13f. Gebiedsbescherming (bijlage MER).pdf
Tekst van het document
GEBIEDSBESCHERMING WINDPARK CAPRICE TE ANGEREN
Rapportage gebiedsbescherming Windpark Caprice te Angeren Opdrachtgever
Bosch & van Rijn Franz-Lisztplantsoen 200 (1e verdieping) 3533 JG Utrecht
Rapportnummer Versienummer
7083.002 D2
Status
Eindrapportage
Datum
25 mei 2021
Vestiging
Brabant Heinz Moormannstraat 1b 5831 AS Boxmeer 0485 - 581818 boxmeer@econsultancy.nl
Opsteller
ir. T. Leeuwis & ing. R.M. Sanders
Paraaf
Kwaliteitscontrole
ing. R.J. Stoffer & drs. J.G.T. Driessen
Paraaf
Kwaliteitszorg Econsultancy is lid van het Netwerk Groene Bureaus (NGB). Het NGB is een vereniging van ecologische advies- en onderzoeksbureaus die werkt aan de kwaliteit van advisering gericht op natuur, landschap, water, milieu en ruimte en die de belangen behartigt van groene adviesbureaus. Het Netwerk hanteert een gedragscode die opdrachtgevers en andere belanghebbenden een basis biedt om de leden aan te spreken op de kwaliteit van hun werk. Econsultancy werkt volgens een dynamisch kwaliteits- en milieusysteem, zoals beschreven in het kwaliteits- en milieuhandboek. Ons kwaliteits- en milieusysteem is gecertificeerd volgens de eisen in de NEN-EN-ISO 9001 en NEN-EN-ISO 14001. Betrouwbaarheid Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving ten aanzien van natuurwetgeving. Het onderzoek betreft een momentopname en geeft een inschatting van de geschiktheid van de onderzoekslocatie voor beschermde soorten en het al dan niet voorkomen van soorten. De gebruikte informatie omtrent verspreiding van soorten is deels afkomstig uit de NDFF en mag niet zonder toestemming worden verstrekt aan derden of op enige andere wijze openbaar gemaakt worden.
Econsultancy accepteert op voorhand geen aansprakelijkheid ten aanzien van mogelijke beslissingen die de opdrachtgever naar aanleiding van het door Econsultancy uitgevoerde onderzoek neemt.
INHOUDSOPGAVE 1
INLEIDING .................................................................................................................................. 1
2
GEBIEDSBESCHRIJVING ......................................................................................................... 2 2.1 2.2 2.3
3
Huidig gebruik projectlocatie en omgeving ....................................................................... 2 Toekomstig gebruik van de projectlocatie en voorgenomen ingrepen ............................. 3 Ligging ten opzichte van de Natura 2000 ......................................................................... 4
BESCHRIJVING NATURA 2000 ................................................................................................ 5 3.1 3.2 3.3
Beschermde habitattypes ................................................................................................. 5 Habitatrichtlijnsoorten ....................................................................................................... 6 Vogelrichtlijnsoorten ......................................................................................................... 6
4
OVERZICHT VAN DE NATIONALE NATUURWETGEVING ..................................................... 9
5
ONDERZOEKSMETHODIEK ................................................................................................... 10
6
STORINGSFACTOREN NATURA 2000 .................................................................................. 12 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9
Oppervlakteverlies .......................................................................................................... 12 Versnippering.................................................................................................................. 13 Verzuring en vermesting door N-depositie vanuit de lucht ............................................. 13 Verstoring door licht ........................................................................................................ 14 Verstoring door geluid .................................................................................................... 15 Verstoring door trilling ..................................................................................................... 15 Optische verstoring ......................................................................................................... 16 Verstoring door mechanische effecten ........................................................................... 16 Verandering in populatiedynamiek ................................................................................. 17
7 POTENTIEEL VOORKOMEN HABITATEN VOGELRICHTLIJNSOORTEN OP ONDERZOEKSLOCATIE.................................................................................................................... 18 7.1 7.2 7.3 8
PASSENDE BEOORDELING ................................................................................................... 20 8.1 8.2 8.3
9
Habitatrichtlijnsoorten ..................................................................................................... 18 Vogelrichtlijnsoorten ....................................................................................................... 19 Verstoring wespendief en Natura 2000-gebied de Veluwe ............................................ 19
Sterfte van vogels ........................................................................................................... 20 Verstoring, barrièrewerking en verlies leefgebied vogels ............................................... 22 Verstoring habitatrichtlijnsoorten .................................................................................... 23
CUMULATIE ............................................................................................................................. 24 9.1 9.2 9.3
Beschrijving resultaten natuurtoetsing cumulatieprojecten ............................................ 25 Effecten op instandhoudingsdoelen inclusief cumulatie ................................................. 27 Effecten ten opzichte van voorgaande bouwlocaties ..................................................... 28
10
GROENE ONTWIKKELINGSZONE ......................................................................................... 29
11
SAMENVATTING EN CONCLUSIES ....................................................................................... 31
7083.002
1
INLEIDING
Econsultancy heeft van Bosch & van Rijn opdracht gekregen voor het uitvoeren van een toetsing gebiedsbescherming ten behoeve van de realisatie van Windpark Caprice te Angeren. De toetsing gebiedsbescherming heeft als doel vast te stellen of er op grond van objectieve gegevens kan worden uitgesloten dat het plan, afzonderlijk of in combinatie met andere plannen, (significante) gevolgen kan hebben voor de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied “Rijntakken” en/of de essentiële kenmerken en waarden van de Groene Ontwikkelingszone. Econsultancy is lid van de branchevereniging "Netwerk Groene Bureaus" en werkt volgens de door het Netwerk opgestelde gedragscode en protocollen.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 1 van 31
2 2.1
GEBIEDSBESCHRIJVING Huidig gebruik projectlocatie en omgeving
De projectlocatie is gelegen nabij de Scherpekamp (ong.), circa 1,5 en 2 kilometer ten (zuid)oosten van de kern van Angeren. Volgens de topografische kaart van Nederland, kaartblad 40W (schaal 1:25.000), zijn de coördinaten van het midden van de projectlocatie X = 195.928, Y = 436.111. In figuur 1 is de topografische ligging van de projectlocatie weergegeven.
Figuur 1. Topografische ligging van de projectlocatie (gele stip).
De projectlocatie betreft de nieuwbouwlocaties van een tweetal windturbines, welke op en nabij het terrein van B.V. Steenfabriek Huissenswaard gerealiseerd worden. De noordelijke bouwlocatie is gelegen op het noordwestelijk deel van het terrein van de steenfabriek. De zuidelijke locatie is gelegen op het agrarisch perceel aldaar. Aangrenzend ten noorden van de steenfabriek is Peters Maritiem gelegen met bijbehorend erf. De omgeving wordt verder gekenmerkt door het agrarische buitengebied welke toebehoort tot de Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder. Ten oosten is de Nederrijn gelegen. In figuur 2 is een luchtfoto van de projectlocatie en de directe omgeving weergegeven. De figuren 3 t/m 8 geven een impressie van de projectlocatie, middels foto’s die zijn genomen tijdens het veldbezoek.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 2 van 31
Figuur 2. Luchtfoto projectlocatie en directe omgeving.
Figuur 3. Noordelijke bouwlocatie (gele pijl) met omliggend terrein.
Figuur 4. Detailfoto van grondwal waarop noordelijke windturbine gerealiseerd wordt.
Figuur 5. Aangrenzende agrarische percelen.
Figuur 6. Zuidelijke bouwlocatie met schapen.
Figuur 7. Zuidelijke bouwlocatie.
Figuur 8. Aangrenzend perceel.
2.2
Toekomstig gebruik van de projectlocatie en voorgenomen ingrepen
De initiatiefnemer is voornemens windpark Caprice te realiseren, bestaande uit een tweetal windturbines, op het terrein van B.V. Steenfabriek Huissenswaard. Aangezien het twee windturbines betreft (en onder de 15 MW blijft) geldt er geen m.e.r.-plicht. Beide windturbines zijn (deels) gelegen binnen het Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 3 van 31
2.3
Ligging ten opzichte van de Natura 2000
In de meest recente kaarten van de Natura 2000 ligt het plangebied binnen het Natura 2000-gebied “De Rijntakken”. De zuidelijke windturbine is geheel gelegen binnen het Natura 2000-gebied en de noordelijke windturbine valt met de wiekoverslag binnen het gebied. In figuur 9 is de ligging van de windturbines ten opzichte van het Natura 2000-gebied weergegeven. In figuur 10 is de toekomstige situatie van de projectlocatie weergegeven.
