CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

1445979 - Bijlage 1 - Nota grondbeleid Lingewaard 2026

Raadsvergadering 29 januari 2026, gemeente LingewaardBij agendapunt: 1445979 Nota grondbeleid Lingewaard 2026 (bespreekstuk)12.304 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

• Grondexploitaties worden minimaal jaarlijks geactualiseerd en verantwoord in de paragraaf grondbeleid. Majeure afwijkingen worden tussentijds aan de gemeenteraad voorgelegd. 5.2.1 Verwerving en voorbereiding Voor gebiedsontwikkeling zijn vaak al in een vroeg stadium middelen nodig. Lingewaard maakt onderscheid tussen voorbereidingsbudgetten en verwervingsbudgetten, elk met een eigen doel en financiële verwerking. De plan- en onderzoekskosten komen in de initiatieffase ten laste van de voorbereidingsbudgetten. Zodra zicht bestaat op een concrete ontwikkeling worden deze kosten in de grondexploitatie ingebracht of worden deze kosten verhaald op de initiatiefnemer. Komt de ontwikkeling niet tot stand, dan worden de kosten alsnog ten laste van het jaarresultaat gebracht. Verwervingsbudgetten zijn nodig voor de aankoop van gronden of opstallen. De gemeente kent geen generieke investeringsruimte; het college vraagt voor iedere aankoop een afzonderlijk budget aan de gemeenteraad. Het gemeenteraadsvoorstel bevat minimaal: • de beleidsmatige onderbouwing en het publieke doel; • een onafhankelijke taxatie (marktwaarde én eventuele ontwikkelingswaarde); • de financiële verwerking volgens BBV en bijbehorende risico-inschatting; • de dekking binnen de begroting. Na budgetverlening voert het college de aankoop uit.

Voldoet de aankoop aan de BBV-criteria, dan wordt deze geactiveerd als warme grond (materiële vaste activa). Bij opening van een grondexploitatie wordt de waarde ingebracht; komt geen exploitatie tot stand, dan volgt herbeoordeling en (indien nodig) afwaardering. 24

Waardebepaling bij verwerving Bij elke aankoop geldt dat de gemeente marktconform handelt. Een onafhankelijke taxatie vormt de basis voor de prijsonderhandeling en brengt zowel de actuele waarde als de mogelijke ontwikkelwaarde in beeld. Als het college wil afwijken van de getaxeerde waarde, moet dit nadrukkelijk worden gemotiveerd en kan dat alleen wanneer er een zwaarwegend maatschappelijk belang is, bijvoorbeeld bij strategische woningbouwlocaties. 5.2.2 Gronduitgifte Bij uitgifte borgt de gemeente publieke doelen met contractuele condities, zodat kwaliteit en afspraken ook juridisch/financieel vastliggen. Denk aan: • realisatietermijnen / bouwplicht; • terugkoop/boete-bepalingen; • programmatische afspraken (bijv. aandeel betaalbare woningen); • kwaliteit/duurzaamheidseisen. Afwijking van marktconformiteit of reguliere grondprijzen kan alleen bij expliciet gemeenteraadsbesluit (bijv. voor maatschappelijke voorzieningen). Grondprijzen Lingewaard werkt met een Grondprijzenbrief met beleidsprijzen en waarderings-uitgangspunten. Het college stelt de brief om de twee jaar vast binnen de kaders van deze nota en Didam (gelijke kansen, transparantie, objectieve selectiecriteria).

5.3

Kostenverhaal en bijdragen bij plannen van derden

Wanneer derden het initiatief nemen tot een ruimtelijke ontwikkeling, is de gemeente wettelijk verplicht om de kosten die zij maakt zo veel mogelijk te verhalen. Daarmee wordt geborgd dat initiatiefnemers op gelijke wijze worden behandeld. De wijze en hoogte van kostenverhaal hangt samen met de rol van de gemeente bij het initiatief. Kostenverhaal bij toetsende rol In de toetsende rol beoordeelt de gemeente uitsluitend of het plan past binnen het beleid en de wettelijke kaders. Uitgangspunt is volledig kostenverhaal: medewerking aan een initiatief vindt alleen plaats als de gemeentelijke kosten geheel kunnen worden verhaald. Dat betreft onder meer kosten voor planvorming, procedures, onderzoeken, openbare ruimte en bovenwijkse voorzieningen. De afspraken worden zoveel mogelijk vastgelegd in een kostenverhaalsovereenkomst. Wanneer zo’n overeenkomst niet tot stand komt, wordt het publiekrechtelijke spoor gevolgd via regels in het omgevingsplan of via een kostenverhaalsbeschikking. Beperkt kostenverhaal en macro-aftopping In de verleidende rol stimuleert de gemeente ontwikkelingen die bijdragen aan publieke doelen, maar waarbij volledige kostenverhaalbaarheid niet altijd vanzelf spreekt. Ook hier geldt dat kosten in beginsel volledig worden verhaald via een kostenverhaalsovereenkomst. Soms blijkt echter dat een plan bij volledig kostenverhaal financieel niet haalbaar is.

