CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

13e. Soortenbescherming (bijlage MER).pdf

Raadsvergadering 21 september 2022, gemeente LingewaardBij agendapunt: Windpark Caprice (Bespreekstuk)14.957 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

SOORTBESCHERMING WINDPARK CAPRICE TE ANGEREN

Rapportage soortbescherming Windpark Caprice te Angeren Opdrachtgever

Bosch & van Rijn Groenmarktstraat 56 3521 AV Utrecht

Rapportnummer Versienummer

7083.001 D1

Status

Eindrapportage

Datum

17 augustus 2020

Vestiging

Brabant Heinz Moormannstraat 1b 5831 AS Boxmeer 0485 - 581818 boxmeer@econsultancy.nl

Opsteller

ir. T. Leeuwis

Paraaf

Kwaliteitscontrole

ing. R.J. Stoffer

Paraaf

Kwaliteitszorg Econsultancy is lid van het Netwerk Groene Bureaus (NGB). Het NGB is een vereniging van ecologische advies- en onderzoeksbureaus die werkt aan de kwaliteit van advisering gericht op natuur, landschap, water, milieu en ruimte en die de belangen behartigt van groene adviesbureaus. Het Netwerk hanteert een gedragscode die opdrachtgevers en andere belanghebbenden een basis biedt om de leden aan te spreken op de kwaliteit van hun werk. Econsultancy werkt volgens een dynamisch kwaliteits- en milieusysteem, zoals beschreven in het kwaliteits- en milieuhandboek. Ons kwaliteits- en milieusysteem is gecertificeerd volgens de eisen in de NEN-EN-ISO 9001 en NEN-EN-ISO 14001. Betrouwbaarheid Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving ten aanzien van natuurwetgeving. Het onderzoek betreft een momentopname en geeft een inschatting van de geschiktheid van de onderzoekslocatie voor beschermde soorten en het al dan niet voorkomen van soorten. De gebruikte informatie omtrent verspreiding van soorten is deels afkomstig uit de NDFF en mag niet zonder toestemming worden verstrekt aan derden of op enige andere wijze openbaar gemaakt worden.

Econsultancy accepteert op voorhand geen aansprakelijkheid ten aanzien van mogelijke beslissingen die de opdrachtgever naar aanleiding van het door Econsultancy uitgevoerde onderzoek neemt. In het algemeen kan gesteld worden dat een quickscan geldig is voor een periode van 2 tot 3 jaar, tenzij in deze periode de ecologische omstandigheden wezenlijk zijn veranderd en/of de Wet natuurbescherming, dan wel inzichten hieromtrent zijn gewijzigd. Bij uitstel van de uitvoering van een project met meer dan 3 jaar verdient het de aanbeveling de resultaten van de quickscan opnieuw te toetsen.

INHOUDSOPGAVE 1

INLEIDING .................................................................................................................................. 1

2

GEBIEDSBESCHRIJVING ......................................................................................................... 2 2.1 2.2

3

ONDERZOEKSMETHODIEK ..................................................................................................... 5 3.1 3.2 3.3 3.4

4

Aantallen en verspreiding van vogels binnen de onderzoekslocatie .............................. 17 Bepaling en beoordeling van de effecten op vogels....................................................... 19

CUMULATIE ............................................................................................................................. 25 7.1 7.2

8

Aantallen en verspreiding van vleermuizen binnen de onderzoekslocatie .................... 11 Betekenis van het plangebied voor vleermuizen ............................................................ 12 Risicobepaling ................................................................................................................ 13 Effect op de gunstige staat van instandhouding ............................................................. 14

VOGELONDERZOEK ............................................................................................................... 17 6.1 6.2

7

Voorkomen van beschermde flora en fauna .................................................................... 7 Toetsing aan soortbescherming ....................................................................................... 9

VLEERMUISONDERZOEK ...................................................................................................... 11 5.1 5.2 5.3 5.4

6

Natuuronderzoek soortenbescherming ............................................................................ 5 Vogelonderzoek ................................................................................................................ 5 Vleermuisonderzoek ......................................................................................................... 6 1%-criterium ...................................................................................................................... 6

NATUURONDERZOEK BESCHERMDE FLORA EN FAUNA ................................................... 7 4.1 4.2

5

Huidig gebruik projectlocatie en omgeving ....................................................................... 2 Toekomstig gebruik van de projectlocatie en voorgenomen ingrepen ............................. 3

Beschrijving resultaten natuurtoetsing cumulatieprojecten ............................................ 25 Effecten op vogels en vleermuizen inclusief cumulatie .................................................. 27

SAMENVATTING EN CONCLUSIES ....................................................................................... 28

Bijlage 1 Bijlage 2

toelichting verbodsbepalingen Wet natuurbescherming verklarende woordenlijst 7083.001

1

INLEIDING

Econsultancy heeft van Bosch & van Rijn opdracht gekregen voor het uitvoeren van een natuuronderzoek soortbescherming ten behoeve van windpark Caprice te Angeren. Het natuuronderzoek is uitgevoerd in het kader van de ontwikkeling van “windpark Caprice” en heeft als doel om in te schatten hoeveel aanvaringsslachtoffers van vogels en vleermuizen per jaar zullen vallen door de realisatie van de winturbines en heeft als doel in te schatten of er op de onderzoekslocatie planten- en diersoorten aanwezig of te verwachten zijn, die volgens de Wet natuurbescherming een beschermde status hebben en die mogelijk negatieve invloed kunnen ondervinden door de voorgenomen ingreep. Econsultancy is lid van de branchevereniging "Netwerk Groene Bureaus" en werkt volgens de door het Netwerk opgestelde gedragscode en protocollen.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 1 van 29

2 2.1

GEBIEDSBESCHRIJVING Huidig gebruik projectlocatie en omgeving

De projectlocatie is gelegen nabij de Scherpekamp (ong.), circa 1,5 en 2 kilometer ten (zuid)oosten van de kern van Angeren. Volgens de topografische kaart van Nederland, kaartblad 40W (schaal 1:25.000), zijn de coördinaten van het midden van de projectlocatie X = 195.928, Y = 436.111. In figuur 1 is de topografische ligging van de projectlocatie weergegeven.

Figuur 1. Topografische ligging van de projectlocatie (gele stip).

De projectlocatie betreft de nieuwbouwlocaties van een tweetal windturbines, welke op en nabij het terrein van B.V. Steenfabriek Huissenswaard gerealiseerd worden. De noordelijke bouwlocatie is gelegen op het noordwestelijk deel van het terrein van de steenfabriek. De zuidelijke locatie is gelegen op het agrarisch perceel aldaar. Aangrenzend ten noorden van de steenfabriek is Peters Maritiem gelegen met bijbehorend erf. De omgeving wordt verder gekenmerkt door het agrarische buitengebied welke toebehoort tot de Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder. Ten oosten is de Nederrijn gelegen. In figuur 2 is een luchtfoto van de projectlocatie en de directe omgeving weergegeven. De figuren 3 t/m 8 geven een impressie van de projectlocatie, middels foto’s die zijn genomen tijdens het veldbezoek.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 2 van 29

Figuur 2. Luchtfoto projectlocatie en directe omgeving.

Figuur 3. Noordelijke bouwlocatie (gele pijl) met omliggend terrein.

Figuur 4. Detailfoto van grondwal waarop noordelijke windturbine gerealiseerd wordt.

Figuur 5. Aangrenzende agrarische percelen.

Figuur 6. Zuidelijke bouwlocatie met schapen.

Figuur 7. Zuidelijke bouwlocatie.

Figuur 8. Aangrenzend perceel.

2.2

Toekomstig gebruik van de projectlocatie en voorgenomen ingrepen

De initiatiefnemer is voornemens windpark Caprice te realiseren, bestaande uit een tweetal windturbines, op het terrein van B.V. Steenfabriek Huissenswaard. Aangezien het twee windturbines betreft (en onder de 15 MW blijft) geldt er geen m.e.r.-plicht. Beide windturbines zijn (deels) gelegen binnen het Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’. In figuur 9 is de toekomstige situatie weergegeven.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 3 van 29

Figuur 9. Toekomstige situatie projectlocatie (bron: Bosch en van Rijn).

