1503309 Bijlagen bij de motivering Bijlage 10 F Gewasbescherming
Tekst van het document
Flierensestraat 14, Gendt Onderzoek gewasbeschermingsmiddelen. Gemeente Lingewaard COLOFON Gegevens over het plan: Plannaam: | Flierensestraat 14, Gendt Datum: | 24 november 2025 Projectnummer Buro SRO: | 29.90.40 Opdrachtgever: | SOM Makelaars Gegevens Buro SRO: Projectleider Buro SRO: | Drs. M. Geerts Opsteller van dit rapport: | Ir. J.A. Los, milieukundige Bezoekadres vestiging Arnhem: | Sweerts de Landasstraat 50, 6814 DG te Arnhem Telefoon: | 026 - 35 23 125 E-mail: | arnhem@buro-sro.nl Internet: | www.buro-sro.nl 2 | Flierensestraat 14, Gendt Flierensestraat 14, Gendt 3 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 4 1.1 Aanleiding 4 1.2 Doelstelling & achtergrond bij dit onderzoek 4 1.3 Projectbeschrijving 4 Hoofdstuk 2 Achtergrond 6 2.1 Blootstellingsonderzoek en de gezondheidseffecten 6 2.2 Spuitbelasting 10 Hoofdstuk 3 Wet- en regelgeving 14 3.1 Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden 14 3.2 Besluit activiteiten leefomgeving 14 3.3 Omgevingswet, regels ruimtelijke ordening 16 3.4 Jurisprudentie 17 3.5 Risicoacceptatie en etfal 20 3.6 Samenvatting 22 Hoofdstuk 4 Analyse 24 4.1 Betrokken agrarische percelen 24 4.2 Feitelijke gebruik 25 4.3 Toegelaten gebruik 25 4.4 Representatieve bedrijfsvoering 26 4.5 Afscherming 27 4.6 Samenvatting 27 Hoofdstuk 5 Conclusie en advies 29 5.1 Conclusie 29 5.2 Advies 29 4 Flierensestraat 14, Gendt Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De
aanleiding voor dit onderzoek is de ontwikkeling van een project aan de Flierensestraat 14 (voor meer informatie zie paragraaf 1.3). Hierbij is de afstand van dit project tot gronden waar met gewas- beschermingsmiddelen gewerkt wordt / kan worden kleiner dan 50 meter. Uit jurisprudentie volgt dat binnen die afstand aandacht nodig is voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. 1.2 Doelstelling & achtergrond bij dit onderzoek Doel van dit onderzoek is te beoordelen of ter plaatse van het project sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat in relatie tot het professioneel gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op om- liggende percelen. In voorliggend onderzoek wordt daarbij ingegaan op de risico’s en onzekerheden en de mogelijkheid deze te aanvaarden. Zie daartoe met name ook paragraaf 3.6 voor meer achter- gronden. 1.3 Projectbeschrijving De beoogde ontwikkeling bevindt zich aan de Flierensestraat 14 te Gendt. Onderstaande afbeelding toont de locatie (binnen rode cirkel) in de omgeving. Ligging van het plangebied (Bron: OpenStreetMap)
Flierensestraat 14, Gendt 5 Binnen het plangebied wordt een burgerwoning ontwikkeld en een aantal stallen gesloopt. De be- staande bedrijfswoning wordt omgezet naar een burgerwoning. De invloed van gewasbeschermingsmiddelen op de bewoners van dit pand verandert niet. Daarom richt dit onder- zoek zich vooreerst alleen op de nieuwe woning en bijbehorende tuin. De laagstamboomgaarden blijven als landschapspark behouden en daar worden geen gewasbeschermingsmiddelen gebruikt. Onderstaande afbeelding geeft de voorgenomen toekomstige situatie weer. Verbeelding voorgenomen ontwikkeling. (Bron: Buro SRO)
6 Flierensestraat 14, Gendt Hoofdstuk 2 Achtergrond Met betrekking tot het aanhouden van afstand tussen een gevoelige functie 1 en gronden waar met gewasbeschermingsmiddelen gewerkt wordt / kan worden is een uitspraak van de Afdeling Bestuurs- rechtspraak Raad van State van 23 september 2009, zaak nr. 200900570/1/R2, van groot belang. Daar werd bepaald dat zonder verder onderzoek een afstand van 50 meter tussen de agrarische gronden en een gevoelige functie in elk geval volstaat. Een kortere afstand is ook mogelijk maar dat vraagt een motivering waarom dat aanvaardbaar is. In de jaren voor en na deze uitspraak is er het nodige aan onderzoek geweest. Zowel blootstellings- onderzoek naar het gezondheidseffect als onderzoek naar de mogelijkheid om de afscherming van drift middels een haag of een scherm te realiseren en zo gezondheidsgevolgen te voorkomen. In de volgende paragraaf komen de achtergronden van het blootstellingsonderzoek aan bod. Daarna wordt ingegaan op een vijftal belangrijke variabelen bij de omgang met gewasbeschermingsmiddelen. 2.1 Blootstellingsonderzoek en de gezondheidseffecten In de wetenschap is er discussie over de effecten van gewasbeschermingsmiddelen op de gezond- heid. Het gaat daarbij om de termen gevaar, risico en blootstelling. Van alle middelen is vastgesteld welke gevaren er zijn voor de gezondheid.
Belangrijk is het risico dat gezondheidsschade optreedt. De term blootstelling geeft aan hoeveel van de stof er op of in het lichaam terechtkomt. Bij toename van deze hoeveelheden neemt het risico op gezondheidsschade toe. Blootstelling Blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen geschiedt via diverse routes. Door verwaaiing van de spuitnevel (drift) kunnen druppels op de huid terechtkomen of worden ingeademd. Dit geldt ook voor verdampend middelen, poeders, granulaten en stofdeeltjes waaraan deze zijn vastgehecht. Dit zijn directe vormen van blootstelling. Indirect contact (secundaire blootstelling) ontstaat door huidcontact met oppervlakken waarop de middelen terecht zijn gekomen. Dit kan gebeuren als kinderen in een net bespoten perceel spelen of wanneer er gezwommen wordt in water dat verontreinigd is met de middelen. Gewasbeschermingsmiddelen kunnen via diverse routes binnenshuis terechtkomen zoals via de lucht, verontreinigde kleding, huisdieren en buiten gedroogde was. Eenmaal binnen hechten ze zich aan oppervlakten en huisstof. Door inademing en via de handen komt het vervolgens in het li- chaam. Ook door hobbymatig gebruik kunnen mensen met deze middelen in aanmerking komen. Kwekers kunnen bovendien extra worden blootgesteld door middel van direct contact met de stoffen tijdens het bereiden van de pesticiden.
Zowel voor hen als voor de omwonenden is het van het groot- ste belang dat zij zich aan de voorschriften voor toepassing houden. 1 In dit rapport wordt ingegaan op nieuwe woningen. Maar het gaat om elke functie waar mensen langdurig (kunnen) verblijven. Flierensestraat 14, Gendt 7 Bij het onderzoeken van de gezondheidseffecten zijn er twee groepen waar naar gekeken wordt: 1. Omwonenden 2. Gebruikers (kweker / boer) Ad 1. Omwonenden Een belangrijk document in deze is een uitspraak2 waarin onder meer de volgende passage staat: “Na analyse van het rapport concludeert het College voor de toelating van gewasbeschermingsmid- delen en biociden (Ctgb) dat de toegelaten gewasbeschermingsmiddelen veilig zijn voor omwonenden en dat er dus geen reden is om in te grijpen in de toegelaten middelen. Aanvullend con- cludeert het Ctgb dat de blootstellingsberekening met de Europese methodiek (OPEX -model) robuust is. De feitelijke blootstelling van de onderzochte middelen op de meetlocaties is lager dan de bere- kende blootstelling bij toelating van de middelen. Het Ctgb baseert haar conc lusie onder meer op de constatering dat de meetresultaten lager zijn dan de grenswaarden en dat de gevonden concentraties in de urine lager waren dan die in de urine van proefpersonen die de dosering hadden gekregen die veilig is bij levenslange dagelijkse blootstelling.