Figuur 9. Ligging van de windturbines ten opzichte van het Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’.
Figuur 10. Toekomstige situatie projectlocatie.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 4 van 31
3
BESCHRIJVING NATURA 2000
De instandhoudingsdoelen van de beschermde habitattypes, de habitatrichtlijnsoorten en de vogelrichtlijnsoorten mogen door de voorgenomen realisatie van het windmolenpark niet in het geding komen. Onderstaand wordt beschreven wat deze instandhoudingsdoelen zijn voor de verschillende onderdelen. 3.1 Beschermde habitattypes Het habitatrichtlijngebied bevat in totaal 14 beschermde habitattypes. In tabel I wordt aangegeven welke habitattypes dit zijn en wordt de oppervlakte- en kwaliteitsdoelstelling per type weergegeven. De habitattypen die binnen de invloedssfeer van de werkzaamheden vallen zijn “H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden”, “H5610A Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver)”, “Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen)” en “Droge hardhoutooibossen”. Deze staan dikgedrukt aangegeven in de tabel. Tabel I: De verschillende habitattypes binnen Natura 2000-gebied “Rijntakken” met de doelstellingen per habitat ( ‘=’ = behoud en ‘↑’ = toename)
Habitats H3150 – Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
Opp. ↑
Kwaliteit ↑
H3260B – Beken en rivieren met waterplanten (grote fonteinkruiden)
↑
=
H3270 – Slikkige rivieroevers
↑
↑
H6120 - Stroomdalgraslanden
↑
↑
H6430A – Ruigten en zomen (moerasspirea)
=
=
H6430B – Ruigten en zomen (harig wilgenroosje)
=
=
H6430C – Ruigten en zomen (droge bosranden)
↑
↑
H6510A – Glanshaver en vossenstaarthooilanden (glanshaver)
↑
↑
H6510B – Glanshaver en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart)
↑
↑
H9120 – Beuken-eikenbossen met hulst
↑
↑
H91E0A – Vochtige alluviale bossen (zachthoutooibossen)
=
↑
H91E0B – Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen)
↑
↑
H91E0C – Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen)
=
=
H91F0 – Droge hardhoutooibossen
↑
↑
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 5 van 31
3.2 Habitatrichtlijnsoorten Het habitatrichtlijngebied bevat in totaal 11 habitatrichtlijnsoorten van het Natura 2000-gebied “Rijntakken”. In tabel II wordt aangegeven welke soorten dit zijn en wordt de oppervlakte-, populatie- en kwaliteitsdoelstelling van het leefgebied per soort weergegeven. Tabel II: De verschillende habitatrichtlijnsoorten binnen Natura 2000-gebied “Rijntakken” met de doelstellingen per soort ( ‘=’ = behoud en ‘↑’ = toename)
Habitatrichtlijnsoorten H1095 – Zeeprik
Opp. ↑
Kwaliteit ↑
populatie ↑
H1099 – Rivierprik
↑
↑
↑
H1102 – Elft
=
=
↑
H1106 – Zalm
=
=
↑
H1134 – Bittervoorn
=
=
=
H1145 – Grote modderkruiper
↑
↑
↑
H1149 – Kleine modderkruiper
=
=
=
H1163 – Rivierdonderpad
=
=
=
H1166 – Kamsalamander
↑
↑
↑
H1318 – Meervleermuis
=
=
=
H1337 – Bever
=
↑
↑
3.3 Vogelrichtlijnsoorten In de Natura 2000 wordt onderscheid gemaakt tussen “Broedvogels” en “Niet-Broedvogels”. Het vogelrichtlijngebied van de “Rijntakken” bevat in totaal 12 “Broedvogel” vogelrichtlijnsoorten en 26 “NietBroedvogel” vogelrichtlijnsoorten. In tabel III en IV wordt aangegeven welke soorten dit zijn en wordt de oppervlakte- en kwaliteitsdoelstelling van het leefgebied en de doelstelling voor de populatie in het gebied per soort weergegeven. Tabel III: De verschillende “Broedvogel” vogelrichtlijnsoorten binnen Natura 2000-gebied “Rijntakken” met de leefgebiedsdoelstellingen en broedparendoelstellingen per soort ( ‘=’ = behoud en ‘↑’ = toename)
Vogelrichtlijnsoorten (Broedvogel) A004 – Dodaars
populatie 45
Opp. =
Kwaliteit =
A017 – Aalscholver
660
=
=
A021 – Roerdomp
20
↑
↑
A022 – Woudaapje
20
↑
↑
A119 – Porseleinhoen
40
↑
↑
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 6 van 31
A122 – Kwartelkoning
160
↑
↑
A153 – Watersnip
17
=
=
A197 – Zwarte Stern
240
=
=
A229 – IJsvogel
25
=
=
A249 – Oeverzwaluw
680
=
=
A272 – Blauwborst
95
=
=
A298 – Grote karekiet
70
↑
↑
Tabel IV: De verschillende “Niet-Broedvogel” vogelrichtlijnsoorten binnen Natura 2000-gebied “Rijntakken” met de leefgebiedsdoelstellingen en broedparendoelstellingen per soort ( ‘=’ = behoud en ‘↑’ = toename)
Vogelrichtlijnsoorten (Niet-Broedvogel) A005 – Fuut
populatie 570
Opp. =
Kwaliteit =
A017 – Aalscholver
1.300
=
=
A037 – Kleine zwaan
100
=
=
A038 – Wilde zwaan
30
=
=
A039 – Toendrarietgans (foerageergebied)
125
=
=
A039 – Toendrarietgans (slaap- en rustplaats)
2.800
=
=
A041 – Kolgans (foerageergebied)
35.400
=
=
A041 – Kolgans (slaap- en rustplaats)
180.100
=
=
A043 – Grauwe gans (foerageergebied)
8.300
=
=
A043 – Grauwe gans (slaap- en rustplaats)
21.500
=
=
A045 – Brandgans (foerageergebied)
920
=
=
A045 – Brandgans (slaap- en rustplaats)
5.200
=
=
A048 – Bergeend
120
=
=
A050 – Smient
17.900
=
=
A051 – Krakeend
340
=
=
A052 – Wintertaling
1.100
=
=
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 7 van 31
A053 – Wilde eend
6.100
=
=
A054 – Pijlstaart A056 – Slobeend
130 400
= =
= =
A059 – Tafeleend
990
=
=
A061 – Kuifeend
2.300
=
=
A068 – Nonnetje
40
=
=
A125 – Meerkoet
8.100
=
=
A130 – Scholekster
340
=
=
A140 – Goudplevier
140
=
=
A142 – Kievit
8.100
=
=
A151 – Kemphaan
1.000
=
=
A156 – Grutto
690
=
=
A160 – Wulp
850
=
=
A162 – Tureluur
65
=
=
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 8 van 31
4
OVERZICHT VAN DE NATIONALE NATUURWETGEVING
Dit hoofdstuk geeft achtergrondinformatie over de natuurwetgeving waaraan de voorgenomen ingreep op de onderzoekslocatie wordt getoetst op het gebied van de Wet natuurbescherming, onderdeel gebiedsbescherming. Indien een plangebied in of nabij een beschermd gebied is gelegen, dan dient te worden bepaald of er een (extern) effect valt te verwachten. Het gaat daarbij om Natura 2000-gebieden. Natura 2000 is de benaming voor een Europees netwerk van natuurgebieden waarin belangrijke flora en fauna voorkomen, gezien vanuit een Europees perspectief. Met Natura 2000 wil men deze flora en fauna duurzaam beschermen. De staatssecretaris van Economische Zaken heeft voor Nederland ruim 160 Natura 2000-gebieden aangewezen. Gezamenlijk hebben ze een oppervlak van ruim 1,1 miljoen hectare. Ze maken deel uit van een samenhangend netwerk van natuurgebieden in de Europese Unie die zijn aangewezen op grond van de vogelrichtlijn en habitatrichtlijn. Het doel van Natura 2000 is het keren van de achteruitgang van de biodiversiteit. Binnen een gebied kan spanning optreden tussen economie en ecologie. In een zogenaamd beheerplan leggen Rijk en provincies vast welke activiteiten, op welke wijze mogelijk zijn. Uitgangspunt is steeds het realiseren van ecologische doelen met respect voor en in een zorgvuldige balans met wat particulieren en ondernemers willen.
