CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

1356644 Bijlage 20 Ingediende zienswijzen Windpark A15 Lingewaard geanonimiseerd

Raadsvergadering 1 oktober 2025, gemeente LingewaardBij agendapunt: 1356644 Windpark A15 vaststellen Reactienota zienswijzen en afgeven verklaring van geen bedenkingen (bespreekstuk)34.411 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

die daarmee wordt opgewekt? Verwijzingen: - Uitbreiding stroomnet loopt jaren vertraging op: `Grote klap'(12 juni 2025): https://www.gelderlander.nl/economie/uitbreiding-stroomnet-loopt jaren-vertraging-op-groteklap~af2a912f/ - Netbeheer Nederland, Rapport Netcongestie 2024): https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/06/25/studie-maatschappelijkekosten-netcongestie - Change Inc., Een slim stroomnet als oplossing voor netcongestie? (2024): 2

https://www.change.inc/energie/een-slim-stroomnet-als-oplossing-voor-netcongestie-tweenederlandse-bedrijven-staan-al -in-de-rij-41288 - Vragen van het lid Vermeer (BBB) aan de minister van Klimaat en Groene Groei over extra windturbines op land (2025Z11989): https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2025Z11989&did=2025D 27430 - Noise effects of the use of land-based wind energy, Umweltbundesamt: https://www. umwe ltbundesamt.de/en/publikationen/noise-effects-of-the-use-of-land-basedwind-energy. 2. Gezondheidsrisico's door geluid, slagschaduw en Bisphenol (A) Gezondheidsrisico's door geluid en slagschaduw Windturbines veroorzaken geluidsoverlast, met name laagfrequent geluid, en slagschaduw. Inmiddels is door verschillende onderzoeken aangetoond dat laagfrequent geluid een groter probleem is dan gedacht. Het kan gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals stress, slaapproblemen, hoofdpijn, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten (hartritmestoornissen), depressie, concentratieproblemen en problemen met het immuunsysteem. De huidige normen zijn gebaseerd op verouderde inzichten. De huidige normen in het Activiteitenbesluit Milieubeheer bieden daardoor onvoldoende bescherming. De opgenomen grenswaarden van het aantal decibel zijn voorts jaargemiddelden en daardoor niet controleerbaar door bijvoorbeeld een omgevingsdienst als de ODRA (Omgevingsdienst Regio Arnhem).

De precieze effecten van laagfrequent geluid zouden eerst beter moeten worden onderzocht alvorens nog meer windturbines op land te plaatsen. Gezondheidsrisico's door Bisphenol (A) Naast de risico's voor de gezondheid als gevolg van het geluid van de windturbines, bestaat het risico op gezondheidsschade veroorzaakt door Bisphenol (A) (hierna: BPA). BPA is een bestanddeel van de wieken van een windturbine. Door erosie slijten deze wieken, waardoor er BPA in de directe omgeving van de windturbines terechtkomt. Het RIVM kenmerkt BPA als een zeer zorgwekkende stof doordat het de hormoonhuishouding verstoort, een schadelijk effect heeft op het immuunsysteem van jonge en zelfs ongeboren kinderen en schadelijk is voor de vruchtbaarheid. Verontrustend is bovendien dat BPA nauwelijks afbreekbaar is. Door uitspoeling komt de BPA ook in sloten en rivieren terecht en in dit geval dus in de Linge. Ook de effecten van BPA, op de gezondheid van omwonenden én de natuur, zouden eerst uitvoeriger) moeten worden onderzocht. Ook hierover dient eerst meer duidelijkheid te komen alvorens wordt besloten tot het plaatsen van nieuwe windturbines. Gezien de afstand van mijn woning tot de geplande windturbines vrees ik door deze wezenlijke risico's voor mijn gezondheid, de gezondheid van mijn naasten en die van mijn buren.

