302591 Bijlage 2 - Rapport Verkeersveiligheid rotondes.pdf
Tekst van het document
Opdrachtgever: Projectnr: Datum:
Gemeente Lingewaard LIW0008-0001 4 juni 2021
Opdrachtgever: Projectnr: Rapportnr: Status: Datum:
Gemeente Lingewaard LIW0008-0001 2.0 Definitief 4 juni 2021
Opsteller: -+C0TVW+-
TVW
T 088 - 33 66 333 F 088 - 33 66 099 E info@kragten.nl
Verificatie: RKAS
-+
R0RKAS+-
Validatie: RST
+V0RST+-
© 2019 Kragten Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van Kragten. Het is tevens verboden informatie en kennis verwerkt in dit rapport ter beschikking te stellen aan derden of op andere wijze toe te passen dan waaraan in de overeenkomst toestemming wordt verleend.
INHOUDSOPGAVE 2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.2 2.2.1 2.2.2
Rotondes ......................................................................................................................................................................... 8 Verschijningsvormen .......................................................................................................................................................... 8 Basiskenmerken.............................................................................................................................................................. 11 Veiligheid fietsers ............................................................................................................................................................ 13 Afwikkeling .................................................................................................................................................................... 16 Inventarisatie .................................................................................................................................................................. 16 Algemene constateringen .................................................................................................................................................
16 Constateringen per rotonde ............................................................................................................................................... 19
3.1 3.2 3.3 3.4
Objectieve onveiligheid .................................................................................................................................................... 34 Subjectieve onveiligheid ................................................................................................................................................... 36 Conclusies verkeersveiligheid ............................................................................................................................................ 37 Verkeersafwikkeling ........................................................................................................................................................ 37
4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.2.5 4.2.6 4.2.7 4.2.8 4.2.9 4.2.10 4.2.11 4.2.12 4.2.13 4.2.14 4.2.15
Prioritering ..................................................................................................................................................................... 40 Maatregelvoorstellen ....................................................................................................................................................... 43 4. Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat te Huissen ..................................................................... 43 5. Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat te Huissen ..................................................................................................... 44 13. Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan te Bemmel ............................................................... 44 9. Karstraat – Nijverheidsstraat te Huissen ......................................................................................................................... 45 2. Nielant – Loostraat te Huissen ...................................................................................................................................... 46 8. Karstraat – Azalealaan/Floralaan te Huissen .................................................................................................................. 47 11.
Herckenrathweg – Loostraat te Bemmel....................................................................................................................... 48 12. Herckenrathweg – Vossenhol – Verlengde Herckenrathweg – Parksingel te Bemmel ......................................................... 48 15. Langstraat – Dorpstraat te Gendt ................................................................................................................................ 49 1. Ir. Molsweg – Nielant te Huissen .................................................................................................................................. 49 3. Ir. Molsweg – Stadsdam – Stadswal Noord – Winterdijk te Huissen .................................................................................. 50 6. Bredestraat – Muntstraat – Blauweburcht – Hofmeesterij te Huissen ................................................................................. 50 7. Stadswal – Frankentaler – Jonkheer van Pallandtlaan te Huissen ...................................................................................... 51 10. Azalealaan – Hedera – Salvia te Huissen ..................................................................................................................... 51 14.
Langstraat – Kruisstraat te Gendt ................................................................................................................................ 52
BIJLAGEN
TABELLEN Tabel 1. Basiskenmerken rotonde binnen de bebouwde kom ............................................................................................................................................ 13 Tabel 2. Overzichtstabel objectieve onveiligheid .............................................................................................................................................................. 35
3
Tabel 3. Overzichtstabel resultaten kruispuntberekeningen ............................................................................................................................................... 38 Tabel 4. Scores objectieve onveiligheid volgens Ongevalrisico ........................................................................................................................................... 40 Tabel 5. Scores subjectieve onveiligheid volgens enquêtes................................................................................................................................................ 40 Tabel 6. Scores verkeersafwikkeling volgens kruispuntberekeningen .................................................................................................................................. 41 Tabel 7. Prioritering doorvoeren van maatregelen ........................................................................................................................................................... 41 Tabel 8. Prioritering en voorgestelde maatregelen rotondes gemeente Lingewaard............................................................................................................... 53
4
1
INLEIDING
1.1
Aanleiding In het College uitvoeringsprogramma 2018-2022 is opgenomen dat de gemeente Lingewaard een verkeersonderzoek laat uitvoeren naar de verkeersveiligheid van rotondes in Lingewaard. Dit omdat er zorgen zijn over de verkeersonveiligheid ervan. De gemeente Lingewaard ontvangt klachten en meldingen over verkeersonveilige situaties op de rotondes binnen de gemeente en er vinden regelmatig verkeersongevallen plaats waarbij fietsers betrokken zijn. Ook vanuit de logistieke ondernemers ontvangt de gemeente Lingewaard klachten over gevaarlijke en (te) krappe rotondes voor het vrachtverkeer. De ervaren verkeersonveiligheid op de rotondes heeft waarschijnlijk verschillende oorzaken. Op de eerste plaats is de hoeveelheid verkeer op het wegennet de afgelopen jaren toegenomen. Hierdoor is het drukker geworden op de rotondes. Het is de verwachting dat de hoeveelheid verkeer de komende jaren verder zal stijgen. De groei van het verkeer heeft gevolgen voor de doorstroming, maar ook voor de verkeersveiligheid. De groei van het verkeer is ook zichtbaar bij de hoeveelheid fietsers op de rotondes. Met name de rotondes met veel schoolgaande fietsers vormen een knelpunt op het gebied van doorstroming en verkeersveiligheid. Daarbij zorgt de opkomst van de e-bike en de speedpedelec ervoor dat langzaam verkeer met veel hogere snelheid de rotondes nadert dan voorheen.
Hierdoor krijgt het autoverkeer minder tijd en ruimte om de rotonde op te rijden. Een inschattingsfout is dan al snel gemaakt. Verder varieert de vormgeving van een rotonde door heel Lingewaard. Er bestaan rotondes met vrijliggende fietspaden, maar ook met aanliggende fietspaden en fietsstroken. Er bestaan rotondes met fietsers in één richting, maar ook met fietsers in twee richtingen. Daarnaast is er de afgelopen jaren weinig geïnvesteerd in het verbeteren van de vormgeving van de rotondes. Dit tezamen geeft de urgentie van het probleem aan. Daarom wil de gemeente Lingewaard de verkeers(on)veiligheid van alle rotondes in Lingewaard goed in beeld brengen. Het gaat om de navolgende rotondes (zie Figuur 1): 1. Ir. Molsweg – Nielant te Huissen 2. Nielant – Loostraat te Huissen 3. Ir. Molsweg – Stadsdam – Stadswal Noord – Winterdijk te Huissen 4. Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat te Huissen 5. Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat te Huissen 6. Bredestraat – Muntstraat – Blauweburcht – Hofmeesterij te Huissen 7. Stadswal – Frankentaler – Jonkheer van Pallandtlaan te Huissen 8. Karstraat – Azalealaan te Huissen 9. Karstraat – Nijverheidsstraat te Huissen 10. Azalealaan – Hedera – Salvia te Bemmel 11. Herckenrathweg – Loostraat te Bemmel 12. Herckenrathweg – Vossenhol – Verlengde Herckenrathweg – Parksingel te Bemmel 13.
Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan te Bemmel 14. Langstraat – Kruisstraat te Gendt 15. Langstraat – Dorpstraat te Gendt De resultaten van dit onderzoek worden meegenomen in het te actualiseren Maatregelenprogramma GMP-plus (2022-2025) en de Mobiliteitsvisie Lingewaard (2030 en verder).
5
Figuur 1. Locaties rotondes in gemeente Lingewaard
1.2
Doel Het doel van het onderzoek is het in beeld krijgen welke maatregelen nodig zijn om de rotondes in de gemeente Lingewaard verkeersveilig en toekomstbestendig te maken. Daarbij dient aangegeven te worden welke rotondes prioriteit hebben bij het doorvoeren van aanpassingen.