Het opstellen gebeurt daarom in overleg met alle direct betrokkenen, zoals beheerders, gebruikers, omwonenden, gemeenten, natuurorganisaties en waterschappen. Samen geven ze invulling aan beleven, gebruiken en beschermen. Daar draait het om in de Nederlandse Natura 2000-gebieden (bron: Regiegroep Natura 2000). Het is verboden zonder vergunning van gedeputeerde staten een project te realiseren dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000gebied. (artikel 2.7, lid 2). Handelingen die een negatieve invloed hebben op Natura 2000-gebieden, worden slechts onder strikte voorwaarden toegestaan. Een vergunning is vereist. Door middel van het Nederlandse vergunningsstelsel wordt een zorgvuldige afweging gewaarborgd. De vergunningen zullen beoordeeld en afgegeven worden door de desbetreffende provincie.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 9 van 31
5
ONDERZOEKSMETHODIEK
Het onderzoek is uitgevoerd middels het verrichten van een veldbezoek en een bureauonderzoek. Op deze wijze is inzicht verkregen in de aanwezigheid van geschikt habitat en de daarbij te verwachten habitat- en vogelrichtlijnsoorten, gesitueerd op of nabij de onderzoekslocatie. Het veldbezoek is afgelegd op 17 januari 2019. Tijdens dit veldbezoek is de gehele onderzoekslocatie, alsmede de directe omgeving beoordeeld. Gedurende het veldbezoek is gelet op de mogelijke aanwezigheid van beschermde en bedreigde soorten op basis van het aanwezige habitat. Verder is aan de hand van verspreidingsatlassen, andere standaardwerken en op basis van “expert judgement” nagegaan welke bijzondere planten- en diersoorten er voor kunnen komen op de onderzoekslocatie en zijn omtrent gebiedsbescherming gegevens van de provincie Gelderland. Actuele verspreidingsgegevens van flora en fauna zijn uit de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) opgevraagd. De mogelijke storingsfactoren zijn gegenereerd door de “effectenindicator” van het Ministerie van Economische Zaken, aangevuld met “expert judgement”. De mogelijke invloed van de voorgenomen realisatie van het windpark wordt besproken per mogelijke storingsfactor in zowel de aanlegfase als de gebruiksfase.
Verder zal er dieper worden ingegaan op verstoring van de vogelrichtlijnsoorten en de habitatrichtlijnsoorten in zowel de aanlegfase als de gebruiksfase. Eerst wordt een globale toetsing uitgevoerd om te beoordelen of potentieel effecten op kunnen treden. Indien effecten niet op voorhand uitgesloten kunnen worden, zal het benodigd zijn dieper in te gaan in de details van de voorgenomen plannen en de instandhoudingsdoelen van de Natura 2000, om te bepalen of de instandhoudingsdoelen van de Natura 2000 niet in het geding komen. Op de factoren waar dit van toepassing is, zal de Passende Beoordeling uitgevoerd worden, waardoor een conclusie getrokken kan worden over de effecten van de voorgenomen plannen op de instandhoudingsdoelen van de Natura 2000-gebieden. Voor de broedvogels zijn conform de werkwijze van Stelsel Natuur en Landschap (SNL) 5 veldrondes uitgevoerd in de periode van april t/m juli 2018. Binnen deze periode zijn vrijwel alle broedvogels actief op zoek naar een partner en daardoor goed te monitoren. Het aantal veldrondes is nodig omdat verschillende soorten op verschillende momenten in het seizoen het actiefst zijn en daardoor de aantallen goed inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Tijdens de veldronde is het plangebied zelf en circa 1,5 km rondom het plangebied onderzocht om een goed beeld te krijgen van de soorten en de aantallen van de broedvogels.
Tevens is op deze manier bepaald of jaarrond beschermde nesten aanwezig zijn die tijdens de aanlegfase van het windpark verloren kunnen gaan. Deze onderzoeksinspanning geeft onvoldoende informatie over niet-broedvogels (trekvogels en watervogels) die over het gebied heen vliegen. De potentiële negatieve effecten van de voorgenomen plannen op niet-broedvogels zijn bepaald aan de hand van 5 wintertellingen in de periode oktober tot en met november, tezamen met gegevens uit literatuur en verspreidingsgegevens, waarbij getoetst is aan de instandhoudingsdoelen met behulp van het “1%-criterium”. Om te toetsen aan de instandhoudingdoelen wordt gekeken of de 1%-mortaliteitsnorm wordt overschreden. Het “1%-criterium” is een eerste maatstaaf om te bepalen of de sterfte van dieren een significant negatief effect kan hebben op de staat van instandhouding van een soort, of dat het aantal slachtoffers zodanig laag is dat het als ‘verwaarloosbaar’ gezien kan worden en binnen de marge van
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 10 van 31
natuurlijke sterfte valt. Het Europese Hof van Justitie heeft het onderschreven als geaccepteerde methode voor windparken. Volgens dit criterium moet een lagere mortaliteit dan 1% van de totale jaarlijkse sterfte van de betrokken populatie (gemiddelde waarde) als acceptabele hoeveelheid worden beschouwd. In het geval van een passende beoordeling is de betrokken populatie de populatie van het Natura 2000-gebied. Het 1%-criterium is niet juridisch bindend, maar wordt vanwege het gebrek aan tegenbewijs en het gebrek aan een exactere toetsingsmethode als maatstaaf aangehouden. Het overschrijden van het 1%-criterium door de voorgenomen plannen betekent niet per definitie dat er een significant negatief effect op de gunstige staat van instandhouding van een soort optreedt. Wel betekent het dat nader getoetst zal moeten worden hoe de betrokken populatie zich zal ontwikkelen in aantallen om hier een conclusie over te kunnen trekken.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 11 van 31
6
STORINGSFACTOREN NATURA 2000
De toetsing van de mogelijke effecten is uitgevoerd aan de hand van de effectenindicator van het Ministerie van Economische Zaken. In de effectenindicator zijn de meest voorkomende storende factoren met betrekking tot Natura 2000-gebieden in het kader van diverse werkzaamheden beschreven. In tabel V staan vetgedrukt de storende factoren weergegeven die bij de toetsing worden beoordeeld. De niet vetgedrukte factoren kunnen op voorhand worden uitgesloten. Getoetst is aan zowel de gebruiksfase als de aanlegfase, te weten verstoring door de bouw van de windmolens en verstoring door het gebruik van de windmolens. Tabel V: Samenvatting van storingsfactoren 1. Oppervlakteverlies 2. Versnippering 3. Verzuring 4. Vermesting 5. Verzoeting 6. Verzilting 7. Verontreiniging 8. Verdroging 9. Vernatting 10. Verandering stroomsnelheid
11. Verandering overstromingsfrequentie 12. Verandering dynamiek substraat 13. Verstoring door geluid 14. Verstoring door licht 15. Verstoring door trilling 16. Optische verstoring 17. Verstoring door mechanische effecten 18. Verandering in populatiedynamiek 19. Bewuste verandering soortensamenstelling
* De vetgedrukte factoren worden bij de toetsing betrokken, de overige factoren zijn op voorhand niet aan de orde.