Bovendien is de modellering van de blootstelling van omwonenden in het OPEX-model “worst case”. Zo wordt in die modellering ervan uitgegaan dat een omwonende op twee meter afstand via het gehele huidoppervlak wordt blootgesteld en wordt ger e- kend met verdampingswaarden die 10 tot 1000 keer hoger zijn dan is gemeten via het blootstellings - onderzoek. Volgens het Ctgb wordt hiermee ondervangen dat de huidige beoordelingsmethode de blootstelling via huisstof niet berekent.” Uit dit stuk volgt dat er géén gezondheidsschade is. Er zijn door Simões en anderen verkennende onderzoeken uitgevoerd op basis van gegevens uit ge- zondheidsregistraties, gekoppeld aan informatie over de afstand van de woning tot specifieke gewassen3. Hieruit kwamen over het algemeen geen duidelijke en consistente verbanden tussen ge- zondheid en het wonen in de nabijheid van landbouwpercelen naar voren. Het lijkt aannemelijk dat leefstijl- en omgevingsfactoren het beeld verstoren. Denk aan de effecten van roken, alcoholgebruik en ongezonde voeding. Deze effecten zijn groter dan die van gewasbeschermingsmiddelen in de ge- vonden concentraties. Dit kan te maken hebben met sociaaleconomische klasse. Voorstaande volgt uit een stuk van het RIVM4.
In het algemeen lijken mensen met veel landbouwareaal dichtbij huis wat gezonder dan mensen die ook in een niet-stedelijke omgeving wonen maar geen of weinig landbouw in de nabije omgeving hebben. 2 ECLI:NL:RBOVE:2024:2225 3 Gezondheidsverkenning omwonenden van landbouwpercelen Simões et al., 2018; Health survey on people living in the direct vicinity of agricultural plots: additional analyses RIVM report 2020-0056 Simões et al., 2020 4 Haalbaarheid van onderzoek naar blootstelling aan bestrijdingsmiddelen en de gezondheid van omwonenden RIVM-briefrap- port 2022-0040J.P. Zock et al. 8 Flierensestraat 14, Gendt Zo zijn er meer verbanden gevonden waar vragen omtrent correlatie en causaliteit geen duidelijk ant- woord kennen zoals die bij maïsteelt en sterfte aan chronische aandoeningen van de onderste luchtwegen, een verband tussen graanteelt en sterfte door zelfdoding en zwakke verbanden bij de ro- tatieteelt granen-bieten-aardappelen en leukemie bij volwassenen, het oppervlak fruitteelt nabij de woning en de ziekte van Parkinson en zomergerstteelt in relatie tot hoog geboortegewicht. Met de beschikbare gegevens was het niet mogelijk om deze resultaten goed te duiden ; correlatie en causaliteit was onduidelijk.
Er werden aanbevelingen voor vervolgonderzoek gedaan: • Een betere inschatting van de blootstelling aan specifieke bestrijdingsmiddelen maken • Nadruk leggen op de eerder gevonden gezondheidsproblemen (COPD), aangevuld met gezond- heidsproblemen waarvan de samenhang in de wetenschappelijke literatuur regelmatig naar voren komt (bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson) en/of die in deze evaluatie niet zijn meegenomen (cognitieve effecten) • Meer informatie over individuele factoren zoals leefstijl verzamelen In het vervolgadvies “Gewasbescherming en omwonenden” uit 2020 adviseert de Gezondheidsraad om langs een aantal lijnen aanvullend gezondheidsonderzoek te doen, dat is gericht op het verkrijgen van meer inzicht op de langere termijn. Epidemiologisch onderzoek naar gezondheidseffecten in Ne- derland kan op termijn waardevolle inzichten opleveren, mits de blootstelling aan bestrijdingsmiddelen goed kan worden gekarakteriseerd. Mogelijkheden hiervoor liggen op het gebied van registratie van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en monitoring van de blootstelling daaraan. Dit onderzoek loopt momenteel onder de naam “Onderzoek Bestrijdingsmiddelen en Omwonenden 2” en wordt uitgevoerd door het RIVM, Nivel en IRAS. Gekeken wordt naar de effecten op de gezondheid van omwonenden van landbouwpercelen en van agrariërs in Nederland.
Niet alleen volwassenen maar ook kinderen van omwonenden en van agrariërs worden onderzocht. Daarbij is het onderzoek gericht op de vol- gende ziektebeelden: ziekte van Parkinson, leukemie bij kinderen, lymfomen bij volwassenen, COPD, astma en acute en chronische klachten die zijn gemeld bij huisartsen. Ook worden cognitieve effecten bij kinderen onderzocht, zoals effecten op de concentratie, oriëntatie, het maken en uitvoeren van plannen, taal, ruimtelijke taken en het geheugen5. Als resultaten van dit onderzoek bekend worden, moeten deze worden meegenomen in de beoordeling van eventuele risico’s. Tot die tijd wordt gebruik gemaakt van de gegevens die nu beschikbaar zijn. In de analyses van de elektronische patiëntendossiers van huisartsen bij de eerste gezondheidsver- kenning kwam naar voren dat er bij meer fruitpercelen in de nabijheid van de woning (50 meter- buffer), meer mensen bij de huisarts komen vanwege oogklachten. Dit verband is internationaal eer- der gevonden bij studies bij agrariërs en het gebruik binnen het huishouden6. 5 https://www.rivm.nl/bestrijdingsmiddelen/onderzoek-bestrijdingsmiddelen-en-omwonenden 6 Kim et al., 2017; Upadhayay et al., 2020. (Jaga et al., 2006).
Flierensestraat 14, Gendt 9 Er zijn bestrijdingsmiddelen die een irriterend vermogen hebben als die in nauwe nabijheid worden toegepast en acute klachten zoals hoofdpijn, huid- en oogirritatie kunnen veroorzaken. Irritatie en een branderig gevoel zijn de meest beschreven acute effecten van pesticiden op de ogen. Oogirritatie lijkt daarmee een duidelijk correlatie te hebben met daarbij een causaal verband: het gebruik van gewas- beschermingsmiddelen heeft een duidelijk irriterend effect voor de ogen. Cumulatie Een aspect waarmee rekening moet worden gehouden is het cumulatieve effect. Dit is het effect van het toepassen van verschillende middelen met daarin dezelfde werkzame stof, zodat de totale bloot- stelling aan die stof toeneemt. Het Ctgb houdt bij de voorschriften voor de gebruiker rekening met dit verschijnsel zodat de maximaal toegelaten concentraties niet worden overschreden. Doordat omwo- nenden minder in contact staan met de middelen dan de gebruiker lijkt het niet aannemelijk dat het risico voor omwonenden dan groter zal zijn. Een andere mogelijkheid is dat verschillende middelen elkaars werking versterken of veranderen ; ver- gelijkbaar met verschillende geneesmiddelen die elkaars werking beïnvloeden of geneesmiddelen waarbij alcohol de werking versterkt of verandert.
Ook deze effecten zijn onwaarschijnlijk en moeilijk te kwantificeren door de lage concentraties die worden aangetroffen. Ad 2. Gebruikers (kweker / boer) Een andere benadering om de risico’s (voor omwonenden) in te schatten is om eerst naar de effecten bij de professionele gebruikers te kijken, omdat die meestal aan een hogere dosis worden blootge- steld. Daarbij is het zinvol te kijken of de gezondheidseffecten die bij omwonenden optreden hetzelfde zijn als de effecten bij de gebruikers. Voor onderstaande is gebruik gemaakt van het advies Gewas- bescherming en omwonenden van de Gezondheidsraad uit februari 20147. Er is in Nederland veel epidemiologisch onderzoek verricht onder agrariërs. Het blijkt ondoenlijk om de effecten van de diverse gewasbeschermingsmiddelen te onderscheiden omdat telers altijd aan combinaties van middelen worden blootgesteld. In 1988 bleek dat beroepsmatig blootgestelden infor- matie trager verwerkten en een lagere prikkelgeleidingssnelheid in de zenuwen hadden. Het verschil was niet groot en er was geen verband met gezondheidsklachten maar het verschil was significant. Onderzoek naar de ziekte van Parkinson duidt op een licht verhoogd risico bij het toepassen van in- secticiden en herbiciden.
