CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

305198 BP Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 3 Verkennend bodem- en asbestonderzoek.pdf

Raadsvergadering 30 september 2021, gemeente LingewaardBij agendapunt: Bestemmingsplan Aloysiuslocatie e.o (Bespreekstuk)18.300 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Inhoudsopgave SAMENVATTING ............................................................................................................................ 4 1

INLEIDING............................................................................................................................... 6

2

LOCATIEGEGEVENS EN VOORZIENE ONTWIKKELINGEN ................................ 7

3

VOORONDERZOEK............................................................................................................ 8

3.1

Opzet en geraadpleegde bronnen .................................................................................................... 8

3.2

Resultaten historisch onderzoek ...................................................................................................... 9

3.3

Regionale bodemopbouw en geohydrologie................................................................................ 10

3.4

Asbest .................................................................................................................................................. 10

3.5

Terreininspectie ................................................................................................................................. 11

3.6

Conclusie vooronderzoek en hypothese ..................................................................................... 11

4

UITVOERING ........................................................................................................................ 12

4.1

Voorbereiding..................................................................................................................................... 12

4.2

Veldwerk ............................................................................................................................................. 12

4.3

Laboratoriumonderzoek .................................................................................................................. 12

5

VERKENNEND BODEMONDERZOEK ........................................................................ 13

5.1

Onderzoeksstrategie en toetsingskader ....................................................................................... 13

5.2

Uitgevoerde werkzaamheden ......................................................................................................... 14

5.3

Analyseresultaten grond................................................................................................................... 18

5.4

Analyseresultaten grondwater ........................................................................................................ 20

6

AANVULLEND ONDERZOEK ........................................................................................ 21

6.1

Aanvullende werkzaamheden .......................................................................................................... 22

6.2

Interpretatie onderzoeksresultaten ............................................................................................... 23

7

VERKENNEND ASBESTONDERZOEK ......................................................................... 25

7.1

Onderzoeksstrategie en toetsingskader ....................................................................................... 25

7.2

Uitgevoerde werkzaamheden ......................................................................................................... 25

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 2 van 27

7.3

Analyseresultaten............................................................................................................................... 26

7.4

Interpretatie onderzoeksresultaten ............................................................................................... 26

8

SAMENVATTING EN CONCLUSIES ............................................................................. 27

Bijlagen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Tekeningen Beschikbare voorinformatie Tekenvel kritische functie Boorprofielen Analysecertificaten grond, grondwater en asbest Toetsingstabellen grond en grondwater Analysecertificaten asbest Foto’s

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 3 van 27

Samenvatting Project Projectnummer

77802

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Aanleiding onderzoek

Herontwikkeling openbare ruimte

Type onderzoek

Verkennend bodem- en asbestonderzoek

Opdrachtgever

Gemeente Lingewaard

Locatie Adres

Conventstraat, Langekerkstraat en Raadhuisplein Huissen

Kadastrale aanduiding

Gemeente Huissen, sectie I, nummers 4345, 2530, 2531, 2018, 1856, 1857

Oppervlakte

Circa 6.000 m2 (Aloysiuslocatie) en circa 2.000 m2 (Raadshuisplein)

X-, Y-coördinaten

X = 193.106; Y = 438.923

Gebruik Historisch gebruik

Wonen, retail en infrastructuur

Huidig gebruik en bebouwing Wonen, retail en infrastructuur Toekomstige bestemming

Wonen, retail en infrastructuur

Onderzoeksresultaten, conclusies Hypothese en onderzoeksstrategie

De locatie is verdacht voor aanwezigheid van (lichte) verontreinigingen met minerale olie, metalen en PAK. Daarnaast is de locatie ter plaatse van een aantal (voormalige) hbo tanks verdacht op aanwezigheid van verontreinigingen met minerale olie. De hanteren strategie is ‘heterogeen verdacht’ en ‘verdachte locatie met één of meer ondergrondse opslagtanks’.

Asbest

Op het maaiveld en in de bodem is geen asbestverdacht materiaal aangetroffen. In de bodemlagen met bijmenging van puin is analytisch geen asbest aangetoond.

Grond

In de bovengrond met bijmenging van puin is in eerste instantie in één monster een gehalte lood boven de interventiewaarde aangetoond. Bij analyse van de individuele monsters is dit gehalte niet meer aangetoond. In de bovengrond zijn diverse parameters in gehaltes boven de achtergrondwaarde aangetoond. In de ondergrond zonder bijmenging met bodemvreemde materialen zijn geen gehaltes van de onderzochte parameters boven de achtergrondwaarde aangetoond. De bovengrond met bijmenging van puin ter plaatse van de Conventstraat is heterogeen verontreinigd met koper, in gehaltes tot boven de tussenwaarde. Ter plaatse van de (voormalig) aanwezige ondergrondse tanks zijn visueel en analytisch geen verontreinigingen met brandstof aangetoond.

Grondwater

In het grondwater overschrijden de concentraties barium, molybdeen en naftaleen de streefwaarde. In het grondwater ter plaatse van het Raadhuisplein (peilbuis 201) ligt het gehalte aan onopgeloste bestandsdelen boven de normen voor het lozen op oppervlaktewater.

Conclusie

Op basis van de analyseresultaten wordt de onderzoekshypothese bevestigd. De aangetoonde gehaltes en concentraties geven geen aanleiding tot het uitvoeren van nader onderzoek. De milieuhygiënische kwaliteit van de onderzoekslocatie is vastgelegd, en vormt geen bezwaar voor de voorgenomen werkzaamheden. Er zijn geen aanvullende veiligheidsmaatregelen van toepassing bij de grondroerende werkzaamheden.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 4 van 27

Aanbevelingen Indien er van de locatie grond moet worden afgevoerd dient dit te gebeuren conform de regels van het Besluit bodemkwaliteit. Hierbij dient rekening gehouden te worden met de aanwezigheid van verschillende kwaliteiten grond. Voor het definitief toepassen van de met PFAS belaste grond dient overlegt te worden met het bevoegde gezag.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 5 van 27

1 Inleiding In opdracht van de gemeente Lingewaard heeft ingenieursbureau Land een verkennend bodem- en asbestonderzoek uitgevoerd. Het onderzoek is uitgevoerd op en rondom de Langekerkstraat/Conventstraat en het Raadhuisplein in het centrum van Huissen. De regionale ligging van de onderzoekslocatie is opgenomen in bijlage 1. Aanleiding voor het onderzoek is de geplande herontwikkeling van het terrein. Tabel 1.1: Doelstellingen OnderzoeksProtocol discipline

Doelstelling

Vooronderzoek en terreininspectie

NEN 5725 (oktober 2017)

- vaststellen van de begrenzing van het onderzoeksgebied; - nagaan of ter plaatse (of in de omgeving van) de onderzoekslocatie een geregistreerd geval van bodemverontreiniging aanwezig is; - nagaan of (bedrijfs-)activiteiten en/of verontreinigingen in de omgeving de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem ter plaatse van de onderzoekslocatie negatief beïnvloed kunnen hebben; - vaststellen van de terreineigenschappen; - definiëren van de onderzoeksvragen; - vaststellen van de te volgen onderzoeksstrategie.

Verkennend bodemonderzoek

NEN 5740/A1 (februari 2016)

- inzicht verkrijgen in de bodemopbouw; - inzicht verkrijgen in de milieuhygiënische kwaliteit (Wbb) en hergebruiksmogelijkheden (Bbk) van de grond; - bepalen of er sprake is van een geval van ernstige bodemverontreiniging binnen de onderzoekslocatie; - inzicht verkrijgen in de milieuhygiënische kwaliteit van het grondwater, alsmede vaststellen van de concentraties van de lozingsparameters; - vaststellen van de voorlopige veiligheidsmaateregelen conform CROW publicatie 400.

Verkennend asbestonderzoek

NEN 5707+C2 - vaststellen of de grond asbest bevat; (december 2017) - het verkrijgen van een indicatie omtrent de milieuhygiënische hergebruiksmogelijkheden van de grond.

De werkzaamheden zijn onafhankelijk van de opdrachtgever uitgevoerd. Ingenieursbureau Land heeft geen belang bij de uitkomsten van het onderzoek. Voorliggend rapport presenteert: - een nadere beschrijving van de onderzoekslocatie en de voorziene ontwikkelingen ter plaatse (hoofdstuk 2); - de opzet, resultaten en conclusies van het vooronderzoek (hoofdstuk 3); - de uitvoering van het onderzoek (hoofdstuk 4); - de opzet en resultaten van het verkennend bodemonderzoek (hoofdstuk 5); - de opzet en resultaten van het verkennend asbestonderzoek (hoofdstuk 6); - een samenvatting, conclusies en aanbevelingen (hoofdstuk 7).

