1393925 Bijlage 9 bij toelichting Hof v Klein Baal Passende beoordeling
Tekst van het document
Passende beoordeling ’t Hof van Klein Baal Haalderen
Passende beoordeling ’t Hof van Klein Baal Haalderen
Opdrachtgever:
Jansen Bouwontwikkeling BV Bijsterhuizen 3161 6604 LV Wijchen
Datum:
30 mei 2025
Status:
Definitief
Uitvoering:
Foreest Groen Consult B.V. Van Pallandtlaan 10 6998 AW Laag-Keppel T 0314 642221 E-mail info@foreestgroenconsult.nl Web www.foreestgroenconsult.com
INHOUD
Pagina
1.
Inleiding ................................................................................................................................. 5
2.
Algemene informatie ............................................................................................................ 6 2.1 Ligging plangebied.................................................................................................... 6 2.2 Werkzaamheden ...................................................................................................... 6 2.2.1 Bouwfase .................................................................................................................. 6 2.2.2 Gebruiksfase............................................................................................................. 7
3
Reikwijdte relevante effecten ............................................................................................... 8 3.1 Oppervlakteverlies en versnippering ....................................................................... 8 3.2 Verontreiniging ........................................................................................................ 8 3.3 Verdroging en vernatting ......................................................................................... 8 3.4 Verstoring door geluid, licht, trillingen en optische verstoring ............................... 9 3.5 Verstoring door mechanische effecten .................................................................... 9 3.6 Verandering in populatiedynamiek.......................................................................... 9 3.7 Verzuring en vermesting .......................................................................................... 9 3.8 Samenvatting ........................................................................................................... 9
4
Effectbepaling ..................................................................................................................... 10 4.1 Stikstofdepositie..................................................................................................... 10 4.1.1 Gebruiksfase........................................................................................................... 10 4.1.2 Aanlegfase .............................................................................................................. 10 4.1.3 Conclusie ................................................................................................................ 11 4.2 Interne saldering .................................................................................................... 11 4.2.1 Gebruiksfase........................................................................................................... 11 4.2.2 Aanlegfase .............................................................................................................. 12 4.2.3 Conclusie ................................................................................................................ 12
5
Effectbeoordeling Rijntakken .............................................................................................. 13 5.1 Algemeen ............................................................................................................... 13 5.2 Instandhoudingsdoelstellingen ........................................................................... 14 5.2.1 Habitattypen ......................................................................................................... 14 5.2.2 Habitatsoorten ...................................................................................................... 14 5.2.3 (Niet-)broedvogels ................................................................................................ 15 5.3 Uitgangspunten effectbeoordeling stikstofdepositie ........................................ 16 5.3.1 Algemene context effecten stikstofdepositie .................................................... 16 5.3.2 Aanpak effectbeoordeling ...................................................................................... 17 5.4 Herstel- en beheermaatregelen .......................................................................... 18 5.5 Effectbeoordeling habitattypen ..........................................................................
21 5.6 Effectbeoordeling habitatrichtlijnsoorten .......................................................... 22 5.7 Effectbeoordeling vogelrichtlijnsoorten ............................................................. 22 5.7.1 Broedvogels ............................................................................................................ 22 5.7.2 Niet-broedvogels .................................................................................................... 23 5.8 Cumulatie .............................................................................................................. 24
6
Conclusie ............................................................................................................................. 25
-3-
7
Literatuur............................................................................................................................. 26
Bijlage 1: Voortoets stikstof ........................................................................................................ 28 Bijlage 2: Aerius berekening aanlegfase zonder saldering.......................................................... 29 Bijlage 3: Aerius berekening gebruiksfase zonder saldering....................................................... 30 Bijlage 4: Aerius berekening aanlegfase met saldering .............................................................. 31 Bijlage 5: Aerius berekening gebruiksfase met saldering ........................................................... 32
-4-
1. Inleiding In opdracht van Jansen bouwontwikkeling BV is deze passende beoordeling opgesteld voor effecten op Natura-2000 gebieden tijdens en na de woningbouw aan de Van der Mondeweg in Haalderen. Jansen bouwontwikkeling heeft het voornemen om op de huidige agrarische grond een woonwijk met 61 woningen te realiseren. De nieuwbouw staat gepland voor de periode 2026 – 2027. De basis van deze passende beoordeling wordt gevormd door de voortoets stikstof: • “Voortoets effect stikstof op Natura 2000 gebieden Bouw woonwijk ’t Hof van Klein Baal te Haalderen, Foreest Groen Consult BV., 15 mei 2025.” Uit deze voortoets is de conclusie gekomen dat het project op zichzelf leidt tot stikstofdepositie in stikstofgevoelige leefgebied – en habitattypen in Natura 2000-gebied Rijntakken. Hierdoor is een passende beoordeling voor dit project noodzakelijk. Interne saldering wordt gebruikt als mitigerende maatregel. Deze passende beoordeling is opgesteld door H.T. Livestro MSc werkzaam als ecoloog bij Foreest Groen Consult BV.
-5-
2. Algemene informatie 2.1 Ligging plangebied Jansen bouwontwikkeling BV heeft het voornemen om, in de hoek van de Van der Mondestraat en de Lage Zandsestraat in Haalderen, een woonwijk met 61 woningen te realiseren op huidige agrarische grond. De locatie van het plangebied en omliggende Natura 2000-gebieden is weergegeven in afbeelding 1.
Afbeelding 1. Ligging van het plangebied ten opzichte van Natura-2000 gebieden binnen 25 km (bron: https://app.pdok.nl/).
2.2 Werkzaamheden 2.2.1 Bouwfase Op de planlocatie wordt in de bouwfase met mobiele werktuigen een woonwijk gerealiseerd van 61 woningen. Hierbij worden palen in de grond geheid. De bouw zal plaatsvinden met behulp van kranen, shovels, pompen en overige machines die stikstof uitstoten. Verkeersbewegingen van en naar het plangebied zullen ontstaan door vervoer van onder andere personeel, materialen en werktuigen.
-6-
2.2.2 Gebruiksfase In de gebruiksfase zullen de 61 woningen bewoont zijn, waardoor ook meer verkeersbewegingen aanwezig zullen zijn dan in de huidige situatie. Het project wordt aardgasloos uitgevoerd, waardoor gesteld kan worden dat geen stikstof uitstoot wordt veroorzaakt door CV-installatie’s. Daarnaast zijn op dit moment in de schetsontwerpen, geen open-haarden, hout- of palletskachels toegepast.
-7-
3 Reikwijdte relevante effecten Hieronder worden per verstoringsfactor de mogelijk te verwachten effecten beschreven en geanalyseerd.
3.1 Oppervlakteverlies en versnippering Oppervlakteverlies ontstaat als projecten in Natura 2000-gebieden plaatsvinden, waardoor Natura 2000-gebied verloren gaat. Van versnippering is sprake indien het leefgebied uiteenvalt. Het plangebied ligt niet in of aangrenzend aan een Natura-2000 gebied, waardoor geen oppervlakteverlies of versnippering ontstaat. De bestaande infrastructuur wordt benut, zonder aanleg van nieuwe paden en/ of wegen. Het is uitgesloten dat de bouw- en gebruiksfase van de woonwijk zullen leiden tot oppervlakteverlies en versnippering van Natura 2000-gebieden.
3.2 Verontreiniging Van verontreiniging is sprake als door de werkzaamheden verhoogde concentraties van stoffen in een gebied voorkomen, welke stoffen onder natuurlijke omstandigheden niet of in zeer lage concentraties aanwezig zijn. De bouw van de woonwijk moet voldoen aan alle geldende milieunormen, waardoor geen verontreiniging optreedt. Verder is de afstand van het plangebied tot de dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Rijntakken op circa 450 meter afstand dermate groot dat eventuele onvoorziene verontreinigingen geen effect hebben op het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Rijntakken. Significante negatieve effecten door verontreiniging op Natura 2000gebieden door dit project is uitgesloten.
