltuin afgebeeld. De toegangspoort, gefundeerd tot 150 cm –mv, is rechts aangegeven (Doelenstraat). De dunne lijn met stippen (links, linksboven) geeft de afrastering met prikkeldraad weer.

De noordwestelijke helft van het gebouw aan de Conventstraat, aangrenzend aan de jongensschool, was in gebruik als gymzaal. De bouwtekeningen (figuur 17 en figuur 18) geven de verschillende typen poeren weer waarop dit gebouw is gefundeerd. Samengevat zijn de buitenmuren tot 4 meter onder vloerniveau gefundeerd; de binnenmuren (25/40) overwegend tot 75 cm onder vloerniveau. Aangezien het archeologisch niveau mogelijk tot een diepte van 2 meter onder maaiveldniveau rijkt, bestaat er onder deze funderingsresten kans op het vinden van onverstoorde archeologische resten.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[29]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 17. Bouwtekening van de noordoostelijke helft van het gebouw aan de Conventstraat (gymlokaal), waarop de funderingen (poeren van verschillende formaten) zijn weergegeven (no. 400, blad 3, 1963; 1183b).

Figuur 18. Typen poeren gebruikt in het gymlokaal aan de Conventstraat (bouwtekening no. 400, blad 3; 1963; 1183b). De cijfers geven de diepte ten opzichte van het vloerniveau (P) weer.

Meisjesschool en gymzaal Dwars op de jongensschool/gymzaal staat de meisjesschool, aan de Langekerkstraat. Tussen 1986 1989 zijn er bouwtekeningen vervaardigd voor de verbouw van dit complex, waarbij er onder andere een bijgebouw aan de zuidwestzijde werd toegevoegd. Op basis van de bouwtekeningen van de meisjesschool zijn er geen aanwijzingen voor een kelder (figuur 19). Wel is het hoofd- en bijgebouw

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[30]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

gefundeerd op poeren (figuur 20 en figuur 21).

23

De diepte van deze poeren is op basis van de

verkregen bouwtekening niet goed te bepalen. Bekend is dat enkele poeren ten minste tot 80 cm onder peilniveau zijn geplaatst. Samengevat lijkt de bodem hier enkel ter hoogte van de poeren te zijn verstoord tot een diepte van minimaal 80 cm onder peilniveau.

Figuur 19. Uitsnede van een bouwtekening uit 1986 m.b.t. de toevoeging van het bijgebouw aan de westzijde va n de meisjesschool (o.a. gemeenschappelijke ruimte, directiekamer en personeelsruimte). Bron: Aloysius 01 G 80, 5270d).

23

Aangezien niet bekend is of de tekening op tijdens digitaliseren is verschaald, kon de diepte van deze poeren op basis van deze bouwtekening niet worden bepaald.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[31]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 20. Vooraanzicht van de hoofdingang van de meisjesschool zoals deze in 1986 bestond, met onder doorsnedes van de poeren (bron: Aloysius 01 G 80 c).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[32]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 21. Dwarsdoorsnede van het bijgebouw (donker gearceerd) van de meisjesschool, gezien vanaf de Doelenstraat (westgevel).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[33]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Voormalige kleuterschool, later Raadzaal / kantoor RIO Het meest zuidelijke gebouw binnen het plangebied betreft de voormalige kleuterschool, welke later is verbouwd tot Raadhuis in combinatie met kantoorruimte van RIO (figuur 22). Zoals is afgebeeld op de bouwtekening van figuur 23, is tot een diepte van 200 cm onder peilniveau vulzand gestort, met daarop een fundering van poeren tot circa 100 cm onder peilniveau. Doorsnede D, van de oostvleugel van dit pand, geeft een vergelijkbaar beeld. Naar verwachting is de bodem onder dit gebouw (tot circa 1 m buiten de muren) tot aan de onderkant van het verwachte archeologische niveau (ca. 2 m –mv) verstoord. Hier wordt de kans op een intact archeologisch niveau daarom zeer klein geacht.