1.3
Methode Als eerste stap zijn de kenmerken van de rotondes in Lingewaard geïnventariseerd. De inventarisatie bestaat uit een toetsing op vorm, functie en gebruik. De toetsing heeft plaatsgevonden middels een buitenobservatie. Voor deze toetsing zijn de landelijke richtlijnen van het CROW in acht genomen. Vervolgens is de objectieve en subjectieve onveiligheid ter plaatse van de rotondes geanalyseerd en is de huidige en toekomstige verkeersafwikkeling van de rotondes getoetst. Op basis van de inventarisatie en analyse zijn kleinschalige en grootschalige maatregelen voorgesteld en is op basis van de analyse de prioritering van de rotondes bepaald.
6
1.4
Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de (gewenste/optimale) vormgeving van de rotondes conform de landelijke richtlijnen. Daarbij zijn een aantal adviezen vanuit de richtlijnen voor bijzondere verschijningsvormen beschreven. Tevens zijn in hoofdstuk 2 de constateringen van de inventarisatie benoemd. Hoofdstuk 3 bevat het resultaat van de analyses op de verkeersveiligheid en verkeersafwikkeling. Vervolgens staan in hoofdstuk 4 per rotonde de te nemen kleinschalige en grootschalige maatregelen. Daarbij is een voorstel gedaan voor de prioritering van de aanpak van de rotondes. Tot slot staan in hoofdstuk 5 de conclusies.
7
2
VORMGEVING ROTONDES Rotondes komen in verschillende vormen voor op het wegennet van Lingewaard. In de landelijke visie van Duurzaam Veilig wegverkeer wordt gestreefd naar eenduidigheid en uniformiteit. De vormgeving van rotondes dient daarom te voldoen aan een aantal voorgeschreven kenmerken en vormgevingseisen. Hierdoor kunnen weggebruikers snel de kruispuntvorm herkennen zodat het juiste gedrag hierop afgestemd kan worden. In dit hoofdstuk worden deze basiskenmerken, vormgevingseisen en andere belangrijke aspecten beschreven die bij het ontwerp van een rotonde aan bod komen. De rotondes binnen de gemeente Lingewaard zijn tijdens een inventarisatie aan deze basiskenmerken en vormgevingseisen getoetst. In dit hoofdstuk worden de resultaten van deze inventarisatie beschreven.
2.1
Rotondes
2.1.1
Verschijningsvormen In Nederland is een groot aantal rotondes ontworpen en gerealiseerd. De meest toegepaste vorm is de enkelstrooksrotonde waarbij de toe- en afritten en de rijbaan uit één rijstrook bestaan. De maatvoering van de enkelstrooksrotonde is gebaseerd op de rijkarakteristiek van maatgevende ontwerpvoertuigen, die dienen te voldoen aan de Wegenverkeerswet. Na de massale opkomst van de enkelstrooksrotonde zijn er in toenemende mate tweestrooksrotondes aangelegd. Deze concentrische rotondes hebben weliswaar een grotere capaciteit dan de enkelstrooksrotonde, maar ze kennen ook het aloude weefprobleem van de verkeerspleinen, waarbij het verkeer vanaf de binnenste rotondestrook naar de buitenste rotondestrook moet weven om de rotonde te kunnen verlaten via deze buitenste rotondestrook. Uit de registratie van de ongevallen op deze pleinen – die zo'n dertig jaar geleden veel betrouwbaarder was dan tegenwoordig – is bekend dat het weven negatief uitpakt voor de verkeersveiligheid. De concentrische tweestrooksrotondes, voorzien van twee rondlopende rijstroken, gescheiden door onderbroken markering worden daarom niet meer toegepast. Tegenover het voordeel van capaciteitsverhoging staat een belangrijk nadeel, namelijk een nadelig effect op de verkeersveiligheid door weef- en snijconflicten op de rotonde.
Figuur 2. Links een enkelstrooksrotonde, midden een concentrische tweestrooksrotonde en rechts een turborotonde De turborotonde is daarom geïntroduceerd, als type tweestrooksrotonde, waarbij weggebruikers voor het oprijden van de rotonde hun rijstrook moeten kiezen, waardoor zij op de rotonde niet meer van rijstrook kunnen wisselen. Inmiddels zijn in Nederland naar schatting ruim 300 turborotondes gerealiseerd met diverse verschijningsvormen, zoals: Turborotonde
8
Eirotonde
9
Knierotonde
Spiraalrotonde
Rotorrotonde
10
Sterrotonde (alleen drietaks)
In Lingewaard zijn enkelstrooksrotondes toegepast met uitzondering van de rotonde Nielant – Ir. Molsweg. Op de aansluiting Nielant – Ir. Molsweg is een enkelstrooksrotonde toegepast met een bypass op de Ir. Molsweg (zuid naar noord) en Ir. Molsweg – Nielant (noord naar west). Wel hebben de rotondes binnen de gemeente Lingewaard verschillende verschijningsvormen ten aanzien van de fietsstructuur en voorzieningen voor de lijnbussen. Daarbij is het in Nederland gebruikelijk om fietsers bij rotondes binnen de bebouwde kom in de voorrang en bij rotondes buiten de bebouwde kom uit de voorrang af te wikkelen.
2.1.2
Basiskenmerken Conform de landelijke Duurzaam Veilig uitgangspunten zijn er drie wegcategorieën, namelijk stroomwegen, gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen. Het onderscheid tussen deze wegcategorieën wordt gemaakt door middel van basiseisen. De basiseisen zijn eisen die betrekking hebben op het ontwerp en de inrichting van de benoemde wegcategorieën. De basiseisen worden via basiskenmerken omgezet naar elementen die per wegcategorie in het wegontwerp moeten worden opgenomen of juist moeten ontbreken. Een basiskenmerk bevordert de herkenbaarheid en hiermee het veilig functioneren van het wegvak of het kruispunt. Als niet aan een basiseis wordt voldaan, dan wordt sterk ingeleverd op de mate van verkeersveiligheid van de weg. Het risico op ongevallen/slachtoffers is dan hoger. Als een basiskenmerk in afwijking van de richtlijnen wordt weggelaten of juist wordt toegepast, dan wordt ingeleverd op één van de acht basiseisen en dat heeft vervolgens dan weer effect op de mate van verkeersveiligheid. De basiseisen met de bijbehorende basiskenmerken voor wegcategorieën zijn ook opgesteld voor kruispunten en rotondes.
Voor kruispunten en rotondes gelden de volgende acht basiseisen: Zoekgedrag vermijden Wegcategorieën herkenbaar maken Aantal verkeersoplossingen beperken en uniformeren Conflicten vermijden met tegemoetkomend verkeer Conflicten vermijden met kruisend en overstekend verkeer Scheiden van voertuigsoorten Snelheid reduceren op potentiële conflictpunten Vermijden van obstakels langs de rijbaan Deze basiseisen zijn voor kruispunten en rotondes nader uitgewerkt in de dertien basiskenmerken weergegeven in Tabel 1 alsmede Figuur 3 en Figuur 4. Daarbij staat in Tabel 1 welk basiskenmerk altijd, nooit, in principe niet of bij voorkeur wel aanwezig moet zijn bij een rotonde binnen of buiten de bebouwde kom.
11
Figuur 3. Basiskenmerken rotonde binnen de bebouwde kom
Figuur 4. Basiskenmerken rotonde buiten de bebouwde kom Rotondes als kruispuntvorm komen in de basis enkel voor bij gebiedsontsluitingswegen onderling en tussen gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen zowel voor binnen en buiten de bebouwde kom1.