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 6 van 27

2 Locatiegegevens en voorziene ontwikkelingen De onderzoekslocatie bevindt zich in het centrum van Huissen. De onderzoekslocatie betreft de openbare ruimte rondom het ‘Conventgebouw’ en het Raadhuisplein. De onderzochte locatie heeft een oppervlakte van circa 8.000 m2, en maakt deel uit van het kadastrale perceel Gemeente Huissen, sectie I, nummers 4345, 2530, 2531, 2018, 1856, 1857. Overzichtsfoto’s van de onderzoekslocatie zijn opgenomen in bijlage 7. In onderstaande figuur is de onderzoekslocatie aangegeven.

Figuur 2.1: Onderzoekslocatie

De onderzoekslocatie is onder te verdelen in de ‘Aloysiuslocatie’ en het Raadhuisplein. Ter plaatse van de Aloysiuslocatie zal de bestaande bebouwing gesloopt worden, en zal nieuwe bebouwing gerealiseerd worden. Mogelijk zal hierbij een parkeergarage gerealiseerd worden. Ook het Raadhuisplein zal heringericht worden, waarbij eveneens mogelijk een parkeergarage gerealiseerd worden. Doel van het onderzoek is om de opbouw en actuele milieuhygiënische kwaliteit van de bodem te bepalen. In tabel 2.1 zijn de gegevens van beide deelgebieden opgenomen van het onderzoekslocatie. Tabel 2.1: Gegevens onderzoekslocatie Terreindeel

Globale oppervlakte Grondgebruik en verhardingssituatie

Aloysiuslocatie

Circa 6.000 m2

Openbare ruimte (winkelgebied, parkeren), klinkers en tegels

Raadhuisplein

Circa 2.000 m2

Openbare ruimte (parkeren), klinkers

In bijlage 1 zijn de regionale ligging en de huidige situatie op een locatieschets weergegeven. Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 7 van 27

3 Vooronderzoek 3.1

Opzet en geraadpleegde bronnen

Het vooronderzoek is uitgevoerd op basis van de NEN 5725:2017 (Bodem landbodem - strategie voor het uitvoeren van vooronderzoek bij verkennend- en nader onderzoek). De aanleiding voor het vooronderzoek is: - het opstellen van een hypothese over de bodemkwaliteit ten behoeve van uit te voeren bodemonderzoek (aanleiding A uit NEN 5725:2017); Op basis van de voorziene ontwikkelingen omvat het vooronderzoek de terreindelen binnen de onderzoekslocatie en direct hieraan grenzende percelen binnen een afstand van 25 meter. Voor het grondwater is een afstand van 100 meter aangehouden stroomopwaarts van de onderzoekslocatie. In relatie tot de voorziene werkzaamheden zal het vooronderzoek gericht zijn tot op een diepte van 4 m-mv. Het vooronderzoek is afgerond op 14 juli 2019. De informatie is afkomstig van de volgende bronnen: de opdrachtgever, Omgevingsdienst Regio Arnhem, het Rijk, de Provincie Gelderland en relevante websites (o.a. www.topotijdreis.nl, www.bodemloket.nl en www.dinoloket.nl). Er is informatie verzameld met betrekking tot: - het voormalige en huidige gebruik; - de milieuhygiënische kwaliteit van bodem (incl. aangrenzende percelen); - reeds verrichte bodemonderzoeken en -saneringen; - aanwezigheid van dempingen, ophogingen en tanks ter plaatse van de onderzoekslocatie; - de regionale bodemopbouw en geohydrologie.

In bijlage 2 is historisch kaartmateriaal en relevante informatie van de geraadpleegde bronnen opgenomen.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 8 van 27

3.2

Resultaten historisch onderzoek

De resultaten van het historisch onderzoek zijn weergegeven in tabel 3.1. Tabel 3.1: Historisch onderzoek Bron Bevindingen 1. Historisch kaartmateriaal De locatie is gelegen in het historische centrum van Huissen. Een (topotijdreis) deel is in 1900 reeds bebouwd, het overige deel van de bebouwing is in de jaren ’60 van de vorige eeuw gerealiseerd. 2. www.bodemloket.nl Langekerkstraat 8 (GE170500428): ondergrondse HBO tank; beoordeeld als ‘voldoende onderzocht’ Langekerkstraat 15 (GE170500427): ondergrondse HBO tank en ondergrondse brandstoftank; beoordeeld als ‘voldoende onderzocht’ Langekerkstraat 17 (GE170500426): ondergrondse brandstoftank; beoordeeld als ‘uitvoeren oriënterend onderzoek’ Langekerkstraat 19 (GE170500425): ondergrondse brandstoftank; beoordeeld als ‘voldoende onderzocht’ Langestraat -3 (GE170500504): ‘timmerwerkplaats’, beoordeeld als ‘voldoende onderzocht’ Gemeente Lingewaard (GE170501869): VO uitgevoerd in 1998. Provincie Gelderland Raadhuisplein 1 (AA170501937): Verkennend onderzoek (6 maart 1998). In de boven- en ondergrond zijn enkele zware metalen in gehaltes boven de achtergrondwaarde aangetoond. Het grondwater is niet onderzocht; Langekerkstraat 21-25 (AA170501964): Hoogveld Sonderingen, HA04944, d.d. 29 augustus 2007. In de boven- en ondergrond zijn enkele zware metalen in gehaltes boven de achtergrondwaarde aangetoond.

In het grondwater is een concentratie arseen en naftaleen boven de streefwaarde aangetoond. 3. Omgevingsdienst Regio Volgens de bodemkwaliteitskaart ligt de onderzoekslocatie in de Arnhem zone ‘wonen’. Op basis van de ontgravingskaart wordt verwacht dat de vrijkomende grond van de onverdachte locaties voldoet aan klasse ‘wonen’. De locatie komt voor in het tankenbestand van gemeente Lingewaard: - Langekerkstraat 8: ondergrondse tank; 1 april 1994 leeg, tank verwijderd; - Langekerkstraat 15: twee maal een ondergrondse HBO2-tank; geen verdere informatie aanwezig; - Langekerkstraat 17: ondergrondse tank; geen verdere informatie aanwezig; - Langekerkstraat 19: ondergrondse tank; leeg, schoon en afgevuld met zand. 4. Gemeente Lingewaard Uit de ‘risicokaart explosieven’ blijkt dat in het centrum van Huissen de kans hoog is voor het aantreffen van CE. Uit de aangeleverde bouwtekeningen van het (voormalig) stadhuis (Raadhuisplein 1) komen geen bodembedreigende activiteiten naar voren. Er zijn geen (ondergrondse) tanks aanwezig geweest. Ten noorden van het stadhuis is door de gemeente Huissen in 1998 een bodemonderzoek uitgevoerd voor de uitbouw van de toegang (11.22.5466.40, 5 maart 1998). Hierbij is puin aangetroffen in de grond. Er is geen asbest aangetroffen. De boven- en ondergrond is licht verontreinigd met enkele metalen en PAK. 5.

Historische Kring Het terrein ten oosten van het Conventstraat bestond tot in de Huessen jaren ’50 van de vorige eeuw uit weiland. Op 2 oktober 1944 is het centrum van Huissen grotendeels verwoest door een bombardement. Het gebouw aan de Langekerkstraat / Conventstraat is tot 1975 in gebruik geweest als klooster. Vanaf 1975 heeft het gebouw diverse functies gehad (winkels, kinderdagverblijf).

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 9 van 27

3.3

Regionale bodemopbouw en geohydrologie

Voor het bepalen van de regionale bodemopbouw is gebruik gemaakt van het DINOloket. De bodemopbouw van de omgeving is weergegeven in tabel 3.2. Tabel 3.2: Regionale bodemopbouw Traject Samenstelling (NAP +m) 11,5 tot 8,5 Klei, sterk zandig 8,5 tot 8,0 Zand, matig grof 8,0 tot 2,0 Klei, zandig en zwak humeus 2,0 tot -26 Zand, matig fijn tot matig grof

Geohydrologische indeling Holocene deklaag Holocene deklaag Holocene deklaag Formatie van Kreftenheye

De grondwaterstand bevindt zich op circa 3 m-mv. De stromingsrichting in het eerste watervoerende pakket is globaal zuidwestelijk gericht. Gezien de ligging van de onderzoekslocatie vindt er (seizoensgebonden) beïnvloeding plaats van de Neder-Rijn. De locatie is op circa 2,5 km ten zuidoosten gelegen van het waterwingebied ‘ir. H. Sijmons’.