Er zullen zeker stukken te vinden zijn waarin wordt aangevoerd dat windturbines niet schadelijk zijn voor de gezondheid. Er is echter een veelvoud aan studies en onderzoeken die dat standpunt inmiddels onderbouwd weerleggen (zie voor enkele daarvan het kopje `Verwijzingen'). De gemeente heeft onvoldoende aangetoond dat het veilig is voor de omwonenden om windturbines te plaatsen. De gemeente neemt hierdoor een onverantwoord risico voor de gezondheid van de omwonenden en de overige inwoners van Lingewaard. De gemeente verzoek ik bij heroverweging van het (laten) ontwikkelen van Windpark A15Lingewaard bovenstaande (opnieuw) in overweging te nemen. Ten aanzien van het (her)overwegen van het project, leg ik de volgende vragen bij u neer: 3

a) In hoeverre zijn deze effecten op de gezondheid van de omwonenden meegewogen? b) Is onderzocht bij hoeveel woningen, hoeveel nachten per jaar, en met welke intensiteit hinder zal optreden? c) Zo ja, heeft de gemeente de uitkomst van dat onderzoek meegewogen en wat waren de overwegingen om desondanks tot een ontwerp-omgevingsvergunning en een ontwerp-verklaring van geen bedenkingen te komen? d) Zo nee, waarom heeft een dergelijk onderzoek niet plaatsgevonden? e) Is het juist dat tot nu toe bij alle berekeningen slechts van gemiddelden (Eden/Lnight) is uitgegaan, zonder dat een analyse van pieken, vollastmomenten of structurele nachtelijke overlast heeft plaatsgevonden? f) Zo ja, waarom volstaat naar het oordeel van de gemeente een dergelijk incomplete analyse en berekening? g) Is voldoende onderzoek gedaan naar de coatings van de wieken, de hoeveelheid BPA die door erosie van de wieken van de windturbines afkomt en de effecten daarvan op de gezondheid van de omwonenden? h) Zo ja, op welke wijze is dit meegewogen in de besluitvorming? i) Zo nee, wat maakt dat de gemeente desondanks voornemens is het project te laten realiseren? j) Zou, zeker in het licht van de uitspraak van de Raad van State van 18 juni 2025, niet (alsnog) een deugdelijk onderzoek naar de coatings van de wieken, de hoeveelheid BPA die door erosie van de wieken van de windturbines afkomt en de effecten

daarvan op de gezondheid van de omwonenden dienen plaats te vinden? k) Is er een medisch biofysisch onderzoek gedaan naar de cumulatieve effecten van de bestaande Betuwelijn, de nog door te trekken snelweg A15 en Windpark A15Lingewaard? 1)& Zo ja, wat waren de uitkomsten daarvan en op welke wijze zijn deze meegewogen in de besluitvorming? m) Zo nee, waarom is er geen medisch biofysisch onderzoek naar de cumulatieve effecten gedaan, terwijl dit wel verplicht is gezien het feit dat op de locatie van dit project zich reeds de Betuwelijn bevindt en de snelweg A15 zal worden doorgetrokken? n) In hoeverre zijnde cumulatieve effecten van de Betuwelijn, de door te trekken snelweg A 15 en Windpark A 15-Lingewaard op de nachtrust van de omwonenden in kaart gebracht en meegewogen? o) Wat maakt dat de gemeente de nieuwe rijksnormen en provinciale normen ten aanzien van het realiseren van windparken niet afwacht? p) Welke afspraken zijner gemaakt met de initiatiefnemers voor de situatie waarin de windturbines zijn gerealiseerd en komt vast te staan dat deze windturbines inderdaad gezondheidsschade veroorzaken? Verwijzingen: - NLVOW, Symposium: Wetenschap ontbreekt in windturbinebepalingen (2024): https://nlvow.nl/actueel/symposium-wetenschap-ontbreekt-windturbinebepalingen - Raad van State, Uitspraak Windpark Delfzijl Zuid (2023):

https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@136680/202003882-3r3/#:~ aext=%22De%20raad%20heeft%20zij n%20standpunt,voor%20haar%20rechtstreeks% 20werkende%20windturbinebepalingen - Europese Autoriteit voor voedselveiligheid: https://www.efsa.europa.eu/en/top ics/topic/b i spheno1