1
Bron: CROW-publicatie “Basiskenmerken kruispunten en rotondes”
12
Tabel 1. Basiskenmerken rotonde binnen de bebouwde kom Basiskenmerken rotonde binnen de bebouwde kom Basiskenmerk
Rotonde binnen de bebouwde kom
Rotonde buiten de bebouwde kom
Aanrijrichting: vanuit ETW of GOW A
onderscheid in verharding
nooit
nooit
B
rijrichtingscheiding
altijd
altijd
C
lengtemarkering of trottoirbanden
altijd
altijd
D
(openbare) verlichting
altijd
altijd
F
voetgangersoversteekplaats (VOP/zebra)
altijd
in principe niet
I
fietsvoorzieningen
altijd
altijd
T
voorzieningen openbaar vervoer
in principe niet
in principe niet
U
voorrangsregeling
altijd
altijd
V
voorzieningen VRI
nooit
nooit
W
richtingskeuze
nooit
nooit
2)
2)
1)
X
snelheidsbeheersing
in principe niet
nooit
Y
bewegwijzering
bij voorkeur wel
altijd
Z
doorzicht kruispunt
nooit
nooit
1) 2)
2.1.3
1)
In verband met kans op afdekongevallen Bij turborotondes wel aanwezig
Veiligheid fietsers Een belangrijk aspect bij rotondes is de veiligheid voor fietsers. Vanwege het massaverschil ten opzichte van het gemotoriseerd verkeer dient dit conflict extra aandacht te krijgen. Belangrijk hierbij is het benodigd zicht van het gemotoriseerd verkeer op het fietsverkeer. Daarbij dienen de fietsvoorzieningen herkenbaar te zijn zodat automobilisten het kijkgedrag hierop kunnen aanpassen. Daarom is het binnen de bebouwde kom gebruikelijk om fietsoversteken bij rotondes in rood asfalt uit te voeren om de voorrang te accentueren. Buiten de bebouwde kom wordt hiervoor zwart asfalt gebruikt, omdat de fietsers voorrang moeten verlenen aan het verkeer van en naar de rotondes. Afdekongevallen Een belangrijk veiligheidsprobleem bij meerstrooksrotondes of rotondes met meerdere toe- of afleidende rijstroken zijn afdekongevallen. Afdekongevallen kunnen ontstaan door slecht zicht op en voor fietsers wanneer twee gemotoriseerde voertuigen de turborotonde op- of afrijden. In afbeelding 3 zijn de geblokkeerde zichtlijnen met geel weergegeven. Onderstaande afbeelding betreft een situatie met fietsers in de voorrang. Het probleem van afdekongevallen speelt echter op identieke wijze bij turborotondes met fietsers uit de voorrang.
13
Figuur 5 Schematische weergave oorzaak afdekongevallen Vormgeving fietspaden Cirkelvormige fietspaden De vorm van het fietspad tussen de oversteken (rond of afgeplat) is minder van belang voor de voorrangsituatie maar wel van belang voor het comfort voor de fietser. Bij ruimtegebrek kan het fietspad tussen de takken worden afgeplat. Het volledig laten rondlopen van het fietspad accentueert dat het fietspad een onderdeel vormt van de rotonde en dat de fietsers op het fietspad, net als de auto's op de rotonde, voorrang hebben op verkeer dat de rotonde nadert of verlaat. Fietsstroken Rotondes met een fietsstrook dienen met het oog op de verkeersveiligheid te worden vermeden, omdat een fietsstrook de rijbaan van de rotonde breder maakt. Een bredere rijbaan op de rotonde kan tot hogere snelheden van met name personenauto's leiden. Voor het bepalen van de doorrijsnelheid wordt gekeken naar de relatie tussen de binnen- en de buitenstraal (zie Figuur 6). Bij een kleinere binnenstraal (U) dient een kleinere buitenstraal toegepast te worden. Hierdoor wordt de lengte van de rijcurve (L) niet te lang wat als gevolg heeft dat de snelheid lager blijft dan 30 km/u.
Figuur 6. Schematisch overzicht controle berekening van maatvoering enkelstrooksrotonde
14
Daarnaast zijn de fietsstroken vaak te smal vormgegeven ter plaatse van rotondes. Voor het bepalen van de breedte van een fietspad wordt gekeken naar de vetergang van een fietser en de obstakelvrees. Fietsen gaat gepaard met het zoeken naar evenwicht waardoor kleine corrigerende stuurbewegingen ontstaan. Dit wordt gezien als vetergang. Daarnaast houden fietsers een bepaalde afstand aan tot bijvoorbeeld trottoirbanden, dit wordt gezien als obstakelvrees. Dit samen is het benodigd profiel van vrije ruimte (0,75 meter voor één fietser). Bij fietsstroken op rotondes dient rekening gehouden te worden met het feit dat het profiel van vrije ruimte in bogen groter is dan in rechtstanden, met name bij hogere snelheden. Hoewel onderzoeksgegevens op dit punt niet voorhanden zijn, wordt vanuit de richtlijnen aanbevolen om in bogen rekening te houden met een extra breedte tot circa 0,50 m. Daarnaast wordt geadviseerd bij het bepalen van breedte van de fietsstroken rekening te houden met het feit dat een ouder naast zijn kind moet kunnen fietsen ten behoeve van de verkeersveiligheid. Dit betekent dat fietsstroken ter plaatse van rotondes minimaal 2,00 meter breed moeten zijn. Fietsers in twee richtingen Ook in twee richtingen bereden fietspaden en fietsoversteken vergen extra aandacht van de ontwerper.
Veiliger is het om fietsers altijd in één richting de rotonde rond te laten fietsen zodat het gemotoriseerd verkeer alleen aan fietsers van links voorrang moet verlenen2. De fietsers uit de tegenrichting komen voor automobilisten die de rotonde naderen of verlaten uit een ongebruikelijke richting. Indien bij rotondes fietspaden in twee richtingen bereden mogen worden, dan is het voor de verkeersveiligheid belangrijk om dit bij alle aansluitende takken consequent door te voeren. Voorkomen moet worden dat op één of meer aansluitende takken in twee richtingen mag worden gereden en op andere takken het fietspad in één richting mag worden bereden. Fietsers gaan in dit laatste geval mogelijk illegaal tegen de richting in fietsen. Voor het gemotoriseerd verkeer is het dan niet meer helder wanneer een bestuurder vanuit één of twee richtingen fietsers kan verwachten. Daarbij dient vanuit juridisch oogpunt onder het RVV-bord D01 het onderbord OB52 geplaatst te worden wanneer fietsers in twee richtingen gebruik mogen maken van de rotonde; dit geeft daarnaast ook extra informatie aan automobilisten (zie Figuur 7). Tevens worden de volgende maatregelen aanbevolen bij in twee richtingen bereden fietspaden rondom een rotonde: De kruisingsvlakken bij de op- en afrijstroken verhoogd uit te voeren op een langgerekt plateau. Dit vergroot het attentieniveau van bestuurders van motorvoertuigen.
De (rode) kleur van het fietspad wordt doorgetrokken over de toe- en afrit. Het fietspad dient voorzien te zijn van een as-markering (op de oversteek 1-1 m of 0,5-0,5 m). Het toepassen van markeringspijlen op het kruisingsvlak. Het voorwaarschuwingsbord J24 wordt geplaatst inclusief onderbord 0503 (kruisend fietsverkeer in twee richtingen).
Figuur 7. Toe te passen onderbord OB52 bij fietsers in twee richtingen
2
Bron: CROW-publicatie “Basiskenmerken kruispunten en rotondes”
15
2.1.4
Afwikkeling Een goede verkeersafwikkeling draagt bij aan de veiligheid van een kruispunt. Bij een slechte verkeersafwikkeling kunnen wachttijden oplopen waardoor bestuurders mogelijk risico’s gaan nemen om de rotonde te kunnen passeren. Er zijn verschillende rotondes met per rotondevorm een maximale afwikkelingscapaciteit. Hieronder staat voor een aantal rotondevormen de capaciteit weergegeven op basis van de richtlijnen: Een gemengde afwikkeling (lees: rotondes zonder fietsvoorzieningen of met fietsstroken op de rotonderijbaan) is toelaatbaar indien de som van de toeleidende aansluitingen niet hoger is dan 6.000 motorvoertuigen per etmaal. Op rotondes met een gemengde verkeersafwikkeling maakt het auto- en fietsverkeer samen gebruik van één rijstrook. Een rotonde met fietsstroken verdient uit het oogpunt van verkeersveiligheid niet de voorkeur. Uit het oogpunt van veiligheid en uniformiteit verdient het aanbeveling om te kiezen voor: o of gemengde verkeersafwikkeling op de rotonde (som van de intensiteit van motorvoertuigen op naderingsrichtingen minder dan 6.000 motorvoertuigen per etmaal) o of een vrijliggend fietspad Een enkelstrooksrotonde met vrijliggende fietspaden kan 20.000 tot 25.000 motorvoertuigen per etmaal afwikkelen. Bij meerstrooksrotondes kan de Meerstrooksrotondeverkenner gebruikt worden om te bepalen of de verkeersafwikkeling nog voldoet.