3.3 Verdroging en vernatting Verdroging uit zich in lagere grondwaterstanden/afnemende kwel. Vernatting manifesteert zich in hogere grondwaterstanden/toenemende kwel. De bouw van een woonwijk verandert de grondwaterstanden/het kwel niet. Hierdoor zal geen vernatting of verdroging optreden door de werkzaamheden. Verder bevindt zicht tussen het plangebied en Natura 2000-gebied Rijntakken de Waaldijk, die het Natura 2000-gebied afschermt van het plangebied. Daarbij is de afstand van het plangebied tot de dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied dermate groot dat effecten van verdroging/vernatting uitgesloten zijn.
-8-
3.4 Verstoring door geluid, licht, trillingen en optische verstoring Verstoring door geluid, licht of trillingen ontstaan door menselijke activiteiten, zoals toename van verkeersbewegingen, gebruik van kunstmatige verlichting en het heien van funderingen. Optische verstoring betreft verstoring door de aanwezigheid en/of beweging van mensen dan wel voorwerpen die niet thuishoren in het natuurlijke systeem. De afstand van het plangebied tot de dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied Rijntakken is dermate groot dat effecten van verstoring door geluid, licht, trillingen en optische verstoring uitgesloten zijn. Tussen het plangebied en het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied ligt circa 450 meter aan infrastructuur en agrarische grond. Daarbij schermt de Waaldijk ook het plangebied van het Natura 2000-gebied Rijntakken af. Verstoring door geluid, licht, trillingen en optische verstoring door de werkzaamheden in het plangebied op Natura 2000-gebieden is daarom uitgesloten.
3.5 Verstoring door mechanische effecten Onder mechanische effecten valt verstoring door betreding die optreden ten gevolge van menselijke activiteiten. De oorzaken en gevolgen zijn bij deze storende factor zeer divers. Voor de bouw- en gebruiksfase zijn verkeersbewegingen relevante ingrepen. Tussen het plangebied en het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied ligt circa 450 meter aan infrastructuur en agrarische grond. De bestaande infrastructuur wordt benut, zonder aanleg van nieuwe paden en/ of wegen. Daarbij schermt de Waaldijk ook het plangebied van het Natura 2000-gebied Rijntakken af. Hierdoor zijn gevolgen door mechanische effecten op Natura 2000-gebieden uitgesloten.
3.6 Verandering in populatiedynamiek De storende factor verandering in populatiedynamiek treedt op indien een direct effect is van een activiteit op de populatie-opbouw en/of populatiegrootte. Hier wordt gedoeld of er sprake van sterfte van individuen door wegverkeer, windmolens, of door jacht of visserij. Dat is bij dit project niet aan de orde. Effecten op verandering in populatiedynamiek zijn uitgesloten.
3.7 Verzuring en vermesting Verzuring en vermesting worden veroorzaakt door stikstofdepositie uit de lucht. Omdat voor de bouwfase van woonwijk materieel ingezet wordt is er tijdelijk sprake van een toename van stikstofdepositie. Ook vindt stikstof uitstoot plaats tijdens de gebruiksfase door een toename van verkeersbewegingen door bewoners van de woonwijk. Stikstofdepositie heeft mogelijk een negatief effect op instandhoudingsdoelstellingen van stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Het stikstofgevoelige Natura 2000-gebied Rijntakken ligt binnen circa 450 meter afstand van het plangebied. Daarmee moeten de gevolgen van stikstofdepositie nader beoordeeld worden. Hiervoor is een AERIUS-berekening uitgevoerd (zie §4.1).
3.8 Samenvatting Effecten door stikstofdepositie tijdens de bouwfase is op voorhand niet uit te sluiten. Tijdens de gebruiksfase zijn effecten door stikstofdepositie ook niet op voorhand uit te sluiten. Aerius berekeningen voor beide fases zijn noodzakelijk (§4.1). -9-
4 Effectbepaling In hoofdstuk 3 is bepaald dat stikstofdepositie mogelijk nadelige effecten kan hebben op omliggende Natura 2000-gebieden. Hiervoor is een voortoets stikstof opgesteld om de NOx(stikstofoxiden) en NH3- (ammoniak) emissies naar de lucht, die door het project ontstaan, inzichtelijk te maken. De eventuele toename van stikstofdepositie als gevolg hiervan op stikstofgevoelige habitattypen of leefgebieden worden hierbij berekend. De voortoets stikstof wordt afgesloten met conclusies waarbij duidelijk wordt of in het kader van de Omgevingswet significante effecten uitgesloten kunnen worden en of de noodzaak bestaat tot een passende beoordeling. Een samenvatting van deze voortoets wordt gegeven in §4.1. In deze passende beoordeling worden daarnaast ook de mitigerende maatregelen toegelicht en de effecten daarvan berekend (§4.2).
4.1 Stikstofdepositie De depositie als gevolg van dit project is doorgerekend met de nieuwste versie van AERIUS 2024.2 (bijlage 1). De resultaten van de toenames binnen het Natura 2000-gebied Rijntakken zijn opgenomen in onderstaande paragrafen.
4.1.1 Gebruiksfase Tabel 4. Toename van stikstofdepositie in de gebruiksfase op stikstofgevoelige leefgebieden en habitattypen in Natura 2000-gebied Rijntakken als gevolg van dit project Code
Leefgebied/habitattype
KDW (mol N/ha/j)
Berekend Ha
H3150baz
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen
2143
0,16
Hoogste toename stikstofdepositie (mol N/ha/j) 0,01
4.1.2 Aanlegfase Tabel 5. Toename van stikstofdepositie in de aanlegfase op stikstofgevoelige leefgebieden en habitattypen in Natura 2000-gebied Rijntakken als gevolg van dit project Code
Leefgebied/habitattype
KDW (mol N/ha/j)
Berekend Ha
H3150baz
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen Glanshaveren vossenstaarthooilanden (glanshaver) Nat, matig voedselrijk grasland Kamgrasweide & Bloemrijk weidevogelgrasland van het rivierenen zeekleigebied
2143
0,16
Hoogste toename stikstofdepositie (mol N/ha/j) 0,03
1357
1,52
0,01
1571
0,02
0,01
1357
0,20
0,03
H6510A
Lg08 Lg11
- 10 -
4.1.3 Conclusie Uit de uitgevoerde voortoets stikstof blijkt dat de aanleg- en gebruiksfase van woonwijk ’t Hof van Klein Baal op zichzelf leiden tot een verhoging van de stikstofdepositie op Natura 2000 gebied Rijntakken. De aanleg- en gebruiksfase leiden op zichzelf niet tot verhoging van stikstofdepositie in hexagonen met hersteldoelen. Een passende beoordeling en vergunningsaanvraag is noodzakelijk. Hierbij zal gebruik gemaakt worden van mitigerende maatregelen, zoals intern en/of extern salderen.
4.2 Interne saldering Ter mitigatie van de stikstofdepositie in zowel de gebruiks- als aanlegfase wordt gebruik gemaakt van interne saldering. Het huidige perceel is nu in gebruik als agrarische grond waarop wintertarwe wordt verbouwd. Deze grond wordt regelmatig bemest, waardoor met deze bemesting intern gesaldeerd kan worden. Het perceel is 2,2 hectare. Gezien de ‘worst-case’ benadering wordt hiervan 2 hectare meegenomen in de berekening. Conform §3.1 pagina 13 van de handreiking intern en extern salderen van BIJ12, wordt gebruik gemaakt van de volledige vergunde emissieruimte gezien dit project woningbouw betreft. Met de emissie kentallen van bij12, is de NH3 uitstoot per hectare bepaald. De emissie bedraagt op het plangebied 17,27 per hectare jaar. De totale emissie bedraagt in de referentiesituatie dan 34,54 kg/ha/j. De emissie is gemodelleerd als vlakbron met een uittredehoogte van 50 centimeter en een spreiding van 0 meter en een warmte-emissie van 0 MW (conform de invoerinstructie). In de onderstaande tabellen is de herrekende stikstofdepositie weergegeven waarbij interne saldering is toegepast als mitigatie.