Dan kan binnen het wettelijke kader worden gekozen voor gedeeltelijk kostenverhaal; de zogenoemde macro-aftopping. De gemeente beperkt dan het kostenverhaal tot het bedrag dat de ontwikkeling economisch kan dragen. Dit is geen subsidie, maar een begrenzing binnen het stelsel van kostenverhaal zelf.

25

Gemeentelijke bijdrage bij maatschappelijk belang Alleen in uitzonderlijke situaties kan daarnaast sprake zijn van een gemeentelijke financiële bijdrage. Dat is iets anders dan macro-aftopping: de gemeente kiest er dan bewust voor om (een deel van) de onrendabele top zelf te financieren om een maatschappelijk gewenste ontwikkeling mogelijk te maken. Zo’n bijdrage wordt alleen overwogen wanneer: 1. het maatschappelijk belang aantoonbaar groot is; 2. de bijdrage strikt noodzakelijk en proportioneel is; 3. de bijdrage juridisch is geborgd conform de Europese staatssteunregels. De bijdrage wordt vastgelegd in een overeenkomst met duidelijke resultaatsverplichtingen en een passende zekerheidsstelling (bijv. bankgarantie of depotregeling). De onderbouwing van de onrendabele top ligt bij de initiatiefnemer, die hiervoor een open berekening aanlevert. De gemeente toetst deze intern en, waar nodig, met een externe deskundige. Het college legt elk voorstel met een financiële bijdrage ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad, voorzien van onderbouwing van maatschappelijk belang, risico’s en dekking. Verantwoording achteraf door de initiatiefnemer geschiedt met een accountantsverklaring.

Wijze kostenverhaal

Wanneer

Productrol

Volledig kostenverhaal

Bij een plan met een positief resultaat.

Toetsend

Gedeeltelijk kostenverhaal

Is er sprake van een plan met een positief resultaat maar waar volledig kostenverhaal financieel niet haalbaar is omdat er dan een negatief resultaat ontstaat, dan kan er binnen het wettelijk kader gekozen worden voor gedeeltelijk kostenverhaal, de zogenoemde macro-aftopping.

Verleidend

Geen kostenverhaal en het verlenen van den financiële bijdrage

Bij een plan met een negatief resultaat, waarbij kostenverhaal helemaal niet mogelijk is en waarbij het plan zonder gemeentelijkje financiële bijdrage niet mogelijk is dan kan er, als er sprake is van een maatschappelijk gewenste ontwikkeling, gekozen worden om in uitzonderlijke situaties en binnen de wettelijke kaders een gemeentelijke financiële bijdrage te verlenen.

Verleidend

Juridische borging Wanneer de gemeente een financiële bijdrage overweegt, wordt altijd getoetst aan de Europese regels voor eerlijke concurrentie. Daarmee wordt geborgd dat publieke middelen rechtmatig worden ingezet en dat marktpartijen gelijke kansen houden. Alleen wanneer aan die voorwaarden wordt voldaan, kan een bijdrage worden toegekend.

26

5.4

Risicobeheersing en reserves

Gebiedsontwikkelingen brengen altijd financiële risico’s met zich mee. Marktomstandigheden, grondprijzen, uitvoeringsproblemen of vertragingen kunnen leiden tot afwijkingen in kosten en opbrengsten. Ook bestuurlijke, juridische en maatschappelijke factoren kunnen van invloed zijn. Het grondbeleid legt daarom vast hoe risico’s worden herkend, beoordeeld en afgedekt, en hoe de gemeenteraad zicht houdt op de financiële positie. Inventarisatie en beoordeling Bij elk project en bij iedere grondexploitatie worden de belangrijkste risico’s in beeld gebracht. Dat gebeurt aan de hand van kans × gevolg, conform de gemeentelijke werkwijze voor risicobeheersing. De risico’s worden minimaal eenmaal per jaar geactualiseerd en verwerkt in de paragraaf weerstandsvermogen van de begroting en jaarrekening. Daarin worden ook de verwachte tekorten en verliezen toegelicht. Wanneer nieuwe of onverwachte risico’s zich voordoen, informeert het college de gemeenteraad tussentijds. Beheersing en dekking Risico’s die kunnen worden beïnvloed, worden zoveel mogelijk beperkt door afspraken, fasering of aanvullende zekerheden. Risico’s die niet beheersbaar zijn, worden financieel afgedekt via voorzieningen en reserves. • Voorziening: wanneer een verlies voorzienbaar is, wordt dit direct genomen conform het BBV. • Reserve: voor onzekere of nog niet-ingetreden risico’s houdt de gemeente een buffer aan.

Lingewaard beschikt over een reserve grondexploitatie als buffer voor tegenvallers bij lopende of toekomstige exploitaties. Tussentijdse winsten worden in de reserve grondexploitatie gestort. De gemeenteraad beslist over de inzet of aanvulling van deze reserves en over het treffen van voorzieningen bij majeure risico’s of tekorten. Het college voert het beleid uit en legt hierover verantwoording af via de reguliere P&C-cyclus. Samenhang met weerstandsvermogen De risico’s uit het grondbeleid maken deel uit van de totale risico-inventarisatie van de gemeente. Bij de jaarlijkse bepaling van het weerstandsvermogen wordt beoordeeld of de beschikbare capaciteit voldoende is om de risico’s op te vangen. Is die capaciteit ontoereikend, dan stelt het college maatregelen voor aan de gemeenteraad, zoals aanvulling van reserves of herprioritering van projecten.