Per factor is beschreven of deze als gevolg van de voorgenomen ingreep in zijn algemeenheid kan plaatsvinden. Vervolgens wordt beschreven of het optreden van de verstorende factor tot negatieve effecten kan leiden. Niet iedere soort of habitat is even gevoelig voor de mogelijk optredende storende factoren. Uiteindelijk blijkt uit een analyse welke van onderstaande situaties aan de orde is: 1. Er is zeker geen negatief effect. Dit betekent dat er geen vergunning op grond van de Wet natuurbescherming nodig is. 2. Er is wel een mogelijk negatief effect, maar dit is zeker geen significant negatief effect. Dit betekent dat vergunningverlening aan de orde is. 3. Er is een kans op een significant negatief effect. Dit betekent dat vergunningverlening aan de orde is. Omdat er een kans op een significant negatief effect bestaat, is een passende beoordeling vereist. 6.1
Oppervlakteverlies
Kenmerk: Afname beschikbaar oppervlak leefgebied soorten en/of habitattypen. Interactie andere factoren: Verlies van oppervlakte leidt tot verkleining en in sommige gevallen ook tot versnippering van het leefgebied (zie aldaar). Een kleiner gebied heeft bovendien meer te leiden van randinvloeden: vaak is de kwaliteit van het leefmilieu aan de rand minder goed dan in het centrum van het gebied. Werking: Door afname van het beschikbare oppervlak neemt ook het aantal individuen van een soort af. Om duurzaam te kunnen voortbestaan moet elke soort uit een minimum aantal individuen bestaan; bij diersoorten wordt meestal van een minimum aantal paartjes (reproductieve eenheden) gesproken. Wanneer een populatie te klein wordt neemt de kans op uitsterven toe, zeker als deze populatie geen onderdeel uitmaakt van een samenhangend netwerk van leefgebieden. Bij een populatie die uit te weinig individuen bestaat, neemt ook de kans op inteelt toe en dus de genetische variatie af. Hierdoor
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 12 van 31
wordt een populatie kwetsbaar voor veranderingen ten gevolge van bijvoorbeeld predatie, extreme seizoensinvloeden of ziekten. Ook habitattypen kennen een ondergrens voor een duurzame oppervlakte. Analyse: De realisatie van de zuidelijke windturbine valt geheel binnen zowel het Habitatrichtlijngebied als het Vogelrichtlijngebied van de Natura 2000. Daarnaast komt de constructieweg van de zuidelijke windturbine binnen het Natura 2000-gebied te liggen. De noordelijke windturbine valt enkel met de wiekoverslag binnen de Natura 2000 en de constructieweg komt niet binnen het Natura 2000-gebied te liggen. Aangezien de zuidelijke bouwlocatie echter binnen de uitbreiding van de steenfabriek komt te liggen (figuur 10), beide windturbines buiten de invloedssfeer van het nabijgelegen habitattype ‘Glanshaver en vossenstaarthooilanden (glanshaver)’ komen te liggen en er ten opzichte van de habitat- en vogelrichtlijnsoorten geen negatieve effecten optreden (hoofdstuk 8), kunnen significant negatieve effecten ten aanzien van de instandhoudingsdoelen uitgesloten worden. 6.2
Versnippering
Kenmerk: Van versnippering is sprake bij het uiteenvallen van het leefgebied van soorten. Interactie andere factoren: Treedt op ten gevolge van verlies leefgebied of verandering in abiotische condities van het leefgebied. Kan leiden tot verandering in populatiedynamiek. Werking: Als het leefgebied niet meer voldoende groot is voor een populatie, of individuen van één populatie kunnen de verschillende leefgebieden niet meer bereiken, neemt de duurzaamheid van de populatie af. Een gevolg kan zijn een verandering op in de soortensamenstelling en het ecosysteem. Soorten zijn in verschillende mate gevoelig voor de versnippering van hun leefgebied. Het meest gevoelig zijn soorten met een gering verspreidingsvermogen, soorten die zich over de grond bewegen en soorten met een grote oppervlaktebehoefte. Versnippering door barrières zoals wegen en spoorlijnen leidt mogelijk ook tot sterfte van individuen en kan zo effect hebben op de populatiesamenstelling. Bij versnippering moet men altijd goed rekening houden met het schaalniveau van het populatienetwerk. Analyse: De realisatie van het windpark vindt zowel binnen het Habitatrichtlijngebied als het Vogelrichtlijngebied van de Natura 2000 plaats. Ook een deel van de constructiewegen komen binnen het Natura 2000-gebied te liggen. Derhalve wordt de Natura 2000 in kleinere gebieden opgedeeld.
Tevens wordt er een verbindingszone tussen twee Natura 2000 gebieden verbroken. Zowel in de aanlegfase als de gebruiksfase vindt versnippering plaats. De windturbines komen echter buiten de invloedssfeer van het nabijgelegen habitattype ‘Glanshaver en vossenstaarthooilanden (glanshaver)’ te liggen. Daarnaast treden er ten opzichte van de habitat- en vogelrichtlijnsoorten geen negatieve effecten op (hoofdstuk 8), waardoor significant negatieve effecten ten aanzien van de instandhoudingsdoelen zijn uit te sluiten. 6.3
Verzuring en vermesting door N-depositie vanuit de lucht
Kenmerk: Verzuring en vermesting van bodem of water is een gevolg van de uitstoot (emissie) van vervuilende gassen zoals NOx, NH3, SO2 en vluchtige organische stoffen (VOS), veroorzaakt door landbouw, industrie en/of (vracht)verkeer. Deze verzurende stoffen komen via lucht of water in de grond terecht en leiden aldus tot het zuurder worden van het biotische milieu. Vermesting is de 'verrijking' van ecosystemen door stikstofdepositie vanuit de lucht (droge en natte neerslag van ammoniak en stikstofoxiden), en door nitraat- en fosfaataanvoer via het oppervlaktewater.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 13 van 31
Interactie met andere factoren: De effecten van verzurende stoffen zijn niet altijd te scheiden van die van vermestende stoffen, omdat een deel van de verzurende stoffen ook vermestend werkt (aanvoer van stikstof). Vermesting (en verzuring) kunnen op hun beurt leiden tot verontreiniging van het oppervlakte- en grondwater. Werking: Verzuring leidt tot een directe of indirecte afname van de buffercapaciteit (het neutralisatievermogen) van bodem of water. Op termijn resulteert dit proces in een daling van de zuurgraad. Hierdoor zullen voor verzuring gevoelige soorten verdwijnen, wat kan resulteren in een verandering van het habitattype en daarmee mogelijk het verdwijnen van typische (dier)soorten, zoals bijvoorbeeld amfibieën en reptielen die voor hun voortplanting afhankelijk zijn van waterlichamen. De groei in veel natuurlijke landecosystemen zoals bossen, vennen en heidevelden worden gelimiteerd door de beschikbaarheid van stikstof. Het gevolg van stikstofdepositie is dat deze extra stikstof extra groei geeft. Daarbij is de beschikbaarheid van stikstof bepalend voor de concurrentieverhoudingen tussen de plantensoorten. Als de stikstofdepositie boven een bepaald kritisch niveau komt, neemt een beperkt aantal plantensoorten sterk toe ten koste van andere plantensoorten.
Dit heeft ook effect op de fauna doordat hierdoor verandering van het leefgebied optreedt, waardoor een gebied ongeschikt wordt als bijvoorbeeld broed- of foerageergebied. Analyse: Bij de realisatie van het Windpark zal enkel gedurende de aanlegfase stikstofdepositie plaatsvinden, wat mogelijk negatieve gevolgen kan hebben voor stikstofgevoelige habitattypen binnen omliggende beschermde natuurgebieden. Dit als gevolg van de inzet van mobiele werktuigen en door de verkeersbewegingen van het werkverkeer. De berekening van het projecteffect is verricht met behulp van het programma AERIUS Calculator. Voor een uitgebreide analyse wordt verwezen naar de in april 2021, door Econsultancy, opgestelde “Notitie gebiedsbescherming (7083.002, versie 4) Scherpekamp 3 te Angeren”. 6.4
Verstoring door licht
Kenmerk: Verstoring door kunstmatige lichtbronnen, zoals licht uit woonwijken en industrieterreinen, glastuinbouw etc. Interactie andere factoren: geen. Werking: Kunstmatige verlichting van de nachtelijke omgeving kan tot verstoring van het normale gedrag van soorten leiden. Naar mogelijke effecten is nog vrij weinig onderzoek gedaan. Veel kennis gaat daarom nog niet verder dan het kwalitatief signaleren van risico’s. Met name schemer- en nacht actieve dieren kunnen last hebben van verstoring door licht, doordat zij juist aangetrokken worden of verdreven door de lichtbron. Hierdoor raakt bijvoorbeeld hun ritme ontregeld of verlichte delen van het leefgebied worden vermeden. Analyse: De periode waarbinnen de aanlegfase van de windturbines plaatsvindt is nog niet bekend. Indien dit plaatsvindt in de winterperiode, buiten het broedseizoen, zullen vanwege de late zonsopkomst de werkzaamheden ook nog enkele uren in de ochtendschemer plaats kunnen vinden en zal hier extra verlichting aanwezig zijn. De bouwlocaties bevinden zich binnen een onderdeel van het Natura 2000-gebied. Daarnaast bevinden de bouwlocaties zich in de directe nabijheid van de steenfabriek, die al voor (licht)overlast zorgt. Tijdens de gebruiksfase zal een licht op de kop van de windturbines aanwezig zijn. Deze is op heldere dagen zichtbaar vanuit het Natura 2000-gebied.