Zo kan een turborotonde 35.000 tot 50.000 motorvoertuigen per etmaal afwikkelen afhankelijk van de verschijningsvorm.
2.2
Inventarisatie Op basis van de beschreven basiskenmerken en andere belangrijke aspecten zoals in de vorige paragraaf omschreven, zijn de rotondes in Lingewaard geobserveerd en beoordeeld. In deze paragraaf staan de belangrijkste constateringen uit deze observaties beschreven. De volledige beoordelingen die tijdens de observaties zijn opgesteld staan in Bijlage B1.
2.2.1
Algemene constateringen Afdekongevallen Bij een aantal rotondes is de kans op afdekongevallen aanwezig. Dit komt door diverse bushaltes die kort voor of na de rotonde gesitueerd zijn en een aparte rijstrook van of naar de rotonde hebben, zie Figuur 8 en Figuur 9. Het zicht op de fietser die op de rotonde fietst kan dus geblokkeerd worden.
16
Figuur 8. Extra rijstrook voor lijnbussen om de rotonde op te rijden
Figuur 9. Luchtfoto rotonde met extra rijkstrook voor lijnbussen Ter plaatse van de volgende rotondes is de kans aanwezig op afdekongevallen: 1. Ir. Molsweg – Nielant te Huissen 2. Nielant – Loostraat te Huissen 4. Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat te Huissen 11. Herckenrathweg – Loostraat te Bemmel 12. Herckenrathweg – Vossenhol – Verlengde Herckenrathweg – Parksingel te Bemmel Twee richtingen bereden fietsoversteek Een aantal rotondes zijn uitgevoerd met een in twee richtingen bereden fietsoversteek. Dit soort oversteken brengen risico’s met zich mee omdat fietsers uit een onverwachte richting komen voor auto’s. Daarbij ontstaat de kans dat fietsers tegen de richting in fietsen bij een rotonde waar maar één tak ingericht is met een in twee richtingen bereden fietsoversteek.
17
Een aantal van dit soort oversteken zijn niet conform de adviezen uit de richtlijnen ontworpen en verdienen extra aandacht. Bij deze oversteken ontbreken bijvoorbeeld de markeringspijlen op het kruisingsvlak voor fietsers of is geen verkeersplateau toegepast om de snelheid ter plaatse van het conflictpunt te verlagen. Ter plaatse van de volgende rotondes zijn verbeteringen volgens de richtlijnen mogelijk voor de fietsoversteken: 9. Karstraat – Nijverheidsstraat te Huissen 12. Herckenrathweg – Vossenhol – Verlengde Herckenrathweg – Parksingel te Bemmel 13. Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan te Bemmel Vormgeving fietsinfrastructuur De vormgeving van de fietspaden rond rotondes binnen de bebouwde kom dient bij voorkeur cirkelvormig te zijn om de voorrang voor de fietsers te ondersteunen. Daarnaast komen cirkelvormige fietspaden het comfort van de fietsers ten goede. Het merendeel van de rotondes binnen de gemeente Lingewaard beschikken niet over cirkelvormige fietspaden. Vanwege ruimtegebrek is waarschijnlijk toendertijd gekozen voor een andere vormgeving van de fietspaden. Ter plaatse van de volgende rotondes binnen de bebouwde kom zijn geen cirkelvormige fietspaden toegepast: 2. Nielant – Loostraat te Huissen 7. Stadswal – Frankentaler – Jonkheer van Pallandtlaan te Huissen 12.
Herckenrathweg – Vossenhol – Verlengde Herckenrathweg – Parksingel te Bemmel 13. Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan te Bemmel Rotondes met fietsstroken Een aantal rotondes zijn uitgevoerd met fietsstroken in plaats van een vrijliggende fietspadenstructuur rondom de rotonde. Rotondes met fietsstroken kunnen alleen toegepast worden als de som van de toeleidende aansluitingen niet hoger is dan 6.000 motorvoertuigen per etmaal. De voorkeur gaat altijd uit naar een vrijliggende fietspadenstructuur. In hoofdstuk 3 wordt verder ingegaan op de intensiteiten en afwikkeling van de rotondes in Lingewaard. De intensiteiten geven mogelijk een beeld of deze rotondes verkeersonveilig zijn. Echter zijn bij de observaties wel een aantal veel voorkomende knelpunten geconstateerd, namelijk: Bij een enkele rotonde te smalle fietsstroken waardoor fietsers door de vetergang buiten de fietsstroken fietsen. Bij drukkere momenten heeft gemotoriseerd verkeer moeite met het oprijden van de rotonde door het dubbele conflict met de fietsstrook en het gemotoriseerde verkeer op de rotonde. Brede rijbanen, met als gevolg hogere passeersnelheid van het gemotoriseerd verkeer. Te kleine rotondes, te zien aan schades aan verharding en kantopsluitingen. De volgende rotondes beschikken over fietsstroken: 4.
Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat te Huissen 5. Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat te Huissen 6. Bredestraat – Muntstraat – Blauweburcht – Hofmeesterij te Huissen (geen fietsvoorzieningen) 14. Langstraat – Kruisstraat te Gendt 15. Langstraat – Dorpstraat te Gendt
18
2.2.2
Constateringen per rotonde Naast de algemene constateringen zijn per rotonde locatiespecifieke aandachtspunten geconstateerd. Deze staan hieronder beschreven. 1. Ir. Molsweg – Nielant te Huissen De bypasses voor het gemotoriseerd verkeer en het openbaar vervoer (busbanen) zijn niet correct vormgegeven. De vloeiende bocht in de bypass geeft de suggestie dat het verkeer op de bypass voorrang heeft op het verkeer komende vanaf de rotonde terwijl dit niet zo is. Op de zuidelijke aansluiting van de Ir. Molsweg ontstaat de kans op afdekongevallen voor fietsers. Fietsers dienen hier meerdere op- en afritten van de rotonde over te steken. Daarnaast ontbreekt bij de rotonde de bewegwijzering die bij wel bij een meerstrooksrotonde toegepast moet worden vanwege de diverse richtingkeuzes.
19
2. Nielant – Loostraat te Huissen De aparte busbaan die vanaf de aansluiting Nielant aansluit op de rotonde maakt de kans op afdekongevallen mogelijk. Tevens zorgt deze oplossing in de praktijk voor extra vertraging van de lijnbus ter plaatse van de rotonde. De voorrang is niet duidelijk geregeld bij dit soort busbanen aansluitende op rotondes. Auto’s accelereren sneller dan de lijnbus wanneer deze vanaf dezelfde richting de rotonde op willen rijden. Hierdoor dient de lijnbus te wachten tot deze stroom aan gemotoriseerd verkeer voorbij is. Een ander belangrijk aandachtspunt is het zicht van het gemotoriseerd verkeer komende vanaf de noordelijke aansluiting Loostraat op de aankomende fietsers komende vanaf de aansluiting Nielant (links). Het zicht op deze fietsers wordt ontnomen door een haag op particulier terrein.
20
3. Ir. Molsweg – Stadsdam – Stadswal Noord – Winterdijk te Huissen Ter plaatse van een enkelstrooksrotonde binnen de bebouwde kom dienen fietsers voorrang te hebben conform de landelijke richtlijnen. Dit is ter plaatse van de rotonde Ir. Molsweg - Stadsdam - Stadswal Noord - Winterdijk niet correct vormgegeven en hier hebben fietsers dus geen voorrang op de rotonde. Deze constatering kan opgelost worden door of de fietspaden in de voorrang te situeren of de komgrens te verplaatsen. Gezien de omgeving waarin de rotonde zich bevindt, heeft het verplaatsen van de komgrens de voorkeur. Op deze manier is de rotonde buiten de bebouwde kom gesitueerd. Daarnaast is het tweerichtingenfietspad aan de oostzijde van de rotonde te smal gedimensioneerd. Tevens zijn de wegmarkeringen minder goed zichtbaar ter plaatse van de fietsoversteken en fietspaden.