Bij fruittelers bleken effecten op de vruchtbaarheid zoals een verlaagde kans op bevruchting in het spuitseizoen, evenals bij de bloementeelt onder glas, waar ook het aantal spontane abortussen toenam en in vitro fertilisatie met sperma van blootgestelde mannen minder ef- fectief is. Verder bleek dat bij beroepsmatige blootstelling van de moeder de placenta gemiddeld lichter is en de groei van de foetus verminderd. 7 Advies Gewasbescherming en omwonenden 201402 10 Flierensestraat 14, Gendt In het buitenland zijn verbanden gevonden met een verlengde tijd-tot-zwangerschap, aantasting van de cognitieve vermogens, de ziekte van Parkinson, ALS en diverse vormen van kanker bij beroeps- matig blootgestelde volwassenen. Bij prenatale blootstelling (soms van de ouders nog vóór de conceptie) zag men een lager geboortegewicht en meer lichaamsvet bij schoolkinderen, een ver- hoogd risico op hart- en vaatziekten, verstoorde ontwikkeling van de geslachtsorganen bij jongens, vervroegde borstontwikkeling bij meisjes en kanker bij kinderen. Bovenstaande informatie is ook lastig te duiden. Er zijn relaties gevonden welke significant zijn maar de verschillen tussen personen met en zonder blootstelling waren klein.
Uit de meeste data volgt dat de blootstelling aan afzonderlijke stoffen ruim beneden gezondheidskundige grenswaarden blijft en dat effecten op de gezondheid van afzonderlijke stoffen dus niet te verwachten zijn. 2.2 Spuitbelasting Er is een aantal variabelen bepalend voor het effect van gewasbeschermingsmiddelen . De combina- tie van deze variabelen omschrijven we hier als de “spuitbelasting” welke de mogelijkheid biedt om grip te krijgen op de verschillende aspecten die een rol spelen bij de blootstelling van omwonenden. Een hoge spuitbelasting heeft tot gevolg dat het risico op negatieve effecten voor de gezondheid gro- ter is dan bij een lage spuitbelasting. De variabelen die de spuitbelasting beïnvloeden zijn per teelt anders. Het gaat om: 1. Teelthoogte 2. Drift 3. Teeltplanning 4. Toxiciteit 5. Afscherming Ad 1. Teelthoogte Hoe hoger een gewas is, des te hoger gespoten moet worden om het gehele gewas te raken. Spuit- nevel die zich hoger boven de grond bevindt, wordt makkelijker en verder meegevoerd door de wind, Uit nationaal en internationaal onderzoek volgen geen bewijzen voor gezondheidsschade bij omwonen- den als gevolg van blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Er zijn wel correlaties gevonden maar de causaliteit is onduidelijk. Alleen oogirritatie bij fruitteelt is een duidelijk gevolg van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Zoals ook in het Kamerstuk naar aanleiding van het Ctgb-rapport is gesteld: “De toegelaten gewasbeschermingsmiddelen zijn veilig voor omwonenden. Er is geen reden om in te grijpen in de toegelaten middelen.” Conclusie Er is geen aantoonbaar risico. Resultaat is dat niet ingegrepen wordt: de aanwezige onzekerheden in dit dossier worden aanvaard. Flierensestraat 14, Gendt 11 zodat de drift hoger is. Hieruit volgt dat laanbomen en fruitbomen vaak tot meer drift leiden dan bij- voorbeeld grasland (als daar al gespoten wordt). Ad 2. Drift Er zijn diverse manieren om spuitvloeistof op het gewas te brengen. De spuitdoppen hebben invloed op de druppelgrootte van de vloeistof en daarmee op de drift. Een kleinere druppel wordt bijvoorbeeld makkelijker en verder meegevoerd door de wind dan een grotere druppel. Verder wordt soms een elektrische lading aan de druppels meegegeven waardoor deze door het gewas worden aangetrok- ken, wat drift vermindert (elektrostatisch spuiten). Neerwaarts spuiten verkleint ook de drift omdat de spuitnevel minder boven het gewas uitkomt en minder wordt meegenomen door de wind dan bij op- waarts of horizontaal spuiten. Tot slot zijn er nieuwe technieken in ontwikkeling die onder de term “precisielandbouw” vallen.
Het is bijvoorbeeld mogelijk om met drones op een hoogte van 40 m eter boven het gewas aantastingen en onkruiden te herkennen die dan door veel lager vliegende drones (enige tientallen cm boven het gewas) zeer gericht worden bepoten. Dit kan ten opzichte van de hui- dige technieken de hoeveelheid gebruikte middelen en de drift verder reduceren. Ad 3. Teeltplanning Met teeltplanning wordt bedoeld welke gewassen worden geteeld en welke bespuitingen (= welke stof en de hoeveelheid) op welk moment nodig zijn. Hierbij wordt van de representatieve bedrijfsvoering uitgegaan, bijvoorbeeld door een aantal jaren terug te kijken in de teeltgeschiedenis en door te kijken welke teelten in het betreffende gebied worden uitgevoerd. De grootte van een perceel kan bepaalde teeltvormen uitsluiten, net als de ligging en de grondsoort. Bovendien is er een zekere traditie en ge- woontevorming zodat niet elke overgang naar een ander gewas even waarschijnlijk is: de kans dat een melkveehouder in Oost-Nederland ineens overschakelt naar bollenteelt is bijvoorbeeld klein. Wat betreft de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen voor een bepaald e teelt is een aantal toepassingen voorspelbaar en in te plannen en een deel zal noodzakelijk blijken al naar gelang hoe een groeiseizoen zich ontwikkelt.
Door diverse omgevingsfactoren zoals het weer en de vroege of juist late introductie van ziekteverwekkers of plaagorganismen kan het nodig zijn hiervan af te wijken. Daardoor is het niet mogelijk een vast aantal bespuitingen of een vaste hoeveelheid gewasbescher- mingsmiddel per hectare te geven. Op basis van voorgaande jaren is een voorspelling wel mogelijk, maar altijd met een slag om de arm voor onvoorziene omstandigheden. In de tabel onderaan deze opsomming wordt uitgegaan van de gangbare teeltplanning met gangbare bestrijdingen. Ad 4. Toxiciteit De toxiciteit ofwel de giftigheid van de middelen is het terrein van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). In dit document gaat het om middelen waarvan het gebruik in dit gewas gebruikelijk is. Door diverse proeven is de giftigheid van middelen voor mensen en andere levende wezens zoals bijen en andere nuttige of zeldzame insecten vastgesteld. Omdat het om omwonenden gaat, is dit beperkt tot toxiciteit voor de mens. Uit de diverse experimenten volgt een maximaal veilig geachte dosis, dat is de hoeveelheid waarbij geen negatief effect op de 12 Flierensestraat 14, Gendt gezondheid kan worden aangetoond. Van deze dosis wordt een fractie (meestal minder dan 1 pro- cent) gezien als de maximaal toelaatbare dagelijkse inname (Acceptable Daily Intake, A.D.I).
Aan de hand hiervan wordt ook vastgesteld welke hoeveelheid zich maximaal in 1 ml bloed of urine van een persoon mag bevinden. Bij waarden onder dit maximum acht men gezondheidseffecten uitgesloten. Ondanks deze zorgvuldige toetsing kunnen inzichten in de gezondheidseffecten veranderen . Ad 5. Afscherming Door een afschermende voorziening tussen de agrarische gronden en de gevoelige functie wordt drift van de middelen beperkt, wat helpt bij het motiveren van een afstand kleiner dan 50 meter. Door het Plant Research International (PRI) is onderzoek gedaan naar de effecten van hagen op de drift en de aan te houden afstanden. Al naar gelang het type teelt, de hoogte van de haag en de bladhoudend- heid is het effect groter, of kleiner. Dat is ook bevestigd in gerechtelijke uitspraken dat er een effect toegekend kan worden aan de realisatie van bladhoudende hagen en/of beplanting (zie volgend hoofdstuk). De haag / beplanting moet aan de volgende voorwaarden voldoen: • Wintergroen, niet bladverliezend • Hoogte 1 meter boven de teelthoogte • Dichtheid: Optische dichtheid van 80-100%.