5.5

Informatievoorziening en verantwoording

Een goede informatievoorziening is nodig om de gemeenteraad in positie te houden bij het grondbeleid. Daarom legt het college jaarlijks verantwoording af via de paragraaf grondbeleid in de begroting en de jaarrekening. Deze paragraaf geeft inzicht in zowel de financiële resultaten als de maatschappelijke betekenis van de gemeentelijke grondactiviteiten. In de paragraaf grondbeleid worden ten minste opgenomen: • een samenvatting van het gevoerde grondbeleid en eventuele beleidswijzigingen; • de stand en voortgang van lopende grondexploitaties; • de verwachte resultaten, inclusief eventuele tussentijdse winstnemingen of verliezen; • de belangrijkste risico’s en de dekking daarvan via voorzieningen en reserves; • de effecten van beleidskeuzes op de financiële positie van de gemeente; • indien relevant: de uitvoering van besluiten over verwerving, kostenverhaal en bijdragen.

27

Wanneer zich gedurende het jaar majeure afwijkingen voordoen in risico’s, resultaten of uitvoering, informeert het college de gemeenteraad tussentijds; bijvoorbeeld via een informatiebrief of afzonderlijk voorstel. De gemeenteraad stelt de kaders en budgetten vast, het college voert uit binnen deze kaders en legt daarover verantwoording af. De ambtelijke organisatie ondersteunt dit proces door financiële rapportages, risicoanalyses en onderbouwing van afwijkingen.

28

6. Looptijd en evaluatie Deze nota heeft geen einddatum. Op het moment dat de omgevingsvisie geactualiseerd is en de gemeente een dekkend omgevingsplan heeft zullen de werkwijze en de processen zoals opgenomen in deze nota geëvalueerd worden. Indien noodzakelijk zal deze nota geactualiseerd worden.

29

Bijlage A – Financiële kaders en administratieve verwerking 1. Doel en reikwijdte Deze bijlage beschrijft de financiële en administratieve spelregels voor de uitvoering van het grondbeleid van Lingewaard. De regels zijn bedoeld voor iedereen die binnen de organisatie betrokken is bij gebiedsontwikkeling, verwerving, grondexploitaties en kostenverhaal. De bijlage vormt een uitwerking van hoofdstuk 5 van de Nota Grondbeleid en sluit aan op: • het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV); • de Financiële Verordening; • het Handboek Projectmatig Werken; • de gemeentelijke Administratieve Organisatie Financiën. De nota geeft het beleid, deze bijlage beschrijft hoe dat beleid in de praktijk wordt toegepast. Het college stelt deze bijlage vast en actualiseert haar periodiek bij wijzigingen in regelgeving of werkwijze.

2. Besluitvorming en verantwoordelijkheden De financiële verantwoordelijkheden binnen het grondbeleid zijn verdeeld volgens de lijn van kaderstelling – uitvoering – verantwoording. Besluit

Bevoegd orgaan

Toelichting

Vaststellen Nota Grondbeleid en financiële kaders

Gemeenteraad

Beleidskaders voor uitvoering en risicobeheersing.

Openen grondexploitatie (GE)

Gemeenteraad

Vaststellen van het financiële kader en de maatschappelijke doelen.

Budgetverlening voor verwerving

Gemeenteraad

Budgetaanvraag via college met taxatie, risicoanalyse en dekking.

Uitvoering binnen kaders

College

Beslist over aankopen, overeenkomsten, actualisaties en reserveringen.

Rapportage, winstneming, verliesvoorzieningen

College (met informatieplicht aan gemeenteraad)

Jaarlijks via paragraaf grondbeleid in begroting en jaarrekening.

Bij majeure afwijkingen legt het college de wijziging separaat aan de gemeenteraad voor. Als majeur geldt: de grootste afwijking van 10% van het budget of een afwijking van groter dan €150.000. Zo blijft de bestuurlijke voorspelbaarheid in verhouding tot de schaal van Lingewaardse projecten.

30

3. Verwervingen en voorbereidingskosten 3.1 Verwervingen De aankoop van gronden en opstallen vindt uitsluitend plaats op basis van een gemeenteraadsbesluit tot budgetverlening. Het college onderbouwt elk voorstel met: • het publieke doel en de relatie met het grondbeleid of de Omgevingsvisie; • een onafhankelijke taxatie (actuele waarde en, waar relevant, potentiële ontwikkelwaarde); • een risicoanalyse en toelichting op de BBV-verwerking; • een dekkingsvoorstel binnen de gemeentelijke begroting. Verwervingsdossier Elk verwervingsvoorstel bevat ten minste: 1. publiek doel en beoogde gemeentelijke rol (koppeling hoofdstuk 4 van de nota); 2. onafhankelijke taxatie; 3. BBV-verwerking en dekking; 4. ontbindende voorwaarden (juridisch, fiscaal, bodem); 5. btw-behandeling; 6. bodem- en asbestinformatie; 7. plan voor tijdelijk gebruik of exploitatie; Opstallen bij verwerving voor herontwikkeling Opstallen worden alleen ingebracht in de grondexploitatie wanneer zij tijdelijk baten genereren (bijvoorbeeld verhuur). Bij sloop of herontwikkeling worden ze afgewaardeerd; sloop- en saneringskosten worden als projectkosten geboekt in de grondexploitatie. Toelichting: Wanneer een perceel met opstallen wordt aangekocht, wordt de waarde van de opstallen alleen geactiveerd als ze tijdelijk worden gebruikt of verhuurd en daarmee opbrengsten genereren.