4

~}

- De presentatie Bisfenol A en windturbines - Statencommissie Ruimte, Natuur en Duurzaamheid en de presentatie Voorkomen Bisfenol-A in oppervlaktewater Flevoland Statencommissie Ruimte, Natuur en Duurzaamheid: https://stateninformatie.flevoland.nl/Vergaderingen/Statencomm i ssie-Ruimte,-Natuur-enDuurzaamheid-RND/2023/11-oktober/19:00/Agenderingsverzoek-Forum-voor-Democratieen-SOPLUS-Bisfenol-A - Analyse en advies Windturbinebeleid, huisarts Sylvia van Manen: https://www.windwiki.nl/wp-content/uploads/2025/02/Analyse-en-advieswindturbinebeleid.pdf - Zembla, Een achtergehouden rapport over het lawaai van windmolens: https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/zembla-podcast-een-achtergehouden-rapport-overhet-lawaai-van-windturbines - Uitspraak Raad van State 18 juni 2025, 202300108/1/R4, ECLI:NL:RVS:2025:2677, https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@151666/202300108-1-r4/. 3. PFAS-verontreiniging door windturbines - risico's voor omwonenden en ecosystemen De productie, bouw en sloop van windturbines brengen risico's op PFAS-verontreiniging (per- en polyfluoralkylstoffen-verontreiniging) met zich mee.

PFAS, net als BPA ook wel `forever chemicals' genoemd (let wel, PFAS en BPA verschillen qua chemische structuur, toepassingen en toxicologisch profiel), worden gebruikt in coatings van turbinebladen en kunnen in het milieu terechtkomen, met schadelijke gevolgen voor bodem, water, en gezondheid. Een rapport van het RIVM waarschuwt dat PFAS moeilijk afbreekbaar zijn en risico's vormen voor omwonenden en ecosystemen. Volgens wetenschappers moeten PFAS zelfs als risicofactoren voor kanker bij vrouwen worden beschouwd. De gemeente heeft niet onderzocht of de turbines van Windpark A15-Lingewaard PFAS-vrij zijn of hoe het afval ervan wordt verwerkt. Als inwoner vrees ik voor verontreiniging van ons waardevolle landschap en ons drinkwater. Dit risico rechtvaardigt een heroverweging van het project. De gemeente verzoek ik bij heroverweging van het project bovenstaande (opnieuw) in overweging te nemen.

Meer specifiek leg ik de volgende vragen bij u neer: a) In hoeverre zijn de risico's op PFAS-verontreiniging meegewogen? b) Is in het besluit tot ontheffing specifiek de verontreiniging door PFAS meegenomen? c) Zo nee, waarom niet? d) Zo ja, wat zijn de overwegingen om ondanks de PFAS-verontreiniging toch een ontheffing te verlenen? e) Welke afspraken zijn er gemaakt met de initiatiefnemers voor de situatie waarin de windturbines zijn gerealiseerd en komt vast te staan dat sprake is van PFASverontreiniging, met als mogelijke effecten gezondheidsschade van de omwonenden en schade voor de natuur en biodiversiteit? f) Is voldoende onderzoek gedaan naar de coatings van de wieken, de hoeveelheid BPA die door erosie van de wieken van de windturbines afkomt en de effecten daarvan op de natuur? Verwijzingen: - RIVM, PFAS in het milieu (2023): https://www.rivm.nl/pfas - RIVM, PFAS en windturbines (op zee): https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2022-0241.pdf 5

s~

- Duidelijk verband' tussen blootstelling aan PFAS en verschillende kankersi https://www.mo. be/nieuws/duidelijk-verband-tussen-b lootstel l ing-aan-pfas-en-verschillendekankers. 4. Schade aan natuur en biodiversiteit De locatie van Windpark Al S-Lingewaard, nabij de Linge en de Betuwelijn, ligt in een ecologisch waardevol gebied. Ook op andere wijze dan de reeds hiervoor genoemde, zijn windturbines schadelijk voor ecosystemen. Windturbines bedreigen namelijk onder meer vogels en vleermuizen door botsingen met de wieken, wat de biodiversiteit aantast. De provincie Gelderland heeft weliswaar een ontheffing verleend van de Wet Natuurbescherming (WNB), maar de onderbouwing hiervan is zwak. Fractie B06 heeft gewezen op onvolledige natuurtoetsen, wat mijn vertrouwen in dit proces ondermijnt. Wat onder meer opvalt is dat bij de stikstofberekening ten behoeve van het al dan niet verlenen van de ontheffing de interne saldering is gebruikt bij de Aerius-berekening. Op grond van de uitspraak van de Raad van State in december 2024 is dat echter niet langer toegestaan. Dat betekent dat er een nieuwe Aerius-berekening zal moeten worden gemaakt. De kans dat de WNB-vergunning als gevolg daarvan ongeldig wordt verklaard, is aannemelijk. Meerdere rapporten benadrukken dat windparken zorgvuldig moeten worden gepland om natuurverlies te voorkomen.