3.4

Asbest

Bij het aantreffen van puin als bijmenging in de bodem, wordt de bodem als asbestverdacht beschouwd. De kans op aantreffen van asbest is het grootst bij bouwwerken uit de periode 1945 tot 1980. In tabel 3.3 is de kans op het aantreffen van asbest in relatie tot leeftijd van het materiaal weergegeven. Tabel 3.3: Kans op het aantreffen van asbest in puin in relatie tot leeftijd van het materiaal Soort asbest Indicatief Asbestverdacht Bouwperiode Kans op gehalte (mg/kg) aantreffen asbest Vóór 1945 Gering Hechtgebonden <10 Nee 1945 - 1980 Groot Hecht en niet>100 Ja hechtgebonden 1980 - 1993/1995 Tamelijk groot Meestal 10 – 100 Ja hechtgebonden 1993/1995 - 1998 Gering Meestal vaak <10, Ja hechtgebonden incidenteel >10 1998 -2005 Incidenteel Hechtgebonden <10 Nee Na 2005 Nihil Hechtgebonden <10 Nee [bron: tabel A.1 uit NEN 5725:2017 - Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek]

Uit topotijdreis en de overige historische informatie blijkt dat er voornamelijk historische bebouwing (voor 1900) aanwezig is. Na het bombardement van 1944 zijn er echter herstelwerkzaamheden uitgevoerd. Rondom het Raadhuisplein is na de tweede wereldoorlog (jaren 60 en 70 van de vorige eeuw) nieuwbouw gepleegd. Derhalve kan niet uitgesloten worden dat er asbest op of in de bodem is geraakt.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 10 van 27

3.5

Terreininspectie

Door ingenieursbureau Land is op 23 juni 2019 een terreininspectie uitgevoerd. Deze is gericht op de identificatie van bronnen en activiteiten, die mogelijk hebben geleid of kunnen leiden tot een bodemverontreiniging. De onderzoekslocatie is gelegen in het centrum en in gebruik als infrastructuur / winkelgebied. De ruimte rondom het voormalige stadhuis en het Raadhuisplein zijn in gebruik als plein en deels als parkeerplaats. Op de onderzoekslocatie zijn diverse bomen gesitueerd. De onderzoekslocatie is bijna geheel verhard, en voorzien van hoofdzakelijk klinkers. Op de onderzoekslocatie zijn geen mogelijke bronnen voor een bodemverontreiniging aangetroffen. Tijdens de terreininspectie is geen asbestverdacht materiaal aangetroffen.

3.6

Conclusie vooronderzoek en hypothese

Uit de beschikbare voorinformatie blijkt dat er ten noordoosten van het Raadhuisplein mogelijk nog een (rest)verontreiniging aanwezig is. Deze heeft naar verwachting geen invloed op de bodemkwaliteit van de onderzoekslocatie. Onder de bebouwing tussen de Conventstraat en de Langekerkstraat zijn in totaal vier ondergrondse tanks aanwezig (geweest). Ook ter plaatse van het adres Raadhuisplein 8 is een ondergrondse tank aanwezig. De status van de drie tanks onder de bebouwing langs de Langekerkstraat (nummer 15 en 17) is onbekend. De overige twee tanks (Langekerkstraat 8 en 19) zijn gesaneerd. Er zijn echter geen KIWA certificaten of (actuele) bodemgegevens van deze saneringen. Omdat uit het vooronderzoek is gebleken dat een deel van de bebouwing in de jaren ’60 / ’70 van de vorige eeuw gerealiseerd is en dat er na 1945 renovatie van de beschadigde gebouwen plaatsgevonden heeft zal het onderzoek wel uitgebreid worden met de parameter asbest. Omdat er bij de werkzaamheden grond zal worden afgevoerd is het analysepakket uitgebreid met de parameter PFAS.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 11 van 27

4 Uitvoering 4.1

Voorbereiding

Alle veldwerkzaamheden zijn waar mogelijk gecombineerd verricht. Tijdens het opstellen van het boorplan is rekening gehouden met de doelstellingen van het onderzoek, de richtlijnen en protocollen zoals beschreven in de inleiding en de resultaten van het vooronderzoek.

4.2

Veldwerk

Ingenieursbureau Land is gecertificeerd voor het uitvoeren van veldwerk bij milieuhygiënisch bodemonderzoek conform de eisen van de BRL SIKB 2000 en de bijbehorende protocollen 2001, 2002 en 2018. Deze richtlijn waarborgt dat het veldwerk voldoet aan de eisen gesteld in het kader van overheidsbesluitvorming. De veldwerkzaamheden voor het verkennend bodem- en asbestonderzoek zijn uitgevoerd op 2, 3, 10 en 11 september 2019 onder leiding van de heren W.H. Pflug en M.J. Roelofs, met medewerking van de heer M. Zijlstra (veldwerker in opleiding) van ingenieursbureau Land. Het grondwater is bemonsterd op 11 september 2019 door de heer W.H. Pflug. De heren W.H. Pflug en M.J. Roelofs zijn gecertificeerde medewerkers van ingenieursbureau Land

4.3

Laboratoriumonderzoek

Het laboratoriumonderzoek is uitgevoerd door AL-West B.V. te Deventer en Eurofins Omegam te Amsterdam dat door de Raad van Accreditatie is erkend. De monsters zijn voorbehandeld conform AS3000. De analyses asbest zijn uitgevoerd door het asbestlaboratorium ACMAA in Deurningen dat door de Raad van Accreditatie is erkend.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 12 van 27

5 Verkennend bodemonderzoek 5.1

Onderzoeksstrategie en toetsingskader

Bij het opstellen van de onderzoeksstrategie voor het verkennend bodemonderzoek is de NEN 5740/A1 als richtlijn gehanteerd. De onderzoekstrategie is gebaseerd op de resultaten van het vooronderzoek. Bij het onderzoek zijn drie deelgebieden te onderscheiden. Het betreft de ‘Aloysiuslocatie’ en het Raadhuisplein. Ter plaatse van de Aloysiuslocatie is onderscheid gemaakt tussen het zuidelijk deel, waar mogelijk nog drie ondergrondse tanks aanwezig zijn, en het overige deel. In tabel 5.1 zijn de drie deellocatie weergegeven, met de te hanteren onderzoeksstrategie. Tabel 5.1: Onderzoeksstrategie Deelgebied Omschrijving Aloysiuslocatie

Gehele projectgebied

Hypothese en onderzoeksstrategie1) Verdacht (VED-HE-NL)

Raadhuisplein

Gehele projectgebied

Verdacht (VED-HE-NL)

Ca. 2.000 m2

Tanks Langekerkstraat

Drie stuks, opslag HBO

Verdacht (VEP-OO)

Ca. 500 m2

Oppervlakte Ca. 6.000 m2

1) Onderzoeksstrategie volgens NEN 5740/A1: VED-HE-NL: Verdachte locatie, heterogeen, niet

lijnvormig en VEP-OO: verdachte locatie met één of meer ondergrondse opslagtanks.

Toetsingskader De resultaten uit het laboratorium worden beoordeeld aan de hand van de toetsingswaarden, zoals opgesteld in het kader van de Wet bodembescherming (Wbb): De achtergrondwaarden (AW) en de streefwaarden (S) zijn referentiewaarden voor een multifunctionele bodem. De halve som van de AW- en I-waarden ((AW+I)/2, tussenwaarde) is een toetsingswaarde waarboven er een vermoeden is van ernstige bodemverontreiniging. Door middel van aanvullend onderzoek moet dit vermoeden worden getoetst. De I-waarden zijn de ‘interventiewaarden’. Als de I-waarde voor een stof wordt overschreden in meer dan 25 m3 grond of in meer dan 100 m3 grondwater (bodemvolume), dan wordt gesproken van een geval van ernstige bodemverontreiniging. Tabel 5.2 geeft een overzicht van het toetsingskader volgens de Wet bodembescherming. Tabel 5.2: Overzicht toetsingskader Wbb1) Gestandaardiseerd Gehalte Betekenis (GSSD) ≤ AW-waarde (of < detectielimiet) Niet verontreinigd > AW-waarde, ≤ T-waarde Licht verontreinigd > T-waarde, ≤ I-waarde Matig verontreinigd (nader bodemonderzoek noodzakelijk) > I-waarde Sterk verontreinigd (mogelijk een geval van ernstige bodemverontreiniging) 1) Voor grondwater geldt de streefwaarde.