21
4. Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat te Huissen Uit het verkeersmodel regio Arnhem Nijmegen 2020 blijkt dat de som van de toeleidende aansluitingen circa 19.000 motorvoertuigen per etmaal betreft. Waar een maximum van 6.000 motorvoertuigen per etmaal ter plaatse van een rotonde met fietsstroken vanuit de landelijke richtlijnen wordt geadviseerd. Bij te hoge intensiteiten kunnen rotondes met fietsstroken niet veilig functioneren. Buiten is ook geconstateerd dat veel zwaar verkeer gebruik maakt van de rotonde. Daarnaast is waargenomen dat de fietsstroken 1,50 meter breed zijn. Zoals in de vorige paragraaf omschreven is, wordt minimaal 2,00 meter geadviseerd. Tevens beschikt deze rotonde over een aparte busbaan die aansluit op de rotonde. Deze aansluiting vergroot de kans op afdekongevallen. Daarnaast zorgt deze oplossing in de praktijk voor extra vertraging van de lijnbus ter plaatse van de rotonde. De voorrang is niet duidelijk geregeld bij dit soort busbanen die aansluiten op rotondes. Auto’s accelereren sneller dan de lijnbus wanneer deze vanaf dezelfde richting de rotonde op willen rijden. Hierdoor dient de lijnbus te wachten tot deze stroom aan gemotoriseerd verkeer voorbij is.
22
5. Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat te Huissen De rotonde beschikt niet over vrijliggende fietsvoorzieningen maar over fietsstroken. De fietsstroken hebben een breedte van circa 2,00 meter. Echter gaat de voorkeur altijd uit naar vrijliggende fietspaden. Uit het verkeersmodel regio Arnhem Nijmegen 2020 blijkt dat de som van de toeleidende aansluitingen circa 19.500 motorvoertuigen per etmaal betreft. Waar een maximum van 6.000 motorvoertuigen per etmaal ter plaatse van een rotonde met fietsstroken vanuit de landelijke richtlijnen wordt geadviseerd. Bij te hoge intensiteiten kunnen rotondes met fietsstroken niet veilig functioneren. Buiten is ook geconstateerd dat veel zwaar verkeer gebruik maakt van de rotonde. Bij een rotonde is afscherming van het doorzicht van de weg gewenst. Dit reduceert namelijk de snelheid. In de huidige situatie is ondanks het kunstwerk in het middeneiland nog veel zicht op de doorgaande rijbaan aanwezig.
23
6. Bredestraat – Muntstraat – Blauweburcht – Hofmeesterij te Huissen Uit het verkeersmodel regio Arnhem Nijmegen 2020 blijkt dat de som van de toeleidende aansluitingen circa 4.250 motorvoertuigen per etmaal betreft. De rotonde kan zonder fietsvoorzieningen functioneren, echter gaat de voorkeur altijd uit naar vrijliggende fietsvoorzieningen. Daarnaast is het onduidelijk hoe de fietsvoorzieningen komende vanaf de Bredestraat (richting zuid) aansluiten op de rotonde. Fietsers dienen het fietspad te verlaten of op te rijden maar dit is niet goed te zien aan de infrastructuur. Tevens ontbreken de voetgangersoversteekplaatsen (zebrapaden) terwijl deze behoren tot de basiskenmerken. Daarnaast zijn er diverse looproutes in het gebied om de rotonde aanwezig, bijvoorbeeld richting de sportaccommodaties. Bovendien ontbreken de mindervaliden op- en afritten hetgeen het oversteken voor mindervaliden nog moeilijker maakt.
24
7. Stadswal – Frankentaler – Jonkheer van Pallandtlaan te Huissen De rotonde Stadswal – Frankentaler – Jonkheer van Pallandtlaan is conform de basiskenmerken ingericht. Enkel de fietspaden zijn niet cirkelvormig. Daarnaast ontbreekt de bebording ter plaatse van de fietsdoorsteek die aansluit op de rotonde.
25
8. Karstraat – Azalealaan/Floralaan te Huissen Bij een rotonde is afscherming van het doorzicht van de weg gewenst. Dit reduceert namelijk de snelheid. In de huidige situatie is ondanks het kunstwerk in het middeneiland nog veel zicht op de doorgaande rijbaan aanwezig. De rotonde beschikt niet overal over voetgangersoversteekplaatsen en trottoirs. Daarnaast ontbreken bij de voetgangersoversteken aan de noordoost gelegen tak de mindervaliden op- en afritten. Deze op- en afritten zijn gewenst vanwege de toegankelijkheid van de bushaltes. Daarnaast zijn bromfietsers toegestaan op het fietspad terwijl binnen de bebouwde kom bromfietsers op de rijbaan dienen te rijden.
26
9. Karstraat – Nijverheidsstraat te Huissen Het overrijdbare gedeelte van het middeneiland is op hetzelfde niveau uitgevoerd als de rijbaan. Hierdoor maken ook auto’s gebruik van het middeneiland bij het passeren van de rotonde. Dit leidt vervolgens tot een hogere passeersnelheid omdat de uitbuiging verkleind wordt. De twee richtingen bereden fietsoversteken zijn daarnaast niet uitgevoerd met een plateau. De richtlijnen adviseren om dit wel toe te passen bij dit soort oversteken. Daarnaast zijn bromfietsers toegestaan op het fietspad terwijl binnen de bebouwde kom bromfietsers op de rijbaan dienen te rijden.
27
10. Azalealaan – Hedera – Salvia te Huissen Bij een rotonde is afscherming van het doorzicht van de weg gewenst. Dit reduceert namelijk de snelheid. In de huidige situatie is veel zicht op de doorgaande rijbaan aanwezig. De aanrijsnelheden op de wegvakken zijn daarnaast hoog vanwege de brede rijbanen met de lange rechtstanden.
28
11. Herckenrathweg – Loostraat te Bemmel De aparte busbaan die vanaf de aansluiting Herckenrathweg west aansluit op de rotonde maakt de kans op afdekongevallen mogelijk. Tevens zorgt deze oplossing in de praktijk voor extra vertraging van de lijnbus ter plaatse van de rotonde. De voorrang is niet duidelijk geregeld bij dit soort busbanen aansluitende op rotondes. Auto’s accelereren sneller dan de lijnbus wanneer deze vanaf dezelfde richting de rotonde op willen rijden. Hierdoor dient de lijnbus te wachten tot deze stroom aan gemotoriseerd verkeer voorbij is. Bij een rotonde is afscherming van het doorzicht van de weg gewenst. Dit reduceert namelijk de snelheid. In de huidige situatie is veel zicht op de doorgaande rijbaan aanwezig. De zuidelijke tak van de Loostraat is met inritblokken aangesloten op de rotonde. Dit is niet wenselijk omdat alle aansluitingen op de rotonde hetzelfde vormgegeven moeten worden. De rijbaan van de rotonde is breder dan noodzakelijk vormgegeven. Dit is niet wenselijk vanwege de hogere doorrijsnelheid van het gemotoriseerd verkeer.