4.2.1 Gebruiksfase Tabel 6. Afname van stikstofdepositie in de gebruiksfase met interne saldering op stikstofgevoelige leefgebieden en habitattypen in Natura 2000-gebied Rijntakken als gevolg van dit project Code
Leefgebied/habitattype
KDW (mol N/ha/j)
H3150baz
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen Glanshaveren vossenstaarthooilanden (glanshaver) Geïsoleerde meander en petgat Kamgrasweide & Bloemrijk weidevogelgrasland van het rivierenen zeekleigebied
2143
H6510A
Lg02 Lg11
Zonder interne saldering Berekend Hoogste toename Ha stikstofdepositie (mol N/ha/j) 0,16 0,01
Met interne saldering Berekend ha Hoogste afname stikstofdepositie (mol N/ha/j) 0,16 -0,02
0
0
0,37
-0,01
0
0
0,58
-0,01
0
0
1,04
-0,02
- 11 -
4.2.2 Aanlegfase Tabel 7. Afname van stikstofdepositie in de aanlegfase met interne saldering op stikstofgevoelige leefgebieden en habitattypen in Natura 2000-gebied Rijntakken als gevolg van dit project Code
Leefgebied/habitattype
KDW (mol N/ha/j)
H3150baz
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen Glanshaveren vossenstaarthooilanden (glanshaver) Geïsoleerde meander en petgat Nat, matig voedselrijk grasland Kamgrasweide & Bloemrijk weidevogelgrasland van het rivierenen zeekleigebied
H6510A
Lg02 Lg08 Lg11
2143
Zonder interne saldering Berekend Hoogste toename Ha stikstofdepositie (mol N/ha/j) 0,16 0,03
Met interne saldering Berekend ha Hoogste afname stikstofdepositie (mol N/ha/j) 0 0
1357
1,52
0,01
0
0
2143
0
0
0,31
-0,01
1571
0,02
0,01
0
0
1357
0,20
0,03
0
0
4.2.3 Conclusie Uit de uitgevoerde berekeningen in AERIUS blijkt dat met interne saldering de aanleg- en gebruiksfase van woonwijk ’t Hof van Klein Baal niet leiden tot een verhoging van de stikstofdepositie op Natura 2000 gebied Rijntakken. De stikstofdepositie op stikstofgevoelige leefgebied- en habitattypen in Natura 2000-gebieden neemt af met de interne saldering. De aanleg- en gebruiksfase leiden daarnaast ook niet tot verhoging van stikstofdepositie in hexagonen met hersteldoelen.
- 12 -
5 Effectbeoordeling Rijntakken Alle hexagonen binnen Natura 2000-gebieden waarop dit project invloed heeft liggen allen in deelgebied ‘De Gelderse poort’ en specifiek in de Bemmelse waarden, groenlanden en Ooijpolder. Daarom wordt in de effectbeoordeling alleen deelgebied Gelderse poort van het Natura 2000-gebied Rijntakken behandeld.
5.1 Algemeen Het deelgebied Gelderse Poort is het begin van de Rijndelta, de Rijn stroomt hier door een stuwwal Nederland binnen. Het is een rivierenlandschap met veel gradiënten tussen de Duitse grens en de steden Arnhem en Nijmegen. Het gebied ontstond rond 10.000 voor Christus toen de Rijn een loop koos ten zuiden van het Montferland en de stuwwal tussen Montferland en Nijmegen doorbrak. Delen van het gebied, waaronder het Rijnstrangengebied, ontvangen vanuit de restanten van de stuwwal kwelwater. Het gebied maakt deel uit van het grensoverschrijdende gebied Gelderse Poort. Het vormt, met de IJssel, een ecologische verbinding tussen natuurgebieden in Duitsland, de Randmeren en de moerasgebieden van Noordwest Overijssel en Friesland en de Neder-Rijn en Waal een verbinding tussen deze Duitse gebieden en de delta. De rivier vormt een dynamisch systeem, een samenspel tussen natuurlijke processen en menselijk ingrijpen. Het rivierenlandschap bestaat uit hoogdynamische gebieden in het winterbed van de rivier en laagdynamische moerasachtige strangen binnendijks. In perioden met hoge afvoer moet al het Rijnwater via de vertakkingen in Rijn, via Pannerdens Kanaal en Waal worden afgevoerd. Met name in perioden met hoog water vindt erosie en sedimentatie plaats en 'vormt' de rivier het landschap.
In de uiterwaarden bevinden zich gevarieerde natuurgebieden als de Bemmelse Waard, de Gendtse Waard, de Oude Waal en de Millingerwaard (langs de Waal), en de Lobberdense Waard en de Huissense Waarden (langs de Rijn). In de splitsing van Rijn en Waal ligt de Klompenwaard. De uiterwaarden zijn breed, er komen, zandafzettingen op de oever en uitgravingen tot (diep) water voor. Ze bestaan grotendeels uit open water, moerassen, ruigten, wilgenbos en diverse typen grasland. Op hooggelegen stroomruggen en oeverwallen komen stroomdalgraslanden, glanshaverhooilanden en lokaal ook hardhoutooibossen voor. Binnendijks liggen de Oude Rijnstrangen ten oosten van het Pannerdensch Kanaal die bestaan uit een complex van gedeeltelijk verlande stroombeddingen en meanderrichels van de Rijn. In het reliëfrijke landschap liggen graslanden, akkers, (moeras)bosjes, moerassen, rietvelden en open water. Het gemaal Kandia, gebouwd in 1968, verminderde de doorstroming en verlaagde het waterpeil. De sedimentatie van slib nam daardoor toe. De fluctuatie in waterstanden nam daardoor sterk af en sommige strangen vielen droog. Een ander binnendijksgebied is Groenlanden ten oosten van Nijmegen met een soortgelijke variatie in vegetatiestructuren en dalende grondwaterpeilen.
Het binnendijkse polderlandschap bestaat voornamelijk uit graslanden, akkers, kleine waterlopen, rietlanden en moerasbos; ook hier bevinden zich enkele oude rivierlopen en tichelterreinen (Natura2000.nl, 2025).
- 13 -
5.2 Instandhoudingsdoelstellingen In het beheerplan voor het Natura 2000-gebied Rijntakken zijn in 2018 de instandhoudingsdoelstellingen vastgesteld (Provincie Gelderland, 2018). In de onderstaande paragrafen zijn de instandhoudingsdoelstellingen voor de habitattypen, habitatsoorten en (niet)broedvogels weergeven en of stikstof een knelpunt is voor deze doelstellingen (Arcadis Nederland BV., 2023).
5.2.1 Habitattypen Code
Habitattype
H3150
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden Beken en rivieren met waterplanten (grote fonteinkruiden) Slikkige rivieroevers Stroomdalgraslanden Ruigten en zomen (moerasspirea) Ruigten en zomen (harig wilgenroosje) Ruigten en zomen (droge bosranden) Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver) Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart) Beuken-eikenbossen met hulst Vochtige alluviale bossen (zachthoutooibossen) Vochtige alluviale bossen (esseniepenbossen) Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen) Droge hardhoutooibossen
H3260B H3270 H6120 H6430A H6430B H6430C H6510A H6510B H9120 H91E0A H91E0B H91E0C H91F0
Doelstelling habitattype/leefgebied Verspreiding Oppervlakte Kwaliteit = > >
Stikstof knelpunt? Nee
=
>
=
Nee
= = = = = =
> > = = > >
> > = = > >
Nee Ja Nee Nee Nee Ja
=
>
>
Nee
= =
> =
> >
Ja Nee
=
>
>
Ja
=
=
=
Ja
=
>
>
Ja
Populatie > > > > = > = = > = >
Stikstof knelpunt? Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee
5.2.2 Habitatsoorten Code H1095 H1099 H1102 H1106 H1134 H1145 H1149 H1163 H1166 H1318 H1337
Habitatsoort Zeeprik Rivierprik Elft Zalm Bittervoorn Grote modderkruiper Kleine modderkruiper Rivierdonderpad Kamsalamander Meervleermuis Bever
Doelstelling habitattype/leefgebied Verspreiding Oppervlakte Kwaliteit = > > = > > = = = = = = = = = > > > = = = = = = > > > = = = = = >
- 14 -
5.2.3 (Niet-)broedvogels Code
Habitatsoort
Broedvogels A004 Dodaars A017 Aalschover A021 Roerdomp A022 Woudaap A119 Porseleinhoen A122 Kwartelkoning A153 Watersnip A197 Zwarte stern A229 IJsvogel A249 Oeverzwaluw A272 Blauwborst A298 Grote karekiet Niet-broedvogels A005 Fuut A017 Aalscholver A037 Kleine zwaan A038 Wilde zwaan A041 Kolgans A043
Doelstelling habitattype/leefgebied Verspreiding Oppervlakte Kwaliteit
Populatie
Opmerking
Stikstof knelpunt?