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 4 van 29

3 3.1

ONDERZOEKSMETHODIEK Natuuronderzoek soortenbescherming

Het natuuronderzoek soortenbescherming is uitgevoerd middels het verrichten van een veldbezoek en een bureauonderzoek. Op deze wijze is inzicht verkregen in de aanwezigheid van geschikt habitat en de daarbij te verwachten beschermde soorten, gesitueerd op of nabij de onderzoekslocatie. Het veldbezoek is afgelegd op 12 maart 2019. Tijdens dit veldbezoek is de gehele onderzoekslocatie, alsmede de directe omgeving beoordeeld. Gedurende het veldbezoek is gelet op de mogelijke aanwezigheid van beschermde en bedreigde soorten op basis van het aanwezige habitat. Verder is aan de hand van verspreidingsatlassen, andere standaardwerken en op basis van “expert judgement” nagegaan welke bijzondere planten- en diersoorten er voor kunnen komen op de onderzoekslocatie. Actuele verspreidingsgegevens van flora en fauna zijn uit de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) opgevraagd. Het natuuronderzoek soortenbescherming is een toets van de ecologische potenties van de onderzoekslocatie en betreft geen volwaardig soort(en) specifiek onderzoek. Er zijn in het onderhavige onderzoek geen inventarisaties uitgevoerd van soorten en soortgroepen. Een ecologische inventarisatie beslaat meerdere veldbezoeken gedurende de voor de soortgroep meest gunstige periode van het jaar. Voor vogels en vleermuizen is een dergelijk onderzoek uitgevoerd. 3.2

Vogelonderzoek

Om een beeld te krijgen van de potentiële negatieve effecten van het windpark op vogels dienen drie verschillende aspecten onderzocht te worden. 1. Verstoring van jaarrond beschermde nesten van vogels. 2. Verstoring en sterfte van broedvogels rondom het plangebied. 3. Verstoring en sterfte van niet-broedvogels die over het plangebied vliegen. Voor de broedvogels zijn conform de werkwijze van Stelsel Natuur en Landschap (SNL) 5 veldrondes uitgevoerd in de periode van juni 2018 t/m mei 2019. Binnen deze periode zijn vrijwel alle broedvogels actief op zoek naar een partner en daardoor goed te monitoren. Het aantal veldrondes is nodig omdat verschillende soorten op verschillende momenten in het seizoen het actiefst zijn en daardoor de aantallen goed inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Tijdens de veldronde is het plangebied zelf en circa 0,5 km rondom het plangebied onderzocht om een goed beeld te krijgen van de soorten en de aantallen van de broedvogels. Tevens is op deze manier bepaald of jaarrond beschermde nesten aanwezig zijn die tijdens de aanlegfase van het windpark verloren kunnen gaan. Deze onderzoeksinspanning geeft onvoldoende informatie over niet-broedvogels (trekvogels en watervogels) die over het gebied heen vliegen.

De potentiële negatieve effecten van de voorgenomen plannen op niet-broedvogels zijn bepaald aan de hand van 3 wintertellingen in de periode oktober tot en met februari, tezamen met gegevens uit literatuur en verspreidingsgegevens, waarbij getoetst wordt aan de staat van instandhouding met behulp van het “1%-criterium”.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 5 van 29

3.3

Vleermuisonderzoek

Om de potentiële negatieve effecten ten opzichte van het windpark op vleermuizen te bepalen dienen tevens drie vergelijkbare aspecten onderzocht te worden. 1. Verstoring van vaste rust- en verblijfplaatsen van vleermuizen. 2. Verstoring en sterfte van foeragerende vleermuizen en vleermuizen langs een vliegroute. 3. Verstoring en sterfte van trekkende vleermuizen. Voor het onderzoek naar vleermuizen zijn in de periode half april tot oktober 2018 in totaal twee veldbezoeken uitgevoerd. In de periode half mei tot half juli is de kraamperiode van de meeste vleermuissoorten en is in beeld gebracht hoeveel het plangebied gebruikt wordt door vleermuizen om te foerageren. In de periode half augustus tot eind september kan paargedrag geïdentificeerd worden en kunnen verblijfplaatsen van de ruige dwergvleermuis worden aangetoond, waardoor een beeld gevormd is over de functie van het plangebied voor doortrekkende ruige dwergvleermuizen. Daarnaast is voornamelijk gefocust op vliegroutes van vleermuizen, waaronder vliegroutes van de winterverblijfplaats naar de zomerverblijfplaatsen. De veldbezoeken zijn in de avonduren en/of ochtenduren uitgevoerd. De inventarisatiemethode is specifiek gericht op onderzoek naar aanvaringsslachtoffers, aangezien op voorhand is uit te sluiten dat vaste rust- en verblijfplaatsen van vleermuizen verloren gaan.

Doordat vleermuizen iedere functie slechts een beperkte periode van het jaar gebruiken is het onderzoek op verschillende momenten in het seizoen noodzakelijk. Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van professionele batdetectors met opnamemogelijkheid in combinatie met een batlogger. Een batdetector zet het voor het menselijk gehoor niet hoorbare ultrasone geluid van vleermuizen om naar frequenties die wel hoorbaar zijn. Op basis van de geluidsfrequenties en ritmes kunnen verschillende soorten vleermuizen worden onderscheiden. De opnamemogelijkheid is belangrijk omdat de geluidsopnames kunnen worden gebruikt voor het determineren van soorten die op basis van hun geluid moeilijk zijn te onderscheiden (met name Myotis-soort) en waarbij het sonogram uitsluitsel kan geven. Hiervoor is gebruik gemaakt van analyseprogramma Batsound. Aan de hand van de gegevens verkregen in het veldonderzoek, tezamen met gegevens uit literatuur en verspreidingsgegevens, is een risicoanalyse per soort uitgevoerd worden waarbij getoetst is aan de staat van instandhouding met behulp van het “1%-criterium”. Met behulp van deze analyse is bepaald of een significante verstoring van foeragerende vleermuizen en/of doortrekkende vleermuizen optreedt. 3.4

1%-criterium

Het “1%-criterium” is een eerste maatstaaf om te bepalen of de sterfte van dieren een significant negatief effect kan hebben op de staat van instandhouding van een soort, of dat het aantal slachtoffers zodanig laag is dat het als ‘verwaarloosbaar’ gezien kan worden en binnen de marge van natuurlijke sterfte valt. De Raad van State heeft het onderschreven als geaccepteerde methode voor windparken. Volgens dit criterium moet een lagere mortaliteit dan 1% van de totale jaarlijkse sterfte van de betrokken populatie (gemiddelde waarde) als acceptabele hoeveelheid worden beschouwd. Het 1%criterium is niet juridisch bindend, maar wordt vanwege het gebrek aan tegenbewijs en het gebrek aan een exactere toetsingsmethode als maatstaaf aangehouden. Het overschrijden van het 1%-criterium door de voorgenomen plannen betekent niet per definitie dat er een significant negatief effect op de gunstige staat van instandhouding van een soort optreedt. Wel betekent het dat nader getoetst zal moeten worden hoe de betrokken populatie zich zal ontwikkelen in aantallen om hier een conclusie over te kunnen trekken.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 6 van 29

4

NATUURONDERZOEK BESCHERMDE FLORA EN FAUNA

Onderstaand staat per soortgroep beschreven of beschermde soorten voor kunnen komen op de onderzoekslocatie en wat de gevolgen voor deze soorten zijn van de voorgenomen plannen. De vogels en vleermuizen worden in hoofdstuk 5 en 6 nader besproken. 4.1 4.1.1

Voorkomen van beschermde flora en fauna Grondgebonden zoogdieren

Alle zoogdieren in Nederland zijn beschermd. Voor sommige algemeen voorkomende soorten geldt een provinciale vrijstelling bij ruimtelijke ontwikkeling. Op deze wijze is er onderscheid te maken in streng beschermde en minder streng beschermde soorten. Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF zijn binnen enkele kilometers van de projectlocatie waarnemingen bekend van de volgende streng beschermde grondgebonden zoogdieren waargenomen: das, steenmarter, bever, bunzing, hermelijn en wezel. Das De das komt volgens de verspreidingsgegevens voor in de omgeving. De projectlocatie is door het ontbreken van reliëf en/of schuilmogelijkheden ongeschikt als vaste rust- en verblijfplaats voor dassen. Tijdens het veldbezoek zijn op de projectlocatie en de directe omgeving eveneens geen loop- of eetsporen, latrines en/of wissels aangetroffen die duiden op de aanwezigheid en/of het gebruik van de projectlocatie door de das. De das kan mogelijk wel gebruik maken van de projectlocatie. De functionaliteit van het leefgebied van de das komt echter niet in het geding, waardoor negatieve effecten ten aanzien van de das niet aan de orde zijn. Steenmarter De projectlocatie vormt marginaal geschikt habitat voor de steenmarter. Steenmarters gebruiken hooizolders, loze ruimtes onder het dak, schuurtjes en dergelijke als verblijfplaats.