De hoogtes van de achtergrond- en interventiewaarden zijn afhankelijk van de grondsoort. Op basis van de percentages lutum en humus van de grondmonsters worden de gecorrigeerde achtergrond- en interventiewaarden berekend. Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 13 van 27

De toetsing is uitgevoerd middels de actuele toetsingsmodule BoToVa (web applicatie van Rijkswaterstaat). Toetsingskader PFAS In tabel 5.3 zijn de toepassingsnormen uit het ‘Tijdelijke handelingskader PFAShoudende grond en baggerspecie’ (ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) d.d. 8 juli 2019 en aanvulling d.d. 29 november 2019) voor het toepassen van grond op landbodem weergegeven. Gemeente Lingewaard heeft aangegeven de regels zoals opgenomen in het Tijdelijk handelingskader te volgen en heeft op dit moment nog geen lokale maximale waarden vastgesteld. Tabel 5.3: Toepassingsnormen voor PFAS houdende grond op landbodem Cat. Toepassingssituatie 4.1

4.3 4.4 4.5 1)

2)

3) 4)

Grond en baggerspecie toepassen boven grondwaterniveau1) Bodemkwaliteitsklasse Bodemfunctieklasse Wonen of industrie Wonen of industrie Landbouw/natuur Wonen of industrie Landbouw/natuur, Landbouw/natuur wonen of industrie Grond grootschalig toepassen boven grondwaterniveau1) Grond toepassen in grondwaterbeschermingsgebieden Grond toepassen onder grondwaterniveau2), met inbegrip van grootschalige toepassing

Toepassingswaarde (μg/kg ds.) 3)4) PFOS PFOA Overige PFAS

3 0,9 0,9

7 0,8 0,8

3 0,8 0,8

3 7 Bepalingsgrens = 0,1 0,9 0,8

3 0,8

Voor gebieden met een hoge grondwaterstand geldt in plaats van ‘boven grondwaterniveau’: tot ten hoogste 1 meter onder het maaiveld. Indien de grond als gevolg van zetting op termijn in de verzadigde zone terechtkomt wordt de grond geacht boven grondwater te zijn toegepast. Voor gebieden met een hoge grondwaterstand geldt in plaats van ‘onder grondwaterniveau’: op een diepte van 1 meter en meer onder het maaiveld. Indien de grond als gevolg van zetting op termijn in de verzadigde zone terechtkomt wordt de grond geacht boven grondwater te zijn toegepast. Op de waarden uit deze tabel hoeft geen bodemtypecorrectie te worden toegepast als het gehalte van organische stof minder dan 10% bedraagt. Tenzij een lokale maximale waarde is vastgesteld.

Voor toepassing van grond in oppervlaktewater gelden de toepassingsregels uit het tijdelijk handelingskader. Sinds het van kracht worden van dit ‘Tijdelijk Handelingskader’ dienen de gehaltes aan PFAS in toe te passen, te reinigen of te storten grond bekend te zijn. Voor het reinigen danwel storten van verontreinigde grond voldoet een indicatieve monstername voor analyse op PFAS.

5.2

Uitgevoerde werkzaamheden

Op basis van de NEN 5740/A1 zijn de in tabel 5.4 vermelde werkzaamheden uitgevoerd. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen de Aloysiuslocatie (boring 101 t/m 121) en het Raadhuisplein (boring 201 t/m 213). De analyses PFAS zijn gecombineerd voor de beide locaties, en zowel gericht op het bepalen van de algehele milieuhygiënische kwaliteit als de afvoer van verontreinigde grond. Op basis van de textuur, ligging van de meetpunten en de aangetroffen bijmenging zijn er zes mengmonsters samengesteld voor de analyse op PFAS.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 14 van 27

Tabel 5.4: Overzicht uitgevoerde werkzaamheden Boring tot Boring Deelgebied Boring tot 1,0 m-mv 1) tot 2,0 m- 4,0 m-mv1) mv Aloysiuslocatie 12 2 4 ca. 6.000 m2 Raadhuisplein ca. 2.000 m2

10

-

2

Peilbuis

Analyses

1

10x NEN gr2) 1 x NEN gw3) 4 x PFAS (38 st) 7x NEN gr2) 1 x NEN gw3) 2 x PFAS (38 st) 2 x minerale olie gr4) 2 x tankstationpakket gw5)

1

2 Tanks (3 st, 2#) ca. 500 m2) #) Peilbuizen gecombineerd met verkennend onderzoek Aloysiuslocatie 1) Om een beter inzicht in de bodemopbouw te verkrijgen worden in afwijking op de NEN de ondiepe boringen tot 1,0 m-mv doorgeboord en de diepe boringen tot 4,0 m-mv doorgeboord. 2) NEN gr (grond) analyse op: droge stof, organische stof, lutum, zware metalen (barium, cadmium, kobalt, koper, kwik, lood, molybdeen, nikkel en zink), polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK), polychloorbifenylen (PCB) en minerale olie. 3) NEN gw (grondwater) analyse op: zware metalen (barium, cadmium, kobalt, koper, kwik, lood, molybdeen, nikkel en zink), vluchtige aromatische koolwaterstoffen (BTEX, inclusief naftaleen), vluchtige gehalogeneerde koolwaterstoffen en minerale olie, aangevuld met lozingsparameters (onopgeloste bestanddelen, ijzer en chloride). 4) Minerale olie in grond, incl. lutum, humus en droge stof. 5) Tankstationpakket gw (grondwater): analyse op olie en aromaten (BTEXN) in grondwater.

Bodemopbouw en zintuiglijke waarnemingen De opbouw van de bodem bestaat uit een zandige bovengrond waaronder zich klei bevindt. De zandige bovengrond bevindt zich vanaf het maaiveld tot een variabele diepte van circa 0,5 m-mv tot circa 2,0 m-mv. De klei is plaatselijk aangetroffen tot de maximale boordiepte van circa 5,0 m-mv. In enkele boringen is onder de kleilaag grof zand met grind aangetroffen. Onder de verhardingen is veelal cunetzand aanwezig. De opbouw van de bodem ter plaatse van de Aloysiuslocatie en het Raadhuisplein komt in grote lijnen overeen. Verspreid over de gehele projectlocatie is de boven- en ondergrond belast met baksteenpuin, resten beton en/of menggranulaat. In enkele boringen ter plaatse van de Aloysiuslocatie (boring 104, 105, 110, 113, 115, 118) zijn kooldeeltjes aangetroffen. Voor een specifieke beschrijving van de bodemopbouw wordt verwezen naar de boorprofielen in bijlage 3. Foto’s zijn opgenomen in bijlage 7. Grondwaterwaterbemonstering De bemonstering van het grondwater is uitgevoerd conform de eisen uit het protocol 2002 van de BRL SIKB 2000 en de NEN 5744:2011. Op 11 september zijn de peilbuizen doorgepompt en bemonsterd. In tabel 5.5 zijn de gegevens van de bemonstering opgenomen. Tabel 5.5: Peilbuisgegevens en veldmetingen pH Peilbuis Filterstelling Grondwater(m-mv) stand (m-mv) 101 4,0 - 5,0 3,7 7,1

Troebelheid (NTU) 1,84

Geleidbaarheid (µS/cm) 1.110

102

4,0 - 5,0

3,5

6,8

45

1.620

103

4,0 - 5,0

3,5

7,1

1,91

690

201

4,5 - 5,5

3,75

6,6

2,66

2.260

Op basis van de ligging, diepte en aanwezige bijmenging zijn van de afzonderlijke monsters van de boven- en ondergrond 17 mengmonsters samengesteld. Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 15 van 27

Om te bepalen of de (mogelijk) aanwezige tanks hebben geleid tot een verontreiniging zijn de bodemlagen van 1,5 tot 2,0 m-mv van de boring 107 (westelijk Langekerkstraat 15) en boring 109 (noordelijk Langekerkstraat 17) geanalyseerd op minerale olie. In tabel 5.6 (locatie ‘Aloysius’) en tabel 5.7 (locatie ‘Raadhuisplein’) is een overzicht opgenomen met de geanalyseerde mengmonsters. Het mengschema van de monsters die op PFAS geanalyseerd zijn, is opgenomen in tabel 5.8. Omdat het veldwerk gefaseerd is uitgevoerd, is bij de mengmonster van de (visueel schone) ondergrond (mengmonsters MM106 en MM107, locatie ‘Aloysius’) één monster van het deelgebied ‘Raadhuisplein’ opgemengd. Tabel 5.6: Overzicht geanalyseerde (meng)monsters deellocatie ‘Aloysiuslocatie’ Samengesteld Gemengd Textuur Bijzonderheden Monster- Traject code (m-mv) uit boringen in MM101 0,08 – 0,5 101.1 (0,08 – 0,5), Lab Zand Sterk recyclinggranulaat 114.1 (0,08 – 0,5), houdend 211.1 (0,08 – 0,5). MM102 0,6 – 1,0 104.2 (0,5 – 1,0), Lab Zand Zwak humeus, zwak 105.2 (0,5 – 1,0), betonhoudend, zwak 113.2 (0,3 – 0,6), baksteenhoudend, matig 115.2 (0,5 – 1,0), kooldeeltjes-houdend 118.2 (0,5 – 1,0). MM103 0 – 1,0 106.2 (0,5 – 1,0), Lab Zand Zwak humeus, zwak 112.2 (0,5 – 1,0), betonhoudend, zwak 116.2 (0,5 – 1,0), baksteenhoudend 119.1 (0,0 – 0,5), 201.1 (0,08 – 0,5).