De gemeente zou moeten kiezen voor alternatieven zoals zonnepanelen op daken, die minder impact hebben op onze natuur. Gezien het voorgaande verzoek ik de gemeente de totstandkoming van de ontheffing van de WNB en de onderbouwing daarvan bij de heroverweging van het project Windpark A15Lingewaard te betrekken. Onder meer verzoek ik u het volgende te onderzoeken, af te wegen en de geformuleerde vragen te beantwoorden: a) Is er al een nieuwe Aerius-berekening aangevraagd of gemaakt? b) Zo ja, kan bij de nieuwe berekening de WNB-vergunning in stand blijven? c) Zo nee, waarom is deze niet aangevraagd? d) In bij lage 4 van de ter inzage gelegde stukken, te weten de WNBvergunningsaanvraag, is de vraag `Zijn er op de locatie beschermde soorten aanwezig?' met `Nee' beantwoord. Gezien onder meer het voorkomen van de Zwarte Stern in dit gebied, lijkt mij dit niet correct. Is de vergunningsaanvraag wel deugdelijk? e) Op welke wijze kan het plaatsen van drie windturbines worden gezien als een belang voor de volksgezondheid en openbare veiligheid (in bijlage 5 van de ter inzage gelegde stukken als `belang a' omschreven)? Op grond van dit belang is namelijk ontheffing van de WNB verleend voor het mogen doden van vele beschermde vogelsoorten.

f) Het is voorts van belang zich er rekenschap van te geven dat de `voorwaarden' om ervoor te zorgen dat de in het gebied levende dieren tijdens de werkzaamheden zo min mogelijk worden geschaad, uitermate vrijblijvend zijn geformuleerd en absoluut geen waarborgen bieden. Is het mogelijk alsnog aanvullende voorwaarden te formuleren om de natuur, inclusief de in het gebied levende dieren beter te beschermen? g) Is het besluit dat er geen milieueffectrapportage (MER) behoeft te worden opgesteld deugdelijk en voldoende gemotiveerd? Gezien de hinderincidentie en de aanzienlijke milieugevolgen lijkt een MER in deze situatie, zeker als de windturbines ook 's nachts 6

~~

h)

i)

in bedrijf zullen zijn, namelijk wel degelijk vereist. Daarbij wijs ik (wederom) op de recente uitspraak van de Raad van State. Is het opwekken van zonne-energie als alternatief (op bedrijfspanden in Lingewaard en door het overkappen van parkeerplaatsen met daarop zonnepanelen) onderzocht en in beeld gebracht en wat was daarvan de conclusie? Zijn er nog andere alternatieven onderzocht?

Verwijzingen: - Klimaatfeiten. De impact van windturbines op vogels, vleermuizen en insecten: https://www.omroeplingewaard.nl/nieuws/windpark-a15-en-de-strijd-die-we-voeren - Uitspraak Raad van State 18 juni 2025, 202300108/1/R4, ECLI:NL:RVS:2025:2677, https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@151666/202300108-1-r4/. 5. Landschappelijke en culturele aantasting De windturbines, met een hoogte tot 225 meter, zullen het landschap van Lingewaard ernstig verstoren. Dit landschap, met zijn historische en culturele waarde, is essentieel voor mijn welzijn en de identiteit van onze gemeente. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) waarschuwt dat windparken de landschappelijke kwaliteit en het welzijn van inwoners schaden. De windturbines vormen een visuele inbreuk daarop. Als inwoner waardeer ik het unieke karakter van Lingewaard, dat door dit windpark verloren dreigt te gaan. De gemeente zou moeten investeren in energieprojecten die ons landschap respecteren. De gemeenteraad verzoek ik ook om deze reden het (laten) realiseren van Windpark A15Lingewaard te heroverwegen.