Een steenmarter heeft binnen zijn territorium echter verscheidene verblijfplaatsen. Tijdens het veldbezoek zijn geen sporen, zoals uitwerpselen of prooiresten, aangetroffen die duiden op het gebruik van de projectlocatie als vaste rust- of verblijfplaats door deze soort. Bij intensief gebruik van een locatie door deze soort zijn dergelijke sporen vrij eenvoudig aan te treffen. Gelet op het ontbreken ervan kan worden gesteld dat de projectlocatie niet in gebruik is door de steenmarter. Negatieve effecten ten aanzien van de steenmarter zijn niet aan de orde. Bever De bever is volgens de NDFF waargenomen langs de Nederrijn (oevers en uiterwaarden) ten oosten van de projectlocatie. Gezien de afwezigheid van geschikt habitat binnen de projectlocatie en het ontbreken van sporen zoals knaagsporen, uitwerpselen en wissels is het uitgesloten dat er negatieve effecten optreden ten aanzien van de bever. Bunzing, hermelijn en wezel Kleine marterachtigen komen voor in verschillende landschapstypen, waarbij voldoende schuilmogelijkheden essentieel is. Dit kunnen oeverbegroeiingen, bosranden en akkerranden zijn. Tevens kunnen ze voorkomen in vrij open terreinen als weidegebieden met onder andere sloten. Het is niet uit te sluiten dat de projectlocatie deel uitmaakt van het leefgebied van bunzing, hermelijn en wezel.

Tijdens het veldbezoek zijn echter geen vaste rust- en of verblijfplaatsen, in de vorm van potentiële holen aangetroffen van de soort op de projectlocatie die tijdens de voorgenomen plannen vergraven kunnen worden. Daarnaast zijn er geen andere sporen als uitwerpselen of spoorresten die duiden op het ge-

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 7 van 29

bruik van de projectlocatie door de soort. In de directe omgeving is voldoende alternatief leefgebied aanwezig, waardoor negatieve effecten ten aanzien van kleine marterachtigen redelijkerwijs zijn uit te sluiten. Daarnaast blijft het gebied geschikt voor kleine marterachtigen na realisatie van de windturbines. Licht beschermde soorten De projectlocatie vormt geschikt habitat voor een aantal soorten grondgebonden zoogdieren. Het gaat daarbij om algemene soorten als vos, egel en diverse muissoorten. De verblijfplaatsen van deze soorten kunnen door de voorgenomen ingrepen mogelijk worden verstoord. Deze soorten vallen echter onder de provinciale vrijstelling (hoofdstuk 6). 4.1.2

Reptielen

Volgens gegevens van de NDFF zijn er in de afgelopen 10 jaar binnen of in de omgeving van de onderzoekslocatie geen beschermde reptielen waargenomen. Reptielen stellen specifieke eisen aan het habitat die betrekking hebben op verschillende factoren. Op de locatie is geen geschikt habitat voor reptielen aanwezig en overtreding van de Wet natuurbescherming ten aanzien van reptielen is redelijkerwijs uitgesloten. 4.1.3

Amfibieën

Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF zijn in het deel van Nederland waar de projectlocatie ligt, de volgende soorten waargenomen: rugstreeppad, kleine watersalamander, gewone pad, bastaardkikker en bruine kikker. Rugstreeppad Volgens de NDFF zijn waarnemingen bekend uit 2012 van roepende rugstreeppadden circa 500 meter ten noorden van de steenfabriek. De rugstreeppad is een soort die voortplant in onder andere ondiepe poelen die snel opwarmen in de zon. Op de bouwlocaties zijn dergelijke poelen niet aanwezig. De rugstreeppad heeft daarnaast als landhabitat de voorkeur voor zandige gebieden met een natuurlijk pionier karakter (RAVON, 2018). Dergelijk landhabitat is niet aanwezig op de projectlocatie waardoor negatieve effecten ten aanzien van de rugstreeppad zijn uitgesloten. Algemene amfibieën De watergangen in de directe omgeving van de projectlocatie zijn potentieel geschikt als voortplantingshabitat voor algemene soorten amfibieën zoals kleine watersalamander, gewone pad, meerkikker en bruine kikker. Op de onderzoekslocatie is marginaal geschikt landhabitat voor amfibieën aanwezig. Door de voorgenomen werkzaamheden kunnen mogelijk negatieve gevolgen ontstaan voor algemene soorten (zie hoofdstuk 6). 4.1.4

Vissen

Binnen de betreffende bouwlocaties zelf is geen oppervlaktewater aanwezig, waardoor verstoring van vissen is uitgesloten. De sloot, die zich langs de zuidelijke bouwlocatie bevindt, is echter mogelijk geschikt voor vissoorten zoals de drie- en tiendoornige stekelbaars en de kleine modderkruiper. Het betreft hierbij algemene vissoorten waarvoor de algehele vrijstelling geldt. Indien er werkzaamheden plaatsvinden aan deze of andere watergangen dient rekening gehouden te worden met de zorgplicht (hoofdstuk 6).

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 8 van 29

4.1.5

Ongewervelden

Libellen Er zijn slechts enkele libellensoorten die binnen de Wet natuurbescherming een strenge bescherming genieten. Deze zijn voor wat betreft hun verspreiding gebonden aan specifieke habitateisen, die veelal alleen in natuurgebied zijn te vinden. Beschermde soorten zijn op de projectlocatie niet te verwachten. Dagvlinders Beschermde dagvlinders stellen specifieke eisen aan het voortplantingshabitat. Bij het habitat is het belangrijk dat aan de eisen van alle stadia van de vlindersoort wordt voldaan. Voor de beschermde soorten in Nederland geldt dat deze veelal gebonden zijn aan zeldzame waardplanten, die vaak alleen in natuurterreinen zijn te vinden. Geschikte waardplanten voor beschermde vlindersoorten als sleedoornpage (sleedoorn), iepenpage (iep) en kleine ijsvogelvlinder (kamperfoelie) zijn op de projectlocatie niet aanwezig. Het is uitgesloten dat er binnen de projectlocatie geschikt habitat aanwezig is voor een (deel)populatie van een beschermde vlindersoort. Overige soorten Overige beschermde soorten, zoals vliegend hert, Europese rivierkreeft en platte schijfhoorn, zijn op de projectlocatie uit te sluiten. Er is geen geschikt habitat voor dergelijke beschermde soorten op de projectlocatie aanwezig en er zijn geen waarnemingen bekend in de directe omgeving van de projectlocatie. 4.1.6

Vaatplanten

De vaatplanten die binnen de Wet natuurbescherming een beschermde status hebben zijn voor het merendeel zeldzaam tot zeer zeldzaam in Nederland. De soorten zijn vaak gebonden aan specifieke groeiplaatsomstandigheden die op de projectlocatie niet aanwezig zijn. Het is op grond van verspreidingsgegevens uit te sluiten dat op de projectlocatie beschermde soorten aanwezig zijn. Ook in de NDFF zijn geen waarnemingen bekend van beschermde soorten. 4.2

Toetsing aan soortbescherming

Als gevolg van de voorgenomen ingreep op de projectlocatie kunnen er overtredingen van verbodsbepalingen uit soortbeschermingsparagrafen uit de Wet natuurbescherming optreden. In dit hoofdstuk wordt beschreven voor welke soorten er sprake is van dreigende overtreding van de Wet natuurbescherming en of met eenvoudige maatregelen overtreding is te voorkomen. Verder wordt beschreven voor welke soorten een vervolgtraject noodzakelijk is, bijvoorbeeld omdat toetsing van de ingreep aan de Wet natuurbescherming op basis van de huidige onderzoeksinspanning niet mogelijk is, en wat de eventuele consequenties zijn ten aanzien van ontheffingen. 4.2.1