29
12. Herckenrathweg – Vossenhol - Verlengde Herckenrathweg – Parksingel te Bemmel De rotonde beschikt over een aparte afslag vanaf de rotonde richting een busbaan die aansluit op de Verlengde Herckenrathweg. Deze aansluiting vergroot de kans op afdekongevallen als kleinere bussen (buurtbussen) of auto’s onbedoeld de busbaan gebruiken. Bij kleinere bussen kunnen auto’s het voertuig passeren en kan deze tegelijk de rotonde afrijden met het voertuig wat de busbaan gebruikt. Dit kan resulteren in een afdekongeval. Daarnaast zorgt deze oplossing in de praktijk niet voor extra tijdwinst van de lijnbus ter plaatse van de rotonde. Tevens zorgt deze aansluiting enkel voor verwarring bij gemotoriseerd verkeer op de rotonde. Het overrijdbare gedeelte van het middeneiland is op hetzelfde niveau uitgevoerd als de rijbaan. Hierdoor maken ook auto’s gebruik van het middeneiland bij het passeren van de rotonde. Dit leidt vervolgens tot een hogere passeersnelheid omdat de uitbuiging verkleind wordt. De aansluiting van de Parksingel op de rotonde is niet haaks vormgegeven. Dit maakt het ook mogelijk om met hogere snelheid vanaf de Herckenrathweg oost de Parksingel op te rijden. Daarnaast ontbreekt op de aansluiting van de Parksingel een middengeleider. De twee richtingen bereden fietsoversteken zijn daarnaast niet uitgevoerd met een plateau.
De richtlijnen adviseren om dit wel toe te passen bij dit soort oversteken. Bovendien zijn de twee richtingen fietsoversteken niet volledig rond aangelegd. Dit wordt ook geadviseerd door de richtlijnen. Tevens ontbreken de pijlen ter plaatse van de oversteken. Daarnaast ontbreken directe voetgangersstructuren richting de bushaltes. Ook ontbreken de voetgangersoversteken ter hoogte van de aansluitingen Vossenhol en Parksingel.
30
13. Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan te Bemmel De rotonde ligt binnen de bebouwde kom. De omgeving zou in feite aan moeten sluiten bij het gewenste verkeersgedrag. Echter staat de bebouwing ver van de rijbaan waardoor het gebied, waarin de rotonde gesitueerd is, meer een buiten de bebouwde kom uitstraling heeft. De verschillende portalen met daarop de dorpsnamen zorgen ook voor een onduidelijk beeld of men binnen de bebouwde kom rijdt of buiten de bebouwde kom. Ter hoogte van de rotonde ontbreken daarnaast ook op bepaalde takken de fietsoversteken en voetgangersoversteken. De fietspaden zijn daarnaast niet cirkelvormig vormgegeven waardoor de voorrang voor fietsers minder goed ondersteund wordt. De fietsoversteken die zijn toegepast zijn beide in twee richtingen te berijden. De fietsoversteek over de Van der Mondeweg beschikt over een plateau; gezien de vormgeving hiervan remt deze onvoldoende af en past deze niet bij het gewenste snelheidsregime. Tevens heeft het gemotoriseerd verkeer komende vanaf de zuidelijke tak van de Van der Mondeweg slecht zicht op de kruisende fietsers komende vanaf de parallelweg. Dit zicht wordt geblokkeerd door de abri. Bij de fietsoversteek over de Van Nispenlaan ontbreekt een plateau terwijl deze vanuit de richtlijnen wordt geadviseerd.
Tevens ontbreken bij beide fietsoversteken de pijlmarkeringen om aan te geven dat fietsers in twee richtingen oversteken. Daarnaast zijn bromfietsers toegestaan op het fietspad terwijl binnen de bebouwde kom bromfietsers op de rijbaan dienen te rijden. Ook is het mogelijk om via de parallelweg van de Van der Mondeweg te rijden wanneer een lange wachtrij voor de rotonde staat komende vanaf zuidelijke richting.
31
14. Langstraat – Kruisstraat te Gendt Uit het verkeersmodel regio Arnhem Nijmegen 2020 blijkt dat de som van de toeleidende aansluitingen circa 9.450 motorvoertuigen per etmaal betreft. Waar een maximum van 6.000 motorvoertuigen per etmaal ter plaatse van een rotonde met fietsstroken vanuit de landelijke richtlijnen wordt geadviseerd. Bij te hoge intensiteiten kunnen rotondes met fietsstroken niet veilig functioneren. Buiten is ook geconstateerd dat veel zwaar verkeer gebruik maakt van de rotonde. Daarnaast is waargenomen dat de fietsstroken 1,50 meter breed zijn. Zoals in de vorige paragraaf omschreven is, wordt minimaal 2,00 meter geadviseerd. De rotonde vormt het kruispunt tussen de Langstraat en de Kruisstraat. De rotonde valt net binnen de komgrens. De Kruisstraat is gecategoriseerd als een erftoegangsweg 30 km/u. Echter ontbreken hier fiets- en voetganger voorzieningen. De geleiders waarin de bebording en lichtmasten komen te staan zijn te smal. Objecten dienen op minimaal 0,50 meter van de kant van de rijbaan te staan. Daarnaast zijn de geleiders te smal om de voetgangers een gefaseerde oversteek te bieden. Tevens waren tijdens de buitenschouw veel schades aan de verharding zichtbaar.
32
15. Langstraat – Dorpstraat te Gendt Uit het verkeersmodel regio Arnhem Nijmegen 2020 is af te lezen dat de som van de toeleidende aansluitingen circa 8.500 motorvoertuigen per etmaal betreft. Waar een maximum van 6.000 motorvoertuigen per etmaal ter plaatse van een rotonde met fietsstroken vanuit de landelijke richtlijnen wordt geadviseerd. Bij te hoge intensiteiten kunnen rotondes met fietsstroken niet veilig functioneren. Buiten is ook geconstateerd dat veel zwaar verkeer gebruik maakt van de rotonde. Daarnaast is waargenomen dat de fietsstroken 1,50 meter breed zijn. Zoals in de vorige paragraaf omschreven is, wordt minimaal 2,00 meter geadviseerd. De uitbuiging voor het verkeer komende vanaf de zuidelijke richting van de Dorpstraat richting het noorden is niet groot, waardoor het verkeer, ook fietsverkeer, met een hogere snelheid de rotonde kan passeren. Dit is niet gewenst vanwege de veiligheid. Daarnaast ontbreken de voetgangersoversteekplaatsen ter plaatse van de aansluitende takken op de rotonde.
33
3
ANALYSE GEGEVENS Naast de vormgeving van de rotondes is het gebruik van rotondes een belangrijk punt van aandacht, waaronder de mate van verkeersveiligheid en verkeersafwikkeling. Ten aanzien van verkeersveiligheid gaat de aandacht uit naar de objectieve en subjectieve onveiligheid. De objectieve onveiligheid is de feitelijke, gemeten onveiligheid, uitgedrukt in aantallen (geregistreerde) ongevallen. De subjectieve onveiligheid is de mate waarin weggebruikers een situatie als verkeersonveilig beleven. In sommige gevallen kan subjectieve onveiligheid een aanwijzing zijn voor (potentiële) objectieve onveiligheid. Dit is echter niet altijd het geval. Een onoverzichtelijk kruispunt dat subjectief onveilig wordt beoordeeld en daardoor voorzichtig wordt benaderd, kan objectief gezien veilig functioneren. En op een overzichtelijk kruispunt dat veilig lijkt kunnen toch ernstige ongevallen gebeuren. Daarnaast is de verkeersafwikkeling van de rotondes in de gemeente Lingewaard geanalyseerd. Zoals in hoofdstuk 2 is omschreven is de verkeersafwikkeling van belang om te toetsen of bepaalde rotondes verkeersveilig zijn. De mate van verkeersafwikkeling is daarnaast ook belangrijk voor het bepalen van de benodigde maatregelen en prioritering van de maatregelen.
3.1
Objectieve onveiligheid Zoals benoemd in de inleiding wordt bij objectieve onveiligheid gekeken naar feitelijke, gemeten onveiligheid, uitgedrukt in aantallen. Om deze gemeten onveiligheid om te zetten naar aantallen is gebruik gemaakt van de volgende brongegevens: Geregistreerde ongevallen over de periode 2014 t/m 2020 (ViaStat) 3 Snelheden door middel van GPS informatie (ViaStat) 4 Ongevalrisico, risicovolle wegen in Nederland5 De geregistreerde ongevallen geven niet alle daadwerkelijke ongevallen weer. Het is bekend dat ongevallen met geen of beperkt letsel niet altijd worden geregistreerd. Het aantal daadwerkelijke ongevallen kan daarom hoger liggen dan op ViaStat is getoond. De brongegevens zijn per rotonde verwerkt in een overzicht, zie Tabel 2.