Daarbij leg ik de volgende vragen bij u neer: a) Is de waarschuwing van het PBL meegewogen bij de totstandkoming van de ontwerpvergunning? b) Zo ja, op grond waarvan meent de gemeenteraad deze waarschuwing naast zich neer te kunnen leggen? c) Zo nee, waarom is deze waarschuwing niet meegewogen? d) Is het project in lijn met de bestaande beleidslijnen die in de omgevingsvisies en plannen zijn uitgezet? Verwijzin_en: - PBL, Ruimtelijke impact van de energietransitie (2021): https://www.pbl.nl/publicaties/de-ruimtelijke-impact-van-hernieuwbare-energie-eenverkenning - Omroep Lingewaard, WindparkAlS, en de strijd die we voeren (2025): https://omroeplingewaard.nl/windpark-a 15-en-de-strijd-die-we-voeren/ 6. Verzuim informatieplicht en participatieplicht en gebrek aan draagvlak De gemeenteraad heeft de plicht om de burgers te informeren, te laten participeren en hun wensen te respecteren. In het `Beleidskader Energietransitie 2023-2025' heeft de gemeenteraad zelf het volgende vastgelegd: `Onder communicatie verstaan wij het informeren (en hierdoor stimuleren) van alle betrokkenen (hierna vaak aangeduid met inwoners) met de juiste informatie.

Participatie is een manier van beleid of plannen maken en uitvoeren waarbij inwoners, individueel of georganiseerd, direct of indirect, de kans krijgen om invloed uitte oefenen op de ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van beleid of een project.' 7

60

Verzuim informatieplicht Ten eerste zijn omwonenden/belanghebbenden niet of niet tijdig geïnformeerd. De bewoners van onder meer de Flierensestraat in Gendt zijn wél verschillende keren per brief geïnformeerd over windpark Caprice, maar over Windpark A15-Lingewaard hebben de meeste bewoners van Lingewaard tot de brief gedateerd op 15 mei 2025, met daarin de uitnodiging voor de informatieavond, geen enkele rechtstreekse informatie ontvangen. De bewoners die geen huis-aan-huis-bladen ontvangen, hebben daardoor niet, in ieder geval niet laagdrempelig, informatie ontvangen over de voorgenomen ontwikkeling van het windpark. Door mij en ook andere omwonenden worden vraagtekens gesteld bij de kale stelling van de gemeente dat 1625 adressen binnen een straal van twee kilometer van het windpark een uitnodiging zouden hebben gehad voor een informatieavond in 2024. Het is niet aannemelijk dat deze brief aan 1625 adressen is verzonden, maar de brief op een heel groot deel van deze adressen niet is aangekomen. Weliswaar is er tegenwoordig regelmatig kritiek op de bezorging door PostNL, maar een substantieel gedeelte van 1625 brieven kwijtraken of niet bezorgen, zou op zijn minst bijzonder te noemen zijn. Ik heb op mijn adres is geen brief ontvangen. Ook kunnen vraagtekens worden gezet bij het aantal van 1625 adressen binnen een straal van twee kilometer van het windpark.

De Raad van State heeft immers bepaald dat je belanghebbende bent als je binnen een afstand van tienmaal de tiphoogte van een windturbine woont. Dit betekent dat er een grotere straal zou moeten worden gehanteerd, te weten 2,25 kilometer bij een tiphoogte van 225 meter, en dus niet alle belanghebbenden door de gemeente zijn aangeschreven. Zelfs indien de brief daadwerkelijk naar 1625 adressen is verzonden én de gehanteerde straal van twee kilometer voldoende groot zou zijn, zou het dan nog altijd slechts gaan om één enkele brief, waar over Windpark Caprice naar schatting zeker twintig brieven naar de omwonenden zijn verzonden én daadwerkelijk bij hen zijn bezorgd. Het is aan de gemeente om te waarborgen dat de inwoners tijdig en juist worden geïnformeerd en ervoor te zorgen dat ook in dit opzicht de procedure correct verloopt. Gebrek aan vraagvlak Ten tweede is gebleken dat dit project een gebrek aan draagvlak toont. Een protestactie op 17 april 2025, waarbij een grote groep inwoners speelgoedwindturbines plaatste op de beoogde locaties, onderstreept de weerstand. Reeds meermaals zijn bij besluiten van de gemeenteraad burgerstemmen bij politieke avonden genegeerd. Burgers ervaren daardoor dat hun inbreng niet leidt tot aanpassingen. Een stemming onder inwoners zou waarschijnlijk een meerderheid teen dit windpark opleveren.