Het betreft echter een enkele lichtbron die geen verstorend effect op soorten in de Natura 2000 zal hebben. Er kan derhalve zowel in de aanlegfase en de gebruiksfase een toename aan geluidsverstoring plaats-
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 14 van 31
vinden door de voorgenomen plannen en enige toename aan lichthinder is dan ook voorzien. Verstoring door licht op de instandhoudingsdoelen van de Natura 2000 zijn op voorhand uit te sluiten. 6.5
Verstoring door geluid
Kenmerk: Verstoring door onnatuurlijke geluidsbronnen; permanent zoals geluid wegverkeer dan wel tijdelijk zoals geluidsbelasting bij evenementen. Geluid is een hoorbare trilling, gekenmerkt door geluidsdruk en frequentie. Interactie andere factoren: Treedt vaak samen met visuele verstoring op door bijvoorbeeld vlieg- en autoverkeer, manifestaties etc. Werking: Logischerwijs zijn alleen diersoorten gevoelig voor directe effecten van geluid. Geluid sec is een belangrijke factor in de verstoring van fauna. De verstoring door geluid wordt beïnvloed door het achtergrondgeluid en de duur, frequentie en sterkte van de geluidsbron zelf. Geluidsbelasting kan leiden tot stress en/of vluchtgedrag van individuen. Dit kan vervolgens weer leiden tot het verlaten van het leefgebied of bijvoorbeeld een afname van het reproductieproces. In bepaalde gevallen kan ook gewenning optreden, in het bijzonder bij continu geluid. Voor zeezoogdieren en vogels is in bepaalde gevallen deze dosiseffect relatie goed gekwantificeerd. Analyse: De zuidelijke windturbine komt geheel binnen het Natura 2000-gebied te liggen en de noordelijke windturbine met de wiekoverslag. Bij broedvogels wordt in de regel een ordegrootte van 100 tot 200 m aangehouden waarbinnen verstorende effecten kunnen optreden (D. Kleijn, 2008).
Er kan derhalve zowel in de aanlegfase en de gebruiksfase een toename aan geluidsverstoring plaatsvinden door de voorgenomen plannen. Direct naast het plangebied is echter reeds een steenfabriek aanwezig, waar regelmatig geluid producerende werkzaamheden plaatsvinden en zwaar vrachtverkeer vanen naar de fabriek rijdt. Door de aanwezige geluidsverstoring is het niet waarschijnlijk dat vogelrichtlijnsoorten binnen 200 meter van het plangebied een nestlocatie hebben. Tevens is het habitat binnen 200 meter van de planlocaties niet optimaal geschikt voor de aangewezen broedvogel vogelrichtlijnsoorten. Enige toename aan geluidsverstoring is wel voorzien. Het is echter op voorhand uit te sluiten dat deze toename een significant negatief effect op de instandhoudingsdoelen van de Vogelrichtlijnsoorten heeft. 6.6
Verstoring door trilling
Kenmerk: Er is sprake van trillingen in bodem en water als dergelijke trillingen door menselijke activiteiten veroorzaakt worden, zoals bij boren, heien, draaien van rotorbladen etc. Interactie andere factoren: Kan vooral samen optreden met verstoring door geluid. Werking: Trilling kan leiden tot verstoring van het natuurlijke gedrag van soorten. Individuen kunnen tijdelijk of permanent verdreven worden uit hun leefgebied. Over het daadwerkelijke effect van trilling is nog zeer weinig bekend. Naar het effect op zeezoogdieren is wel onderzoek verricht. Analyse: Vergelijkbaar met verstoring door geluid. Vanwege de reeds aanwezige trillingsverstoring van de steenfabriek is het niet waarschijnlijk dat habitat- en/of vogelrichtlijnsoorten hun nestlocatie/vaste rust- en verblijfplaats binnen 200 meter van het plangebied hebben. Enige toename aan verstoring door trilling is wel voorzien. Het is echter op voorhand uit te sluiten dat deze toename een significant negatief effect op de instandhoudingsdoelen van de Vogelrichtlijnsoorten heeft.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 15 van 31
6.7
Optische verstoring
Kenmerk: Optische verstoring betreft verstoring door de aanwezigheid en/of beweging van mensen dan wel voorwerpen die niet thuishoren in het natuurlijke systeem. Interactie andere factoren: Treedt vaak samen op met verstoring door geluid (in geval van recreatie) of trilling en licht (in geval van voertuigen, schepen). Werking: Optische verstoring leidt vooral tot vluchtgedrag van dieren. De soort reageert bijvoorbeeld op beweging omdat een potentiële vijand wordt verwacht. Andersom kan optische verstoring juist ook het uitzicht van soorten beperken waardoor zij potentiële vijanden niet zien naderen. De daadwerkelijke effecten zijn zeer soortspecifiek en hangen van de schuwheid van de soort en de mate waarin gewenning optreedt. Bovendien kunnen de effecten afhankelijk zijn van de periode van de levenscyclus van de soort: in de broedtijd zijn soorten over het algemeen schuwer en dus gevoeliger voor optische verstoring. Analyse: De optische verstoring van soorten kan veroorzaakt worden door windturbines, aangezien het een bewegend element is wat vluchtgedrag van dieren (voornamelijk vogels) op kan roepen. De windturbines komen binnen het Vogelrichtlijngebied te liggen. Bij broedvogels wordt in de regel een ordegrootte van 100 tot 200 m aangehouden waarbinnen verstorende effecten kunnen optreden.
Voor niet-broedvogels wordt een lager aantal foeragerende en rustende individuen waargenomen tot 500 meter van de windturbine bij bijvoorbeeld ganzen (D. Kleijn 2008). Derhalve zal een deel van het foerageergebied van bepaalde soorten binnen de Rijntakken minder intensief benut worden. Het is niet op voorhand uit te sluiten dat de instandhoudingsdoelen van de Natura 2000 op het gebied van optische verstoring in het geding komen. In hoofdstuk 8 wordt bekeken of er significante optische verstoring op zal treden. 6.8
Verstoring door mechanische effecten
Kenmerk: Onder mechanische effecten vallen verstoring door betreding, golfslag, luchtwervelingen etc. die optreden ten gevolge van menselijke activiteiten. De oorzaken en gevolgen zijn bij deze storende factor zeer divers. Interactie andere factoren: Verstoring kan samenvallen met verstoring door geluid, licht en trilling. Werking: Deze storende factor kan leiden tot een verandering van het habitattype en/of verstoring of het doden van fauna-individuen. Bij habitattypen treedt de verstoring/verandering vaak op ten gevolge van recreatie of bijvoorbeeld militaire activiteiten. Het effect is zeer afhankelijk van de kwetsbaarheid (gevoeligheid) van het habitattype. Waterrecreatie en scheepvaart leiden tot golfslag, hetgeen effect kan hebben op de oeverbegroeiing en waterfauna. Luchtwervelingen van bijvoorbeeld windmolens kunnen leiden tot vogelsterfte. Analyse: Door de realisatie van windmolens wordt plaatselijk wel luchtwerveling gegenereerd, wat onder mechanische effecten valt. Dergelijke luchtwervelingen vinden echter alleen op rotorhoogte plaats. Vanwege de grootte van de turbines is het zeer onwaarschijnlijk dat dergelijke verstoringen een effect hebben op het Natura 2000-gebied. Het is redelijkerwijs op voorhand uit te sluiten dat de instandhoudingsdoelen van de Natura 2000 op het gebied van verstoring door mechanische effecten in het geding komen.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 16 van 31
6.9
Verandering in populatiedynamiek
Kenmerk: De storende factor verandering in populatiedynamiek treedt op indien er een direct effect is van een activiteit op de populatie-opbouw en/of populatiegrootte. Er wordt hier vooral gedoeld of de situatie wanneer er sprake van sterfte van individuen door wegverkeer, windmolens, of door jacht of visserij. Interactie andere factoren: Veel storende factoren leiden op hun beurt – dus indirect - tot een verandering in populatiedynamiek. Deze storende factor zit namelijk aan het einde van de effectketen. Gevolg: Bewuste, menselijke ingrepen op populatieniveau kunnen leiden tot directe problemen en problemen in de toekomst. Een verandering in populatieomvang is een direct effect. Een verandering in populatie-opbouw (verandering van de verhouding sterfte-reproductie) leidt in de toekomst tot effecten. Zowel minder organismen (een kleinere populatie) en zeker een verandering in samenstelling van de populatie (bijv. meer oude dieren) kunnen leiden tot een verandering in de geboorte/sterfte ratio. En daarmee kan er iets veranderen in de populatiedynamiek (het gedrag in de tijd). Dit kan uiteindelijk leiden tot het (tijdelijk) verdwijnen van soorten, waardoor het evenwicht van het ecosysteem verschuift. De gevoeligheid is sterk afhankelijk van diverse populatiekenmerken zoals de generatietijd van een soort en de huidige grootte van populaties.