Algemene grondgebonden zoogdieren en amfibieën

Voor algemene soorten zoogdieren en amfibieën als konijn, haas, verschillende muizensoorten, kleine watersalamander, bruine kikker, bastaardkikker en gewone pad geldt bij ruimtelijke ontwikkelingen een vrijstelling van de Wet natuurbescherming, waardoor bij verstoring geen ontheffing hoeft te worden aangevraagd. Het is echter in het kader van de algemene zorgplicht wel noodzakelijk om voldoende zorg te dragen voor de aanwezige individuen en al het redelijkerwijs mogelijke dient gedaan te worden om het doden van individuen te voorkomen. Aanwezige dieren moeten de gelegenheid krijgen om veilig weg te komen.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 9 van 29

4.2.2

Algemene vissen

Indien er aan omliggende watergangen gewerkt dient te worden kunnen aanwezige vissen en amfibieën verstoord worden. Voor de te verwachten amfibieën en vissen geldt echter een vrijstelling bij ruimtelijke ontwikkeling. Het is echter in het kader van de zorgplicht wel noodzakelijk om al het redelijkerwijs mogelijke te doen om het doden en verwonden te voorkomen. In het kader van de algemene zorgplicht wordt in dit geval geadviseerd om bij werkzaamheden aan de waterloop maatregelen te nemen om negatieve effecten tot een minimum te beperken. De maatregelen kunnen kort samengevat worden als: 1. Werkzaamheden aan de watergang laten plaatsvinden buiten de kwetsbare voortplantingsperiode van amfibieën en vissen en vóór de kwetsbare winterperiode voor vissen. Dit wil zeggen dat werkzaamheden aan de watergangen het beste kunnen plaatsvinden in de periode september-februari, maar enkel bij watertemperaturen boven 4 graden Celsius. Tabel I geeft de meest gunstige periode weer voor het aanleggen van de natuurvriendelijke oevers en werkzaamheden aan de watergang. 2. Werkzaamheden gefaseerd uitvoeren en in één richting uitvoeren om de aanwezige vissen en amfibieën de mogelijkheid geven weg te vluchten. 3.

Indien ook baggerwerkzaamheden plaatsvinden wordt geadviseerd om tijdens de werkzaamheden de aanwezige bagger op de kant te deponeren en eventueel aanwezige individuen terug te plaatsen in de watergang, bij voorkeur in een deel waar geen werkzaamheden plaatsvinden. Tabel I. Geschiktheid periodes voor uitvoeren werkzaamheden aan de watergang. werkzaamheden

jan.

febr.

maart

april

mei

juni

juli

aug.

sept.

okt.

nov.

dec.

Gevoelige periodes voor werkzaamheden aan de watergang minst ongunstige periode om werkzaamheden aan de watergang uit te voeren. werkzaamheden zijn mogelijk, inden watertemperaturen boven de 4 graden Celsius ongunstigste periode om werkzaamheden aan de watergang uit te voeren.

4.2.3

Overige soort(groep)en

Overtredingen van de Wet natuurbescherming ten aanzien van beschermde soorten behorend tot de overige soortgroepen zijn wegens het ontbreken van geschikt habitat/verblijfsmogelijkheden, op basis van verspreidingsgegevens, de aanwezigheid van voldoende alternatieven en/of gezien de aard van de ingreep in dit geval niet aan de orde.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 10 van 29

5

VLEERMUISONDERZOEK

5.1

Aantallen en verspreiding van vleermuizen binnen de onderzoekslocatie

Op de onderzoekslocatie zijn in totaal 2 vleermuissoorten waargenomen. Het betreft de gewone dwergvleermuis en de ruige dwergvleermuis. In het algemeen is waargenomen dat op en rondom de onderzoekslocatie relatief weinig vleermuisactiviteit is. Dit kan te maken hebben met een gering aantal gebouwen met geschikte openingen tot holtes en bomen met holtes in de omgeving die als vaste rust- en verblijfplaats kunnen dienen. Op de onderzoekslocatie zijn per avond tussen de 5 en 10 individuen waargenomen, grotendeels bestaand uit gewone dwergvleermuizen met één enkele waarneming van de ruige dwergvleermuis. 5.1.1

Gewone dwergvleermuis

De gewone dwergvleermuis is de meest voorkomende vleermuissoort op en rondom de onderzoekslocatie. Deze soort is voornamelijk tussen het terrein van de steenfabriek en de Nederrijn waargenomen. Langs de weg “Scherpekamp” zijn zowel in westelijke en zuidelijke richting vanaf de steenfabriek tevens enkele waarnemingen gedaan. Op de noordelijke bouwlocatie zijn slechts zeer incidenteel waarnemingen van de gewone dwergvleermuis gedaan. Op de zuidelijke bouwlocatie was wel meer foerageeractiviteit van de gewone dwergvleermuis. Dit heeft te maken met de aanwezigheid van een bomenrij op circa 100 meter van de bouwlocatie. Ondanks de relatief geringe aantallen waren wel eenduidige vliegbewegingen waar te nemen die duiden op vaste vliegroutes. Dergelijke vliegbewegingen zijn waargenomen langs de begroeiing tussen de Nederrijn en het terrein van de steenfabriek. De vliegbewegingen waren zowel in noordelijke en zuidelijke richting aanwezig. De vliegroute loopt niet langs één van de bouwlocaties van de windturbines. Vaste vliegroutes vormen normaal gesproken een verbinding tussen een vaste rust- en verblijfplaats en het foerageergebied van de vleermuizen. De gewone dwergvleermuis verblijft voornamelijk in open spouwmuren en ruimte tussen dakpannen en dakbeschot.

Zowel aan de noordrand en de zuidrand is geschikte bebouwing voor vaste rust- en verblijfplaatsen van de gewone dwergvleermuis aanwezig. Mogelijk verblijven de waargenomen individuen in deze bebouwing en benutten de begroeiing als combinatie van vliegroute en foerageergebied. 5.1.2

Ruige dwergvleermuis

De ruige dwergvleermuis is slechts eenmalig waargenomen. De waarneming vond plaats bij de bomenrij ten noorden van de zuidelijke bouwlocatie tijdens de najaarsronde. Indien het plangebied deel uitmaakt van de migratieroute van ruige dwergvleermuizen zijn in het najaar, wanneer de seizoenstrek van de ruige dwergvleermuis plaatsvindt, plaatselijk veel grotere dichtheden aan ruige dwergvleermuizen. Dit is op het plangebied niet het geval. Derhalve kan gesteld worden dat de onderzoekslocatie geen deel uitmaakt van de migratieroute van de ruige dwergvleermuis. Voor de ruige dwergvleermuis zijn geen vaste vliegroutes vastgesteld. Het waargenomen individu is foeragerend ter plaatse waargenomen.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 11 van 29

5.2

Betekenis van het plangebied voor vleermuizen

Voor de aangetroffen soorten zijn verschillende functies binnen het plangebied vastgesteld. In tabel I is een overzicht van de functies van het plangebied per soort te zien. Vervolgens zal per functie beschreven worden waar deze zich bevinden binnen de onderzoekslocatie en hoe intensief deze gebruikt worden. Tabel I: Functie van het plangebied per soort

Verblijfplaatsen Gewone dwergvleermuis Ruige dwergvleermuis 5.2.1

Foerageergebied Vliegroute X X X

Migratie

Verblijfplaatsen

Verblijfplaatsen op de projectlocatie De projectlocatie is geheel onbebouwd en er worden geen bomen gekapt, waardoor uitgesloten kan worden dat er vaste rust- en verblijfplaatsen van zowel gebouw- als boombewonende vleermuizen verloren gaan. Verblijfplaatsen buiten de projectlocatie Nabij het plangebied zijn geschikte locaties voor vaste rust- en verblijfplaatsen aanwezig, namelijk de steenfabriek en woning behorend tot Peters Maritiem. Door de voorgenomen plannen worden echter geen aanvliegroutes onderbroken en zullen de eventueel aanwezige verblijfplaatsen niet verstoord worden. 5.2.2