= = > > > > = > = = = >
= = > > > > = > = = = >
45 660 20 20 40 160 17 240 25 680 95 70
Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen Broedparen
Nee Nee Nee Nee Nee Ja Ja Nee Nee Nee Nee Nee
=
= = = = =
= = = = =
570 1300 100 30 180100
Nee Nee Nee Nee Nee
Grauwe gans
=
=
=
21500
A045
Brandgans
=
=
=
5200
A048 A050 A051 A052 A053 A054 A056 A059 A061 A068 A125 A130 A140 A142 A151 A156 A160 A162 A702
Bergeend Smient Krakeend Wintertaling Wilde eend Pijlstaart Slobeend Tafeleend Kuifeend Nonnetje Meerkoet Scholekster Goudplevier Kievit Kemphaan Grutto Wulp Tureluur Toendrarietgans
= = = = = = = = = = = = = = = = = = =
= = = = = = = = = = = = = = = = = = =
120 17900 340 1100 6100 130 400 990 2300 40 8100 340 140 8100 1000 690 850 65 2800
Seizoensgem. Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Gem. seizoensmax. Gem. seizoensmax. Gem. seizoensmax. Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Seizoensgem Gem. seizoensmax.
=
- 15 -
Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee Nee
5.3 Uitgangspunten effectbeoordeling stikstofdepositie De gehanteerde uitgangspunten en achtergrondinformatie effectbeoordeling worden in deze paragraaf toegelicht.
voor
de
ecologische
5.3.1 Algemene context effecten stikstofdepositie Bij de ecologische effectbeoordeling staan de KDW centraal alsook de instandhoudingsdoelstellingen, de kwaliteit en sturende factoren van de habitattypen en/of soorten. Hieronder zijn de verschillende aspecten en de aanpak voor effectbeoordeling toegelicht.
Kritische depositie waarde (KDW), stikstofkringloop & achtergronddepositie Onder de KDW wordt verstaan (Van Dobben et. Al., 2023): “de grens waarboven het risico niet kan worden uitgesloten dat de kwaliteit van het habitattype significant wordt aangetast als gevolg van de verzurende en/of vermestende invloed van atmosferische depositie.” De KDW verschilt per habitattype. In de meeste habitattypen functioneert een stikstofkringloop, waarin grotere hoeveelheden stikstof (veelal duizenden kilo’s per ha) in verschillende vormen circuleren, zoals NO3-, NO2-, NH4+ opgelost in (grond)water en als N2 (80% in de lucht-niet reactief). Een groot deel van de stikstof is als eiwit vastgelegd in vegetatie, strooisel en bodembiota (Kemmers et al., 2010). De achtergronddepositie variëren van jaar tot jaar door meteorologische omstandigheden met variaties in de deposities van 10 procent (RIVM, 2019). Dit betekent dat bij een achtergronddepositie tussen de 1000 – 3500 mol N/ha/j een fluctuatie te voorzien is van tussen de 50 en 350 mol N/ha/j.
Gevolgen langdurige overmatige stikstofdepositie De huidige concentraties van NH3, NOx en SO2 zijn in Nederland zo laag dat directe toxische schade aan planten en (korst)mossen (bijna) niet meer voorkomt (Smits & Bal 2014). Dit effectmechanisme speelt daarom in Nederland ten aanzien van atmosferische depositie van stikstof geen rol. De langdurige en overmatige stikstofdepositie heeft met name negatieve gevolgen voor de bodems van drogere zandlandschappen (Bobbink, 2021). Uit onderzoek in Noorwegen blijkt dat gereduceerd NH3 een significant verzurend effect heeft in (zeer) zwak tot matig gebufferde omstandigheden en pH van 4,5 tot 6,5 wat bij toediening van geoxideerd stikstof (NOx) niet optrad. In systemen waar de vegetatie gericht is op nitraat zijn de effecten het grootst. Bij van oorsprong zure systemen (hoogveen, zure heide en sommige bossen pH ≤ 4,2) zijn de kenmerkende planten al aangepast aan ammonium als enige bron van stikstof (Bobbink & Weijters, 2018).
- 16 -
Ecologische relevantie Voor stikstofdepositie geldt dat het accumuleert in het systeem en dat ook hoeveelheden die tijdelijk deponeren kunnen leiden tot gevolgen voor een stikstofgevoelig habitattype of leefgebied van een soort. Een ecologische verandering is pas waarneembaar als een aanzienlijke hoeveelheid gedurende meerdere jaren (langdurig) accumuleert in het systeem. Hierbij gaat het om de totale aanvoer van stikstof, dus ook vanuit bronnen naast atmosferische depositie zoals via grond- en oppervlaktewater, nalevering uit de bodem, mineralisatie van organisch materiaal en natuurlijke bemesting. In geval van een relevante stikstofdepositiebijdrage treden ecologische effecten in de vorm van kwaliteitsverlies en uiteindelijk areaalverlies op. Dit kan zich afspelen, afhankelijk van de gevoeligheid van een habitattype, in een periode van 10-20 jaar. Hierbij is geen rekening gehouden met het huidige reguliere beheer om de habitattypen in stand te houden. Wanneer geen sprake is van een relevante stikstofdepositiebijdrage kan geen sprake zijn van ecologische doorwerking en is kunnen de geformuleerde instandhoudingsdoelstellingen behaalt worden. In dit hoofdstuk worden de effecten van stikstofdepositie door dit project toegelicht.
5.3.2 Aanpak effectbeoordeling Additionaliteitsvereiste Bij salderen moet getoetst worden aan het additionaliteitsvereiste, ook bij intern salderen. Hiermee wordt getoetst of vrijgekomen stikstofruimte niet nodig is om verslechtering van de natuur in Natura 2000-gebieden te voorkomen. Dit houdt in dat voordat toestemming kan worden gegeven voor een nieuwe activiteit die stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden veroorzaakt, eerst moet worden onderbouwd dat er voldoende natuurmaatregelen zijn/worden getroffen om de natuurdoelen in die Natura 2000-gebieden te halen. Dit kunnen zowel natuurherstellende maatregelen in het gebied zelf als stikstofreducerende maatregelen zijn. Uit een natuurdoelanalyse voor een Natura 2000-gebied wordt beoordeeld of de wettelijke doelstellingen voor dat Natura 2000-gebied (kunnen) worden bereikt en of dat sprake is van (dreigende) verslechtering. Onderbouwt moet worden of voldoende passende maatregelen getroffen worden voor de natuur en dat de interne saldering niet nodig zijn als passende maatregel (BIJ12, 2025). Dit wordt getoetst in §5.4.