Figuur 22. Plattegrond van de voormalige kleuterschool (1976; 8305d).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[34]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 23. Bouwtekening van de verbouwing van kleuterschool tot raadhuis, met dwarsdoorsnedes (zie figuur 22) van de westelijke helft van het pand (7610-B-7; 8305i). Inzet rechtsonder: locatie van doorsneden.

Overige verstoringen op de Aloysiuslocatie en het Raadhuisplein Zowel op de Aloysiuslocatie als het Raadhuisplein hebben voor en tot enkele decennia na de Tweede Wereldoorlog nog enkele gebouwen gestaan, waaronder delen van een klooster en de pastorie. De ze gebouwen zijn beschreven in paragraaf 2.4.2. De mate en diepte van bodemverstoring ter plaatse van deze gebouwen is niet bekend.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[35]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Overige informatie over de huidige situatie Aan de hand van actuele gegevens van recente luchtfoto’s, Google Earth en navraag bij de opdrachtgever zijn de onderstaande zaken over de huidige situatie te melden (tabel 7). Huidig grondgebruik

Bebouwing (bewoning/bedrijven); voormalig schoolgebouw

Hoogteligging maaiveld

Ca. 11 m +NAP

Grondwatertrap of -stand

Niet gekarteerd op de Bodemkaart van Nederland i.v.m. bebouwing. O.b.v. eerder onderzoek (bijv. Vosselman, 2017) rond 7 m + NAP

Milieutechnische condities

Onbekend.

Aanwezige constructies (funderingen, kelders e.d.)

Conventstraat 2, voormalige jongensschool: buitenmuren tot ca. 1,45 m –P*; halverwege Conventstraat kelder tot ca. 2,6 m –P.

Conventstraat 2, gymzaal: buitenmuren tot 4 m –P; binnenmuren tot ca. 0,75 m –P.

Doelenstraat, tuin: palen afrastering tot 0,8 m –P; fundering toegangspoort tot 1,5 m –P.

Langekerkstraat 19, meisjesschool: funderingen (poeren) onder muren tot minimaal 0,8 m –P; precieze diepte onbekend; geen kelder bekend.

Voormalige kleuterschool (Langekerkstraat 15, 17), latere Raadhuis/kantoor RIO: gehele complex (+ ca. 1 m buiten buitenmuren) vergraven tot 2 m –P, opgevuld met vulzand. Poeren tot ca. 1 m –mv

Overig: plaatselijk tevens riolering, kabels en leidingen.

Locatie en diepte van kabels/leidingen

Langs de Doelenstraat, Conventstraat, Langestraat en overw egend de zuidoostelijke helft van het Raadhuisplan (zie figuur 25).

Tabel 7. Overzicht van de huidige situatie van het plangebied. *P = peilniveau; doorgaans vloeroppervlak.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[36]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 24. Luchtfoto van het plangebied uit 2018 (bron: geodata.nationaalregister.nl).

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[37]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 25. Locatie van kabels en leidingen binnen het plangebied. .

2.6 Toekomstige situatie Uit navraag bij de opdrachtgever is het volgende gebleken over de toekomstige situatie: Aard

Sloop van voormalige schoollocatie t.b.v. de ontwikkeling van ca. 60 appartementen en een parkeerkelder. Tevens wordt er mogelijk een parkeergarage op het Raadhuisplein gebouwd.

Omvang en diepte

Ca. 8.850 m²; de parkeergarages worden aangelegd tot 4 m –mv.

Invloed op maaiveld en grondwater

Onbekend.

Toekomstige gebruiker

Bewoners en ondernemers.

Tabel 8. De toekomstige situatie.

.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[38]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