Zodra vaststaat dat de opstallen worden gesloopt of herontwikkeld, worden ze afgewaardeerd tot nihil. De sloop-, asbest- en saneringskosten worden dan als projectkosten opgenomen in de grondexploitatie. Deze werkwijze volgt het BBV-voorzichtigheidsbeginsel: verliezen worden direct genomen, baten pas als ze met voldoende zekerheid zijn gerealiseerd. Zo blijft de grondwaarde reëel en wordt voorkomen dat opstallen zonder blijvende waarde tot onnodige rentelasten of te hoge boekwaarden leiden. 3.1.1 Toelichting op het verwervingsdossier Een volledig verwervingsdossier zorgt voor transparantie, controleerbaarheid en rechtmatigheid bij aankopen van gronden en opstallen. Het dossier vormt de basis voor besluitvorming door college en gemeenteraad en borgt dat elke verwerving aantoonbaar bijdraagt aan een publiek doel en voldoet aan de financiële en juridische kaders. Onderstaand is per onderdeel toegelicht wat minimaal moet worden opgenomen en waarom. 1. Publiek doel en beoogde gemeentelijke rol Wat opnemen: • Het publieke belang waarvoor de verwerving plaatsvindt, gekoppeld aan de Omgevingsvisie of gemeentelijke programma’s (bijv. woningbouw, maatschappelijk vastgoed, ecologie). • De beoogde gemeentelijke rol conform hoofdstuk 4 van de nota (toetsend, verleidend, samenwerkend of initiërend).

• Een korte motivatie waarom verwerving noodzakelijk is om dat doel te bereiken, bijvoorbeeld om regie te kunnen voeren of gronden te mobiliseren. Waarom: Geeft bestuur en gemeenteraad inzicht in de beleidsmatige noodzaak van de aankoop en voorkomt verwervingen zonder aantoonbaar publiek belang. 31

2. Onafhankelijke taxatie Wat opnemen: • Een actuele, schriftelijke taxatie door een onafhankelijk en gecertificeerd taxateur. • Vermelding van zowel de actuele marktwaarde (in huidige bestemming) als, indien relevant, de potentiële ontwikkelingswaarde. • Toelichting op aannames en gehanteerde referenties. Waarom: Borgt marktconformiteit en rechtmatigheid, vormt de financiële onderbouwing voor het budgetvoorstel en voorkomt overbetaling of staatssteun. 3. BBV-verwerking en dekking Wat opnemen: • Beschrijving hoe de aankoop boekhoudkundig wordt verwerkt: o Warme grond (materiële vaste activa) bij verwerving met ontwikkeldoel; o Strategisch bezit als toekomstig gebruik nog niet concreet is. • Dekking van de aankoop (reserve, budget of herprioritering binnen begroting). • Rente en beheerkosten gedurende de aanhoudingsperiode. Waarom: Zorgt voor juiste verwerking conform het BBV en inzicht in de begrotingsimpact. 4. Ontbindende voorwaarden (juridisch, fiscaal, bodem) Wat opnemen: • Opschortende of ontbindende bepalingen bij het uitblijven van noodzakelijke besluiten, vergunningen of subsidies. • Fiscale en juridische voorbehouden (bijv. btw-positie, vrijstelling overdrachtsbelasting, eigendomsvoorbehoud). • Bodem- of milieutechnische voorwaarden (geen ernstige verontreiniging, geen asbest, saneringsplicht).

Waarom: Beperkt risico’s bij aankoop en voorkomt dat de gemeente verplichtingen aangaat zonder zekerheid over juridische of milieukundige situatie. 5. Btw-behandeling Wat opnemen: • Vastlegging van de fiscale positie: levering met of zonder btw, recht op aftrek via BCF4 of integratieheffing, eventuele herzieningsverplichtingen. • Afstemming met de financiële administratie vóór ondertekening van de koopakte. Waarom: Voorkomt fiscale fouten en zorgt voor correcte verantwoording in de rechtmatigheidscontrole. 6. Bodem- en asbestinformatie Wat opnemen: • Actuele bodemrapportage (maximaal twee jaar oud, NEN 5740) en, indien relevant, aanvullend onderzoek (asbest, PFAS5, explosieven). • Samenvatting van conclusies over saneringsnoodzaak en -kosten. Waarom: Bodemkwaliteit beïnvloedt zowel de waarde als de uitvoerbaarheid. De informatie vormt input voor de risico-analyse en eventuele voorzieningen.