Weliswaar oordeelde de Raad van State in andere zaken dat draagvlak geen harde eis is, maar als inwoner verwacht ik dat mijn gemeente mijn belangen behartigt en deze stelt bóven die van projectontwikkelaars. Participatieplicht Ten derde is het participatieproces, met een `meedenkgroep', in deze procedure zwaar ontoereikend geweest. De deelnemers zijn volstrekt willekeurig gekozen, uitsluitend uit de groep omwonenden die wél van de ontwikkeling van het windpark op de hoogte was. De `meedenkgroep', zeer bewust tussen aanhalingstekens geplaatst, heeft uitsluitend de vraag voorgelegd gekregen hoe de windturbines er zouden komen en niet óf ze er zouden moeten komen en zo ja, waar. Bij de Meedenkgroep was er in feite geen ruimte echt mee te denken.

d

6~

Ik dacht, dat de ``Meedenkgroep" invloed zou kunnen hebben of er zonneparken dan wel een windpark zou kunnen komen in Lingewaard en dat met de mening van de "Meedenkers" rekening zou worden gehouden. Dat bleek een ware illusie, men was enkel een figurant ten behoeve van industriële windturbines en men werd voor de Buhne gebruikt. Persoonlijk werd op mijn vraag over infrageluid. Door ik intimiderend benaderd door ~die intimidatie werd de groep in feite monddood gemaakt als het over infrageluid ging. Hij ontkende tijdens meerdere sessies stelselmatig dat hier sprake van zou kunnen zijn. Ook de voorzitter ~ kapte mijn vragen over het infrageluid af, met de woorden dat dit thema al behandeld zou zijn. De voorzitter verzocht de meedenkgroep online een vragenlijst in te vullen, zodat hij beter zou kunnen inschatten wat er binnen de groep leefde. Tijdens de volgende sessie bleek dat niet iedereen de lijst ingevuld had, omdat dit een gemanipuleerde uitkomst zou opleveren. Hij verzocht nogmaals uitdrukkelijk deze vragenlijst toch in te vullen en eenieder die niet direct aangaf, via mail, geen industriële windturbines te willen i.v.m. gezondheidsrisico's, BPA en de veel te kleine afstand van 2 x de tiphoogte tot de bewoning, werd volledit onterecht meegeteld als voorstander van de industriële windturbines. De groep tegenstanders 10 was groter dan de groep voorstanders 2 en 2 neutraal.

hierover Na een mail van mij en een opmerking tijdens een sessie aan vond er geen correctie plaats in het verslag van de "Meedenkgroep". Raadsleden krijgen hierdoor niet de juiste informatie over het participatieverslag van de "Meedenkgroep". Hieronder een deel van mijn mail van Zo 13-10-2024 13:10 aan ~1C1"~~ Beste ~

en ~,

ik heb onderstaand formulier ingevuld. Omdat men bij vraag 2 slechts 2 mogelijkheden heeft om iets aan te vinken en geen 3, b. v. 'Anders'; word ik volledig teaen mijn wil, met een zeer vervelend gevoel, aedwon4en een antwoord aan te vinken bii vraag 2, anders is het formulier niet te verzenden. Ik verzoek íu//ie vriende/iik doch drin4end miin antwoord bii vraag 2 te verwilderen, de motivatie bij vraag 3 kan blijven staan. Kunnen jullie a. u.b, per mail nog voor de bijeenkomst bevestigen dat mijn antwoord bíj vraag 2 verwijderd is. Anders zou er een gemanipuleerd advies uitgaan vanuit de Meedenkgroep richting de Raad.

De gemeenteraad krijgt hierdoor ook verkeerde informatie. Van `direct of indirect, de kans kragen om invloed uit te oefenen op de ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van beleid of een project' is derhalve geen sprake geweest. Ook om deze reden verzoek ik de gemeente het project te heroverwegen. Daartoe leg ik de volgende vragen bij u neer: a) Is de procedure uit het oogpunt van informatie, participatie en inspraak correct verlopen en waaruit blijkt dat? b) Acht de gemeente het in dat kader voldoende dat de omwonenden slechts éénmaal zijn aangeschreven? c) Acht de gemeente het voldoende dat uitsluitend adressen in een straal van twee kilometer en niet een straal van 2,25 kilometer zijn aangeschreven? d) Waaruit blijkt dat de 1625 adressen in een straal van twee kilometer van het windpark daadwerkelijk (eenmalig) zijn aangeschreven? De verzendlijst van de betreffende

9

Gz

brief zou eenvoudig gereproduceerd moeten kunnen worden. Nu deze geen namen van de bewoners van de adressen bevat, zou deze zelfs geopenbaard kunnen worden. e) Wat maakt dat de gemeente ondanks het ontbreken van draagvlak van het project dit toch wil laten realiseren, waarbij de belangen van projectontwikkelaars worden geplaatst boven die van de inwoners van Lingewaard?