Instandhoudingsdoelstellingen De instandhoudingsdoelstellingen uit de aanwijzingsbesluiten en het wijzigingsbesluit aanwezige waarden vormen het toetsingskader. De doelen zijn voor habitattypen gericht op omvang en kwaliteit. Voor soorten zijn doelen geformuleerd voor omvang en kwaliteit van leefgebied en voor populatieomvang of draagkracht voor aantallen (vogels) waarvoor een behouds-, uitbreidings-, of verbeteropgave geldt. De staat van instandhouding is gunstig in een situatie waarin voldaan wordt aan de doelstelling. Hierbij is ook de trend in omvang en kwaliteit van de habitattypen/leefgebied en de draagkracht van het gebied voor de gestelde aantallen (vogels) van belang.
- 17 -
Voor de bepaling van het voorkomen van habitattypen, soorten en bijbehorend leefgebied binnen het Natura 2000-gebied wordt gebruik gemaakt van de meest actuele informatie in (ontwerp)beheerplannen, de natuurdoelanalyses, de actuele vigerende habitattypen- en leefgebiedskaarten en beschikbare verslagen van gebiedsbezoeken. In het voorgeschreven stikstofdepositierekenmodel AERIUS-calculator zijn de meest actuele habitattypenkaart en stikstofgevoelige leefgebieden opgenomen. Daarnaast zijn habitattypenkaarten te raadplegen via de provinciale website (www.geoportaal.gelderland.nl).
5.4 Herstel- en beheermaatregelen In het Natura 2000 beheerplan van de Rijntakken (Provincie Gelderland, 2018) en de Natuurdoelanalyse (Arcadis Nederland BV., 2023) van het gebied worden een twaalftal knelpunten voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen benoemd: 1. Verdroging door kunstmatig lage rivierstanden. Dit is een knelpunt voor glanshaverhooilanden, vochtige alluviale bossen en watersnip. Door verlaging van de waterstand vanwege voortschrijdende insnijding van de rivier en komt het zomerbed steeds lager te liggen en nemen de waterstanden af ten opzichte van de hoogteligging van de uiterwaarden. Verlaagde afvoeren in de zomer als gevolg van lange droge perioden in het stroomgebied van de Rijn versterken dit effect. Dit leidt tot teruggang van het areaal en de kwaliteit van plantengemeenschappen die aan natte tot vochtige omstandigheden zijn gebonden. Ook de populaties van vogels van rietmoerassen worden hierdoor negatief beïnvloed. 2. Verzuring door verminderde rivierdynamiek. Sedimentatie en erosie in het van oorsprong dynamische rivierengebied zijn door riviernormalisatie vrijwel beperkt geraakt tot het zomerbed en zijn oevers. De interactie tussen zomerbedding en oever is verstoord door de aanleg van kribben, langsdammen, vooroeververdedigingen en stortsteen. De insnijding van de rivier in bovenstroomse trajecten versterkt dit effect.
Daarnaast zijn de oeverwallen langs de bedding dermate hoog opgezand dat alleen bij extreem hoog water nog zand of zavel op de oever wordt afgezet. Het cyclische proces van oevererosie en oeverwal- en kronkelwaardvorming is gestopt. Gevolg daarvan is dat de sedimentatie van basenrijk zand in de stroomdalgraslanden sterk is afgenomen. 3. Vermesting. Eutrofiëring van water- en oevervegetatie die langdurig in directe verbinding staat met de rivier vanwege het nutriëntenrijke karakter van het rivierwater en –slib. Herontwikkeling van stroomdalgrasland en glanshaverhooiland is veelal problematisch op ontgronde bodems waarvan de gestoorde, omgewoelde en vaak met meststoffen verrijkte bovengrond is teruggestort. 4. Stikstofdepositie. Voor een aantal habitattypen en leefgebieden in Rijntakken is in de actuele en toekomstige situatie sprake van overbelasting door stikstofdepositie. Als gevolg van een toename van de effecten van verzuring en/of vermesting nemen vergrassing en verruiging van deze habitattypen leefgebieden toe, waardoor het aantal kenmerkende soorten planten en dieren afneemt.
- 18 -
5. Inadequaat beheer. Een te lage begrazingsintensiteit in relatie tot de biomassaproductie zorgt er voor dat laagblijvende, weinig concurrentiekrachtige soorten van voedselarme omstandigheden worden verdrongen door meer productieve soorten van voedselrijkere omstandigheden. Vooral in stroomdalgraslanden is de graasdichtheid vaak onvoldoende, waardoor stapeling van organische stof en vervilting optreedt. Dit effect wordt nog versterkt door het wegvallen van begrazing door konijnen. Sommige (delen van) habitattypen zijn afhankelijk van of gebaat bij maaibeheer, al dan niet in combinatie met beweiding. Het aantal plekken waar nog een extensief maaibeheer wordt uitgevoerd is ten opzichte van het verre verleden sterk afgenomen, maar neemt de afgelopen decennia weer toe. Inadequaat beheer is ook een knelpunt voor de kwartelkoning, wiens broedsucces sterk verbonden is met laat maaien van zijn leefgebieden. Kwartelkoningen arriveren veelal in mei in de Nederlandse broedgebieden. Dan wordt in regulier agrarisch gebied al op grote schaal gemaaid, waardoor weinig vestigingshabitat beschikbaar is. Door frequent maaien later in het seizoen blijft het overgrote deel van het agrarische landschap ongeschikt. 6. Gering oppervlak. Het ontbreken van voldoende grote dan wel nabijgelegen populaties van verschillende stroomdalgraslandsoorten.
Ook populaties van typische soorten van glanshaverhooilanden zijn door hun geringe oppervlakte kwetsbaar. 7. Verlies (potentieel) habitat door inrichtingsmaatregelen. Door rivierverruimingsmaatregelen, maatregelen in het kader van de Kaderrichtlijn water en natuurontwikkelingsmaatregelen kunnen actuele en potentiële locaties van habitattypen (en soorten) verloren gaan door aantakken van geïsoleerde wateren aan de rivier en door vergroting van de rivierdynamiek. Ook het afgraven van zomerkades kan leiden tot het verdwijnen van standplaatsen die qua bodemtype en hoogteligging zeer geschikt zijn voor ontwikkeling van glanshaverhooilanden en stroomdalgraslanden. 8. Mechanische effecten. Mechanische effecten leiden tot verlies van oppervlak en/of kwaliteit. Het gaat hierbij om zaken als intensieve betreding en verschillende vormen van agrarische gebruik zoals intensief weidegebruik met bemesting en jaarrond begrazing door schapen. 9. Successie. Stroomdalgraslanden kennen een natuurlijk proces van ontkalking waardoor degradatie van dit habitattype moeilijk is tegen te gaan. Oppervlakkige verzuring vindt vooral plaats op droge zandbodems, minder op zavel. Zolang de verzuring beperkt blijft tot de toplaag, bestaat het stroomdalgrasland uit een mozaïek van oppervlakkig wortelende, zuurtolerante plantensoorten en van diep wortelende, kalkminnende soorten.
Als ook de diepere bodemlaag verzuurt, gaan de soorten van droge, zwak zure bodem op de voorgrond treden. Dit proces van verzuring leidt in de loop van honderden jaren tot ontwikkeling van het stroomdalgrasland tot heischrale graslanden, heidevegetaties en zuur bos/heide. De stroomdalgraslanden vormen daarmee een stadium in een successiereeks, die deels door riviermorfologische en bodemkundige processen wordt gestuurd. De huidige achteruitgang is daarmee voor een deel een gevolg van voortgaande natuurlijke successie van oeverwallen en rivierduinen die al honderden jaren loopt. Natuurontwikkeling in uiterwaarden levert vaak pioniervegetaties op die in principe geschikt zijn voor vestiging van kwartelkoningen. Door vegetatiesuccessie in weinig overstroomde locaties verliezen ze doorgaans binnen enkele jaren hun aantrekkingskracht. 10. Intensieve begrazing. De kwartelkoning lijkt extensieve begrazing te verdragen. Intensieve begrazing tijdens de broedperiode leidt echter tot verlies van leefgebied (te korte vegetatie) en vertrapping van legsels.