4 Het btw-compensatiefonds. 5 Poly- en perfluoralkylstoffen.

32

7. Plan voor tijdelijk gebruik of exploitatie Wat opnemen: • Plan voor beheer en tijdelijk gebruik van de locatie tussen aankoop en ontwikkeling: onderhoud, veiligheid, verzekering en eventuele verhuur of maatschappelijke invulling. • Raming van baten en lasten en aanwijzing van de verantwoordelijke beheerafdeling. Waarom: Voorkomt leegstand en waardeverlies, beperkt beheerkosten en vergroot maatschappelijke benutting.

3.2 Voorbereidingskosten Voorbereidingskosten (onderzoek, ontwerp, planvorming) mogen als immateriële vaste activa (IVA) worden geactiveerd indien: • het projectperspectief aannemelijk is; • en realisatie binnen vijf jaar wordt verwacht. Bij opening van een grondexploitatie worden de IVA’s overgeboekt naar dat project. Komt geen exploitatie tot stand, dan worden de IVA’s afgeboekt ten laste van het jaarresultaat.

33

4. Grondexploitaties 4.1 Opening Een grondexploitatie wordt alleen geopend na raadsbesluit, zodra: • de plangrenzen duidelijk zijn; • het programma en de doelen bekend zijn; • verwervingen en werkzaamheden globaal zijn uitgewerkt; • en er een onderbouwde raming met risicoanalyse beschikbaar is. Het voorstel bevat tevens: • een budget- en dekkingsvoorstel; • en, indien van toepassing, een verliesvoorziening conform het voorzichtigheidsbeginsel. 4.2 Uitvoering en actualisatie • Minimaal een keer per jaar worden alle grondexploitaties geactualiseerd en verantwoord in de paragraaf grondbeleid. • Bij afwijkingen groter dan 10% van het resultaat of groter dan €150.000 volgt een afzonderlijk gemeenteraadsvoorstel. • Bij voorzienbaar verlies wordt direct een voorziening getroffen volgens het BBVvoorzichtigheidsbeginsel.

5. Winstneming en verliesvoorziening Lingewaard past de percentage-of-completion (POC)-methode toe. Winst wordt naar rato van de voortgang genomen zodra het resultaat betrouwbaar kan worden geschat. • De voortgang wordt bepaald op basis van cost-to-complete (gerealiseerde kosten t.o.v. totale geraamde kosten). • ‘Voldoende zekerheid’ betekent: contractpositie en realisatie zijn zodanig dat het resterende risico beperkt is. • Tussentijdse winst wordt gestort in de reserve grondexploitatie. • Na afronding of bij voldoende zekerheid vloeit het saldo door naar de reserve grondexploitatie. • Voorzienbare verliezen worden direct verwerkt via een voorziening in de exploitatie. De gemeenteraad wordt hierover geïnformeerd in de paragraaf grondbeleid.

34

6. Reserves en risico’s 6.1 Reserves Lingewaard houdt twee relevante reserves aan: 1. Reserve grondexploitatie; buffer voor tekorten of tegenvallers in lopende exploitaties. 2. Algemene reserve; laatste vangnet wanneer de reserve grondexploitatie onvoldoende is. De minimale omvang van de reserve grondexploitatie wordt jaarlijks herzien bij het bepalen van het weerstandsvermogen. Het college doet voorstellen aan de gemeenteraad voor aanvulling of onttrekking. 6.2 Risico-inventarisatie Bij elk project worden risico’s in beeld gebracht (kans × gevolg). De inventarisatie wordt jaarlijks geactualiseerd en opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen van begroting en jaarrekening. Bij nieuwe of majeure risico’s informeert het college de gemeenteraad tussentijds.

7. Kostenverhaal en bijdragen 7.1 Macro-aftopping en gemeentelijke bijdrage Bij plannen van derden geldt als uitgangspunt volledig kostenverhaal. Wanneer volledige verhaalbaarheid niet haalbaar is, kan binnen het wettelijke stelsel worden gekozen voor macroaftopping: de kosten worden begrensd tot het bedrag dat economisch door het plan kan worden gedragen. Dit is geen subsidie, maar een beperking binnen het kostenverhaal zelf. Alleen in uitzonderlijke situaties kan daarnaast een gemeentelijke bijdrage worden overwogen: een bestuurlijke cofinanciering van een aantoonbare onrendabele top, uitsluitend bij groot maatschappelijk belang. Zo’n bijdrage: • is noodzakelijk en proportioneel; • wordt juridisch geborgd via de DAEB/SGEI-regeling of de de-minimis-regeling; • wordt contractueel vastgelegd met resultaatsverplichtingen, zekerheidsstelling en vast bedrag; • en wordt altijd door de gemeenteraad vastgesteld met een dekkingsvoorstel.