3 Gespecificeerde archeologische verwachting Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verzamelde gegevens is een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Deze geeft inzicht in de aard en de ouderdom (inclusief omvang en uiterlijke kenmerken), (diepte)ligging, en gaafheid van eventueel aanwezige archeologische resten. Aard en ouderdom Het verspreidingspatroon van archeologische vindplaatsen is voor een groot deel gerelateerd aan de fysieke eisen die de mens stelde aan de leef- en woonomgeving. Het meest markant zijn de verschillen tussen jager-verzamelaars enerzijds en landbouwers anderzijds. Jager-verzamelaars In de steentijd (paleolithicum t/m neolithicum) leefden de mensen voornamelijk van de jacht, visvangst en het verzamelen van eetbare planten en vruchten. Deze zogenaamde jager -verzamelaars trokken door het landschap en verbleven alleen tijdelijk op een plek. Uit een ruimtelijke analyse blijkt dat hun kampementen in vrijwel alle gevallen waren gesitueerd op de overgang van nat naar droog. Nabij dergelijke gradiëntzones waren namelijk de meeste voedselbronnen voorhanden en was (drink)water bereikbaar. Het oppervlak uit de steentijd is tussen de late ijzertijd en Romeinse tijd vermoedelijk verspoeld door rivieractiviteit van stroomgordel van Meinerswijk. Derhalve worden er geen archeologische resten in situ uit de steentijd verwacht in het plangebied.

Landbouwers Met de introductie van de landbouw (vanaf het neolithicum) werd de mate waarin gronden geschikt waren om te beakkeren een steeds belangrijker factor in de locatiekeuze van de mens en. De eerste akkergronden werden aangelegd op de van nature vruchtbaarste gronden. Bovendien moesten de gronden goed ontwaterd zijn. Het plangebied kenmerkt zich door een ligging op een stroomrug daterend uit de late ijzertijd-Romeinse tijd. Hierdoor zijn archeologische resten vanaf de tijd van de eerste landbouwers (late prehistorie; neolithicum) vermoedelijk geërodeerd. Op basis van het historisch kaartmateriaal en bekende vindplaatsen in de directe omgeving blijkt dat er bewoningsresten vanaf de Romeinse tijd tot en met de nieuwe tijd worden verwacht; met name daterend vanaf de veertiende eeuw. 2

Dergelijke vindplaatsen zijn over het algemeen 500-2000 m in omvang en kenmerken zich door de aanwezigheid van een archeologische laag. (Diepte)ligging In het plangebied komt een jong afdekkend pakket voor dat een ouder, vroeg-holoceen loopvlak vermoedelijk heeft geërodeerd. Dit jonge afdekkende pakket dateert uit de late ijzertijd – Romeinse tijd en bevindt zich op een diepte van circa 200 cm –mv. Op basis van eerder onderzoek nabij het

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[39]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

plangebied wordt het middeleeuwse niveau rond 1 m –mv (ca. 10 m +NAP) verwacht, en resten uit de nieuwe tijd vanaf maaiveldniveau tot zeker 0,5 m –mv (Vosselman, 2017; Diepeveen & Thijssen, 2007). Fysieke kwaliteit Aangezien in het plangebied ter hoogte van de stroomgordel Meinerswijk ligt, zijn archeologische vindplaatsen uit de pre-Romeinse tijd mogelijk ten dele dan wel volledig geërodeerd of verspoeld. Er bestaat kans op een relatief goede conservering van archeologische resten vanaf de Romeinse tijd tot en met de nieuwe tijd. Kenmerkend voor historische centra, zoals die waarin het plangebied gelegen is, is dat nieuwe gebouwen bovenop restanten van oudere constructies werden gebouwd, waarbij de oudere gebouwen niet volledig werden geruimd. Zodoende zijn delen van eerdere constructies mogelijk nog bewaard gebleven. De meeste (zo niet alle) (sub)-recente bebouwing binnen het plangebied is gefundeerd op poeren tot een diepte uiteenlopend van 80 cm (doorgaans binnenmuren) tot 400 cm onder peilniveau (buitenmuren). Gezien het archeologisch niveau tot zeker 200 cm –mv wordt verwacht, zijn eventueel aanwezige archeologische niveaus tussen en onder ondiepe poeren mogelijk nog intact.