Een optische dichtheid van 80% is aanwezig als de haag niet doorzichtig is, dus zodanig dat objecten aan de andere zijde van de haag mogelijk nog kunnen worden waargenomen, maar niet kunnen worden herkend Ook andere voorzieningen zoals gebouwen of een muur hebben een gunstig effect op de beperking van drift. Glastuinbouw, een bijzondere afscherming Een bijzondere vorm van een afschermende voorziening is te vinden in de glastuinbouw: een glazen ombouw over de teelt. Glastuinbouw vindt plaats in zowel kassen als warenhuizen welke hierna ge- makshalve onder de noemer ‘kassen’ gebracht worden. Kassen reduceren de drift sterk, maar zijn niet luchtdicht. Bij oudere, slecht onderhouden kassen treedt vaak lekkage op via de vattingen van het glas. Tevens worden kassen om meerdere redenen gelucht waarbij de gebruikte middelen naar buiten kunnen komen. De totale drift vanuit een kas is een factor 5 tot 30 keer zo laag als die bij open teelten. Bij kassen is deze namelijk 1 á 5% van de totale gift8 terwijl de drift9 bij open teelten10 5 tot soms zelfs 30% bedraagt. In kassen wordt zowel gewerkt met gewasbeschermingsmiddelen in vloeistofvorm welke als nevel verspreid worden als ook met middelen die hun werking in gasvorm uitoefenen. Deze laatste, de 8 RIVM, WUR “Emissie van gewasbeschermingsmiddelen uit de glastuinbouw” (Wipfler et al. 2023.
9 Bij kassen wordt niet van drift gesproken maar van emissie, wat m.b.t. voorliggend rapport hetzelfde is. 10 RIVM “Milieu-emissies van gewasbeschermingsmiddelen uit de landbouw”, 2020. Flierensestraat 14, Gendt 13 gasvorm, komt inmiddels weinig voor doordat het veel vergt aan persoonlijke beveiligingsmiddelen. Bij de eerste vorm, de nevel, geldt dat deze dient neer te slaan op het gewas als ook, onbedoeld, te- gen de ruiten welke doorgaans kouder zijn dan de lucht. Het spuiten van de gewasbeschermingsmiddelen in vloeistofvorm met als doel de nevel te verkrijgen geschiedt daarom ook in een dichte kas, dus zonder bewuste openingen in de kas zoals ventilatieopeningen. Immers, het doel is dat de nevel neerslaan op het gewas en niet naar buiten verwaait. Tunnelkassen zijn ook kassen en werken ook driftreducerend maar door de grote diversiteit in de ver- schijningsvorm en kwaliteit wordt dat alhier niet verder kwantitatief geduid. Inschatting spuitbelasting veel voorkomende teelten Voor de meest voorkomende teelten zijn in de volgende tabel de variabelen weergegeven die de spuitbelasting beïnvloeden met daarbij een kwalitatieve duiding van elke variabele. Alleen ‘Afscher- ming’ staat er niet bij daar dit een locatiespecifiek gegeven is. De verschillen per specifieke teelt kunnen soms groot zijn: zie bijvoorbeeld het verschil tussen consumptieaardappelen en pootaardap- pelen.
Beiden een aardappel, maar de teeltplanning en toxiciteit is anders met daardoor een andere kwalificatie bij de spuitbelasting. Teeltvorm Teelt- hoogte Drift Teeltplan- ning Toxiciteit3 Spuitbelasting Grasland - - - - Laag Snijmaïs + 0 - - Ondergemiddeld Bouwland normaal1 0 0 0 0 Gemiddeld Bouwland intensief2 0 0 + + Bovengemiddeld Boomteelt5 + ++ 0 0 Bovengemiddeld Fruitteelt5 + ++ + + Hoog Sierteelt + + ++ ++ Hoog (zeer hoog) Bijzondere teeltvormen Vertical farming - n.v.t. n.v.t. n.v.t. Laag Biologische teelt 0 n.v.t. n.v.t. n.v.t. Laag Kassen n.v.t. - + + Ondergemiddeld4 + = veel / hoog. 0 = gemiddeld, - = weinig / laag 1: teelten zoals consumptieaardappelen, bieten en graan 2: teelten zoals pootaardappelen en ander zaai- en pootgoed 3: Van de voor dit gewas gebruikelijke middelen 4: Bij niet te oude en onderhouden kassen. Anders: gemiddeld 5: Drift is hoog door op- en zijwaarts spuiten Containerteelt is niet als specifieke teeltvorm opgenomen omdat het niet gaat om de containervorm maar om het teeltgoed. De hoogstamboomgaard (fruitteelt hoog) is niet opgenomen in dit overzicht doordat die teelt niet bedrijfsmatig bestaat. Tabel: Spuitbelasting Bron: Buro SRO 14 Flierensestraat 14, Gendt Hoofdstuk 3 Wet- en regelgeving Over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is het nodige vastgelegd in wet- en regelgeving.
Een zeker zo belangrijke bijdrage voor de omgang met besluitvorming rondom gewasbeschermings- middelen is gevormd door jurisprudentie. Tot slot wordt ingegaan op de besluitvorming bij ruimtelijke ordeningsvraagstukken en de invulling van het begrip evenwichtige toedeling van functies aan loca- ties binnen de Omgevingswet. 3.1 Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden Bij het telen van o.a. bollen, bomen en fruit in de open lucht kan het gebruik van gewasbeschermings- middelen van invloed zijn op de omgeving. Dit door mogelijke drift (verwaaiing van spuitvloeistof) bij het bespuiten met gewasbeschermingsmiddelen en hulpstoffen. In de Wet gewasbeschermingsmid- delen en biociden (Wbg) staat omschreven dat een ieder verplicht is op zorgvuldige wijze om te gaan met gewasbeschermingsmiddelen, biociden, de daarbij behorende werkzame stoffen of daarbij ge- bruikte toevoegingsstoffen, alsmede restanten daarvan of de aangebroken verpakkingen. Het is daarbij verboden een werkzame stof te gebruiken die niet is opgenomen in een toegelaten gewasbe- schermingsmiddel, tenzij de stof is goedgekeurd als basisstof, op grond van artikel 23 van de Europese Verordening gewasbeschermingsmiddelen (EG) 1107/2009.
3.2 Besluit activiteiten leefomgeving Voor het toepassen van gewasbeschermingsmiddelen bij het telen van gewassen in de openlucht gel- den specifieke voorwaarden (Paragraaf 4.64 Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)). Driftreductie 75% In artikel 4.723c, lid 1 Bal is vastgelegd dat, met het oog op het voorkomen of beperken van verontrei- niging van een oppervlaktewaterlichaam en het beschermen van de gezondheid van personen, bij het gebruiken van gewasbeschermingsmiddelen, een techniek toegepast wordt, die een driftreductie be- reikt van ten minste 75% ten opzichte van een vastgestelde referentietechniek, terug te vinden in het “Meetprotocol voor het vaststellen van de driftreductie van neerwaartse en op - en zijwaartse spuit- technieken” en het “Meetprotocol voor het vaststellen van de driftreductie van spuitdoppen voor neerwaartse en op- en zijwaartse bespuiting” van het Informatiepunt Leefomgeving van de Rijksover- heid. Dit percentage van 75 geldt sinds 2023. Daarvoor was het 50% en vanaf 2026 geldt een driftreductie van 90%. Teeltvrije zones Op grond van artikel 4.723d Bal zijn teeltvrije zones gereguleerd, ter bescherming van het oppervlak- tewaterlichaam. Teeltvrije zones zijn zones langs het oppervlaktewaterlichaam, waar het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen niet is toegestaan.