8. Gronduitgifte en Didam-toepassing Bij gronduitgifte past Lingewaard de uitgangspunten van de Didam-jurisprudentie toe: gelijke kansen, transparantie en objectieve selectiecriteria. Een één-op-één-transactie wordt vooraf gemotiveerd en gepubliceerd met een redelijke reactietermijn. De juridische toetsing en de communicatie hierover worden door cluster Grondzaken en Juridische Zaken gezamenlijk verzorgd.

35

9. Informatievoorziening en controle De gemeenteraad wordt geïnformeerd via de jaarlijkse paragraaf grondbeleid, die ten minste bevat: • het gevoerde beleid en eventuele wijzigingen; • de stand van lopende grondexploitaties; • tussentijdse winstnemingen en voorzieningen; • de belangrijkste risico’s en de dekking via reserves; • besluiten over verwerving, bijdragen en kostenverhaal. Tussentijds worden majeure afwijkingen gemeld via een informatiebrief of afzonderlijk gemeenteraadsvoorstel. De interne controle ziet toe op de juiste verwerking van activering, winstneming en voorzieningen. De accountant toetst de naleving van het BBV bij de jaarrekeningcontrole.

36

Bijlage B – Toelichting instrumenten en brede financiële businesscase 1. Doel en toepassing Deze bijlage geeft toelichting op de belangrijkste instrumenten van het grondbeleid en op de manier waarop Lingewaard de brede financiële businesscase (BFBC) toepast bij grotere of complexe ruimtelijke initiatieven. De bijlage dient als praktisch hulpmiddel voor beleidsmedewerkers, planeconomen en projectleiders bij het opstellen van besluitadviezen en collegevoorstellen. De tekst bouwt voort op de beleidskaders in hoofdstukken 3 en 5 van de Nota Grondbeleid Lingewaard 2026 en sluit aan op het Handboek Projectmatig Werken en het Programma Financiële Bijdragen.

2. Overzicht instrumenten grondbeleid De gemeente Lingewaard beschikt over een herkenbare set van grondbeleidsinstrumenten. De keuze voor inzet hangt samen met de gemeentelijke rol (hoofdstuk 4 van de nota). De instrumenten zijn hieronder geordend naar hun doel: regie, samenwerking, uitvoering en kostenverhaal. 2.1 Regie-instrumenten Instrument

Toepassing

Belangrijkste aandachtspunten

Grondbeleid

Kaderstellend instrument dat bepaalt wanneer de gemeente actief is of faciliteert.

Sturing op maatschappelijke doelen en financiële haalbaarheid.

Omgevingsplan / beleidskaders

Juridische borging van publieke doelen.

Toepassing van planregels, publieke voorzieningen en verantwoorde fasering.

Verwervingsstrategie

Aankoop om publieke doelen mogelijk te maken.

Gemeenteraad besluit over budget; BBV-verwerking als warme grond.

Kostenverhaalsregels / kostenverhaalsbeschikking

Juridisch afdwingbaar kostenverhaal wanneer geen overeenkomst mogelijk is.

Altijd sluitstuk; juridische toetsing vereist.

37

2.2 Samenwerkingsinstrumenten Instrument

Toepassing

Belangrijkste aandachtspunten

Intentieovereenkomst

In de verkennende fase: afspraken over proces en vertrouwelijkheid.

Geen verplichtingen over gronduitgifte of investeringen.

Kostenverhaalsovereenkomst (art. 13.22 Ow)

Hoofdroute voor samenwerking en kostenverhaal.

Afspraken over bijdragen, planning, kwaliteit en risico’s.

Samenwerkingsovereenkomst (PPS of publiek-publiek)

Bij gezamenlijke regie, investeringen of gedeeld eigendom.

Evenwichtige risicoverdeling en governance.

Uitvoeringsovereenkomst

Legt uitvoering, fasering en verantwoordelijkheden vast.

Gebaseerd op bestuurlijk besluit (rolkeuze).

2.3 Uitvoerings- en financiële instrumenten Instrument

Toepassing

Belangrijkste aandachtspunten

Grondexploitatie (GE)

Gemeentelijke uitvoering van gebiedsontwikkeling.

Gemeenteraadsbesluit vereist; jaarlijkse actualisatie; BBV-conform.

Kostenverhaal via overeenkomst

Standaard bij plannen van derden.

Volledig kostenverhaal; macro-aftopping of bijdrage alleen bij besluit.

Financiële bijdrage (art. 13.23 Ow)

Bijdrage van derden aan publieke voorzieningen elders.

Alleen bij structurele koppeling tussen plan en voorziening.

Strategisch grondbezit

Posities vasthouden voor toekomstige opgaven.

Alleen met publiek doel en budgetbesluit van de gemeenteraad.

De gemeente kiest steeds de combinatie van instrumenten op basis van: • de gekozen rol (toetsend, afwachtend, verleidend, samenwerkend of initiërend); • de juridische uitvoerbaarheid; • en de financiële en organisatorische capaciteit.