Foerageergebied

Het belangrijkste foerageergebied in de omgeving is de strook tussen het terrein van de steenfabriek en de Nederrijn. Hier is verschillende, redelijk hoog opgaande begroeiing langs een waterrand, waardoor beschutting van de wind aanwezig is en een grote dichtheid aan insecten. In iets mindere mate worden de bomenrijen aan de zuidwestkant van het terrein van de steenfabriek (ten noordoosten van de zuidelijke bouwlocatie) ook benut als belangrijk foerageergebied. 5.2.3

Vliegroutes

De strook tussen het terrein van de steenfabriek en de Nederrijn vormt naast belangrijk foerageergebied tevens een belangrijke vliegroute voor in de omgeving verblijvende gewone dwergvleermuizen. De bomenrij nabij bouwlocatie twee wordt wel als foerageergebied benut, maar ter plaatse zijn geen eenduidige vliegbewegingen waargenomen, waardoor de rij niet functioneert als vliegroute. De aanwezige vliegroute langs de Nederrijn passeert de geplande windturbines op minimaal 250 meter afstand. 5.2.4

Migratiegebied

Er is geen volledige informatie beschikbaar over de vaste trekroutes van vleermuizen. De meest voorkomende trekkende vleermuis is de ruige dwergvleermuis. Het is wel bekend dat de trek van de ruige dwergvleermuis in Europa plaatsvindt in het najaar en van noord naar zuid en van noordoost naar zuidwest. Hierbij maken ze voornamelijk gebruik van kustgebieden en rivierdalen om zich langs te navigeren. Direct ten noordoosten van de onderzoekslocatie loopt wel het rivierdal van de Nederrijn, echter is er in het najaar geen toename van de aanwezigheid van de ruige dwergvleermuis waar-

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 12 van 29

genomen. Derhalve is het redelijkerwijs uit te sluiten dat de onderzoekslocatie deel uitmaakt van de vaste migratieroute van ruige dwergvleermuizen. 5.3

Risicobepaling

Door het plaatsen van windturbines kunnen slachtoffers vallen onder vleermuizen. Dit kan in de aanlegfase gebeuren als er zonder maatregelen vaste rust- en verblijfplaatsen van vleermuizen verwijderd worden voor de aanleg van de turbine en/of de weg hier naartoe. Het grootste aantal slachtoffers valt echter in de gebruiksfase. Dit kan door directe aanvaring van een vleermuis met een windturbine, of dit kan doordat vleermuizen, die tussen de rotorbladen heen vliegen, niet bestand zijn tegen het drukverschil wat ontstaat door de beweging van de rotorbladen en sterven aan een barotrauma. Er is nog veel onbekend over de redenen tot aanvaring met een windturbine. Er zal echter door een combinatie van het veldonderzoek, het foerageer- en trekgedrag van de aanwezige soorten en een vergelijking met slachtoffer studies in vergelijkbare windparken een inschatting gemaakt worden van het maximale aantal aanvaringsslachtoffers per vleermuissoort per jaar, die kunnen vallen door de realisatie van Windpark Caprice. 5.3.1

Inschatting van aantal aanvaringsslachtoffers

Om een inschatting te maken van het aantal aanvaringsslachtoffers dient rekening gehouden te worden met een aantal verschillende aspecten. Of een vleermuis in aanvaring komt met een windturbine hangt af van de precieze plaatsing en eigenschappen van de turbine (open gebied, kustgebied, bosgebied), de dichtheid van de verschillende soorten vleermuizen op het plangebied en het gedrag van de specifieke vleermuissoort. De noordelijke locatie betreft een relatief open stuk grasland met enkele bomen in de omgeving. Hier zijn zeer weinig vleermuizen waargenomen. De zuidelijke locatie ligt nabij een deel van een bomenrij die regelmatig gebruikt wordt door vleermuizen als foerageergebied. Uit slachtofferstudies in bestaande windparken in Noordwest-Europa is gebleken dat de hoogste mortaliteit voor vleermuizen in bosgebieden is waar de rotorbladen boven de bosrand uitsteken (Simon et al., 2003). Hier vallen tussen de 5 en 30 aanvaringsslachtoffers per turbine per jaar. Hierbij vielen de meeste slachtoffers bij heuvelachtige gebieden met bos in de buurt van de kust en de minste slachtoffers bij vlakke bosgebieden ver verwijderd van de kust.

Turbines die zich bevinden vlak naast een lijnvormig natuurlijk element, zoals een bomenrij, groenstrook en/of watergang met natuurlijke oevers hebben jaarlijks een maximum van 5 vleermuis aanvaringsslachtoffers per turbine per jaar, onafhankelijk van de ligging ten opzichte van de kust. De zuidelijke locatie valt onder deze categorie vanwege de ligging nabij de bomenrij/groenstrook. Derhalve wordt het maximaal aantal aanvaringsslachtoffers op deze locatie ingeschat op 5 slachtoffers per turbine per jaar, verdeeld over de vleermuissoorten. Voor de noordelijke locatie wordt vanwege de afwezigheid van belangrijk foerageergebied een maximum van 3 slachtoffers per turbine per jaar verwacht. Er is een groot verschil in aantal aanvaringsslachtoffers tussen soorten. Dit is afhankelijk van het (foerageer)gedrag van de betreffende soort. De soorten in Europa die het meeste risico lopen tot aanvaring zijn de gewone dwergvleermuis, de ruige dwergvleermuis en de rosse vleermuis. In iets mindere mate loopt de laatvlieger ook een risico op aanvaring (L. Rodrigues et al., 2014). De rosse vleermuis en de laatvlieger zijn niet waargenomen, waardoor aanvaringsslachtoffers van deze soorten niet zijn voorzien. De risicosoorten (gewone- en ruige dwergvleermuis) zijn niet gelijk verdeeld in dichtheid en verspreiding over het plangebied.

De gewone dwergvleermuis komt in veel grotere dichtheden voor dan de ruige dwergvleermuis. Op basis van dichtheid en locatie is in tabel II een inschatting gemaakt van het

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 13 van 29

aantal slachtoffers per soort per turbine. De schatting ligt hoger dan de daadwerkelijk gevonden slachtoffers in referentieparken. Dit omdat zekerheidshalve wordt uitgegaan van een worst-case scenario en omdat de turbines in alle verschillende alternatieven groter zijn dan die van de referentieparken. Het aantal voorspelde aanvaringsslachtoffers is gelijk voor alle alternatieven. Tabel II: Inschatting van aanvaringsslachtoffers per vleermuissoort per locatie per jaar

Geschat totaal aantal slachtoffers

Gewone dwergvleermuis

Ruige dwergvleermuis

3 5 8

3 4 7

1 1

Locatie noord Locatie zuid

Totaal 5.3.2

Effect op vaste rust- en verblijfplaatsen

Tijdens het vleermuisonderzoek zijn alle bomen binnen de verstoringsafstand van de verschillende bouwlocaties onderzocht op verblijfplaatsen van boombewonende vleermuizen. Deze zijn niet aangetroffen. De bebouwing aan de noordgrens en de zuidgrens van het terrein van de steenfabriek bevat potentiële verblijfplaatsen van de gewone dwergvleermuis. Door de afstand tot de geplande turbines zijn effecten op deze potentiële verblijfplaatsen niet aan de orde. Derhalve kan met zekerheid uitgesloten worden dat er negatieve effecten optreden ten opzichte van vaste rust- en verblijfplaatsen van vleermuizen door de realisatie van windpark Caprice. 5.3.3

Effect op vliegroutes

Er is een vliegroute op de onderzoekslocatie aanwezig. De vliegroute functioneert vanwege de bomenrijen die luwte van de wind creëren, waardoor vleermuizen ongestoord kunnen vliegen. De bomenrij blijft volledig gehandhaafd en ligt niet binnen de invloedszone van de voorgenomen plannen, waardoor de functionaliteit van de vliegroute behouden blijft. 5.4

Effect op de gunstige staat van instandhouding

De vraag die uiteindelijk beantwoord dient te worden is of de realisatie van het windpark een significant negatief effect heeft op de gunstige staat van instandhouding van de verschillende aanwezige vleermuissoorten. De staat van instandhouding wordt als ‘gunstig’ gezien wanneer er een levensvatbare populatie aanwezig is en zich waarschijnlijk kan handhaven, het verspreidingsgebied van de soort niet merkbaar achteruit gaat en er voldoende habitat voor de soort aanwezig is om de populatie langdurig in stand te houden. Vogels zijn zeer mobiele dieren die over grote afstanden kunnen verplaatsen, waardoor er geen reden is om naar kleinere populatie dan de landelijke populatie te kijken. Voor vleermuizen is dit anders. Vleermuizen maken gebruik van zogenaamde ‘netwerkpopulaties’, waar vrouwtjes vaak voor lange tijd op dezelfde locatie blijven bij een kraamkolonie en uitwisseling van genen voornamelijk plaatsvindt door mannetjes die in de paarperiode uitzwermen naar andere kolonies. Hierdoor zijn verschillende kraamkolonies dus in meer of mindere mate aan elkaar verbonden door de uitwisseling van de mannetjes. De meest voor de hand liggende populatie om de effecten van de turbines aan te toetsen is dus de lokale netwerkpopulatie. Hoe ver de mannetjes zwermen is afhankelijk van de soort en van het landschap.