Het aanhouden van een teeltvrije zone is afhankelijk van het oppervlaktewaterlichaam en het type gewas. De teeltvrije zone wordt gemeten vanaf de insteek van een oppervlaktewaterlichaam en strekt zich uit tot het hart van de buitenste Flierensestraat 14, Gendt 15 planten van de te telen gewassen, met uitzondering van de teelt van grasland. In de volgende tabel zijn voor verschillende gewassen de minimale teeltvrije zones opgenomen en de daarbij behorende voorwaarden. Op- en zijwaarts bespuiten wordt alleen toegepast bij teelten van hoge gewassen, zo- als haag-, laan- en fruitbomen. Bij de buitenste rij van het gewas mag alleen veld-inwaarts gespoten worden. Tabel: teeltvrije zones Bron: Profytodsd.nl/articles/teeltvrije_zones Geen teeltvrije zones Er is geen teeltvrije zone ten opzichte van oppervlaktewater nodig bij de teelt van pit- en steenvruch- ten als de laagste gesteltak van een boom ontspringt op 175 cm of hoger uit de stam en binnen een afstand van ten minste 900 cm vanaf de insteek van een oppervlaktewaterlichaam geen gewasbe- schermingsmiddelen worden gebruikt, of als de teelt grenst aan een gegraven waterloop, die van 1 april tot 1 oktober onder normale omstandigheden geen water bevat. En bij de teelt van andere ge- wassen dan pit- en steenvruchten is geen teeltvrije zone nodig als: • Gebruik wordt gemaakt van biologische productiemethoden.
• De teelt grenst aan een gegraven waterloop, die van 1 april tot 1 oktober onder normale omstan- digheden geen water bevat. • Er gebruik wordt gemaakt van een emissiescherm. Soort gewas Minimale teeltvrije zone in m Aanvullende voorwaarden Aardappelen, uien, bloembollen en bloemknollen, aardbeien, asperges, prei, schorseneren, sla, wortelen en vaste planten 1,5 - 1,0 Gebruik van een techniek met een driftreductie van ten minste 90% Boomkwekerijgewassen en fruitteelt 1,5 Neerwaarts bespuiten 1,0 Neerwaarts bespuiten en gebruik van een techniek met een driftreductie van ten minste 90% 5,0 Op- en zijwaarts bespuiten Pit- en steenvruchten 4,5 - 3,0 Gebruik van een techniek met een driftreductie van ten minste 90% of gebruik van een biologische productiemethode Overige gewassen 0,5 - 16 Flierensestraat 14, Gendt Bij neerwaarts bespoten gewassen is geen teeltvrije zone verplicht in de volgende drie situaties: • Langs droogvallende sloten (zie definitie bij bufferstroken) en sloten en greppels die (bijna) altijd droog staat • Biologische teelt • Gebruik van een emissiescherm Windsnelheid Er geldt op basis van artikel 4.723e, lid 1 Bal een verbod op het toepassen van gewasbeschermings- middelen bij een windsnelheid van meer dan vijf meter per seconde (windkracht 3).
3.3 Omgevingswet, regels ruimtelijke ordening In het omgevingsplan kan de planopsteller regels opnemen omtrent het gebruik van gronden. Via dit instrument kunnen ook gebruiksbepalingen opgenomen worden gericht op het gebruik van gewasbe- schermingsmiddelen en / of specifieke teelten. Behoudens sommige stelsels voor een omgevingsvergunning voor het uitvoeren van een werk geen bouwwerk zijnde of van werkzaamheden (voorheen ‘aanleggen’) komt dit in de meeste omgevingsplannen beperkt voor. Daarbij moet opge- merkt dat de voornoemde stelsels niet opgezet zijn met het oog op het reguleren van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen maar om andere ruimtelijke doelen te borgen. De planopsteller is door- gaans de gemeenteraad maar provincie en rijk kunnen deze regels ook opstellen. Beperkend In de discussie omtrent het ontwikkelen van een nieuwe gevoelige functie binnen een afstand van 50 meter van agrarische gronden, gronden waar gewerkt wordt / kan worden met gewasbeschermings- middelen, wordt met regelmaat gemeld dat de nieuwe gevoelige functie dan beperkend is voor de desbetreffende boer of tuinder. Dat is evenwel alléén zo als het omgevingsplan daartoe die beperking oplegt. Veruit de meeste omgevingsplannen, zowel bestaande beheergerichte, nieuwe beheergerichte als ontwikkelgerichte kennen geen gebruiksbeperkingen toe aan agrarische gronden m.b.t.
het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de afstand tot 50 meter tot bestaande dan wel nieuwe gevoelige functies. Flierensestraat 14, Gendt 17 3.4 Jurisprudentie Met betrekking tot de omgang van gewasbeschermingsmiddelen in relatie tot ruimtelijke ontwikkelin- gen zijn uitspraken van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) een belangrijke houvast. In deze paragraaf wordt ingegaan op een aantal relevante uitspraken waar aan houvast gevonden kan worden bij het bepalen van afstanden tussen plaatsen waar gewasbescher- mingsmiddelen gebruikt worden en gevoelige functies. Gevoelige functie Op basis van jurisprudentie11 blijkt dat sprake is van een (drift)gevoelige functie als in het betreffende object, ter plaatse van de betreffende functie, mensen over het algemeen langdurig (kunnen) verblij- ven. Dit betreft daarmee niet alleen woonfuncties waaronder de huisvesting voor arbeidsmigranten, maar ook bijvoorbeeld tuinen, panden met detailhandel en kantoren, bedrijfsgebouwen, speel voorzie- ningen, onderwijs, zorg of recreatie. Het betreft bijvoorbeeld niet een groenstrook, een fietspad of een fietsenstalling omdat daar niet langdurig wordt verbleven.
Vuistregel afstand van 50 meter Ten tijde van het opstellen van dit rapport zijn er in de Nederlandse wetgeving geen bepalingen over minimaal aan te houden afstanden tussen het gebruiken van gewasbeschermingsmiddelen en voor gewasbeschermingsmiddelen gevoelige functies. De ABRvS acht een afstand van 50 meter tussen gevoelige functies en agrarische bedrijvigheid waarbij gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, niet onredelijk12. “Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen, onder meer in haar uitspraak van 23 september 2009 in zaak nr. 200900570/1/R2, wordt een planologische keuze, die ziet op een afstand van 50 meter tussen gevoelige functies en agrarische bedrijvigheid in de fruitsector waarbij gewasbe- schermingsmiddelen worden gebruikt, in het algemeen niet onredelijk geacht. Dit brengt echter niet met zich dat een keuze voor een kortere afstand in een bepaalde situatie niet redelijk kan zijn, indien aan die keuze een deugdelijke motivering ten grondslag is gelegd.” Deze afstand van 50 meter is zo uitgegroeid tot een vuistregel als maatgevende afstand. Bij deze vuistregel, het ontstaan van de 50 meter afstand, zijn kanttekeningen te plaatsen: • Deze stamt uit een periode dat de verplichte driftreductie 50% van de referentietechniek bedroeg. Deze is sinds 2023 verhoogd naar 75% en per 1 januari 2026 90%.