Vooralsnog zijn alle soorten als ‘gevoelig’ gescoord. Analyse: Windturbines kunnen sterfte van dieren veroorzaken. Dit geldt in de gebruiksfase voornamelijk voor vogels en vleermuizen, maar bij de aanlegfase kunnen ook andere soorten verstoord en/of gedood worden. De windturbines vallen binnen het Habitatrichtlijngebied en Vogelrichtlijngebied. Derhalve is het niet op voorhand uit te sluiten dat vogelrichtlijnsoorten en/of habitatrichtlijnsoorten die hun nestlocatie/vaste rust en verblijfplaats in de Natura 2000 hebben slachtoffer worden van de windmolens. Dit geldt voor zowel de aanlegfase als de gebruiksfase. Omdat significante effecten niet op voorhand uit te sluiten zijn, is vergunningverlening aan de orde en dient een passende beoordeling uitgevoerd te worden. In hoofdstuk 7 en hoofdstuk 8 zal verder ingegaan worden op de geschiktheid van het plangebied voor de habitatrichtlijnsoorten en de vogelrichtlijnsoorten en een beoordeling van de potentiële effecten gemaakt worden aan de hand van een passende beoordeling.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 17 van 31
7
7.1
POTENTIEEL VOORKOMEN ONDERZOEKSLOCATIE
HABITAT-
EN
VOGELRICHTLIJNSOORTEN
OP
Habitatrichtlijnsoorten
Meervleermuis: De meervleermuis is de enige vleermuissoort die als Habitatrichtlijnsoort voor de Rijntakken gerekend wordt. Volgens de NDFF zijn op de onderzoekslocatie geen waarnemingen van vleermuizen gedaan. Het is echter bekend dat de rivier de Nederrijn één van de biotopen van de meervleermuis is. In het oosten van het land is het echter wel een zeldzame soort. De meervleermuis jaagt in snelle rechtlijnige vlucht in lange trajecten vlak boven groot open water en langs oevers van plassen, meren, kanalen, rivieren en vaarten. Ook worden regelmatig meervleermuizen waargenomen boven vochtige weilanden en bosranden, binnen een straal van 500 meter van water. De onderzoekslocatie bevat vochtige weilanden binnen 500 meter van de Nederrijn, waardoor aanwezigheid van de meervleermuis op de onderzoekslocatie niet op voorhand is uit te sluiten. Tijdens het vleermuisonderzoek (Econsultancy, rapport: 7083.001) is speciale aandacht gevestigd op de aanwezigheid van meervleermuizen op de onderzoekslocatie. De meervleermuis is tijdens geen van de veldbezoeken waargenomen, waardoor redelijkerwijs is uit te sluiten dat de onderzoekslocatie een functie heeft voor meervleermuizen met een vaste rust- en verblijfplaats in Natura 2000-gebied “De Rijntakken”.
Vissen: De volgende vissensoorten zijn habitatrichtlijnsoorten van het nabij gelegen Natura 2000gebied de Rijntakken: beekprik, rivierprik, bittervoorn, elft, zalm, grote modderkruiper, kleine modderkruiper en rivierdonderpad. Volgens de NDFF zijn op het plangebied zelf geen waarnemingen van vissen gedaan. In de sloot nabij de zuidelijke bouwlocatie kan potentieel wel de kleine modderkruiper voorkomen. Behalve de Nederrijn zelf is op de onderzoekslocatie de sloot nabij de zuidelijke bouwlocatie het enige oppervlaktewater wat het gehele jaar waterhoudend is. Door de geringe hoeveelheid waterplanten en de lage waterkwaliteit is van de habitatrichtlijnsoorten alleen de kleine modderkruiper enigszins te verwachten. De betreffende watergang maakt deel uit van het Natura 2000-gebied. Kamsalamander: De kamsalamander is de enige amfibieënsoort die als Habitatrichtlijnsoort voor de Rijntakken wordt beschreven. Volgens de NDFF zijn op de onderzoekslocatie en in de directe omgeving geen waarnemingen van de kamsalamander gedaan. Het aanwezige oppervlaktewater is niet geschikt als voortplantingswater van de kamsalamander. Ook het dichtstbijzijnde oppervlaktewater in de Natura 2000 is niet geschikt voor de kamsalamander vanwege de grote hoeveelheid vis en het gebrek aan goede beschutting. Op de onderzoekslocatie is tevens geen geschikt landhabitat voor de kamsalamander aanwezig.
De aanwezigheid van de kamsalamander op de onderzoekslocatie is op voorhand redelijkerwijs uit te sluiten. Bever: De bever is het enige grondgebonden zoogdier die als Habitatrichtlijnsoort voor de Rijntakken wordt beschreven. De bever is volgens de NDFF waargenomen langs de Nederrijn (oevers en uiterwaarden) ten oosten van de projectlocatie. Gezien de afwezigheid van geschikt habitat binnen de projectlocatie en het ontbreken van sporen zoals knaagsporen, uitwerpselen en wissels is het uitgesloten dat er negatieve effecten optreden ten aanzien van de bever.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 18 van 31
7.2
Vogelrichtlijnsoorten
In het Vogelrichtlijngebied van de Rijntakken zijn zowel “Broedvogel” en “Niet-Broedvogel” vogelrichtlijnsoorten aangewezen. Voor Broedvogels kunnen de instandhoudingsdoelen alleen in het geding komen wanneer individuen die in Rijntakken broeden verstoord, verwond en/of gedood kunnen worden door de voorgenomen plannen. De foerageerafstand van broedende vogels verschilt tussen soorten (van der Vliet et al., 2011). De dodaars, woudaap, porseleinhoen, kwartelkoning, watersnip, ijsvogel, blauwborst en grote karekiet foerageren tijdens het broeden alleen in de directe omgeving van het nest, waardoor uitgesloten kan worden dat individuen die broeden in het betreffende Natura 2000gebied op de onderzoekslocatie voorkomen. De roerdomp foerageert tot circa 400 meter van de nestlocatie waardoor deze tot aan de onderzoekslocatie kan komen tijdens het broedseizoen, indien zich binnen 400 meter van het plangebied een nest bevindt. In het broedvogelonderzoek (Econsultancy, rapport: 7083.001), waarin gekeken is naar broedvogels op de onderzoekslocatie zelf en in de omgeving, inclusief het dichtstbijzijnde deel van de Natura 2000, is vastgesteld dat zich geen nest van de roerdomp binnen 400 meter van de onderzoekslocatie bevindt, waardoor de aanwezigheid van de roerdomp op de onderzoekslocatie redelijkerwijs uitgesloten kan worden. De zwarte stern heeft een foerageerafstand van 2 kilometer.