In open landschap met weinig beschutting en lijnvormige elementen kunnen vleermuizen minder makkelijk verplaatsen, waardoor minder uitwisseling plaats zal vinden. Er is geen informatie beschikbaar over hoe groot de

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 14 van 29

lokale netwerkpopulatie rondom de onderzoekslocatie precies is. Derhalve wordt op basis van het landschapstype en gemiddelde dichtheid van de verschillende soorten een inschatting gemaakt van de omvang van de populaties. Uit genetisch- en ringonderzoek (Simon et al., 2003) is gebleken dat genetische uitwisseling plaatsvindt in cirkels met een maximale straal van 50 kilometer. In zeer open gebieden, waar verspreiding moeilijker is door het gebrek aan vliegroutes, was dit te vinden tot cirkels met een maximale straal van 30 kilometer. De cirkel die gekozen wordt als indicatie voor de netwerkpopulatie word de ‘catchment area’ genoemd. De onderzoekslocatie bevindt zich in een gebied met relatief weinig bosranden en andere lijnvormige elementen, waardoor het aannemelijk is dat genetische uitwisseling niet veel verder zal plaatsvinden dan tot 30 kilometer. Op basis van een worst-case scenario zal derhalve ook naar een 30 kilometer straal gekeken worden. Voor elke risicosoort (gewone- en ruige dwergvleermuis) zal gekeken worden of de additionele sterfte door de realisatie van Windpark Caprice een significant negatief effect heeft op de staat van instandhouding van de betreffende netwerkpopulatie. Hierbij zal de additionele sterfte vergeleken worden met de 1%-mortaliteitsnorm op basis van een netwerkpopulatie met een straal van 30 kilometer. 5.4.1

Gewone dwergvleermuis

De gewone dwergvleermuis is de meest voorkomende vleermuissoort in Nederland. Hij maakt voornamelijk gebruik van bebouwing om een vaste rust- en verblijfplaats te maken. Volgens de “European Topic Centre on Biological Diversity” bevindt zich in Nederland een populatie tussen de 300.000 en de 600.000 individuen. Zekerheidshalve gaan we uit van de minimumpopulatie, namelijk 300.000 individuen. Omgerekend betekent dit dat er gemiddeld 7 gewone dwergvleermuizen per vierkante kilometer voorkomen in Nederland. Aangezien de gewone dwergvleermuis redelijk gelijk verspreid over Nederland voorkomt is dit ook voor de onderzoekslocatie een goede indicatie. Zoals eerder besproken heeft de catchment area een straal van 30 tot 50 kilometer, afhankelijk van de soort en terreineigenschappen. Op de onderzoekslocatie zijn relatief weinig lijnvormige elementen aanwezig. De gewone dwergvleermuis is ook een kleine soort die normaliter geen grote afstanden aflegt om te foerageren. Vanuit een worst-case benadering wordt derhalve toch een catchment area met een straal van 30 km aangehouden. Er is uitgegaan van een jaarlijkse natuurlijke sterfte van 20% (Sender & Simon, 2003). In tabel III is een overzicht te zien van de uitkomsten van de berekeningen om de voorspelde sterfte uit te zetten tegen de 1%-mortaliteitsnorm van de lokale netwerkpopulatie.

Tabel III: Berekening van de 1%-mortaliteitsnorm van de lokale netwerkpopulatie van de gewone dwergvleermuis ten opzichte van de voorspelde aanvaringsslachtoffers door Windpark Caprice, inclusief de gebruikte parameters.

Straal van catchment area (km) Oppervlakte catchment area (km2) Netwerkpopulatie (individuen) 20% jaarlijkse natuurlijke sterfte (individuen) 1%-mortaliteitsnorm (individuen) Voorspelde sterfte Windpark Caprice (individuen)

30 2.828 19.792 3.958 40 7

Ondanks de worst-case scenario aannames wordt maximaal 18% van de 1%-mortaliteitsnorm behaald, waardoor redelijkerwijs is uit te sluiten dat er een significant negatief effect op de staat van instandhouding van de lokale populatie gewone dwergvleermuizen ontstaat door de realisatie van windpark Caprice.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 15 van 29

5.4.2

Ruige dwergvleermuis

De ruige dwergvleermuis is tevens een veel voorkomende vleermuissoort in Nederland. Deze soort maakt naast bebouwing ook vaker gebruik van boomholtes als vaste rust- en verblijfplaats. Volgens de “European Topic Centre on Biological Diversity” bevindt zich in Nederland een populatie van circa 100.000 individuen. Dit geeft aan wat het maximaal aanwezige aantal individuen is, dus in het najaar tijdens de trek naar het zuiden. Omgerekend komt dit neer op circa 2,5 ruige dwergvleermuizen per vierkante kilometer. Net als de gewone dwergvleermuis komt de ruige dwergvleermuis redelijk gelijk verspreid over heel Nederland voor, waardoor dit een goede indicatie is voor de onderzoekslocatie. De ruige dwergvleermuis is vrijwel even groot en gedraagt zich vergelijkbaar met de gewone dwergvleermuis. Derhalve zal voor de ruige dwergvleermuis tevens een catchment area met een straal van 30 km aangehouden worden in het kader van een worst-case assessment. De natuurlijke jaarlijkse sterfte van de ruige dwergvleermuis is hoger, namelijk circa 33% (Schmidt, 1994). In tabel IV is een overzicht te zien van de uitkomsten van de berekeningen om de voorspelde sterfte uit te zetten tegen de 1%-mortaliteitsnorm van de lokale netwerkpopulatie.

Tabel IV: Berekening van de 1%-mortaliteitsnorm van de lokale netwerkpopulatie van de ruige dwergvleermuis ten opzichte van de voorspelde aanvaringsslachtoffers door Windpark Caprice, inclusief de gebruikte parameters.

Straal van catchment area (km) Oppervlakte catchment area (km2) Netwerkpopulatie (individuen) 33% jaarlijkse natuurlijke sterfte (individuen) 1%-mortaliteitsnorm (individuen) Voorspelde sterfte Windpark Caprice (individuen)

30 2.828 6.815 2.248 23 1

Ondanks de worst-case scenario aannames wordt maximaal 4% van de 1%-mortaliteitsnorm behaald, waardoor redelijkerwijs is uit te sluiten dat er een significant negatief effect op de staat van instandhouding van de lokale populatie ruige dwergvleermuizen ontstaat door de realisatie van windpark Caprice.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 16 van 29

6

VOGELONDERZOEK

6.1 6.1.1

Aantallen en verspreiding van vogels binnen de onderzoekslocatie Vogels met jaarrond beschermde nesten

Er zijn broedvogels waarvan de nesten ook beschermd zijn op het moment dat ze niet voor de voortplanting in gebruik zijn. Binnen het agrarische buitengebied kunnen dit zijn: boomvalk, buizerd, havik, kerkuil, roek, sperwer en steenuil. Boomvalk Boomvalken gebruiken oude ekster en kraaiennesten om te broeden. Volgens de NDFF was er in 2009 een territorium van de boomvalk circa 250 meter ten noordwesten van de noordelijke bouwlocatie en zijn er daarnaast waarnemingen bekend uit 2017 van overvliegende boomvalken. De afwezigheid van bomen op de bouwlocaties in combinatie met dat er gedurende het vogelonderzoek geen nest-indicerend gedrag van boomvalken is waargenomen zijn negatieve effecten ten aanzien van boomvalken uit te sluiten. Buizerd Volgens de NDFF is er in 2010 een territorium vastgesteld van de buizerd op circa 100 meter ten zuidwesten van de noordelijke bouwlocatie in de aldaar aanwezige bosschage. Daarnaast zijn in 2017 meerdere waarnemingen bekend van ter plaatse aanwezige buizerds ten westen van de betreffende bosschage. Tijdens het uitgevoerde vogelonderzoek is geen nest-indicerend gedrag van buizerds waargenomen. Het verstoren van een nestlocatie van de buizerd is niet aan de orde. Het is echter niet uit te sluiten dat foeragerende individuen verstoord en/of incidenteel gedood worden in de gebruiksfase van het windpark (hoofdstuk 6.2.1).