MM104 0,5 – 1,0 101.2 (0,5 – 1,0), Lab Zand Sterk puinhoudend 211.3 (0,7 – 1,0). MM105 0 – 1,0 102.2 (0,5 – 1,0), Lab Klei Zwak humeus, matig 108.1 (0,0 – 0,5), baksteenhoudend, zwak 110.3 (0,7 – 1,0), betonhoudend 113.3 (0,6 – 1,0). MM106 0,3 – 1,5 106.3 (1,0 – 1,5), Lab Klei Zwak humeus, matig kooldeeltjes houdend 110.2 (0,3 – 0,7). MM107 2,0 – 4,0 101.5 (2,0 – 2,5), Lab Klei ondergrond visueel 102.7 (3,0 – 3,5), schoon 103.6 (2,5 – 3,0), 104.5 (2,0 – 2,5), 105.8 (3,5 – 4,0), 106.5 (2,0 – 2,5), 108.7 (3,0 – 3,5), 201.7 (3,0 – 3,5). MM108 3,0 – 5,0 101.9 (4,0 – 4,5), Lab Zand ondergrond, visueel 102.10 (4,5 – 5,0), schoon 104.7 (3,0 – 3,5), 106.8 (3,5 – 4,0), 201.9 (4,0 – 4,5). MM109 0,5 – 2,0 103.2 (0,5 – 1,0), Lab Klei ondergrond, zwak 104.4 (1,5 – 2,0), humeus en visueel 105.3 (1,0 – 1,5), schoon 108.3 (1,0 – 1,5), 109.2 (0,5 – 1,0). MM110 0,08 – 0,5 117.1 (0,08 – 0,5), Lab Zand Sterk recyclinggranulaat 120.1 (0,08 – 0,5). houdend 107.4 1,5 – 2,0 107.4 (1,5 – 2,0) n.v.t. Klei verdachte bodemlaag ter hoogte van tank 109.4 1,5 – 2,0 109.4 (1,5 – 2,0) n.v.t. Klei verdachte bodemlaag ter hoogte van tank Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 16 van 27

Tabel 5.7: Overzicht geanalyseerde (meng)monsters deellocatie ‘Raadhuisplein’ Monster- Traject Samengesteld Gemengd Textuur Bijzonderheden code (m-mv) uit boringen in MM201 0,08 – 0,5 202.1 (0,08 – 0,5), Lab Zand cunetzand, visueel 204.1 (0,08 – 0,2), schoon 205.1 (0,08 – 0,2), 206.1 (0,08 – 0,3), 207.1 (0,08 – 0,3), 208.1 (0,08 – 0,3), 209.1 (0,08 – 0,5), 210.1 (0,08 – 0,5), 212.1 (0,08 – 0,25), 213.1 (0,08 – 0,4). MM202 0,08 – 0,5 203.1 (0,08 – 0,5), Lab Zand sterk recyclinggranulaat 205.2 (0,2 – 0,4), houdend 207.2 (0,3 – 0,5), 208.2 (0,3 – 0,5). MM203 0,2 – 1,3 202.3 (0,8 – 1,3), Lab Zand matig puinhoudend 204.2 (0,2 – 0,7), 206.2 (0,3 – 0,5). MM204 0.5 – 1.0 120.2 (0,5 – 0,8), Lab Zand sterk puinhoudend, ligt 205.3 (0,4 – 0,9), onder recyclinggranulaat 206.3 (0,5 – 1,0), houdende zandlaag 208.3 (0,5 – 1,0). MM205 0,25 – 1,0 203.2 (0,5 – 1,0), Lab Zand zwak humeus, sterk 209.3 (0,8 – 1,0), puinhoudend 210.2 (0,5 – 1,0), 212.2 (0,25 – 0,5), 213.2 (0,4 – 0,9). MM206 2,0 – 3,0 202.7 (2,5 – 3,0). Lab Klei visueel schoon 203.5 (2,0 – 2,5). MM207 3,5 – 4,0 202.9 (3,5 – 4,0), Lab Zand visueel schoon 203.8 (3,5 – 4,0).

Tabel 5.8: Overzicht geanalyseerde (meng)monsters analyse PFAS Monster- Traject Samengesteld Gemengd Textuur Bijzonderheden code (m-mv) uit boringen in MMP01 0,5 – 2,0 102 (0,5 – 2,0) lab klei bijmenging (baksteen)puin 108 (0,0 – 0,5) MMP02 0,5 – 1,0 104 (0,5 – 1,0) lab zand bijmenging 105 (0,5 – 1,0) (baksteen)puin, 106 (0,5 – 1,0) kooldeeltjes MMP03 0,08 – 0,5 114 (0,08 – 0,5) lab zand bijmenging 211 (0,08 – 0,2) recyclinggranulaat MMP04 0,0 – 1,0 119 (0,0 – 1,0) n.v.t. zand bijmenging (humeus) (baksteen)puin MMP05 0,08 – 0,5 201 (0,08 – 0,5) n.v.t. zand bijmenging puin (humeus) MMP06 0,08 – 0,5 101 (0,08 – 0,5) lab zand bijmenging 203 (0,08 – 0,5) recyclinggranulaat 205 (0,2 – 0,4) 207 (0,3 – 0,5)

De monsters van de verdachte bodemlagen ter hoogte van de mogelijk nog aanwezige brandstoftanks (monsters 107.4 en 109.4) zijn alleen geanalyseerd op minerale olie. Om een goede uitspraak te doen over de betreffende bodemlagen is in afwijking op de gehanteerde strategie VED-HE-NL zijn in mengmonsters MM102, MM103 en MM205 in totaal vijf individuele monsters opgenomen.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 17 van 27

In afwijking op de gehanteerde strategie zijn de monsters van de onverdachte ondergrond volgens de strategie ‘onverdacht’ onderzocht. Deze mengmonsters zijn samengesteld uit maximaal 10 individuele monsters. Beide afwijkingen worden beschouwd als ‘niet kritisch’

5.3 Analyseresultaten grond De tabellen 5.9 (locatie ‘Aloysius) en 5.10 (locatie ‘Raadhuisplein’) geven een overzicht van de parameters in grond die de geldende toetsingskaders overschrijden. Van de parameters die het betreffende toetsingskader van de Wbb overschrijden, zijn de aangetoonde gehaltes in de tabel opgenomen. Tevens zijn de analyseresultaten van de grondmonsters, ter indicatie van de hergebruiksmogelijkheden van eventueel vrijkomende grond, getoetst aan de bodemkwaliteitsklassen uit het Besluit bodemkwaliteit (Bbk). Deze toetsing is indicatief van karakter omdat de bemonsteringsintensiteit niet voldoet aan de eisen van het Bbk. De analysecertificaten zijn opgenomen in bijlage 5, de toetsingstabellen zijn opgenomen in bijlage 6. Tabel 5.9: Overschrijdingen toetsingskader grond locatie ‘Aloysisus’ Monster- Traject Textuur en Parameters met Indicatie code (m-mv) bijzonderheden gehalte > AW / T / I Bbk (mg/kg ds.) MM101

0,08 – 0,5

Zand, sterk recyclinggranulaat houdend

Zink (92) > AW Lood (37) > AW PAK (9,3) > AW PCB (0,035) > AW Minerale olie (150) > AW

Niet toepasbaar > industrie

MM102

0,6 – 1,0

Zand, zwak humeus, zwak betonhoudend, zwak baksteenhoudend, matig kooldeeltjeshoudend

Koper (42) > AW Zink (110) > AW Kwik (0,40) > AW Lood (90) > AW

Industrie

MM103

0 – 1,0

Zand, zwak humeus, Kobalt (5,6) > AW zwak betonhoudend, Kwik (0,23) > AW zwak Lood (610) > I baksteenhoudend

Niet toepasbaar > I

MM104

0,5 – 1,0

Zand, sterk puinhoudend

Kobalt (6,0) > AW Koper (27) > AW Zink (98) > AW Kwik (0,23) > AW Lood (85) > AW PAK (1,6) > AW

Industrie

MM105

0 – 1,0

Klei, zwak humeus, matig baksteenhoudend, zwak betonhoudend

Koper (45) > AW Zink (120) > AW Kwik (0,5) > AW Lood (190) > AW

Industrie

MM106

0,3 – 1,5

Klei, zwak humeus, matig kooldeeltjes houdend

Kobalt (12) > AW Nikkel (20) > AW Koper (47) > AW Zink (95) > AW Kwik (1,5) > AW Lood (110) > AW

Industrie

MM107

2,0 – 4,0

Klei

--

Altijd toepasbaar

MM108

3,0 – 5,0

Zand

--

Altijd toepasbaar

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 18 van 27

Monstercode

Traject (m-mv)

Textuur en bijzonderheden

Parameters met gehalte > AW / T / I (mg/kg ds.)