38

3. Juridisch instrumentarium (keuzehulp) Het juridisch instrumentarium vormt het gereedschap waarmee de gemeente haar grondbeleid uitvoert. Het bepaalt hoe de gemeente invloed uitoefent op ruimtelijke ontwikkelingen: via regels, overeenkomsten, verwerving of planologische besluiten. De inzet van instrumenten is nooit automatisch. Elk instrument wordt pas toegepast na een integrale beoordeling en een duidelijke rolkeuze van de gemeente (zie hoofdstuk 4 van de nota). De keuze voor een instrument is daarmee een bestuurlijke beslissing: ze moet uitlegbaar, proportioneel en uitvoerbaar zijn. Om de ambtelijke advisering te ondersteunen, hanteert Lingewaard een checklist bij de voorbereiding van collegevoorstellen en besluitadviezen. 3.1 Checklist voor keuze van instrumenten Bij een voorgenomen instrument wordt de volgende afweging doorlopen: 1. Noodzaak en effectiviteit: Waarom is inzet van dit instrument nodig? Welk publiek doel wordt ermee bereikt dat anders niet of onvoldoende tot stand komt? 2. Minst ingrijpende route: Is dit het lichtste en meest doelmatige middel dat het beoogde resultaat kan bereiken? Zijn er snellere of lichtere alternatieven mogelijk binnen dezelfde juridische kaders? 3.

Financiële haalbaarheid: Past de inzet binnen de financiële spelregels en de brede financiële businesscase (zie paragraaf 4 in deze bijlage)? Zijn de kosten, risico’s en baten verantwoord in verhouding tot de maatschappelijke meerwaarde? 4. Rechtmatigheid en juridische houdbaarheid: Past het instrument binnen de Omgevingswet en de gemeentelijke kaders? a. Bij financiële bijdragen wordt getoetst aan staatssteunregels: meestal via DAEB/SGEI, bij kleine bedragen via de de-minimisregeling, en alleen bij marktconforme transacties via de MEO-test6. b. Voor uitgifte en verwerving geldt het Didam-beginsel: gelijke kansen, objectieve selectiecriteria en transparante motivering. 5. Uitvoerbaarheid en capaciteit: Heeft de organisatie voldoende kennis, tijd en middelen om dit instrument effectief in te zetten? Zijn de interne processen ingericht voor uitvoering en controle? 6. Transparantie en uitlegbaarheid: Zijn de motieven, criteria en gevolgen van het besluit vooraf duidelijk en navolgbaar voor bestuur, gemeenteraad en samenleving? De checklist vormt geen extra processtap, maar een hulpmiddel om besluitvorming intern te onderbouwen en extern te kunnen verantwoorden.

6 Market Economy Operator Test, beoordeling of een investering van de gemeente marktconform is.

39

3.2 Inzet van instrumenten per rol De gekozen rol van de gemeente bepaalt in hoofdzaak welke instrumenten passend zijn. Onderstaande samenvatting biedt een praktisch overzicht van de gebruikelijke combinaties per rol. Initiërende rol De gemeente neemt zelf het voortouw om publieke doelen te realiseren, meestal via verwerving of planvorming. Instrumenten: • Verwerving (minnelijk of, als ultimum remedium, via onteigening) • Omgevingsplan of projectbesluit (planologische regeling) • Kostenverhaalsregels of kostenverhaalsbeschikking bij derden Toepassing: Alleen bij groot maatschappelijk belang en na gemeenteraadsbesluit over budget en BBVverwerking. Aandachtspunten: Zware inzet van middelen, hoge risico’s; daarom altijd gekoppeld aan brede financiële businesscase. Samenwerkende rol De gemeente deelt regie en uitvoering met marktpartijen of publieke partners. Instrumenten: • Samenwerkingsovereenkomst of kostenverhaalsovereenkomst (art. 13.22 Ow) • Eventueel selectieve verwerving of voorkeursrecht om versnipperd eigendom te bundelen Toepassing: Bij gedeelde verantwoordelijkheid voor investeringen, risico’s en kwaliteit. Aandachtspunten: Evenwichtige verdeling van zeggenschap, heldere governance en transparantie over rollen en bijdragen. Verleidende rol De gemeente stimuleert ontwikkelingen die bijdragen aan publieke doelen, zonder zelf eigenaar of ontwikkelaar te worden.

Instrumenten: • Kostenverhaalsovereenkomst (hoofdinstrument voor kostenverhaal en kwaliteitsborging) • Planologische medewerking via omgevingsplan of vergunning • Eventueel een gemeentelijke bijdrage of macro-aftopping, na integrale beoordeling en staatssteuntoets Toepassing: Bij projecten met aantoonbare maatschappelijke meerwaarde die anders niet tot stand komen. Aandachtspunten: Onderscheid tussen minder kostenverhaal (macro-aftopping) en financiële bijdrage (bewuste cofinanciering); beide altijd transparant gemotiveerd en vastgelegd in overeenkomst. 40

Afwachtende rol De gemeente houdt bewust pas op de plaats, bijvoorbeeld bij strategisch eigendom zonder directe ontwikkelopgave. Instrumenten: • Conserverende planregeling of beleidsmatige bevriezing • Strategisch vasthouden van gemeentelijke gronden Toepassing: Bij locaties waar (nog) geen urgent maatschappelijk doel speelt of waar tijd nodig is voor betere condities. Aandachtspunten: Tijdige herbeoordeling; voorkom dat afwachten tot stilstand leidt of kansen worden gemist. Toetsende rol De gemeente borgt publieke belangen via toetsing aan beleid, regelgeving en kostenverhaal. Instrumenten: • Vergunningverlening (omgevingsplanactiviteit, projectbesluit of BOPA) • Kostenverhaalsovereenkomst of, indien nodig, kostenverhaalsregels/-beschikking. Toepassing: Bij initiatieven die volledig door derden worden uitgevoerd en passen binnen bestaand beleid. Aandachtspunten: Juridische zorgvuldigheid, gelijkheid van behandeling en naleving van kostenverhaalplicht.