De broedparen van de zwarte stern in Nederland zijn beperkt en daardoor volledig in beeld gebracht. De dichtstbijzijnde bekende broedlocatie van de zwarte stern ligt op circa 2,6 kilometer afstand van de onderzoekslocatie. Het is derhalve redelijkerwijs uit te sluiten dat de zwarte stern in het broedseizoen op de onderzoekslocatie voorkomt. De oeverzwaluw en aalscholver hebben een foerageerafstand van respectievelijk 6 en 70 kilometer. Tijdens het vogelonderzoek zijn de betreffende soorten niet waargenomen, waardoor het redelijkerwijs te stellen is dat de onderzoekslocatie niet intensief door deze soorten gebruikt wordt. Broedparen in de Rijntakken binnen deze afstand zijn echter niet volledig onderzocht, waardoor broedende individuen van deze soorten in de Rijntakken potentieel tot aan de onderzoekslocatie kunnen komen om te foerageren. Voor Niet-Broedvogels kunnen de instandhoudingsdoelen in het geding komen wanneer individuen verstoord, verwond en/of gedood worden door de voorgenomen plannen wanneer deze binnen Rijntakken verblijven om te rusten en/of te foerageren. Van de aangewezen Niet-Broedvogels foerageren de fuut en meerkoet buiten het broedseizoen alleen lokaal, waardoor deze niet op de onderzoekslocatie voorkomen vanuit hun rustplaats in de Natura 2000.
Verder staan de aalscholver en de duikeenden erom bekend dat deze alleen in de lengterichting van het water verplaatsen om te foerageren of om door te trekken. De onderzoekslocatie bevindt zich dwars op het water, waardoor het redelijkerwijs is uit te sluiten dat deze soorten op de onderzoekslocatie zelf voorkomen. Van de Vogelrichtlijnsoorten van de Rijntakken betreft dit de aalscholver, tafeleend en de kuifeend. De overige Vogelrichtlijnsoorten van de Rijntakken (zie tabel IV) bestaan uit ganzen, grondeleenden en steltlopers. Ganzen, grondeleenden en steltlopers zullen ook vanaf het water of de aangrenzende oeverlanden naar het binnendijkse agrarische gebied rondom de locatie vliegen om te foerageren. Aangezien ten zuiden en westen van de onderzoekslocatie geschikt agrarisch gebied aanwezig is voor dergelijke soorten, is het niet uit te sluiten dat enkele van de Vogelrichtlijnsoorten de onderzoekslocatie passeren vanuit hun rustplaats in het Natura 2000-gebied. 7.3
Verstoring wespendief en Natura 2000-gebied de Veluwe
De afstand van het plangebied tot het Natura 2000-gebied de Veluwe bedraagt ongeveer 11 km. Het landschap tussen het plangebied en de Veluwe betreft voornamelijk agrarische percelen en er is vrijwel geen bos aanwezig, het voornaamste habitat van de wespendief. Dit geldt tevens voor de directe omgeving van het plangebied. Derhalve is het niet aannemelijk dat er vliegroutes van een wespendief in de omgeving van het plangebied aanwezig zijn. Negatieve effecten ten aanzien van de wespendief als gevolg van de realisatie van de windmolens kan redelijkerwijs worden uitgesloten.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 19 van 31
8
PASSENDE BEOORDELING
Onderstaand wordt waar mogelijk op basis van reeds uitgevoerde veldbezoeken, verspreidingsgegevens en literatuur een inschatting gemaakt van de potentiële verstoring van vogel- en habitatrichtlijnsoorten. Hierbij wordt een onderscheidt gemaakt tussen broedvogels en niet-broedvogels. 8.1
Sterfte van vogels
8.1.1
Broedvogels
Aanlegfase: Tijdens de aanlegfase zal alleen sterfte van Broedvogels van de Vogelrichtlijn kunnen optreden wanneer bomen met nesten gekapt worden. In 2018 en 2019 is echter een volledig broedvogelonderzoek op de onderzoekslocatie uitgevoerd waarbij aanwezige nesten in kaart zijn gebracht. Alle vogelnesten zijn beschermd op het moment dat ze in gebruik zijn. De nesten van vogelrichtlijnsoorten zijn hierbij ook onderzocht. Op de onderzoekslocatie en de directe omgeving zijn geen nesten van Broedvogels van de Vogelrichtlijnsoorten van de Rijntakken aangetroffen. Derhalve zullen in de aanlegfase van de voorgenomen plannen geen dergelijke nesten verloren gaan en/of significant verstoord worden. Verder zou het verlies van een nest van een vogelrichtlijnsoort op de onderzoekslocatie geen invloed hebben op de instandhoudingsdoelen van het Natura 2000 gebied de Rijntakken aangezien instandhoudingsdoelen de broedparen in het gebied zelf beschrijven. Foeragerende vogels die broeden binnen de Natura 2000 zullen tijdens de aanlegfase niet sterven door de werkzaamheden. Het is redelijkerwijs uit te sluiten dat de instandhoudingsdoelen van het vogelrichtlijngebied onderdeel “Broedvogels” vanwege vogelsterfte in het geding komen tijdens de aanlegfase van de voorgenomen plannen.
Gebruiksfase: De sterfte van broedvogels in de gebruiksfase beschrijft de mogelijke aanvaringsslachtoffers door de bewegende windturbines van de vogelrichtlijnsoorten onderdeel “Broedvogels”. In hoofdstuk 7 is beschreven dat de aalscholver en oeverzwaluw op de onderzoekslocatie voor kunnen komen. Onderstaand zal een inschatting gemaakt worden voor welke soorten het op voorhand is uit te sluiten dat de instandhoudingsdoelen in het geding komen vanwege aanvaringsslachtoffers en voor welke soorten er een groter risico is en dieper onderzocht is of de effecten significant kunnen zijn. De aalscholver is gespecialiseerd in het vangen van vis. Hiervoor is hij afhankelijk van groter open water met grote hoeveelheden vis. Dit is op en direct rondom de onderzoekslocatie niet aanwezig. Verder staat de aalscholver er om bekend dat hij zich in de lengte van oppervlaktewater (de IJssel) verplaatst, waardoor de aalscholver niet snel langs de onderzoekslocatie komt. Tevens zijn tijdens het broedvogelonderzoek 2018/2019 geen broedende aalscholvers waargenomen. Het aanvaringsrisico voor de aalscholver is derhalve minimaal. Het is op voorhand uit te sluiten dat de instandhoudingsdoelen van de aalscholver door de voorgenomen plannen in het geding komen. De oeverzwaluw jaagt vrijwel uitsluitend op ‘boven het water vliegende’ insecten die in volle vlucht en laag boven het water worden gevangen.
Net als de aalscholver is hiervoor groter open water benodigd om op deze manier over het water te kunnen manoeuvreren. Op de onderzoekslocatie en direct daaromheen is dit niet aanwezig, waardoor de oeverzwaluw slechts zeer incidenteel aanwezig zal zijn op de onderzoekslocatie. Tevens is de oeverzwaluw tijdens het broedvogelonderzoek van 2018/2019 niet waargenomen. Daarnaast blijft een oeverzwaluw altijd laag vliegen om te foerageren, waardoor hij niet op rotorhoogte van de windturbine komt te vliegen. Het is op voorhand redelijkerwijs uit te sluiten dat de instandhoudingsdoelen van de oeverzwaluw door de voorgenomen plannen in het geding komen.
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 20 van 31
8.1.2
Niet-Broedvogels
Aanlegfase: Tijdens de aanlegfase zullen voornamelijk werkzaamheden laag aan de grond plaatsvinden. Eventueel aanwezige niet-broedvogels op het plangebied hebben ruimschoots de mogelijkheid om weg te vliegen bij aanvang van de werkzaamheden. Aangezien het niet-broedvogels betreft zullen ze niet het instinct hebben bij een nest te blijven op de onderzoekslocatie. Er zal geen sterfte van deze vogelsoorten optreden tijdens de aanlegfase. De instandhoudingsdoelen van de vogelrichtlijnsoorten (Niet-Broedvogels) komen in de aanlegfase niet in het geding. Gebruiksfase: De sterfte van niet-broedvogels in de gebruiksfase beschrijft de mogelijke aanvaringsslachtoffers door de bewegende windturbines van de vogelrichtlijnsoorten onderdeel “NietBroedvogels”. Zoals in hoofdstuk 7 staat beschreven kunnen “Niet-Broedvogels” van de Vogelrichtlijnsoorten van de Rijntakken, behalve de fuut, meerkoet, aalscholver, kuifeend en tafeleend, voorkomen op de onderzoekslocatie. Dit omdat de windturbines binnen het Natura 2000-gebied (de Nederrijn zelf en geschikt agrarisch gebied om te foerageren en te rusten/slapen) komen te liggen. Aangezien vliegbewegingen van o.a. ganzen, eenden en steltlopers van en naar slaapplaatsen deels in het donker plaatsvinden, moet rekening gehouden worden met aanvaringsrisico’s.