Dat is een verbetering van 80% (of 40 procentpunt) • De uitspraak richt zich op de teelt van fruit. De fruitteelt kent een hoge spuitbelasting (zie par. 2.2). Voor andere teelten met een lagere spuitbelasting is -kennelijk- een kortere afstand niet on- redelijk 11 ECLI:NL:RVS:2008:BG5883 12 ECLI:NL:RVS:2015:1698 18 Flierensestraat 14, Gendt Kortere afstand Op grond van de jurisprudentie kan afgeweken worden van de vuistregel van 50 meter door middel van een locatiespecifiek onderzoek, waarbij dient te worden aangetoond dat onder de gegeven om- standigheden ook bij het hanteren van een kortere afstand een aanvaardbaar woon - en leefklimaat bij een gevoelige functie is gegarandeerd. Hiervoor dient onderzocht te worden wat de specifieke om- standigheden zijn. Bijvoorbeeld het plaatsen van een windhaag of een constructie met gelijkwaardige filterende werking, de aanwezigheid van watergangen en feitelijke omstandigheden. In een uit- spraak13 is geoordeeld dat een kleinere afstand aanvaardbaar kan zijn indien (bijvoorbeeld) driftreducerende maatregelen worden getroffen. “In 4.9.
van de plantoelichting van het onderhavige wijzigingsplan is over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen echter vermeld dat ten oosten, noorden, westen en (gedeeltelijk) ten zuiden van het containerveld een struweelhaag wordt geplaatst, die de eventuele drift van gewasbeschermingsmiddelen naar aangelegen gronden voorkomt. Door de voorwaardelijke verplichting in artikel 3.1. van de planregels en het landschappelijk inpassingsplan is planologisch verzekerd dat deze struweelhaag, met een breedte van 3 m en een hoogte van 2,4 m, wordt aangelegd en in stand gehouden. Naar het oordeel van de Afdeling heeft het college hiermee toegelicht waarom in dit geval een kortere afstand dan een afstand van 50 meter mocht worden ge- hanteerd.” In deze uitspraak heeft de Afdeling overwogen dat, in het geval waarin het agrarische perceel direct gelegen is naast het perceel met de gevoelige functie, voldoende is onderbouwd dat door het plaatsen en in stand houden van een struweelhaag een kortere afstand dan 50 meter kan worden aangehouden. Wel moet in het ruimtelijk plan geborgd zijn dat onderhoud en instandhouding van de struweelhaag is verzekerd middels een voorwaardelijke verplichting.
In de uitspraak wordt verwezen naar onderzoeken van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Mi- lieu (RIVM) waaruit geen gezondheidsproblemen naar voren zijn gekomen die samenhangen met het wonen naast de agrarische percelen (in dit geval bollenteelt) en de bevestiging daarvan door het Col- lege voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). In de uitspraak14 staat onder meer het volgende te lezen: “Voor zover er in de omgeving van de woning wel percelen in ge- bruik zijn voor de bollenteelt, staat in het onderzoek dat in het onlangs uitgebrachte onderzoek van het RIVM geen gezondheidsproblemen naar voren zijn gekomen die samenhangen met het wonen in de nabijheid van bollenteelt. Dit is, zo staat in het onderzoek, door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen bevestigd. Dat geen sprake is van gezondheidsproblemen, komt mede omdat telers in de regel niet spuiten bij harde wind of een windrichting richting woningen.
Om eventu- ele drift of andere kansen op aanwezigheid van gewasbeschermingsmiddelen in (de tuin van) de woning zoveel als mogelijk uit te sluiten, wordt in het onderzoek geadviseerd om een in de winter groenblijvende haag aan te planten aan de westelijke zijde van de tuin van de woning.” In een andere uitspraak blijkt uit een locatie specifiek onderzoek dat bij tijdelijke bewoning en bij afwe- zigheid van kwetsbare groepen een spuitzone van 10 meter aanvaardbaar is. 15 13 ECLI:NL:RVS:2022:3160 en ECLI:NL:RVS:2023:269 14 ECLI:NL:RVS:2023:269 15 ECLI:NL:RBOVE:2024:2225 Flierensestraat 14, Gendt 19 “In de memo heeft SPA WNP opgemerkt dat in het oorspronkelijke onderzoek uit voorzorg rekening is gehouden met langdurige blootstelling van kinderen van 1 tot 3 jaar, omdat zij in het algemeen kwets- baarder zijn voor verontreinigende stoffen dan volwassenen. “SPA WNP wijst er terecht op dat in het complex geen kinderen gehuisvest zullen worden, aangezien de doelgroep van het project bestaat uit volwassen arbeidsmigranten. Verder is van belang dat het college zijn standpunt niet alleen heeft ge- baseerd op het rapport en de memo van SPA WNP.
Het college heeft terecht ook rekening gehouden met de omstandigheden dat op het perceel alleen handmatig zal worden gespoten en dat de heer en mevrouw [naam 4] zelf op het perceel wonen, waardoor (ook) in het belang van hun gezondheid zo- veel mogelijk driftreducerende maatregelen genomen zullen moeten worden ”. Representatieve bedrijfsvoering Op basis van jurisprudentie dient bij het bepalen van de invloed van bedrijfsmatige activiteiten te wor- den uitgegaan van een representatieve bedrijfsvoering van de maximale planologische mogelijkheden. Het gaat hierbij niet om theoretische mogelijkheden maar om een maximaal redelij- kerwijs voor te stellen ontwikkeling.
Hierbij hoeft in principe geen rekening gehouden te worden met een veel omvattende, niet voor de hand liggende omschakeling van bedrijfsactiviteiten 16: “Gezien de omstandigheden dat hier sprake is van een veehouderij die recent nog heeft uitgebreid en geen plan- nen kenbaar heeft gemaakt om het bedrijf te staken of de bedrijfsvoering zo ingrijpend te wijzigen, is verandering van dit bestaande agrarische gebruik binnen de planperiode zodanig onwaarschijnlijk dat de raad in redelijkheid geen rekening hoeft te houden met een vorm van agrarisch gebruik waarbij spuitzones dienen te worden aangehouden.” De invulling dient daarentegen maximaal te zijn in relatie tot de toepassing van gewasbeschermings- middelen bij de huidige activiteiten. Idem dient rekening te worden gehouden met een maximale invulling van de beoogde gevoelige functies. 16 ECLI:NL:RVS:2017:3524 20 Flierensestraat 14, Gendt 3.5 Risicoacceptatie en etfal Daar waar gewasbeschermingsmiddelen gebruikt (kunnen) worden staan al honderdduizenden wo- ningen waar de bewoners effect (kunnen) ondervinden door het gebruik. Er zijn vele studies naar het effect ervan verricht en de resultaten zijn veelal niet eenduidig: correlatie en causaliteit zijn lastig te ontdekken of ontbreken. Risico’s, voor zover aanwezig voor deze bestaande situatie, worden geac- cepteerd17. Dit is niet nieuw in de ruimtelijke ordening.
Negatieve gevolgen voor de gezondheid en leefkwaliteit door bijvoorbeeld externe veiligheid (een gasleiding nabij die kan ontploffen of een bedrijf waar een gifwolk kan ontsnappen) of een verhoogde kans op longontsteking met een significant ho- ger sterftecijfer bij ouderen binnen een bepaalde afstand tot geitenhouderijen worden in de publieke besluitvorming ook expliciet geaccepteerd: de voordelen van wél wonen op die ene plek wegen zwaarder. Meer in het algemeen is bekend dat wonen in de stad, langs drukke wegen met veel geluid en een slechtere luchtkwaliteit, wonen in slecht geïsoleerde te vochtige schimmelige woningen nega- tieve effecten heeft als ook, als laatste voorbeeld, dat het niet vinden van (de juiste) woonruimte negatieve effecten heeft op het welzijn van mensen. Vanuit het gegeven dat risico’s en negatieve effecten in bestaande situaties geaccepteerd worden volgt nog niet logischerwijs dat het aspect van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen geen weging vraagt bij nieuwe besluiten. Onder de Omgevingswet dienen plannen te voldoen aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (etfal). De afweging van álle relevante aspecten staat centraal. De risico’s van gewasbeschermingsmiddelen is er één van.
Zonder op alle mogelijke vragen bij de besluitvorming in te kunnen gaan, dat is aan het bevoegd ge- zag over díe ene casus op dát moment, wordt onderstaand aan de hand van enkele voorbeelden e.e.a. in perspectief geplaatst: • Nieuwe woningen langs een weiland of kas op korte afstand en waar de representatieve bedrijf s- voering niet tot een hoge spuitbelasting zal leiden, zal aan etfal kunnen voldoen ook al zijn er nog andere omgevingsaspecten die niet positief zijn zoals bijvoorbeeld een hoge geluidbelasting door een weg en een matige ontsluiting en een niet ideale landschappelijke inpassing (zie dat in dit voorbeeld niet alleen milieuwaarden worden betrokken voor de afweging) • Een kleine ontwikkelopgave op een plek met een hoge spuitbelasting kan aan etfal voldoen als de overige aspecten m.b.t. gezondheid goed zijn. Enige afstand lijkt hierbij wel gewenst als ook enige afscherming, maar al naar gelang de casus moet dat niet • Een grote nieuwe woonwijk met veel woningen naast een perceel met een hoge spuitbelasting op korte afstand zonder afscherming voldoet niet aan etfal. In een dergelijke opgave ligt het voor de 17 Ontwikkelingen in de bestaande situaties staan niet stil. De driftreductie van 50% van de referentietechniek ten tijde van het ontstaan van de ‘50 meter-regel’ is sinds 2023 gestegen naar 75% en stijgt naar 90% per 2026.