3
Bron: https://www.via.nl/ Bron: https://www.via.nl/ 5 Bron: https://www.ongevalrisico.nl/ 4
34
Tabel 2. Overzichtstabel objectieve onveiligheid Ongevalcijfers (bron: ViaStat)
Ongevalcijfers kwetsbare groepen (bron: ViaStat)
Aanrijsnelheid (bron: VIA Snelheden in km/h, volgorde N-O-Z-W)
gemiddeld hoog tot zeer hoog gemiddeld
Risicoscore (bron: Ongevalrisico)
Nr
Rotonde
ONG6
UMS7
Letsel
Dodelijk
UMS
Letsel
Dodelijk
1 2 3
Ir. Molsweg – Nielant Nielant – Loostraat Ir. Molsweg – Stadsdam Stadswal Noord – Winterdijk Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal - Van Voorststraat Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat Bredestraat – Muntstraat – Blauweburcht – Hofmeesterij Stadswal – Frankentaler – Jonkheer van Pallandtlaan Karstraat – Azalealaan/Floralaan Karstraat – Nijverheidsstraat Azalealaan – Hedera – Salvia Herckenrathweg – Loostraat Herckenrathweg –
1 7 3
1 6 2
0 2 1
0 0 0
0 2 1
0 1 0
0 0 0
V85 (km/h per richting) 65, 45, 64 42, 47, 10, 36 53, 50, 27, 38
1
0
1
0
0
1
0
40, 30, 44, 43
gemiddeld tot hoog
9
9
0
0
2
0
0
45, 33, 48, 46
zeer hoog
0
0
0
0
0
0
0
-
laag tot gemiddeld
2
1
1
0
0
1
0
40, 31, 47, 17
gemiddeld
1
0
1
0
0
1
0
52, 45, 49
hoog
3
3
0
0
0
0
0
41, 47, 42
gemiddeld
0
0
0
0
0
0
0
57, 73, 36, 55
gemiddeld
3
2
1
0
2
1
0
41, 29, 46, 41
gemiddeld
3
3
0
0
2
0
0
52, 41, 53, 30
gemiddeld
3
2
1
0
1
0
0
29, 53, 44, 48
gemiddeld
2 1
2 1
0 0
0 0
0 1
0 0
0 0
59, 52, 38, 43 38, 33, 41
gemiddeld gemiddeld
4
5 6
7 8 9 10 11 12
13
14 15
Vossenhol – Verlengde Herckenrathweg – Parksingel Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan Langstraat – Kruisstraat Langstraat – Dorpstraat
De rotondes Nielant – Loostraat en Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat tonen in Tabel 2 hoge ongevallencijfers, waarbij het ongevalrisico ook hoog is. Ongevalrisico maakt ook gedeeltelijk gebruik van ongevallencijfers bij het bepalen van de risico’s. De rotondes Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat en Karstraat – Azalealaan/ Floralaan in Tabel 2 hebben een hoog risico op ongevallen, echter tonen deze rotondes geen hoge ongevallencijfers. Ongevalrisico geeft aan bij de rotonde Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat dat de indicatoren die voor een hogere ongevalsrisico score zorgen de kruispuntinrichting, snelheid en verkeersintensiteit zijn. Ter plaatse van de rotonde Karstraat – Azalealaan/Floralaan geeft Ongevalrisico een hogere ongevalsrisico score door de indicatoren snelheid, verkeersintensiteit en verkeersborden.
6 7
ONG: Aantal ongevalllen UMS: Uitsluitend Materiële Schade
35
Omdat de ongevalscijfers van ViaStat niet altijd representatief zijn voor het daadwerkelijke aantal ongevallen wordt met name gekeken naar de risicoscore van Ongevalrisico. Ongevalrisico maakt ook gebruik van de ongevalscijfers maar kijkt daarnaast ook nog naar intensiteiten en snelheden komende van GPS-data van gemotoriseerde voertuigen. Op basis van deze factoren wordt een risicoafweging gemaakt.
3.2
Subjectieve onveiligheid De subjectieve onveiligheid is de mate waarin weggebruikers een situatie als verkeersonveilig beleven. De gebruiker beleeft verkeersonveiligheid voor zichzelf of anderen. Subjectieve onveiligheid kan in sommige gevallen een aanwijzing zijn voor potentiële objectieve onveiligheid. Daarnaast kan subjectieve onveiligheid leiden tot het inperken van mobiliteit en sociale activiteiten onder gebruikers. De subjectieve onveiligheid op de rotondes in de gemeente Lingewaard is bepaald door middel van een enquête die uitgezet is onder de bewoners. Er waren circa 350 respondenten, waarvan bijna de helft uit de kern Huissen. De respondenten hadden per rotonde de keuze om veilig, neutraal, onveilig of geen mening te antwoorden. In Figuur 10 zijn de resultaten van de respondenten weergegeven.
Figuur 10. Resultaten enquête subjectieve verkeersveiligheid rotondes gemeente Lingewaard De respondenten hadden ook de keuze om een korte toelichting te geven per rotonde over wat in hun ogen voor onveilige situaties zorgt. Bepaalde toelichtingen hadden overeenkomsten en kwamen vaker terug. Hieronder een aantal vaak voorkomende toelichtingen. Fietsers komende uit twee richtingen zorgt voor onveilige situaties omdat automobilisten dit niet verwachten. De combinatie van veel vrachtverkeer en fietsverkeer op de rotondes levert onveilige situaties op. Rotondes met een niet-vrijliggend fietspad zijn subjectief onveilig.
36
3.3
Conclusies verkeersveiligheid Als de objectieve en subjectieve verkeersveiligheid met elkaar worden vergeleken, valt een aantal rotondes op. De rotonde Nielant – Loostraat toont hoge ongevalcijfers, echter wordt deze rotonde niet als subjectief onveilig ervaren, kijkende naar de reacties komende uit de enquête. Ter plaatse van de rotonde Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat gebeuren veel ongevallen. Bij deze rotonde zijn wel meerdere reacties over een onveilige situatie. De rotonde Karstraat – Nijverheidsstraat wordt veruit als het onveiligst beoordeeld door de respondenten van de enquête. Ter plaatse van deze rotonde hebben in het verleden een aantal ongevallen plaatsgevonden. Echter scoort deze rotonde gemiddeld op risico’s voor ongevallen volgens Ongevalrisico. De gegevens komende uit het onderzoek naar de objectieve onveiligheid en subjectieve onveiligheid komen niet altijd overeen.
3.4
Verkeersafwikkeling Zoals in hoofdstuk 2 omschreven is, draagt een goede verkeersafwikkeling bij aan de verkeersveiligheid van het kruispunt. Daarnaast is een goede verkeersafwikkeling noodzakelijk om de doorstroming van een kruispunt te behouden. Zo wordt voorkomen dat verkeer zich gaat verplaatsen via wegen die hiervoor niet zijn bestemd waardoor verkeersonveiligheid ontstaat op die wegen. Omdat de verkeersafwikkeling invloed heeft op de verkeersveiligheid wordt deze als criterium toegepast voor de prioritering van verkeersmaatregelen aan de rotondes. De verkeersafwikkeling van de diversen rotondes zijn getoetst door Goudappel. De resultaten van de deze toets zijn vastgelegd in de notitie ‘Resultaten kruispuntberekeningen Lingewaard’. De gehanteerde verkeersintensiteiten ten behoeve van de kruispuntberekeningen komen uit het voor de gemeente Lingewaard geactualiseerde verkeersmodel regio Arnhem Nijmegen, met basisjaar 2020 en prognosevarianten 2030 hard en 2030 zacht. In de twee prognosevarianten is onderscheid gemaakt tussen de vastgestelde (‘harde’) plannen en het meenemen van alle bestaande plannen (inclusief de nog niet vastgestelde ‘zachte’ plannen). De afwikkelingskwaliteit is beoordeeld door middel van wachttijden voor de hoofdrichting en zijrichting. De gehanteerde grenswaardes voor deze wachttijden zijn een goede, matige en slechte verkeersafwikkeling.
In Tabel 3 is een overzicht weergegeven van de resultaten van de kruispuntberekeningen.