41

4. De brede financiële businesscase 4.1 Doel en meerwaarde De BFBC7 is het instrument waarmee Lingewaard grotere of impactvolle ruimtelijke initiatieven integraal beoordeelt voordat een besluit wordt genomen over de gemeentelijke rol of inzet van middelen. De businesscase vertaalt maatschappelijke waarde en financiële haalbaarheid in een samenhangend beeld, zodat bestuur en organisatie weloverwogen besluiten kunnen nemen. Het doel is om niet alleen te kijken naar de grondexploitatie of het kostenverhaal, maar ook naar de structurele effecten voor de gemeentelijke begroting en de bredere publieke waarde. De BFBC ondersteunt besluiten over: • deelname of regie door de gemeente; • inzet van middelen of bijdragen; • en prioritering binnen beschikbare capaciteit. De businesscase vervangt geen BBV-verantwoording, maar onderbouwt bestuurlijke keuzes met een breder inzicht in baten, lasten en risico’s. 4.2 Wanneer toepassen Lingewaard past de BFBC proportioneel toe: • Beknopt bij kleine of reguliere initiatieven (korte notitie met maatschappelijke en financiële samenvatting); • Uitgebreider bij projecten met groot maatschappelijk belang, aanzienlijke financiële inzet of strategische betekenis, zoals belangrijke woningbouw, dorpsherstructurering of transformatie van maatschappelijk vastgoed. Grondzaken adviseert het college wanneer toepassing noodzakelijk of wenselijk is.

De BFBC vormt dan een bijlage bij het besluitadvies over rolkeuze of budgetverlening. 4.3 Inhoud van de brede businesscase De businesscase bestaat uit twee optionele beoordelingsonderdelen die samen de integrale afweging vormen. 1. Maatschappelijke effecten De maatschappelijke beoordeling vormt het startpunt van de BFBC. De kernvraag: welke bijdrage levert het initiatief aan de doelen van Lingewaard, zoals vastgelegd in de Omgevingsvisie en gemeentelijke programma’s voor wonen, duurzaamheid, leefbaarheid en voorzieningen? Aspecten: • kwaliteit van de leefomgeving en ruimtelijke inpassing; • bijdrage aan woningbouw, betaalbaarheid en doorstroming; • effecten op duurzaamheid, energie en klimaatadaptatie; • bereikbaarheid, mobiliteit en voorzieningen; • draagvlak en samenwerking met inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven. De beoordeling maakt inzichtelijk waarom een initiatief belangrijk is en in welke mate het bijdraagt aan gemeentelijke en regionale opgaven. De resultaten worden samengebracht in de businesscase, zodat maatschappelijke waarde en financiële haalbaarheid in samenhang worden gewogen.

7 De brede financiële business case.

42

2. Financiële haalbaarheid De financiële analyse laat zien of een initiatief binnen gemeentelijke kaders uitvoerbaar is en welke risico’s of afhankelijkheden spelen. Belangrijk zijn: • investeringskosten (verwerving, bouw- en woonrijp maken, onderzoeken, plankosten); • verwachte opbrengsten (grondverkopen, bijdragen van derden, subsidies); • fasering van kosten en opbrengsten; • financieringswijze (grondexploitatie, kostenverhaal, bijdragen); • risico’s en onzekerheden. Ook de structurele effecten worden in beeld gebracht: toekomstige beheer- en onderhoudslasten, maar ook structurele baten (hogere WOZ-opbrengsten, vermeden kosten, maatschappelijke besparingen). Een tekort kan aanvaardbaar zijn wanneer het initiatief aantoonbaar bijdraagt aan urgente maatschappelijke doelen. 4.4 Werkwijze en proces De uitwerking van een BFBC volgt de bestaande werkstructuur van projectmatig werken: Fase

Activiteiten

Product

1. Intake

Initiatief verkennen; bepalen of een BFBC nodig is.

Intakeverslag en eerste inschatting.

2. Analyse

Gegevens verzamelen over maatschappelijke waarde, kosten, risico’s.

Concept-breedteanalyse.

3. Afstemming

Interne toets door Financiën, Grondzaken, Beleid.

Concept-BFBC (met scenario’s).

4. Besluitvorming

Advies aan college over rolkeuze, budget of samenwerking.

Definitieve BFBC als bijlage bij besluit.

De coördinatie ligt bij het cluster grondzaken, in afstemming met de projectleider en de beleidsafdelingen.

43

44

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=cff6aa3c-2f83-40ff-9bec-dff8b1e317b6