Hierdoor daalt het effect dan- wel, in andere woorden, kan alleen hierdoor al een kortere afstand aangehouden worden. Flierensestraat 14, Gendt 21 hand dit vraagstuk anders aan te pakken en de naastgelegen gronden mede te betrekken of er met de ontwerpopgave op de locatie rekening mee te houden. • In onderstaande grafiek wordt gevisualiseerd hoeveel aandacht dat het effect van gewasbescher- mingsmiddelen vraagt in de belangenafweging bij de besluitvorming. Deze loopt op van enige aandacht bij een spuitbelasting die ondergemiddeld is op een grote afstand via wezenlijke aan- dacht bij een gemiddelde spuitbelasting op 25 tot 35 meter afstand tot veel aandacht bij bovengemiddelde tot hoge spuitbelastingen op korte afstand. Grafiek: Aandacht in belangenafweging bij besluitvorming: Spuitbelasting vs. afstand. Bron: Buro SRO Aanvullende instrumenten Naast de in dit rapport gehanteerde methode omtrent risicoacceptatie is driftreductie door middel van bebouwing en / of beplanting een instrument dat ook ingezet kan worden. Ook kan bekeken worden of het aanbrengen van gebruiksbeperkingen door middel van zonering (ook) een gewenst instrument is. Dat kan in een zone vanaf 50 meter maar deze kan ook kleiner.
De beperking kan voor alle teelten gelden maar het kan ook gericht zijn op een deel ervan welke, logischerwijs, dan gericht zal zijn op de teelten met een (boven)gemiddelde of hoge spuitbelasting.
22 Flierensestraat 14, Gendt 3.6 Samenvatting Voorstaande vijf paragrafen worden hieronder samengevat weergegeven: 1. Langdurig verblijf is gevoelig. Alleen een plek waar langdurig wordt verbleven geldt als gevoe- lige functie 2. De 50 meter vuistregel. Uit jurisprudentie is naar voren gekomen dat een afstand van 50 meter en meer in elk geval volstaat: er is geen effect meer door het gebruik van gewasbeschermings- middelen waar rekening mee moet worden gehouden 3. Kleiner dan 50 meter kan ook. Uit dezelfde jurisprudentie komt naar voren dat een kleinere af- stand ook aanvaardbaar kan zijn mits gemotiveerd. Hier wordt aan toegevoegd dat de 50 meter tot stand is gekomen bij fruitteelt welke een hoge spuitbelasting kent. Voorts is de driftreductie van 50% t.o.v. de referentietechniek welke gold bij deze uitspraak per 2023 gestegen tot 75% en stijgt naar 90% per 2026 4. Groenblijvende haag. Een groenblijvende haag geldt als een driftreducerende maatregel 5. Én niet spuiten bij harde wind. Een groenblijvende haag én niet-spuiten bij harde wind en/of met de windrichting mee naar de gevoelige functie voorkomt gezondheidsproblemen. Noot: Daar spuiten bij wind harder dan 5 m/s al verboden is, vormt een groenblijvende haag een maatregel waarbij gezondheidsproblemen worden voorkomen 6. 10 meter bij tijdelijke bewoning.
Bij tijdelijke bewoning en zonder kwetsbare groepen kan een afstand van 10 meter aanvaardbaar zijn. Dit lijkt dan ook goed toepasbaar op al het tijdelijke ver- blijf, zoals bijvoorbeeld bij verblijfsrecreatieve voorzieningen 7. Teeltvrije zones. Het Besluit activiteiten leefomgeving geeft aan dat al naar gelang de teelt er een zone zónder teelt aangehouden moet worden tot oppervlaktewater. Die zone varieert van 0 tot 5 meter. Deze zone is ingesteld ter bescherming van het oppervlaktewater. Deze zone kan -al naar gelang de casus- mede betrokken worden 8. Representatieve bedrijfsvoering. Er hoeft geen rekening te worden gehouden met onwaar- schijnlijke veranderingen van de bedrijfsactiviteiten. De invulling van de bedrijfsvoering dient representatief te zijn bij de maximale planologische invulling. Een houvast voor een representa- tieve invulling is een houvast waarbij ingegaan wordt op de omvang van het desbetreffende perceel, de grondsoort als ook de lokale economische inrichting / cultuur (hoe groot zijn percelen in de buurt, wat wordt daar zowel wel geteeld en wat niet) 9. Het risico is niet aantoonbaar. Resultaat is dat niet ingegrepen wordt: de aanwezige onzeker- heden in dit dossier worden aanvaard. 10. Aanwezige onzekerheden worden aanvaard. Risico’s, voor zover aanwezig, wórden al geac- cepteerd. Dit is niet nieuw in de ruimtelijke ordening.
Negatieve gevolgen voor de gezondheid en leefkwaliteit door bijvoorbeeld geluid, externe veiligheid, geur of het houden van geiten met een bewezen hogere kans op longontsteking en hogere sterftecijfers daardoor onder ouderen worden ook geaccepteerd: de voordelen van wél wonen / wonen op die ene plek wegen zwaarder. Deze handelswijze geldt ook voor de risico’s omtrent het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Im- mers, voor honderdduizenden woningen geldt dat deze binnen de 50 m afstand van een agrarisch perceel zijn gelegen en in het omgevingsplan is zelden een beperking opgelegd aan de Flierensestraat 14, Gendt 23 agrarische bedrijfsvoering en waar dat gebeurt biedt het overgangsrecht veelal voortzettings- ruimte voor het feitelijk gebruik (of, in andere woorden, actief ingrijpen in de bedrijfsvoering is een zeldzaamheid) 11. Verdere verlaging risico’s. De meeste kennis en uitspraken dateren van de tijd dat een driftre- ductie van 50% verplicht was. Die is per 2023 gestegen tot 75% en is 90% per 1 januari 2026. Logischerwijs volgt hieruit dat de risico’s verder dalen en dat gemakkelijker tot toelating van ge- voelige functies binnen 50 m gekomen kan worden 12. Boeren en tuinders worden niet beperkt door een woning. Van een woning / een gevoelige functie gaat binnen de regels géén beperking uit voor boeren en tuinders.
In het Bal noch een an- dere plek zijn daartoe uniform geldende regels opgenomen. Alleen áls in het omgevingsplan een beperking opgenomen is geldt dat de betreffende gebruiker van de agrarische gronden beperkt wordt (naast de al geldende regels van het Bal en het bepaalde in de Wet gewasbeschermings- middelen en biociden). In vrijwel alle omgevingsplannen zijn geen beperkingen opgenomen. Nieuwe gevoelige functies beperken de agrariërs niet; ténzij bij de desbetreffende ontwikkeling wél een beperking opgenomen wordt. 24 Flierensestraat 14, Gendt Hoofdstuk 4 Analyse In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de planlocatie en de relevante omliggende agrarische percelen. Daarbij wordt gekeken naar: 1. Feitelijk gebruik 2. Toegelaten gebruik 3. De representatieve bedrijfsvoering Dit wordt in de navolgende paragrafen uitgewerkt. 4.1 Betrokken agrarische percelen In onderstaande afbeelding is het plangebied weergegeven met daarbij de percelen welke in deze be- oordeling inzake het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen betrokken zijn. Andere percelen zijn duidelijk verder weg gelegen dan 50 meter en behoeven derhalve niet beoordeeld te worden.