Ter hoogte van de kelder in de voormalige jongensschool (Conventstraat) en de gehele voormalige kleuterschool (latere Raadhuiszaal/kantoor RIO) is de bodem vergraven tot de onderkant van het archeologisch niveau. Eventueel aanwezige archeologische resten zullen hier zijn vernietigd. Overzicht De archeologische verwachting en de verschillende deelasp ecten daarvan, zoals hiervoor beschreven, zijn samengevat in tabel 9. Daarnaast zijn de prospectiekenmerken met betrekking tot de verwachte archeologische resten in figuur 26 schematisch verbeeld. Archeologische periode

Complextype

Omvang

Kenmerken

Diepteligging

Gaafheid

Romeinse tijd – vroege middeleeuwen

grafveld

20005000 m2

Geen archeologische laag of strooiing van aardewerk. Aanwezigheid van grondsporen

Circa. 2 m –mv

Matig tot redelijk

ijzertijdmiddeleeuwen

huisplaats

20005000 m2

Strooiing van met name aardewerk; aanwezigheid van een archeologische laag

Tussen 1-2 m – mv

Matig tot redelijk

late middeleeuwen/ nieuwe tijd

huisplaats

>2000 m2

Strooiing van met name aardewerk

Tussen ca. 1 m –mv en maaiveld

Matig tot redelijk

Tabel 9. Samenvatting van de gespecificeerde archeologische verwachting v oor het plangebied.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[40]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 26. Diagram voor archeologische vondst - en spoorcomplexen. Rode kader: aanduiding van de situatie in het plangebied.

RAAP-rapport 4022 / versie 29-07-2019

[41]

Plangebied Aloysiuslocatie (Lange Kerkstraat) en Raadhuisplein te Huissen, gemeente Lingewaard; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

4 Conclusies en advies 4.1 Conclusie Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan: Op basis van het bureauonderzoek kan de zeer hoge archeologische verwachting van het plangebied worden gehandhaafd. Hier kunnen nederzettingsrestanten daterend vanaf de Romeinse tijd tot en met de nieuwe tijd worden verwacht. Er geldt met name een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen daterend vanaf de 14

de

eeuw na Christus. Pre-Romeinse vindplaatsen kunnen niet worden

uitgesloten, hoewel deze naar verwachting zijn geërodeerd door de rivieractiviteit van de stroomgordel van Meinerswijk. Het archeologisch relevante niveau bevindt zich vanaf maaiveld tot zeker 200 cm – mv. De voormalige jongensschool, gymzaal en voormalige meisjesschool zijn overwegend met poeren gefundeerd tot een diepte van ca. 80 cm –mv. Uitzondering hierop zijn de zware dragende muren en de buitenmuren: deze funderingen zijn tot 100 cm en plaatselijk zelfs 400 cm –mv ingegraven. Mogelijk is de bodem (en eventuele archeologische resten) tussen deze poeren (en onder ondiepe poeren; d.w.z. <200 cm –mv) nog relatief ongeroerd. Het is onbekend in hoeverre de bodem is verstoord ter hoogte van reeds gesloopte (sub-)recente bebouwing op het Raadhuisplein en de Aloysiuslocatie, zoals van het klooster en de pastorie. Rondom de bestaande bebouwing van de Aloysiuslocatie en het Raadhuisplein is de bodem mogelijk nog relatief intact en geldt een hoge verwachting op vindplaatsen vanaf de Romeinse tijd tot en met de nieuwe tijd.

4.2 Advies Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (waarschijnlijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wordt aanbevolen in het kader van de bestaande planvorming de onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen. Om de gespecificeerde verwachting te toetsen wordt vervolgonderzoek geadviseerd in de v orm van een inventariserend veldonderzoek. Gezien de prospectiekenmerken is een onderzoek met behulp van zoeksleuven de geëigende methode voor vervolgonderzoek (KNA 4.1 protocol 4003). Dit advies geldt voor het gehele terrein, met uitzondering van de locatie van de voormalige kleuterschool (Langekerkstraat 15, 17) en het onderkelderde gedeelte van de voormalige jongensschool (Conventstraat 2): gezien de mate van bodemverstoringen wordt aanbevolen deze twee zones vrij te geven. Voor het overige terrein wordt aangeraden om zowel de (tot in de 20ste eeuw) bebouw de als onbebouwde zones te onderzoeken, daar het verwachte archeologisch niveau tussen en onder bestaande funderingen mogelijk nog goed bewaard is gebleven. Een overzicht van de verwachte mate van verstoring en bijbehorend advies is weergegeven in figuur 27.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=ab4bd11b-e30d-434a-a72d-08db642de7f8