Indicatie Bbk

MM109

0,5 – 2,0

Klei, zwak humeus

Koper (34) > AW Kwik (0,17) > AW Lood (67) > AW

Wonen

MM110

0,08 – 0,5

Zand, sterk recyclinggranulaat houdend

PAK (4,0) > AW PCB (0,0079) > AW olie (61) > AW

Industrie

107.4

1,5 – 2,0

verdachte bodemlaag -ter hoogte van tank

--

109.4

1,5 – 2,0

verdachte bodemlaag -ter hoogte van tank

--

Tabel 5.10: Overschrijdingen toetsingskader grond locatie ‘Raadhuisplein’ Monster- Traject Textuur en Parameters met Indicatie code (m-mv) bijzonderheden gehalte > AW / T / I Bbk (mg/kg ds.) MM201

0,08 – 0,5

(cunet) zand

--

Altijd toepasbaar

MM202

0,08 – 0,5

Zand, sterk recyclinggranulaat houdend

PAK (5,8) > AW PCB (0,012) > AW olie (61) > AW

Industrie

MM203

0,2 – 1,3

Zand, matig puinhoudend

kwik (0,16) > AW

Altijd toepasbaar1)

MM204

0.5 – 1.0

Zand, sterk puinhoudend, onder recyclinggranulaat houdende zandlaag

cadmium (0,49) > AW lood (44) > AW

Altijd toepasbaar1)

MM205

0,25 – 1,0

Zand, zwak humeus, sterk puinhoudend

koper (28) > AW kwik (0,35) > AW lood (130) >AW zink (86) > AW PAK (1,8) >AW

Wonen

MM206

2,0 – 3,0

Klei

--

Altijd toepasbaar

MM207

3,5 – 4,0

Zand

--

Altijd toepasbaar

1)

Op basis van Rekenregel achtergrondwaarde uit de Regeling bodemkwaliteit

In tabel 5.11 zijn de aangetoonde gehaltes PFAS in de zes geanalyseerde monsters opgenomen. Tabel 5.11: Overzicht geanalyseerde (meng)monsters analyse PFAS Monster- Traject Bijzonderheden Aangetoonde PFAS, code (m-mv) incl. gehalte (µg/kg ds.) MMP01 0,5 – 2,0 bijmenging PFDA (0,1) som PFOA (baksteen)puin (0,5), som PFOS (0,5) MMP02 0,5 – 1,0 bijmenging som PFOA (0,1), som (baksteen)puin, PFOS (0,1) kooldeeltjes MMP03 0,08 – 0,5 bijmenging som PFOA (0,1), som recyclinggranulaat PFOS (0,3) MMP04 0,0 – 1,0 bijmenging som PFOA (0,1), som (baksteen)puin PFOS (0,4) MMP05 0,08 – 0,5 bijmenging puin som PFOA (0,3), som PFOS (0,5) MMP06 0,08 – 0,5 bijmenging som PFOA (0,1), som recyclinggranulaat PFOS (0,4)

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 19 van 27

Met uitzondering van monster MMP02 zijn in de grond PFAS aangetoond. Het betreft PFOS (som), en in enkele monsters PFOA (som). In monster MMP01 is tevens PFDA aangetoond. De aangetoonde gehaltes liggen boven de detectiegrens, echter onder de op 29 november vastgestelde maximale toepassingswaarden van 0,8 of 0,9 µg/kg ds. voor landbouw/natuur.

5.4 Analyseresultaten grondwater Tabel 5.12 geeft een overzicht van de parameters in het grondwater die het geldende toetsingskader overschrijden. Tabel 5.12: Overschrijdingen toetsingskader grondwater Concentratie >S Monstercode Filterdiepte (µg/l) (m-mv) 101-1-1 4,0 - 5,0 barium (54), molybdeen (6,2), naftaleen (0,040) 102-1-1* 4,0 - 5,0 naftaleen (0,046) 103-1-1* 4,0 - 5,0 naftaleen (0,032) 201-1-1 4,5 - 5,5 barium (53), molybdeen (6,9) * analyse op tankstationpakket

Concentratie >I (µg/l) -----

Voor het lozen van grondwater, conform het ‘Besluit lozen buiten inrichtingen’, geldt als voorwaarde: Het lozen van grondwater bij ontwatering in een oppervlaktewaterlichaam is toegestaan indien: a. als gevolg van het lozen geen visuele verontreinigingen plaatsvindt; b. het gehalte onopgeloste stoffen ten hoogste 50 mg/l bedraagt; c. het gehalte ijzer ten hoogste 5 mg/l bedraagt. Het analysecertificaat van de lozingsparameters is opgenomen in bijlage 4. Tabel 5.13 toont de overschrijdingen van de voorwaarde voor het lozen van grondwater. Tabel 5.13 Overschrijdingen lozen grondwater (Besluit lozen buiten inrichtingen) Monstercode

Concentratie < voorwaarde 1)

Concentratie > voorwaarde 1)

101-1-2

ijzer (0,04), onopgeloste bestanddelen (<10)

--

201-1-2 ijzer (0,18) 1) Concentratie in mg/l

onopgeloste bestanddelen (64)

De aangetoonde concentraties chloride in het grondwater (27 mg/l bij peilbuis 101 en 130 mg/l bij peilbuis 201) liggen onder de ‘drempelwaarde’ uit het Besluit kwaliteitseisen monitoring water (2009) van 160 mg/l.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 20 van 27

6 Aanvullend onderzoek In het mengmonster van het zand met bijmenging van puin, laag ten oosten van de turnzaal (MM103) overschrijdt het aangetoonde gehalte lood de interventiewaarde. In het mengmonster van klei met bijmenging van puin, ter hoogte van de (voormalige) tanks (MM105) zijn de aangetoonde gehalten koper een lood dusdanig hoog dat mogelijk in één van de monsters de tussen- en/of interventiewaarde van één of beide parameters overschreden wordt. Hetzelfde geldt voor het mengmonster van de zandlaag ter plaatse van het plein ten oosten van de Doelenstraat (MM102). In deze zandlaag zijn kooldeeltjes aangetroffen. In het mengmonster zijn de aangetoonde gehalten koper een lood dusdanig hoog dat mogelijk in één van de monsters de tussenen/of interventiewaarde van één of beide parameters overschreden wordt Derhalve zijn in eerste instantie deze drie mengmonster uitgesplitst en zijn de separate monsters geanalyseerd op koper en/of lood. Tabel 6.1 geeft een overzicht van de individuele monsters uit mengmonster MM103 en de aangetoonde loodgehaltes, inclusief toetsing aan de Wbb. Tabel 6.1: Overschrijdingen toetsingskaders uitsplitsing MM103 Traject Gehalte lood Beoordeling cf MonsterWbb code (m-mv) (mg/kg ds.) 106.2 0,5 – 1,0 110 > AW 112.2

0,5 – 1,0

32

> AW

116.2

0,5 – 1,0

130

> AW

119.1

0 – 0,5

10

< AW

201.1

0,08 – 0,5

34

< AW

Tabel 6.2 geeft een overzicht van de individuele monsters uit mengmonster MM102 en de aangetoonde koper- en loodgehaltes, inclusief toetsing aan de Wbb. Tabel 6.2: Overschrijdingen toetsingskaders uitsplitsing MM102 Traject Gehalte koper Beoordeling cf Gehalte lood Monstercode (m-mv) (mg/kg ds.) Wbb (mg/kg ds.) 104.2 0,5 – 1,0 57 > AW 100

Beoordeling cf Wbb > AW

105.2

0,5 – 1,0

58

> AW

130

> AW

113.2

0,3 – 0,6

13

< AW

25

< AW

115.2

0,5 – 1,0

53

> AW

83

> AW

118.2

0,5 – 1,0

60

> AW

100

> AW

Tabel 6.3 geeft een overzicht van de individuele monsters uit het mengmonster MM105 en de aangetoonde koper- en loodgehaltes, inclusief toetsing aan de Wbb. Tabel 6.3: Overschrijdingen toetsingskaders uitsplitsing MM105 Traject Gehalte koper Beoordeling cf Gehalte lood Monstercode (m-mv) (mg/kg ds.) Wbb (mg/kg ds.) 102.2 0,5 – 1,0 48 > AW 150

Beoordeling cf Wbb > AW

108.1

0 – 0,5

43

> AW

160

> AW

110.3

0,7 – 1,0

67

>T

32

> AW

113.3

0,6 – 1,0

40

> AW

47

> AW

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 21 van 27

Uit de resultaten van de analyses blijkt dat in het individuele monster 110.3 (trottoir Conventstraat) een gehalte koper boven de tussenwaarde aangetoond. Mogelijk is er sprake van een sterk met koper verontreinigde spot. In de overige geanalyseerde monsters liggen de aangetoonde gehaltes lood en koper onder de tussen- of achtergrondwaarde. Het in eerste instantie aangetoonde gehalte lood boven de interventiewaarde wordt beschouwd als incident en mogelijk te verklaren door een deeltje metallisch lood in het monster.