Luchtfoto plangebied en omgeving met agrarische locaties omlijnd (bron: GoogleMaps) 1 2 4.2 | Feitelijke gebruik Hierna wordt per perceel ingegaan op het feitelijk gebruik en de afstand | en tot het project: • | Perceel 1 is blijvend grasland sinds 2009. De Afstand tot de tuin bedraagt 13 m, de afstand tot het huis 20 m. De vorm van dit smalle strookje gras maakt agrarisch gebruik onwaarschijnlijk, het functioneert als tuin. Dit perceel speelt daardoor geen rol in de beoordeling van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. • | Op perceel 2, dat op een afstand van 60 meter van de woning ligt en 45 m van de tuin, worden op dit moment aardappelen verbouwd. Sinds 2009 bestaat hier reguliere akkerbouw (niet intensief). Dit perceel is door een waterloop van 10 m en een landschapspark met laagstam fruitbomen ge- scheiden van de tuin. Het bovenvermelde gebruik is gebaseerd op de informatie van de site boerenbunder.nl | . De hoogst aanwezige spuitbelasting is daarmee als gemiddeld te kwalificeren op een schaal van “laag, ondergemiddeld, gemiddeld, bovengemiddeld, hoog” (zie hoofdstuk 2 voor meer achtergronden hierbij). Dit geldt voor perceel 2 op een afstand van 60 m tot de woning en 45 m tot de perceelsgrens van de nieuwe woning.
4.3 | Toegelaten gebruik Op onderstaande afbeelding zijn de geldende functies (voorheen bestemmingen) te zien volgens het geldende tijdelijke omgevingsplan. 1 2 Uitsnede omgevingsplan Buitengebied Lingewaard 2013-10-31 Flierensestraat 14, Gendt | 25 26 Flierensestraat 14, Gendt Perceel 1 en 2 hebben de bestemming agrarisch met waarden – oeverwallen. Strijdig gebruik is de uitoefening van vollegrondsfruit- en/of boomteelt, behoudens bestaand gebruik van de gronden ten behoeve van vollegrondsfruit en/of boomteelt, binnen een afstand van 50 m tot de bestemmingsgrens van voor gewasbeschermingsmiddelen gevoelige functies, zijnde de bestemmingsvlakken met de be- stemmingen Bedrijf, Bedrijf - Agrarisch verwant, Cultuur en ontspanning, Detailhandel, Kantoor, Maatschappelijk, Recreatie, Sport, Wonen, alsmede binnen een afstand van 50 m tot kleinschalige kampeerterreinen. De spuitbelasting kan daarmee hoog worden omdat sierteelt niet is uitgesloten. 4.4 Representatieve bedrijfsvoering Om inzicht te hebben in de maximaal mogelijke spuitbelasting dient gekeken te worden naar wat er planologisch mogelijk is in combinatie met een representatieve bedrijfs voering (zie hoofdstuk 3 voor de relevantie daarvan). Daartoe is gekeken naar de in de omgeving aanwezige middelgrote en grote bedrijven en de gewassen die zij telen.
Deze bedrijven geven gezien de lokale (landbouw)economi- sche structuur een goed houvast voor een representatieve bedrijfsvoering. Daarbij is gekeken naar die teelten die zowel regelmatig voorkomen alsook die de hoogste spuitbelasting hebben. Als, bijvoor- beeld, een enkele keer sierteelt voorkomt op een klein perceel, wordt dat niet als representa tief gezien. Bron: boerenbunder.nl
Flierensestraat 14, Gendt 27 In de omgeving van het plangebied komen diverse teelten voor. De verdeling is als volgt: Teeltvorm Percentage Spuitbelasting Grasland 39 Laag Snijmaïs 9 Ondergemiddeld Bouwland normaal 22 Gemiddeld Bouwland intensief 3 Bovengemiddeld Boomteelt 0 Bovengemiddeld Fruitteelt 7 Hoog Sierteelt 0 Hoog (zeer hoog) Overige landbouw 2 Onbepaald Geen landbouw 18 Geen De teelt die regelmatig voorkomt is die van grasland met een lage spuitbelasting en bouwland nor- maal (niet intensief) met een gemiddelde spuitbelasting. Fruitteelt is evenwel ook voorkomend met 7 procent. Daar hoeft echter geen rekening mee te worden gehouden wegens de restricties die in para- graaf 4.3 genoemd worden. Bouwland (intensief) en overige teelten, waaronder sierteelt, zijn zeldzaam. De hoogste spuitbelasting waar in de representatieve bedrijfsvoering rekening mee dient te worden gehouden is daardoor gemiddeld. 4.5 Afscherming De aanwezigheid van afscherming is relevant m.b.t. gewasbeschermingsmiddelen (zie hoofdstuk 4 voor meer achtergronden). Tussen het plangebied en perceel 2 bevindt zich een laagstamboom- gaard, die eventuele drift kan verminderen en daardoor enig positief effect heeft op het project. Bovendien is er een waterloop waardoor een spuitzone van 5 m in acht moet worden genomen.
4.6 Samenvatting Bestaande bedrijfswoning omzetten naar burgerwoning Doordat dit een bestaande situatie betreft waar een (bedrijfs)woning aanwezig is, verandert het aantal personen dat effect kan ondervinden niet. Daarom wordt deze woning in relatie tot de gezondheidsef- fecten van gewasbeschermingsmiddelen op de bewoners verder buiten beschouwing gelaten. Er ís reeds een huishouden aanwezig (in een bedrijfswoning) en straks mág (zal) er een huishouden aan- wezig zijn (in een burgerwoning). De onzekerheden omtrent het effect van gewasbeschermingsmiddelen voor deze woning zijn niet anders dan voor vele bestaande woningen en kunnen aanvaard worden. 28 Flierensestraat 14, Gendt Nieuw te bouwen woning Uit voorliggend onderzoek volgt dat op 45 m van de tuin het meest dichtbij gelegen perceel is waar met gewasbeschermingsmiddelen gewerkt wordt. De feitelijke spuitbelasting daar is gemiddeld. Pla- nologisch gezien zijn er geen beperkingen waardoor de spuitbelasting hoog kan worden maar gelet op de representatieve bedrijfsvoering waar rekening mee dient te worden gehouden is de maximale waarde van de spuitbelasting gemiddeld. Door de laagstamboomgaard is sprake van enige afscher- ming wat een klein gunstig effect heeft.
Flierensestraat 14, Gendt 29 Hoofdstuk 5 Conclusie en advies 5.1 Conclusie Op basis van voorliggend locatiespecifiek onderzoek ten behoeve van de ontwikkeling van de woning aan de Flierensestraat 14 dient rekening te worden gehouden met een gemiddelde spuitbelasting op de tuin van de nieuwe woning. Dit is conform de feitelijke situatie welke gelijk is aan de repre- sentatieve bedrijfsvoering. De afstand tussen de tuin en het perceel waar met gewasbeschermings- middelen gewerkt kan worden bedraagt 45 m; de afstand tot de woning bedraagt meer dan 50 m. Hoewel er geen aantoonbaar risico is en de aanwezige onzekerheden in dit dossier aanvaard wor- den, zie daartoe ook par. 2.1, vraagt het aspect van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen wel aandacht. Daarom ook voorliggend locatiespecifiek onderzoek. Echter, gegeven de bevindingen in de eerste alinea van deze conclusie en hetgeen geconcludeerd is in par. 2.1 geldt dat ook voor de ontwikkeling van dit project de aanwezige onzekerheden aanvaard kunnen worden. 5.2 Advies In het finale besluit bij het wijziging omgevingsplan -of procedure bopa- dient het gebruik van gewas- beschermingsmiddelen en de bijkomende onzekerheden omtrent gezondheid meegenomen worden. Het plan kan voor wat betreft het aspect gewasbeschermingsmiddelen voldoen aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.
Gegeven de conclusie hiervoor vraagt dit enige aandacht in de belangenafweging bij de besluitvorming. Grafiek: Aandacht in belangenafweging bij besluitvorming: Spuitbelasting vs. afstand. Bron: Buro SRO Flierensestraat 14 30 Flierensestraat 14, Gendt