Sperwer Volgens de NDFF zijn waarnemingen bekend van overvliegende sperwers nabij de betreffende bouwlocaties. Bij de voorgenomen plannen worden geen bomen gekapt waarbij mogelijke nesten verloren gaan en daarnaast is geen nest-indicerend gedrag van sperwers waargenomen tijdens het vogelonderzoek. Negatieve effecten ten aanzien van de sperwer zijn redelijkerwijs uit te sluiten. Havik Volgens de NDFF zijn in 2018 baltsende haviken waargenomen in de groenzone op circa 1 kilometer ten noordwesten van de steenfabriek. Daarnaast zijn waarnemingen bekend ten oosten van de Nederrijn. Tijdens het vogelonderzoek zijn in de directe omgeving van de projectlocatie geen nesten van en/of nest-indicerend gedrag van haviken waargenomen, waardoor negatieve effecten ten aanzien van de havik zijn uitgesloten. Steenuil en kerkuil In 2011 is een roepende steenuil waargenomen circa 200 meter ten noordoosten van de zuidelijke bouwlocatie. Steenuilen broeden voornamelijk in natuurlijke holtes van bijvoorbeeld knotwilgen, hoogstam fruitbomen of in rustige hoekjes of nissen van gebouwen en nestkasten. De bouwlocatie zelf is ongeschikt als broedlocatie voor de steenuil door het ontbreken van bomen met holtes. Daarnaast zijn geen steenuilen waargenomen tijdens het vogel- en vleermuisonderzoek.

Bij de realisatie van de windturbines treden redelijkerwijs geen negatieve effecten op ten aanzien van de steenuil. Kerkuilen komen voornamelijk voor in cultuurland met gras- en bouwlanden die begrensd worden door akkerranden, houtwallen, heggen of bosjes, maar nauwelijks in bossen. Kerkuilen broeden vooral in boerenschuren en torens. Tegenwoordig broedt de kerkuil voor circa 90% in nestkasten die in

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 17 van 29

gebouwen zijn geplaatst. In uitzonderlijke gevallen broedt de kerkuil in holle bomen. Volgens de NDFF zijn geen waarnemingen bekend van de kerkuil en daarnaast zijn beide bouwlocaties ongeschikt als broedlocatie van de kerkuil. Negatieve effecten ten aanzien van de kerkuil zijn redelijkerwijs uit te sluiten. Roek De roek is een echte kolonievogel die nestelt in clusters in hoge bomen van circa 15-25 meter. Dergelijke nestclusters zijn tijdens het veldbezoek niet waargenomen, waardoor een broedlocatie van de roek redelijkerwijs is uit te sluiten. Ten oosten van de Nederrijn zijn meerdere roekenkolonies bekend. Negatieve effecten ten aanzien van de roek zijn uitgesloten. 6.1.2 Lokale broedvogels Rondom de onderzoekslocatie zijn verschillende broedende vogels waargenomen. Onderstaand is een overzicht van vogels met nestindicerend gedrag rondom de onderzoekslocatie weergegeven. • • • • • • • • • • • • • • • • •

Aalscholver Boomklever Boomkruiper Braamsluiper Ekster Fazant Fitis Fuut Gaai Geelgors Grasmus Graspieper Groene specht Groenling Grote bonte specht Heggenmus Holenduif

• • • • • • • • • • • • • • • • •

Houtduif Huismus IJsvogel Kauw Kievit Kleine karekiet Kneu Koekoek Koolmees Krakeend Kuifeend Meerkoet Merel Nijlgans Pimpelmees Putter Roodborsttapuit

• • • • • • • • • • • • • • • •

Scholekster Spotvogel Spreeuw Tjiftjaf Torenvalk Tureluur Veldleeuwerik Vink Wilde eend Winterkoning Witgatje Witte kwikstaart Wulp Zanglijster Zwarte kraai Zwartkop

Naast eerder genoemde soorten zijn ook nog de blauwe reiger, boerenzwaluw, brandgans, buizerd, gierzwaluw, grauwe gans, knobbelzwaan, kokmeeuw, ooievaar, roek, slechtvalk, visdief en zilvermeeuw waargenomen. Deze soorten vertoonden echter rondom de onderzoekslocatie geen nestindicerend gedrag. In de wijdere omgeving van de onderzoekslocatie (tot 5 kilometer) zijn geen kolonies bekend van koloniebroeders als bijvoorbeeld de blauwe reiger, kokmeeuw, roek en lepelaar. Op de onderzoekslocatie zullen dergelijke soorten dus ook niet incidenteel in grote getalen voorkomen. 6.1.3 Trekvogels en watervogels De onderzoekslocatie ligt tussen de Nederrijn en enkele agrarische velden. Dit is aantrekkelijk habitat als rust- en/of foerageerplaats voor trekvogels en overwinterende watervogels. Aan de hand van tellingen ter plaatse is in beeld gebracht welke soorten in de omgeving van het plangebied voorkomen en welke soorten/hoeveel individuen van een soort vliegbewegingen maakt op rotorhoogte van de geplande windturbines. In tabel V is een overzicht te zien van de soorten die binnen 500 meter van het plangebied zijn waargenomen, het maximum aantal individuen ter plaatse en of de soorten tijdens de veldbezoeken vliegbewegingen op rotorhoogte hebben gemaakt.

Aangezien in het veld niet exact gezien kan worden welk percentage van de aanwezige vogels op door het bestemde rotorvlak vliegt, worden indicatieve termen aangehouden. Dit geeft een indicatie van hoeveel vogels door het rotor-

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 18 van 29

vlak vliegen relatief tot het totaal aantal aanwezige exemplaren van de betreffende soort. De tellingen hebben op 10 verschillende telpunten plaatsgevonden, zowel ten noorden en ten zuiden van de Nederrijn. Tabel V: Overzicht van de waargenomen wintersoorten in de directe omgeving van de onderzoekslocatie met maximum aantal individuen en analyse of de soort soms op rotorhoogte vliegt. Soort Aalscholver Blauwe reiger Brandgans Dodaars Fuut Grauwe gans Grote zaagbek Grote zilverreiger IJsvogel Kievit Kokmeeuw Kolgans Krakeend Kuifeend Meerkoet Nijlgans Slobeend Smient Stormmeeuw Toendrarietgans Wilde eend Wintertaling Zilvermeeuw

6.2

Maximum aantal individuen 35 4 4 5 3 617 3 3 1 18 183 708 22 16 78 7 3 30 24 24 30 3 5

Vlucht op rotorhoogte incidenteel incidenteel incidenteel nee nee regelmatig nee incidenteel nee incidenteel incidenteel regelmatig nee nee incidenteel incidenteel nee nee incidenteel incidenteel incidenteel nee incidenteel

Bepaling en beoordeling van de effecten op vogels

Bij ecologische toetsingen voor windturbines wordt in de regel naar drie verschillende verstoringstypes voor vogels gekeken, namelijk aanvaringsslachtoffers (sterfte), habitatverlies of verstoring van broedende, foeragerende of rustende vogels en barrièrewerking voor vogels. Windpark Caprice zal een bepaalde invloed hebben op de huidige vogelpopulatie in het gebied en op de vogels die voorbij het gebied trekken. Onderstaand worden de potentiële effecten bepaald en beoordeeld. 6.2.1