6.1

Aanvullende werkzaamheden

Om te bepalen of er sprake is van een sterk met koper verontreinigde spot is er aanvullend onderzoek uitgevoerd. Hierbij zijn er in het trottoir van de Conventstraat vijf boringen geplaatst (nummer 125, 126 en 128 t/m 131). Tevens is boring 110 nogmaals geplaatst, ter verticale afperking. Hierbij is de bodemlaag onder de matig met koper verontreinigde laag bemonsterd en geanalyseerd (monster 127.3). Om de actuele kwaliteit van de bodem ter plaatse van de Langekerkstraat 19 te bepalen is er een boring tot 3,0 m-mv (nummer 124) en een peilbuis (nummer 123) geplaatst. In tabel 6.4 is een overzicht opgenomen van de uitgevoerde werkzaamheden. Tabel 6.4: Overzicht uitgevoerde werkzaamheden Peilbuis Boring tot Deelgebied Boring tot 1,5 m-mv 1) 3,0 m-mv Conventstraat 7 Langekerkstr. 1 1 19

Nummer boring 125 t/m 131 123 (pb) en 124

Analyses 7 x koper (incl. H en L) 1 x olie (incl. H en L, gr) 1 x tankstationpakket (gw)

Deze werkzaamheden zijn op 26 november 2019 uitgevoerd door de heer M. Scholten, geregistreerd veldwerker van Bodemexpert. De monsters zijn in het laboratorium Eurofins Omegam geanalyseerd op de in tabel 6.4 opgenomen parameters. In tabel 6.5 zijn de aangetoonde gehaltes koper (Conventstraat, boring 125 t/m 131) inclusief toetsing aan de Wbb opgenomen. In tabel 6.6 is het aangetoond gehalte minerale olie (Langekerkstraat 19, boring 124) inclusief toetsing opgenomen. Tabel 6.5: Aangetoonde gehaltes koper en toetsing Wbb Traject Gehalte koper Beoordeling cf Monstercode (m-mv) (mg/kg ds.) Wbb 125.3 0,45 – 0,8 50 > AW 126.4

0,7 – 1,0

84

>T

127.3

0,8 – 1,3

58

> AW

128.2

0,6 – 1,0

<5

< AW

129.3

0,4 – 1,1

20

< AW

130.3

0,7 – 1,2

26

> AW

131.2

0,5 – 1,2

29

> AW

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 22 van 27

Tabel 6.6: Aangetoond gehalte minerale olie en toetsing Wbb Traject Gehalte minerale Beoordeling cf Monstercode (m-mv) olie (mg/kg ds.) Wbb 123.9 3,5 – 4,0 < 35 < AW

Op 5 december is peilbuis 123 doorgepompt en bemonsterd. De bemonstering is uitgevoerd door de heer W.H. Pflug van ingenieursbureau Land. In tabel 6.7 zijn de gegevens van de bemonstering opgenomen. Tabel 6.7: Peilbuisgegevens en veldmetingen pH Peilbuis Filterstelling Grondwater(m-mv) stand (m-mv) 233 4,2 - 5,2 2,99 6,7

Troebelheid (NTU) 6,8

Geleidbaarheid (µS/cm) 1.000

Het grondwatermonster is geanalyseerd op minerale olie en vluchtige aromatische verbindingen. Tabel 6.8 geeft een overzicht van de parameters in het grondwater die het geldende toetsingskader (Wbb) overschrijden. Tabel 6.8: Overschrijdingen toetsingskader grondwater Concentratie >S Monstercode Filterdiepte (m-mv) (µg/l) 123-1-1 4,2 - 5,2 --

Concentratie >I (µg/l) --

Uit de resultaten van de aanvullende werkzaamheden blijkt dat er ter plaatse van de voormalige tank onder de Langekerkstraat 19 geen verontreinigingen aanwezig zijn in grond en grondwater. De bovengrond met bijmenging van puin ter plaatse van het trottoir van de Conventstraat zijn verhoogde gehaltes koper aangetoond, incidenteel tot boven de tussenwaarde. Er is geen sprake van een geval van ernstige bodemverontreiniging.

6.2

Interpretatie onderzoeksresultaten

Navolgend wordt op basis van het onderzoek per terreindeel de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem beschreven. Tevens is met behulp van de berekeningssystematiek van de CROW publicatie 400 (Werken in en met verontreinigde bodem) de voorlopige veiligheidsklasse vastgesteld en zijn de te treffen veiligheidsmaatregelen bepaald. Tijdens het opstellen van het V&G-plan uitvoeringsfase dient de definitieve veiligheidsklasse te worden vastgesteld, eventueel in overleg met een HVK-er. Op basis van de resultaten uit het uitgevoerde bodemonderzoek van komen de volgende aandachtspunten naar voren: - In de bodemlagen met bijmenging van (baksteen)puin en kooldeeltjes van zowel de Aloysiuslocatie als het Raadhuisplein overschrijden de aangetoonde gehalten van enkele zware metalen, PAK, PCB en minerale olie de achtergrondwaarde; - De bodem ter plaatse van het trottoir van de Conventstraat is veelal belast met koper, in gehaltes tot boven de tussenwaarde; - In de visueel schone ondergrond van de beide locaties en het cunetzand (Raadhuisplein) zijn geen van de onderzochte parameters in gehaltes boven de achtergrondwaarde aangetoond;

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 23 van 27

- Ter plaatse van de zowel de mogelijk nog aanwezige als de voormalige ondergrondse tanks zijn visueel en analytisch geen verontreinigingen aangetoond; - De te verwachten bodemkwaliteitsklasse varieert van ‘Altijd toepasbaar’ tot ‘Niet toepasbaar’. Voor het werken in deze grond zijn geen aanvullende veiligheidsmaatregelen van toepassing; - In het grondwater overschrijden de aangetoonde concentraties barium en molybdeen de streefwaarde. Dit wordt toegeschreven aan natuurlijke processen; - Voor de (licht) verhoogde concentraties naftaleen is geen oorzaak aan te wijzen.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 24 van 27

7 Verkennend asbestonderzoek 7.1

Onderzoeksstrategie en toetsingskader

Bij het onderzoek is in diverse boringen een bijmenging met (baksteen)puin aangetroffen. Omdat de herkomst van het puin niet eenduidig vast te stellen is, dient de bodem als ‘verdacht’ beschouwd te worden voor de aanwezigheid van asbest. Het onderzoek is uitgebreid met de parameter asbest. Hierbij is de NEN 5707+C2 als richtlijn gehanteerd. Dit onderzoek zal bestaan uit een visuele inspectie van het maaiveld, het graven van asbest inspectiegaten en monstername / analyse van de verdachte bodemlagen. Het onderzoek is uitgevoerd in combinatie met het verkennende bodemonderzoek. Toetsingskader In de Circulaire bodemsanering 2013 is de interventiewaarde voor asbest in grond vastgesteld op 100 mg/kg ds. (gewogen). De analyseresultaten worden hieraan getoetst.

7.2

Uitgevoerde werkzaamheden

De werkzaamheden zijn gecombineerd uitgevoerd met het verkennende bodemonderzoek. Hierbij is van alle de meetpunten, met uitzondering van de vier peilbuizen, de bovenste halve meter uitgevoerd als inspectiegat van 0,3 bij 0,3 m. Vervolgens zijn de meetpunten met een edelmanboor doorgezet tot de gewenste diepte. Voor het onderzoek asbest zijn de in tabel 7.1 vermelde werkzaamheden uitgevoerd. Tabel 7.1: Overzicht uitgevoerde werkzaamheden Gaten (0,3x0,3m) tot Deelgebied Oppervlakte (m²) 0,5 m in de verdachte laag Aloysiuslocatie circa 6.000 7 Raadhuisplein circa 2.000 12 1) Analyse op asbest in grond (fractie <20 mm); cf. NEN 5898.

Analyses 4 x asbest gr1) 2 x asbest gr1)

De uitgegraven grond is visueel geïnspecteerd en gezeefd op het voorkomen van bodemvreemde- en asbestverdachte materialen. Van de ontgraven en geïnspecteerde grond zijn conform de NEN 5707+C2 in totaal zes mengmonsters van de grond (fractie < 20 mm) samengesteld. In bijlage 1 is een tekening opgenomen met de situering van de meetpunten. Zintuiglijke waarnemingen Tijdens de inspectie van het terrein en de veldwerkzaamheden zijn geen asbestverdachte materialen aan en op de omliggende bebouwing waargenomen. Het maaiveld van de beide locaties is niet geïnspecteerd, omdat het bedekt is met klinkers en tegels. In het opgegraven en opgeboorde materiaal zijn bijmengingen van vooral (baksteen)puin, menggranulaat en kooldeeltjes waargenomen. Er zijn geen asbestverdachte materialen aangetroffen.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 25 van 27

Vanuit de meetpunten zijn, op basis van de ligging (per deellocatie), textuur en de aangetroffen bijmenging, in het veld zes mengmonsters samengesteld van de grond (fractie < 20 mm) voor analyse op de parameter asbest. Een overzicht van de geanalyseerde monsters is opgenomen in tabel 7.2. Tabel 7.2: Overzicht geanalyseerde (meng)monsters Samengesteld uit gaten Textuur Monster- Traject code (m-mv) klei AMM101 0,0 – 2,0 102, 107, 108, 110 AMM102

0,3 – 1,0

104, 105, 106, 112, 113, 115, 116, 118, 119

AMM201

0,08 – 1,5

101, 114, 117, 120

AMM202

0,5 – 2,0

101, 114, 120, 201

AMM301

0,08 – 0,7

203, 205, 207, 208, 211

zand

AMM302

0,2 – 1,5

202 t/m 2013

zand

7.3

zand zand zand

Bijzonderheden bijmenging (baksteen)puin bijmenging (baksteen)puin bijmengging menggranulaat bijmenging (baksteen)puin bijmengging menggranulaat bijmenging (baksteen)puin

Analyseresultaten

De analysecertificaten zijn opgenomen in bijlage 4. Een overzicht van de gecorrigeerde gewogen gehaltes asbest in de grondmonsters is opgenomen in tabel 7.3. Tabel 7.3: Overzicht aangetoonde gehaltes asbest in grondmonsters Traject Meetpunten Gewogen asbest Monstercode (m-mv) (mg/kg ds.)* AMM101 0,0 – 2,0 102, 107, 108, 110 n.a. AMM102 0,3 – 1,0 104, 105, 106, 112, 113, n.a. 115, 116, 118, 119 AMM201 0,08 – 1,5 101, 114, 117, 120 n.a. AMM202 0,5 – 2,0 101, 114, 120, 201 n.a. AMM301 n.a. 203, 205, 207, 208, 211 0,08 – 0,7 AMM302 n.a. 0,2 – 1,5 202 t/m 213 * n.a. = niet aangetoond

Type asbest / hecht gebonden -------

In de zes mengmonsters van de grond (fractie < 20 mm, monstercode AMM101 t/m AMM302) is analytisch geen asbest aangetoond.