- 19 -
11. Verstoring door recreatie. De kwartelkoning is gevoelig voor verstoring door onder andere recreatie in de periode dat de vogel zich vestigt. Dit gaat met name om struinende wandelaars en/of honden (Koffijberg et al., 2021). De watersnip is gemiddeld gevoelig voor verstoring (100 – 300 meter). Omdat de watersnip leeft in natte en slecht toegankelijke gebieden zal de mate van verstoring door recreatie beperkt zijn. In de nabijheid van paden en wegen kan echter een verlaagd broedsucces door verstoring optreden. Vooral landrecreatie bedreigt de rust van de watersnip. 12. Versnippering. De watersnip en kwartelkoning zijn gevoelig voor versnippering van het leefgebied. Omdat mannetjes van de kwartelkoning de neiging hebben om te clusteren moet dat habitat bovendien op enige schaal voorkomen en niet te versnipperd raken door ongeschikte of gemaaide terreindelen (Koffijberg et al., 2021). Het areaal geschikt leefgebied voor de watersnip, natte graslanden/korte moerasvegetaties is sterk afgenomen. Vooral in droge voorjaren zijn zelfs in natuurgebieden met gericht vernattingsbeheer weinig van dit soort stukken nog te vinden. Het areaal van natte percelen met kwelsloten is sowieso erg klein en versnipperd.
Herstel- & beheermaatregelen In het Natura 2000-beheerplan van het Rijntakken (Provincie Gelderland, 2018) zijn de maatregelen in detail uitgewerkt. Het zijn maatregelen die nodig zijn om bovenstaande knelpunten op te heffen ten behoeve van de instandhouding en uitbreiding van de habitattypen. Stikstofgevoelige leefgebied- en habitattypen in Natura 2000-gebieden, waarop dit project invloed heeft liggen alleen in deelgebied ‘De Gelderse poort’. Specifiek op hexagonen in de Bemmelse waarden, Groenlanden en Ooijpolder. In deze gebieden worden de volgende maatregelen getroffen: • •
•
Verbinden van leefgebieden o.a. voor de kamsalamander conform het kamsalamanderplan voor leefgebied GP Betuwe; Realisatie en uitbreiding van leefgebieden en habitattypen: o realiseren niet bemeste bufferzone bij meren met krabbenscheer en fonteinkruiden; o Realisatie boskernen; o Uitbreiding meren met krabbenscheer, waardoor ook het leefgebied van de kamsalamander versterkt wordt; o Realisatie van plas-dras situaties voor de porseleinhoen; o Leefgebied versterken van de kwartelkoning; o Aanleg en aantakken nevengeul; o Herstel rietmoeras; o Herstel waterhuishouding; o Uitbreiden vochtige graslanden en stroomdalgrasland. Afspraken maken met (agrarisch) beheerders: o Maai- en/of begrazingsbeheer afstellen op het habitattype; o Extra maaien/hooien, afvoeren en nabeweiden ten behoeve van glanshaver- en vossenstaarthooilanden; o Kwartelkoning vriendelijk beheer.
- 20 -
Conclusie De natuurdoelanalyse (Arcadis Nederland BV., 2023) beoordeelt of de uitgevoerde en geprogrammeerde maatregelen leiden tot het tegengaan van verslechtering van habitattypen en leefgebieden én of deze borgen dat de instandhoudingsdoelstellingen (voor zover het uitbreiding of verbetering betreft) binnen bereik blijven/komen. Hierbij kwam het eindoordeel dat voor alle habitattypen met uitzondering van het habitattype Beuken-eikenbossen met hulst (H9120) het eindoordeel ‘ja’ is. Verslechtering is daarom door de getroffen maatregelen uitgesloten, en waar dit van toepassing is kunnen uitbreidings- en verbeterdoelstellingen op termijn behaald worden. Habitattype Beuken-eikenbossen met hulst (H9120) ligt buiten de hexagonen met stikstofgevoelige leefgebied- en habitattypen, waarop dit project invloed heeft. Hierdoor is het zeker dat voldoende passende maatregelen getroffen worden voor de natuur. De interne saldering van dit project zal dus niet nodig zijn om verslechtering van stikstofgevoelige leefgebied- en habitattypen van Natura 2000-gebieden tegen te gaan.
5.5 Effectbeoordeling habitattypen Bij de effectbeoordeling van habitattypen wordt alleen gekeken naar die locaties waar sprake is van een effect op stikstofgevoelige leefgebieden en habitattype door dit project. Vegetaties zijn namelijk gebonden aan een standplaats. Dit betreffen de volgende leefgebied- en habitattypen: meren met krabbenscheer en fonteinkruiden, buiten afgesloten zeearmen (H3150baz), glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver) (H6510A), geïsoleerde meander en petgat (Lg02), nat, matig voedselrijk grasland (Lg08) en kamgrasweide & Bloemrijk weidevogelgrasland van het rivieren- en zeekleigebied (Lg11). Alleen die habitattypen en leefgebieden waarbij in de huidige situatie sprake is van een (gedeeltelijke) overschrijding van de KDW geldt stikstofdepositie per definitie als een knelpunt (Arcadis Nederland BV., 2023). Stikstofdepositie vormt voor meren met krabbenscheer en fonteinkruiden buiten afgesloten zeearmen (H3150baz) daarom geen knelpunt. Hierdoor kan geconcludeerd worden dat negatieve effecten van de woningbouw op dit habitattype op voorhand zijn uitgesloten. Voor de overige habitattypen en leefgebieden geldt stikstofdepositie wel als knelpunt. In de aanleg- en gebruiksfase is zonder mitigerende maatregelen sprake van een bijdrage van 0,01 t/m 0,03 mol N/ha/j, afhankelijk van het habitattype (zie tabel 4 & 5).
Met mitigerende maatregelen is In de aanleg- en gebruiksfase is sprake van een afname van 0,01 t/m 0,02 mol N/ha/j, afhankelijk van het habitattype (zie tabel 6 & 7). Hierdoor is met de interne saldering zeker dat significant negatieve gevolgen voor de overige habitattypen en bijbehorende doelen zijn uitgesloten.
- 21 -
5.6 Effectbeoordeling habitatrichtlijnsoorten De Rijntakken is aangewezen voor de habitatrichtlijnsoorten: bever, bittervoorn, elft, grote modderkruiper, kamsalamander, kleine modderkruiper, meervleermuis, rivierdonderpad, rivierprik, zalm en zeeprik. Stikstofdepositie vormt voor geen van deze soorten een knelpunt (Smits et al., 2014; Arcadis Nederland BV., 2023). Hierdoor kan geconcludeerd worden dat negatieve effecten van de woningbouw op habitatrichtlijnsoorten op voorhand zijn uitgesloten. Verder zal door interne saldering de stikstofdepositie enkel afnemen in stikstofgevoelige leefen habitattypen. Ook om deze reden zijn negatieve effecten op habitatrichtlijnsoorten door dit project uitgesloten.
5.7 Effectbeoordeling vogelrichtlijnsoorten 5.7.1 Broedvogels De Rijntakken is aangewezen als broedgebied van de vogelrichtlijnsoorten: dodaars, aalschover, roerdomp, woudaap, porseleinhoen, kwartelkoning, watersnip, zwarte stern, ijsvogel, oeverzwaluw, blauwborst en grote karekiet. Stikstofdepositie vormt enkel een knelpunt voor de kwartelkoning en watersnip. Voor de overige soorten vormt stikstofdepositie vorm geen knelpunt. Hierdoor kan geconcludeerd worden dat negatieve effecten van de woningbouw op deze overige vogelrichtlijnsoorten op voorhand zijn uitgesloten. Verder zal door interne saldering de stikstofdepositie enkel afnemen in stikstofgevoelige leef- en habitattypen. Ook om deze reden zijn negatieve effecten op niet-broedvogels van de vogelrichtlijn door dit project uitgesloten.