Sterfte van vogels

Algemeen: Uit slachtofferonderzoeken van bestaande windparken in Nederland en België van de afgelopen 15 jaar blijkt dat in een windpark gemiddeld 20 aanvaringsslachtoffers per turbine per jaar vallen (A Brenninkmeijer & C. van der Weyde, 2011; E. Klop & A Brenninkmeijer, 2014). Verschillende gezamenlijke factoren bepalen hoeveel vogels in aanvaring komen met een windturbine. Dit wordt onder andere bepaald door de aantallen en soorten vogels die vliegen rondom de onderzoekslocatie, de eigenschappen van de windturbine (hoogte, rotordiameter) en de omstandigheden rond de onderzoekslocatie met betrekking tot bijvoorbeeld achtergrondverlichting en landschapselementen die vliegbewegingen richting de turbines kunnen sturen. Op een heldere dag zullen vrijwel nooit aanvaringsslachtoffers vallen overdag. Vrijwel alle slachtoffers vallen in de nacht en dan voornamelijk in nachten met slecht zicht door regen en/of mist. Indien op de locatie veel achtergrondverlichting aanwezig is zal de aanvaringskans lager zijn, aangezien de vogels beter de turbines kunnen ontwijken.

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 19 van 29

Voor Windpark Caprice wordt verwacht dat, ondanks de grotere hoogte en rotordiameter, in verhouding tot de referentieparken globaal evenveel aanvaringsslachtoffers per turbine zullen vallen. Voornamelijk trekvogels, maar ook lokale broedvogels, zijn in vergelijking tot de referentieparken redelijk abundant rondom het plangebied. Echter is vanwege de steenfabriek met straatverlichting relatief veel achtergrondverlichting aanwezig. Vanwege deze parameters is de verwachting op basis van expert judgement dat bij Windpark Caprice maximaal circa 20 aanvaringsslachtoffers per turbine per jaar zullen vallen. Dit betekent dat voor het volledige windpark er maximaal 40 aanvaringsslachtoffers van vogels per jaar zullen vallen. Effecten op broedvogels: Tijdens de aanlegfase kunnen in gebruik zijnde nesten, zoals nesten van weidevogels vernietigd worden, wat een overtreding van de Wet natuurbescherming zou betekenen. Dit is echter relatief eenvoudig te voorkomen door mitigerende maatregelen te treffen zoals de werkzaamheden buiten het broedseizoen uitvoeren en/of een broedvogelcheck uitvoeren voor aanvang van de werkzaamheden. Vernietiging van nesten is derhalve te voorkomen, waardoor een ontheffing op deze verbodsbepaling niet noodzakelijk geacht wordt. Broedvogels in de omgeving lopen een kans om in aanvaring te komen met de windturbines.

Zoals in paragraaf 6.1 is beschreven is een groot aantal broedvogelsoorten rondom de onderzoekslocatie aanwezig. Het betreft zowel zangvogels, weidevogels en akkersoorten. Zangvogels lopen vanwege hun vlieggedrag weinig risico om in aanvaring te komen met een windturbine. Daarnaast zijn de plaatselijke broedvogels goed bekend met de gevaren in de omgeving en kunnen hier goed op anticiperen, waardoor weinig slachtoffers vallen. Voor met name de kievit is er wel een verhoogd risico op aanvaringen vanwege de hoge baltsvluchten in het voorjaar. Voor elke aanwezige broedvogel is een inschatting gemaakt van het aantal aanvaringsslachtoffers per jaar en is met behulp van de 1%mortaliteitsnorm bekeken of de gunstige staat van instandhouding in het geding komt. Effecten op niet-broedvogels: Tijdens de veldbezoeken zijn waarnemingen gedaan van verschillende trekvogels en watervogels. Voor de soorten die zijn waargenomen is een berekening uitgevoerd om een voorspelling te doen van het aantal aanvaringsslachtoffers per soort per jaar, waarbij is uitgegaan van een worst-case benadering. Met behulp van deze aantallen is een berekening uitgevoerd op basis van de principes van het Flux-Collision Model van Bureau Waardenburg (Kleyheeg-Hartman et al., 2018) om een maximaal aantal aanvaringsslachtoffers per soort te bepalen.

De volgende aannames zijn gedaan en dienen als parameters voor het Flux-Collision Model. • • • •

80% van de vogels die bij de bouwlocaties van de windturbines vliegt, zal bewust om of over de windturbines vliegen. Het percentage van de vogelflux door het windpark wat vliegt op de hoogte van de windturbines is afhankelijk per soort en gebaseerd op waarnemingen in het veld (tabel V). In één vlucht worden beide windturbines gepasseerd door de vogels. De aanvaringskans van vogels die door het rotorvlak van de turbines vliegen is 1% voor de ganzensoorten en 0,5% voor de andere soorten. Deze aantallen zijn significant hoger dan in de literatuur wordt aangehouden (Fijn et al., 2007).

Beoordeling effect op gunstige staat van instandhouding: Op basis van het aantal waarnemingen in het veld, de locatie van de waarnemingen en het gedrag, is een inschatting gemaakt van het aantal aanvaringsslachtoffers in de gebruiksfase. Voor 34 soorten is bepaald dat er potentieel meer dan incidentele sterfte (meer dan één slachtoffer per jaar) plaats kan

RAPPORT 7083.001 versie D1

Pagina 20 van 29

vinden. Het wordt geadviseerd voor deze soorten een ontheffing van de Wet natuurbescherming aan te vragen. In tabel VI staat de vergelijking van de maximaal geschatte sterfte per jaar met de 1%-criteria van de verschillende soorten. Indien de sterfte onder het criterium ligt is op voorhand uit te sluiten dat de gunstige staat van instandhouding van deze soorten in het geding komt. Bij geen van de soorten overschrijdt de voorspelling van het maximaal aantal aanvaringsslachtoffers de 1%-mortaliteitsnorm. Derhalve kan redelijkerwijs uitgesloten worden dat de additionele sterfte door de realisatie van Windpark Caprice een significant negatief effect heeft op de gunstige staat van instandhouding van de soorten. Tabel VI: Maximaal aantal aanvaringsslachtoffers ten opzichte van de 1%-mortaliteitsnorm (gebaseerd op overlevingskansen op www.bto.org) Populatiegrootte

1%-mortaliteitsnorm

Maximale aanvaringsslachtoffers per jaar

Staat van instandhouding

Boomklever

31.000

151

1

Gunstig

Boomkruiper

120.000

588

1

Gunstig

Braamsluiper

20.000

134

<1

Matig ongunstig

Buizerd

10.000

10

1–2

Gunstig

Ekster

45.000

140

1–2

Gunstig

Fitis

150.000

810

1

Gunstig

Gaai

45.000

185

1–2

Gunstig

Geelgors

28.000

130

<1

Gunstig

Grasmus

150.000

914

1

Gunstig

Graspieper

80.000

366

1–2

Matig ongunstig

Broedvogels

Groene specht

8.000

24

<1

Gunstig

Groenling

65.000

362

1

Gunstig

Grote bonte specht

75.000

225

<1

Gunstig

Heggenmus

175.000

922

<1

Matig ongunstig

Holenduif

45.000

203

<1

Gunstig

Houtduif

250.000

983

1–2

Gunstig

Huismus

600.000

2.574

<1

Matig ongunstig

IJsvogel

1.150

8

<1

Gunstig

Kauw

70.000

413

1–2

Gunstig

Kievit

250.000

738

1–2

Matig ongunstig

Kleine karekiet

250.000

1325

<1

Gunstig

Kneu

30.000

189

<1

Matig ongunstig

Koekoek

5.700

11

<1

Matig ongunstig

Koolmees

375.000

1.718

1–2

Gunstig

Meerkoet

180.000

538

1–2

Gunstig

Merel

650.000

2.275

1–2

Gunstig

Pimpelmees

250.000

1.170

1–2

Gunstig

Putter

35.000

220

1–2

Gunstig

Roodborsttapuit

15.000

93

1

Gunstig

Spreeuw

450.000

1.409

1–2

Gunstig

Tjiftjaf

1.200.000

6480

1

Gunstig

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=34ba7102-1ab3-421f-8bf5-e5cbbcb8e91a