Het aantal exemplaren van deze soorten die daadwerkelijk langs de windturbines zullen vliegen, is volledig afhankelijk van hoeveel dieren gebruik maken van het agrarisch gebied om te foerageren en/of te slapen/rusten. In de winter van 2018/2019 hebben wintertellingen plaatsgevonden om een goed beeld te krijgen van gebruiksintensiteit van de vliegroute door de onderzoekslocatie door “Niet-Broedvogels” van de Vogelrichtlijnsoorten van de Rijntakken. Om inzicht te krijgen of het aantal aanvaringsslachtoffers per soort potentieel een significant negatief effect op de instandhoudingsdoelen van de betreffende soort kan hebben, zal een aanvaringsmodel gebruikt worden. Dit aanvaringsmodel is gebaseerd op het principe van het Flux-Collision model van Bureau Waardenburg (Kleyheeg-Hartman et al., 2018) waar het maximale getelde aantal individuen per soort in de directe omgeving van het plangebied als lokale populatie ingevoerd wordt om het voorspelde aantal aanvaringsslachtoffers te berekenen. Dit kan vervolgens vergeleken worden met het 1%-mortaliteitscriterium van de Rijntakken om te kijken of dit in een worst-case scenario overschreden wordt. Om het aanvaringsmodel te gebruiken moeten een aantal waardes bepaald worden als uitgangspunt voor de berekening. Al deze waardes zijn zo gekozen dat ze een worst-case scenario weergeven waar een maximaal aantal aanvaringsslachtoffers zal vallen.
De volgende aannames zijn gedaan. • • • •
80% van de vogels die bij de bouwlocaties van de windturbines vliegt, zal bewust om of over de windturbines vliegen. Het percentage van de vogelflux door het windpark wat vliegt op de hoogte van de windturbines is afhankelijk per soort en gebaseerd op waarnemingen in het veld. In één vlucht worden beide windturbines gepasseerd door de vogels. De aanvaringskans van vogels die door het rotorvlak van de turbines vliegen is 1% voor de ganzensoorten en 0,5% voor de andere soorten. Deze aantallen zijn significant hoger dan in de literatuur wordt aangehouden (Fijn et al., 2007).
Op basis van deze aannames is met behulp van het aanvaringsmodel het voorspelde aantal aanvaringsslachtoffers berekend en is bekeken of het 1%-mortaliteitscriterium wordt overschreden. De 1%mortaliteitsnorm is bepaald door naar de gemiddelde tellingen van de populatie van Natura 2000gebied “De Rijntakken” van de afgelopen 6 gepubliceerde jaren (2010 t/m 2016), en naar de gemid-
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 21 van 31
delde jaarlijkse natuurlijke sterfte per soort te kijken (www.bto.org). In tabel VI is de uitkomst van de berekeningen te zien en is aangegeven of de soort mogelijk de 1%-mortaliteitsnorm zal overschrijden. Bij alle vogelrichtlijnsoorten valt het voorspelde aantal aanvaringsslachtoffers ruimschoots onder het 1%-mortaliteitscriterium. Derhalve is het op voorhand redelijkerwijs uit te sluiten de realisatie van het windpark een significant negatief effect heeft op de instandhoudingsdoelen van deze soorten. Mitigerende maatregelen op basis van de realisatie van dit windpark zijn niet aan de orde. Tabel VI: Overzicht van de berekening voor voorspelde aanvaringsslachtoffers op basis van de tellingen van Meetnet Watervogels en de maximaal toegestane vogelflux door het windpark voordat de 1%-mortaliteitsnorm overschreden wordt.
Vogelrichtlijnsoorten A037 – Kleine zwaan A038 – Wilde zwaan A039 – Toendrarietgans A041 – Kolgans A043 – Grauwe gans A045 – Brandgans A048 – Bergeend A050 – Smient A051 – Krakeend A052 – Wintertaling A053 – Wilde eend A054 – Pijlstaart A056 – Slobeend A068 – Nonnetje A130 – Scholekster A140 – Goudplevier A142 – Kievit A151 – Kemphaan A156 – Grutto A160 – Wulp A162 – Tureluur
Populatie Rijntakken 36 17 onbekend 166.728 58.391 13.646 99 6.526 1.556 1.143 5.018 40 367 37 862 30 3.179 26 1.238 2.467 26
Lokale aantal individuen 0 0 24 708 617 4 0 30 22 3 30 0 0 0 0 0 18 0 0 5 0
1%mortaliteitsnorm 0,06 0,02 onbekend 460 99 12 0,11 31 4 5 19 0,14 2 0,04 1 0,08 9 0,12 0,74 7 0,07
Voorspelde aanvaringsslachtoffersb 0 0 0,2 14 12 0,05 0 0,03 0,02 0 0,2 0 0 0 0 0 1,5 0 0 0,6 0
Enkele Vogelrichtlijnsoorten hebben een 1%-mortaliteitsnorm die kleiner is dan 1. Dit betekent dat het een zeldzame soort is die waarschijnlijk specifieke gebieden en/of habitats binnen de Rijntakken heeft waar deze soort voorkomt. Het betreft hier de kleine zwaan, wilde zwaan, bergeend, pijlstaart, nonnetje, goudplevier, kemphaan, grutto en tureluur. Deze soorten zijn tijdens geen van de wintertellingen direct rond het plangebied waargenomen. Derhalve is het redelijkerwijs uit te sluiten dat van deze soorten slachtoffers zullen vallen. 8.2
Verstoring, barrièrewerking en verlies leefgebied vogels
Aanlegfase: Tijdens de aanlegfase zullen voornamelijk werkzaamheden laag aan de grond plaatsvinden. Hier zal geen barrièrewerking optreden. Beide turbinelocaties vallen binnen Natura 2000gebied “de Rijntakken”, wat door de “Niet-Broedvogels” in de winter gebruikt kan worden als foerageergebied en/of slaap-/rustplaats. Indien de aanlegfase plaats vindt tijdens de winter, zal er tijdelijk enige verstoring van leefgebied van de niet-broedvogels van Natura 2000-gebied “De Rijntakken” plaatsvinden. Dit betreft echter een zeer klein deel van het leefgebied en is er een groot aanbod in de
Rapport 7083.002 versie D2
Pagina 22 van 31
directe omgeving aanwezig, waardoor op voorhand redelijkerwijs is uit te sluiten dat dit enig effect kan hebben op de instandhoudingsdoelen van deze soorten. Verstoring van het leefgebied van “Broedvogels” van de Rijntakken is in de aanlegfase tevens op voorhand uit te sluiten. Gebruiksfase: Barrièrewerking treedt vooral op als windturbines in een lang lijnvormige opstelling staan gepositioneerd, waardoor vogels ver moeten uitwijken om niet door de windturbines te vliegen. In het geval van windpark Caprice worden slechts twee windturbines geplaatst op circa 400 meter van elkaar. Bij twee windturbines kan niet gesproken worden over een lange lijnvormige opstelling. Barrièrewerking is in de gebruiksfase derhalve redelijkerwijs op voorhand uit te sluiten. In de gebruiksfase van Windpark Caprice zal, net als in de aanlegfase, potentieel wel enige verstoring en enig verlies van kwaliteit van leefgebied van Vogelrichtlijnsoorten optreden. Naast de aanwezigheid van een groot bewegend voorwerp naast het foerageer/rustgebied, wat vluchtgedrag van ganzen, eenden en steltlopers kan induceren, produceert een windturbine geluid en slagschaduw. Aangezien dit gebied veel gebruikt wordt door ganzen als foerageer- en rustgebied is het mogelijk dat dit tevens vluchtgedrag van vogels induceert.