37
Tabel 3. Overzichtstabel resultaten kruispuntberekeningen
Rotonde 1. Ir. Molsweg – Nielant te Huissen 2. Nielant – Loostraat te Huissen 3. Ir. Molsweg– Stadsdam – Stadswal Noord – Winterdijk te Huissen 4. Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal Van Voorststraat te Huissen 5. Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat te Huissen 6. Bredestraat – Muntstraat – Blauweburcht – Hofmeesterij te Huissen 7. Stadswal – Frankentaler – Jonkheer van Pallandtlaan te Huissen 8. Karstraat – Azalealaan te Huissen
Kruispunttype Rotonde met bypasses Rotonde
2020
2030 hard 2030 zacht
goed
goed
goed
goed
goed
goed
goed
goed
goed
slecht
slecht
slecht
matig
matig
matig
goed
goed
goed
Rotonde Rotonde Rotonde Rotonde Rotonde goed
goed
goed
Rotonde
goed
goed
goed
9. Karstraat – Nijverheidsstraat te Huissen
Rotonde
goed
slecht
slecht
10. Azalealaan – Hedera – Salvia te Bemmel
Rotonde
goed
goed
goed
11. Herckenrathweg – Loostraat te Bemmel 12. Herckenrathweg – Vossenhol – Verlengde Herckenrathweg – Parksingel te Bemmel 13. Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan te Bemmel 14. Langstraat – Kruisstraat te Gendt
Rotonde
goed
goed
goed
goed
goed
goed
slecht
slecht
slecht
Rotonde
goed
goed
goed
15. Langstraat – Dorpstraat te Gendt
Rotonde
goed
goed
goed
Rotonde Rotonde
Uit de resultaten van de kruispuntberekeningen kan geconcludeerd worden dat de rotondes Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat en Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan in de huidige situatie te maken hebben met te lange wachttijden. Bij de rotonde Van Elkweg – Baalsestraat – Van der Mondeweg – Van Nispenlaan komt dit met name door de grote fietsstromen. Dit leidt tot een slechte verkeersafwikkeling op deze rotondes. De rotonde Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat heeft daarnaast een te lange wachtrij die een terugslag van verkeer veroorzaakt tot de noordelijk gelegen rotonde Ir. Molsweg – Stadsdam – Stadswal Noord – Winterdijk. In de notitie van Goudappel is aangegeven dat voor beide rotondes een nieuw VRI-kruispunt het afwikkelingsprobleem zou oplossen. Echter dient bij de rotonde Stadswal Noord – Langekerkstraat – Stadswal – Van Voorststraat rekening gehouden te worden met de minimale beschikbare ruimte. Een oplossing hiervoor kan zijn het afsluiten van één aansluiting op het kruispunt. Dit heeft echter niet de voorkeur gezien de toegangsfunctie tot de parkeerplaats voor het centrumgebied gelegen in de kern Huissen. Als een dergelijke kruispuntoplossing die het afwikkelingsprobleem oplost niet inpasbaar is, kan wellicht op netwerkniveau een oplossing gezocht worden.
Ter plaatse van de rotonde Karstraat – Nijverheidsstraat worden in de toekomst afwikkelingsproblemen verwacht. Dit komt met name door verkeer dat vanuit Angeren via het bedrijventerrein Pannenhuis richting de A15 rijdt. Volgens de notitie van Goudappel zijn twee bypasses noodzakelijk ter plaatse van de rotonde om in de toekomst de gevraagde verkeersintensiteiten te kunnen verwerken. Hierbij is aandacht gevraagd voor de verkeersveiligheid van het overstekend langzaam verkeer over de noordelijke aansluiting Karstraat. De kans op afdekongevallen nemen bij dit soort rotondes toe. Daarbij kan een bypass vaak met hogere snelheid gepasseerd worden wat het massaverschil tussen auto en fiets vergroot. Een andere oplossing voor het afwikkelingsprobleem kan een VRI-kruispunt zijn. Fietsers kunnen daarbij in de regeling het kruispunt passeren. Ook bij deze rotonde kan op netwerkniveau gezocht worden naar een oplossing voor het afwikkelingsprobleem, bijvoorbeeld een nieuwe ontsluiting van het bedrijventerrein Pannenhuis II.
38
De rotonde Stadswal – Helmichstraat – Huismanstraat heeft in de huidige en toekomstige situatie een matige verkeersafwikkeling. De langere wachttijden ontstaan in de avondspits. Volgens de notitie van Goudappel kan het afwikkelingsprobleem opgelost worden door het aanbrengen van vrijliggende fietspaden rond de rotonde. Hierdoor kan het gemotoriseerd verkeer in twee stappen de rotonde op- en afrijden waardoor makkelijker een hiaat wordt gevonden.
39
4
MAATREGELPAKKET In navolging op de toets van de vormgeving en analyse van de ongevallengegevens en mate van afwikkeling van het verkeer, is in dit hoofdstuk een voorstel voor de prioritering van de verkeersmaatregelen uitgewerkt. Vervolgens zijn de verkeersmaatregelen omschreven. Deze worden onderverdeeld in kleinschalige en grootschalige verkeersmaatregelen. Onder kleinschalige verkeersmaatregelen wordt verstaan maatregelen zoals het aanleggen van snelheidsverlagende voorzieningen, het verwijderen van verharding, het aanpassen van bebakening en markering en het kleinschalig toevoegen van verharding bijvoorbeeld fietsinfrastructuur. De vormgeving van de bestaande infrastructuur van de rotonde blijft grotendeels hetzelfde bij deze maatregelen. Onder grootschalige verkeersmaatregelen wordt verstaan een nieuw of gedeeltelijk nieuw ontwerp, bijvoorbeeld vanwege het niet kunnen verwerken van de huidige of toekomstige intensiteiten. In de laatste paragraaf wordt omschreven welke maatregelen geadviseerd worden, grootschalige of kleinschalige maatregelen, met een kostenindicatie van de eventuele maatregelen.
4.1
Prioritering De gegevens uit de analyse van hoofdstuk 3 zijn toegepast voor de bepaling van de prioritering. In Tabel 7 zijn de rotondes per onderdeel uit de analyse voorzien van een score. Dit resulteert vervolgens in een totaalscore. Op basis van deze totaalscore is bepaald welke rotonde meer prioriteit heeft ten opzichte van andere rotondes. Hoe negatiever de score, hoe meer prioriteit de rotonde verdient. In Tabellen 4, 5 en 6 is de methode van scoren weergegeven per onderdeel uit de analyse. Voor de beoordeling van de objectieve onveiligheid zijn de gegevens van Ongevalrisico gebruikt. De verkeersongevallen van ViaStat worden meegenomen in de risicoafweging van Ongevalrisico. Het kijken naar enkel de ongevallencijfers van ViaStat kan een verkeerd beeld geven. Omdat niet alle ongevallen worden geregistreerd en omdat op bepaalde locaties meer verkeer rijdt waardoor de kans op een ongeval groter is. Tabel 4. Scores objectieve onveiligheid volgens Ongevalrisico Scores objectieve onveiligheid volgens Ongevalrisico Laag tot gemiddeld +2 Gemiddeld +1 Gemiddeld tot hoog 0 Hoog —1 Hoog tot zeer hoog —2 Zeer hoog —3 Bij de beoordeling subjectieve onveiligheid is enkel gekeken naar de resultaten van de enquête die is uitgezet binnen de gemeente Lingewaard. Hier is vervolgens een onderverdeling in gemaakt ten behoeve van het toekennen van de scores. Tabel 5.
Scores subjectieve onveiligheid volgens enquêtes Scores subjectieve onveiligheid volgens enquêtes 0 – 10% ervaart onveiligheid +2 11 – 20% ervaart onveiligheid +1 21 – 30% ervaart onveiligheid 0 31 – 40% ervaart onveiligheid —1 41 – 50% ervaart onveiligheid —2 Omdat de verkeersafwikkeling ook invloed heeft op de verkeersveiligheid en leefbaarheid van andere wegen in de omgeving wordt het criterium verkeersafwikkeling zwaarder gewogen ten opzichte van de andere scores.