Kwartelkoning De Kwartelkoning (22-25 cm) is half zo groot als een Patrijs en heeft een slanke, voor ralachtigen typerende bouw met een grijsachtig en geelbruin verenkleed met blauwgrijze wenkbrauw en zijborst. Het vrouwtje is meestal doffer gekleurd. De Kwartelkoning verblijft zeker de helft van het jaar in savanne- en graslandgebieden in Zuidoost-Afrika. De meeste vogels arriveren in mei in de Europese broedgebieden. Nieuwe vestigingen kunnen tot in juni optreden. In juli-augustus verstomt de roepactiviteit op de broedplaatsen en in september, uiterlijk begin oktober zijn deze verlaten. In mei-september worden in principe twee legsels geproduceerd van 6-14 eieren. Gepaarde mannetjes verkassen na de start van het eerste legsel op zoek naar een nieuw vrouwtje, en kunnen daarbij fikse afstanden (tot honderden kilometers) afleggen. (Sierdsema et al, 2008). De Kwartelkoning maakt gebruik van de habitattypen stroomdalgraslanden (H6120) en glanshaver- en vossenstaarthooilanden (H6510). Op deze (doorgaans vochtige) graslanden op kleibodems broedt deze soort. Voor het succesvol grootbrengen van een tweede legsel moet de maaidatum van hooiland na 1 augustus liggen. De Kwartelkoning heeft een relatief korte levensduur. De tweede legsels zijn daarom essentieel voor een duurzame populatie.
Ook komt de soort voor in pioniers-/ruigtevegetaties zoals tijdelijk te vinden zijn in natuurontwikkelingsgebieden in de overgangsfase van agrarisch beheer naar extensieve begrazing. Door vegetatiesuccessie verliezen deze gebieden doorgaans binnen enkele jaren hun aantrekkingskracht (Sierdsema et al, 2008).
- 22 -
In de aanleg- en gebruiksfase is zonder mitigerende maatregelen sprake van een bijdrage van 0,01 mol N/ha/j op glanshaver- en vossenstaarthooilanden (H6510A) (zie tabel 4 & 5). Met mitigerende maatregelen is In de aanleg- en gebruiksfase is sprake van een afname van 0,01 mol N/ha/j op glanshaver- en vossenstaarthooilanden (H6510A) (zie tabel 6 & 7). Hierdoor is met de interne saldering zeker dat significant negatieve gevolgen op leefgebieden van de kwartelkoning en doelen voor deze soort zijn uitgesloten.
Watersnip De mannetjes van de watersnip vallen in de broedtijd op door hun opvallende baltsgedrag: ze laten zich in een steile lijn uit de lucht naar beneden vallen, waarbij de staartpennen een opvallend ‘mekkerend’ geluid teweeg brengen. Dit heeft hun de volksnaam ‘hemelgeit’ opgeleverd. De watersnip nestelt in allerlei vochtige terreinen, zoals moerassen, veengebieden en drassige graslanden waarbij de aanwezigheid van zachte bodem van belang is voor het voedsel zoeken. De Nederlandse broedvogels zijn trekvogels en overwinteren tot in NoordAfrika. De broedbiotoop van de watersnip bestaat uit moerassig laagveen, hoogveen en natte heiden en zeer vochtige schrale graslanden op veengrond of in uiterwaarden en open beekdalen. De nestplaats is gelegen in de verlandingszone van moerasgebieden of in gemaaide rietvelden. De voedselbiotoop kan identiek zijn aan de nestbiotoop, maar kan ook apart liggen. De watersnip foerageert in ondiepe greppels, sloten, poeltjes, slikranden en in tot 10 cm diep water. Het hoofdvoedsel bestaat uit onder het bodemoppervlak levende wormen, insectenlarven en andere ongewervelden. De watersnip maakt hierbij gebruik van het habitattype slikkige rivieroevers (H3270).
In de aanleg- en gebruiksfase is geen sprake van stikstofdepositie op vochtige graslanden (glanshaver- en vossenstaarthooilanden (vossenstaart) (H6510B)) en slikkige rivieroevers (H3270) (zie tabel 4 & 5). Hierdoor is zeker dat significant negatieve gevolgen op leefgebieden van de watersnip en doelen voor deze soort zijn uitgesloten.
5.7.2 Niet-broedvogels De Rijntakken is aangewezen voor niet-broedgebied voor de vogelrichtlijnsoorten: fuut, aalscholver, kleine zwaan, wilde zwaan, toendrarietgans, kolgans, grauwe gans, brandgans, bergeend, smient, krakeend, wintertaling, wilde eend, pijlstaart, slobeend, tafeleend, kuifeend, nonnetje, meerkoet, scholekster, goudplevier, kievit, kemphaan, grutto, wulp en tureluur. Stikstofdepositie vormt voor geen van deze soorten een knelpunt (Arcadis Nederland BV., 2023). Hierdoor kan geconcludeerd worden dat negatieve effecten van de woningbouw op deze vogelrichtlijnsoorten op voorhand zijn uitgesloten. Verder zal door interne saldering de stikstofdepositie enkel afnemen in stikstofgevoelige leef- en habitattypen. Ook om deze reden zijn negatieve effecten op deze soorten van de vogelrichtlijn door dit project uitgesloten.
- 23 -
5.8 Cumulatie Onder cumulatieve effecten worden effecten verstaan die optreden wanneer de effecten van een voornemen worden beschouwd in het licht van effecten ten gevolge van andere projecten in de omgeving van hetzelfde Natura 2000-gebied. Hierbij dient rekening te worden gehouden met ontwikkelingen (projecten) waarvoor destijds al een vergunning in het kader van de Wet natuurbescherming/Omgevingswet is verleend, maar die nog niet zijn gerealiseerd. Door te mitigeren met intern salderen neemt de stikstofdepositie in stikstofgevoelige leefgebied- en habitattypen enkel af. Hierdoor is geen sprake van een cumulatief effect met ander projecten waarvoor een vergunning in het kader van de Wet natuurbescherming/Omgevingswet is verleend.
- 24 -
6 Conclusie De interne saldering van dit project is niet nodig zijn om verslechtering van stikstofgevoelige leefgebied- en habitattypen van Natura 2000-gebieden tegen te gaan. Door te mitigeren met intern salderen neemt de stikstofdepositie in stikstofgevoelige leefgebied- en habitattypen enkel af. Met deze mitigerende maatregel zijn significante negatieve effecten op stikstofgevoelige leefgebied- en habitattypen in Natura 2000-gebieden uitgesloten. De staat van instandhouding van habitattypen, habitatrichtlijnsoorten en vogelrichtlijnsoorten is hiermee gewaarborgd.
- 25 -
7 Literatuur Artikelen • Bobbink, R. & M. Weijters (2018). Verschil in effecten op natuur van gereduceerd versus geoxideerd stikstof. Lucht maart 2018, 23-27; • Kemmers, R, J. Bloem & J. Faber, 2010. Bodembiota en stikstof in schraalgraslanden; Effecten op de vegetatie. Wageningen, Alterra, Alterra-Rapport 1979; • Smits, N.A.C. & D. Bal (red.), 2014. Herstel-strategieën stikstofgevoelige habitats. Ecologische onderbouwing van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). Alterra Wageningen UR, Wageningen/Ministerie van Economische Zaken, Den Haag; • Smits, N.A.C. & D. Bal. (red.), 2014. Herstelstrategieën stikstofgevoelige habitats. Deel I Algemene inleiding herstelstrategieën: beleid, kennis en maatregelen. Alterra Wageningen & Programmadirectie Natura 2000 van het Ministerie van Economische Zaken; • Smits, N.A.C., A.S. Adams, D. Bal. & H.M. Beije (red.), 2014. Herstelstrategieën stikstofgevoelige habitats. Deel II Herstelstrategieën voor stikstofgevoelige habitats. Alterra Wageningen & Programmadirectie Natura 2000 van het Ministerie van Economische Zaken; • Van Dobben, H., Wamelink, W., van der Zee, F., van Hinsberg, A., & Bobbink, R. (2023). Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000: Herziening 2023; Rapportages • Bobbink, R. (2021). Effecten van stikstofdepositie nu en in 2030: een analyse.