7.4

Interpretatie onderzoeksresultaten

In geen van de onderzochte bodemlagen is visueel of analytisch asbest aangetoond. Het uitvoeren van een nader onderzoek asbest is niet noodzakelijk.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 26 van 27

8 Samenvatting en conclusies In opdracht van de gemeente Lingewaard heeft ingenieursbureau Land een verkennend bodem- en asbestonderzoek uitgevoerd. Het onderzoek is uitgevoerd op een terrein in het centrum van Huissen. De onderzochte locaties betreffen de ‘Aloysiuslocatie’ van circa 6.000 m2 en het Raadhuisplein van circa 2.000 m2. Aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen herinrichtingsplannen voor de beide gebieden. Uit het vooronderzoek blijkt dat onder de bebouwing op de Aloysiuslocatie mogelijk nog ondergrondse tanks aanwezig zijn. Bij het onderzoek zijn op deze locatie visueel en analytisch geen verontreinigingen met olie of aromaten aangetroffen in de bodem. In de bovengrond van beide locaties is een bijmenging met puin, menggranulaat en plaatselijk kooldeeltjes waargenomen. In de bodem is geen asbestverdacht materiaal aangetroffen. In de bodemlagen met bijmenging van puin is analytisch geen asbest aangetroffen. In de bodemlagen met bijmenging van bodemvreemde materialen zijn diverse parameters in gehaltes boven de achtergrondwaarde aangetoond. In het grondwater overschrijden de concentraties barium, molybdeen en naftaleen de streefwaarde. In het grondwater ter plaatse van het Raadhuisplein ligt de concentratie onopgeloste bestandsdelen boven de normen voor het lozen op oppervlaktewater. Op basis van de analyseresultaten wordt de onderzoekshypothese bevestigd.

Er is geen geval van ernstige bodemverontreiniging aangetoond. De aangetoonde gehaltes in de bodem geven geen aanleiding tot het uitvoeren van nader onderzoek. De milieuhygiënische kwaliteit van de onderzoekslocatie is vastgelegd. Op basis van de resultaten van het onderzoek zijn er geen aanvullende veiligheidsmaatregelen conform CROW protocol 400 van toepassing bij de grondroerende werkzaamheden. Indien er van de locatie grond moet worden afgevoerd, dient dit te gebeuren conform de regels van het Besluit bodemkwaliteit. Hierbij dient rekening gehouden te worden met de aanwezigheid van verschillende kwaliteiten grond. De aangetoonde gehaltes PFAS liggen onder de maximale waarden voor het toepassen op landbodem als ‘landbouw / natuur’, zoals vastgesteld in het tijdelijk handelingskader.

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Pagina 27 van 27

Bijlage 1

Tekeningen - Regionale ligging - Situatietekening Aloysiuslocatie - Situatietekening Raadhuisplein

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Esri Nederland, Community Map Contributors

Legenda

Onderzoekslocatie X= 193.106 Coördinaten Y= 438.923

¯

Opdrachtgever Project Omschrijving

Gemeente Lingewaard

Esri Nederland, Community Map Contributors

Aloysiuslocatie Huissen Regionale ligging

Get.

Datum

BRO 18-09-2019

Akk.

ASL

Schaal Status

1:10.000

DEFINITIEF

Formaat

Tekeningnummer

A4

Besteknummer Bladnummer -

Projectnummer 77802

77802-03 Ingenieursbureau Land M orsestraat 15 Postbus 303 6710 BH Ede

Tel: 0318-437639

Bijlage 2

Beschikbare voorinformatie

Projectnaam

Aloysiuslocatie Huissen

Kenmerk

R01-77802-RSC

Datum

11 december 2019

Rapport Bodemloket GE170500427 HBB: gemeente Huissen; Langekerkstraat 15 Datum: 15-05-2019

Legenda

Locatie Voortgang onderzoek

Mijnsteengebieden

1/3

GE170500427 HBB: gemeente Huissen; Langekerkstraat 15

Inhoud 1

Algemeen

1.1 Administratieve gegevens 1.2 Statusinformatie 1.3 Verontreinigende (onderzochte) activiteiten 1.4 Onderzoeksrapporten 1.5 Besluiten 1.6 Saneringsinformatie 1.7 Contactgegevens 2

Disclaimer

1

Algemeen Dit rapport is opgesteld met de gegevens uit http://www.bodemloket.nl/

1.1

1.2

1.3

1.4

Administratieve gegevens Locatienaam:

HBB: gemeente Huissen; Langekerkstraat 15

Identificatiecode volgens bevoegd gezag:

GE170500427

Locatiecode gemeentelijk BIS:

AA170500486

Adres:

Langekerkstraat 15 6851BM Huissen

Gegevensbeheerder:

Provincie Gelderland

Statusinformatie Vervolg:

voldoende onderzocht.

Omschrijving:

De resultaten van het uitgevoerde (historische) bodemonderzoek geven aan dat de (voormalige) activiteiten en/of de onderzoekslocatie voldoende zijn onderzocht in het kader van de Wet bodembescherming.

Verontreinigende (onderzochte) activiteiten Omschrijving

Start

Eind

brandstoftank (ondergronds) (631240)

onbekend

1991

hbo-tank (ondergronds) (631242)

onbekend

1991

Onderzoeksrapporten Type

1.5

Auteur

2/3

Datum

Besluiten Type

1.6

Nummer

Saneringsinformatie

Kenmerk

Datum

Bovengronds

1.7

Ondergronds

Start

Eind

Contact Gedetailleerde informatie over deze locatie kunt u opvragen bij

Provincie Gelderland

Bezoekadres: Markt 11, 6811 CG Arnhem (route) Postadres: Postbus 9090, 6800 GX Arnhem Telefoon: (026) 359 99 99 Fax: (026) 359 94 80 E-mail: provincieloket@gelderland.nl Twitter: twitter.com/provgelderland

2

Disclaimer De bodeminformatie omvat alleen informatie die bij de provincie en gemeenten bekend is. Wanneer er geen gegevens op de kaart staan kunnen we niet met zekerheid zeggen dat de ondergrond schoon is. Andersom wijzen historische bedrijfsactiviteiten op de kaart niet zonder meer op bodemverontreiniging. Om daar duidelijkheid in te krijgen moet de bodem verder onderzocht worden. De inhoud van deze bodeminformatiekaart is met de grootste zorg samengesteld. Toch kan het voorkomen dat de informatie verouderd is of onjuistheden bevat. Wij vragen daarvoor uw begrip. Neem voor de meest actuele situatie van een locatie contact op met de gegevensbeheerder van de locatie. De contactgegevens van de gegevensbeheerder staat hierboven. Uw reactie stellen we op prijs. Het geeft ons gelegenheid de fouten en gebreken te herstellen. Rijkswaterstaat beheert de website Bodemloket. Vragen over de werking van de website kunt u stellen via onze helpdesk: http://www.bodemplus.nl/helpdesk.

3/3

Rapport Bodemloket GE170500426 HBB_HO: Langekerkstraat 17 Datum: 15-05-2019

Legenda

Locatie Voortgang onderzoek

Mijnsteengebieden

1/3

GE170500426 HBB_HO: Langekerkstraat 17

Inhoud 1

Algemeen

1.1 Administratieve gegevens 1.2 Statusinformatie 1.3 Verontreinigende (onderzochte) activiteiten 1.4 Onderzoeksrapporten 1.5 Besluiten 1.6 Saneringsinformatie 1.7 Contactgegevens 2

Disclaimer

1

Algemeen Dit rapport is opgesteld met de gegevens uit http://www.bodemloket.nl/

1.1

1.2

1.3

1.4

1.5

Administratieve gegevens Locatienaam:

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=64cab13b-0628-437f-885e-5196b2a111b1