Rapportnummer RP-20.135.21.35; • De Vries, W. & J.W. Erisman, 2020. Ammoniak schadelijker voor natuur stikstofoxiden voor de gezondheid www.biomaatschappij.nl/artikel/ammoniak-schadelijker-voornatuur-stikstofoxiden-voor-de-gezondheid/; • Koffijberg, K., J. Schoppers. P. van Els en H. Sierdsema, 2021. Herstelplan leefgebied voor de Kwartelkoning in het Natura 2000-gebied Rijntakken. Sovon-rapport 2021/54. Sovon, Nijmegen; • Sierdsema, H., J. van Diermen, B. Aarts, L. van den Bremer en A. van Kleunen. 2008. Factsheets van broedvogels in de Natura 2000-gebieden van Gelderland. SOVON onderzoeksrapport 2008/14. SOVON, Beek-Ubbergen; • Provincie Gelderland, december 2018, Beheerplan Natura 2000 Rijntakken (038); • RIVM, 21 november 2019 Stikstofdepositie, 1990-2018 https://www.clo.nl/indicatoren/nl0189-stikstofdepositie; • Arcadis Nederland B.V., 26 mei 2023, Natuurdoelanalyse Rijntakken (38); • Foreest Groen Consult BV., 15 mei 2025, Voortoets effect stikstof op Natura 2000 gebieden Bouw woonwijk ’t Hof van Klein Baal te Haalderen;
- 26 -
Websites • www.bij12.nl; • www.gelderland.nl; • www.natura2000.nl; • www.pdok.nl;
- 27 -
Bijlage 1: Voortoets stikstof
- 28 -
Voortoets effect stikstof op Natura 2000 gebieden Bouw woonwijk ’t Hof van Klein Baal te Haalderen
Voortoets effect stikstof op Natura 2000 gebieden Bouw woonwijk ’t Hof van Klein Baal te Haalderen
Opdrachtgever:
Jansen Bouwontwikkeling Bijsterhuizen 3161 6600 AG Wijchen
Datum:
16 mei 2025
Status:
Definitief
Uitvoering:
Foreest Groen Consult B.V. Van Pallandtlaan 10 6998 AW Laag-Keppel T 0314 642221 E-mail info@foreestgroenconsult.nl Http://www.foreestgroenconsult.nl
Inhoudsopgave 1 2 3
Inleiding .......................................................................................................................... - 4 Ligging ten opzichte van Natura 2000 gebieden ............................................................ - 5 Uitgangspunten .............................................................................................................. - 7 3.1 Doelstelling van het onderzoek.............................................................................. - 7 3.2 Werkwijze ............................................................................................................... - 7 3.3 Emissie gebruiksfase .............................................................................................. - 8 3.3.1 Verwarming .................................................................................................... - 8 3.3.2 Verkeersaantrekkende werking ..................................................................... - 8 3.4 Emissie aanlegfase ................................................................................................. - 9 3.5 Uitgangspunten Ad Blue-verbruik ........................................................................ - 10 3.6 Uitgangspunten verkeersafwikkeling ...................................................................
- 10 4 AERIUS-berekeningen .................................................................................................. - 11 4.1 Rekenresultaten gebruiksfase .............................................................................. - 11 4.2 Rekenresultaten aanlegfase ................................................................................. - 12 5 Conclusie ...................................................................................................................... - 13 6 Literatuurlijst ................................................................................................................ - 14 6.1 Publicaties ............................................................................................................ - 14 6.2 Instructie gegevensinvoer .................................................................................... - 14 6.3 Uitspraken ............................................................................................................ - 14 6.4 Websites ............................................................................................................... - 14 Bijlage 1 Aerius berekening gebruiksfase ............................................................................ - 15 Bijlage 2 Aerius berekening aanlegfase ............................................................................... - 16 -
1 Inleiding In opdracht van Jansen Bouwontwikkeling heeft Foreest Groen Consult BV. onderzoek verricht naar de stikstofdepositie op nabijgelegen kwetsbare Natura 2000 gebieden ten gevolge van de bouw van 61 woningen. De woningen worden duurzaam verwarmd (geen gasaansluiting). De nieuwe woonwijk wordt in gebouwd in de hoek van de Lage Zandsestraat en de Van der Mondeweg. De bouw van de woonwijk vindt plaats in 2026 en 2027. Zowel emissiebronnen van het project zelf als de verkeersbewegingen van en naar het project worden in deze berekening meegenomen. Op onderstaande afbeelding is de ligging van het plangebied weergegeven.
Afbeelding 1. de ligging van het plangebied (bron: www.pdok.nl).
De berekening en rapportage zijn uitgevoerd door H.T. Livestro MSc, werkzaam als ecoloog bij Foreest Groen Consult BV.
-4-
2 Ligging ten opzichte van Natura 2000 gebieden In Nederland zijn 162 Natura 2000-gebieden aangewezen. Dit zijn gebieden met een Europese beschermingsstatus. Veel van die gebieden zijn gevoelig voor stikstofdepositie. Het meest nabijgelegen Nederlandse Natura 2000 gebied op ongeveer 440 meter afstand ten zuidwesten van het plangebied, is Rijntakken deelgebied Gelderse poort. Dit Nederlandse Natura 2000 gebied heeft gebiedsnummer 38 en een aanwijzing als habitat- en vogelrichtlijngebied. Gebiedsbeschrijving – Rijntakken, deelgebied Gelderse poort Het deelgebied Gelderse Poort is het begin van de Rijndelta, de Rijn stroomt hier door een stuwwal Nederland binnen. Het is een rivierenlandschap met veel gradiënten tussen de Duitse grens en de steden Arnhem en Nijmegen. Het gebied ontstond rond 10.000 voor Christus toen de Rijn een loop koos ten zuiden van het Montferland en de stuwwal tussen Montferland en Nijmegen doorbrak. Delen van het gebied, waaronder het Rijnstrangengebied, ontvangen vanuit de restanten van de stuwwal kwelwater. Het gebied maakt deel uit van het grensoverschrijdende gebied Gelderse Poort. Het vormt, met de IJssel, een ecologische verbinding tussen natuurgebieden in Duitsland, de Randmeren en de moerasgebieden van Noordwest Overijssel en Friesland en de Neder-Rijn en Waal een verbinding tussen deze Duitse gebieden en de delta.
De rivier vormt een dynamisch systeem, een samenspel tussen natuurlijke processen en menselijk ingrijpen. Het rivierenlandschap bestaat uit hoogdynamische gebieden in het winterbed van de rivier en laagdynamische moerasachtige strangen binnendijks. In perioden met hoge afvoer moet al het Rijnwater via de vertakkingen in Rijn, via Pannerdens Kanaal en Waal worden afgevoerd. Met name in perioden met hoog water vindt erosie en sedimentatie plaats en 'vormt' de rivier het landschap. In de uiterwaarden bevinden zich gevarieerde natuurgebieden als de Bemmelse Waard, de Gendtse Waard, de Oude Waal en de Millingerwaard (langs de Waal), en de Lobberdense Waard en de Huissense Waarden (langs de Rijn). In de splitsing van Rijn en Waal ligt de Klompenwaard. De uiterwaarden zijn breed, er komen, zandafzettingen op de oever en uitgravingen tot (diep) water voor. Ze bestaan grotendeels uit open water, moerassen, ruigten, wilgenbos en diverse typen grasland. Op hooggelegen stroomruggen en oeverwallen komen stroomdalgraslanden, glanshaverhooilanden en lokaal ook hardhoutooibossen voor. Binnendijks liggen de Oude Rijnstrangen ten oosten van het Pannerdensch Kanaal die bestaan uit een complex van gedeeltelijk verlande stroombeddingen en meanderrichels van de Rijn. In het reliëfrijke landschap liggen graslanden, akkers, (moeras)bosjes, moerassen, rietvelden en open water.