Verwijzi =~ :

- Omroep Lingewaard, Windpark A15, en de strijd die we voeren (2025): https://www.omroeplingewaard.nl/nieuws/windpark-a15-en-de-strijd-die-we-voeren - Binnenlands Bestuur, Raad van State laat omstreden windparken doorgaan (2023): https://www.binnen landsbestuur.nl/ruimte-en-mi lieu/energietransitie/raad-van-state-laatomstreden-windparken-doorgaan 7. Procedurele fouten in het inzage- en zienswijzeproces De gemeente heeft ernstige procedurele fouten gemaakt in het zienswijzeproces. Ten eerste is in de publicatie van de ontwerp-omgevingsvergunning, de ontwerp-verklaring van geen bedenkingen en het MER-beoordelingsbesluit een onjuist zaaknummer opgenomen. Ten tweede was de website waarop zienswijzen konden worden ingediend meer dan een week niet bereikbaar via de link op de officiële website van de gemeente Lingewaard. Deze fouten hebben mij en andere inwoners belemmerd om onze bezwaren in te dienen, wat in strijd is met de principes van zorgvuldige en transparante besluitvorming. Een vergelijkbare fout bij Windpark Caprice leidde tot een herstart van de terinzagelegging, wat aantoont dat de gemeente haar verplichtingen kent. Deze fout ondermijnt de rechtsgeldigheid van het proces en rechtvaardigt een opschorting van de besluitvorming totdat alle inwoners een eerlijke kans hebben gehad om hun zienswijze in te dienen.

Daarom verzoek ik een herstart van het zienswijzeproces vanwege de gemaakte procedurele fouten. Graag verneem ik: a) Of de zienswijzeprocedure opnieuw zal worden gestart. b) De overwegingen die daaraan ten grondslag liggen, indien wordt besloten de zienswijzeprocedure niet te herstarten. Verwijzingen: - Gemeente Lingewaard, Een zienswijze tegen een ontwerp omgevingsplan indienen (2024): https://www.lingewaard.nl/een-zienswijze-tegen-een-ontwerp-omgevingsplanindienen 8. Waardevermindering woningen en gemiste OZB-inkomsten De komst van WindparkAlS-Lingewaard zal naar alle waarschijnlijkheid de waarde van mijn woning aanzienlijk verlagen. Onderzoek door de Vrije Universiteit Amsterdam toont aan dat woningen binnen twee kilometer van windturbines gemiddeld 2 tot 6% in waarde dalen, met sterkere effecten in aantrekkelijke landschappen zoals Lingewaard. De belangenvereniging voor omwonenden windturbines (NLVOW) komt op basis van het rapport van TNO uit 2022 zelfs tot een gemiddelde daling van 2 tot 10%. De windturbines dicht bij mijn woning en die van andere inwoners van Lingewaard zullen mijn én hun financiële positie schaden. De gemeente heeft deze impact niet meegewogen, ~o

y3

wat een ernstige omissie is. Graag verneem ik hoe de gemeente deze waardedaling compenseert als men er toch voor kiest dit windpark te (laten) realiseren. Voorts zullen er door het realiseren van dit windpark verschillende huizenbouwprojecten geen doorgang kunnen vinden (gezien onder meer de stikstofregelgeving, netcongestie etcetera). Onduidelijk is of de gemeenteraad dit feit en de schade die de gemeente dientengevolge lijdt als gevolg van de gemiste OZB-inkomsten van de huizen die niet kunnen worden gebouwd, heeft meegenomen in de overwegingen. Ook om deze redenen verzoek ik uw gemeenteraad het project te heroverwegen.

Daarbij verzoek ik specifiek het volgende af te wegen: a) Is er een planschaderisicoanalyse gemaakt? b) Zo nee, wat zijnde overwegingen geweest om dit niet te doen? c) Welke financiële schade zal er als gevolg van de waardevermindering van de bestaande woningen en de gemiste OZB-inkomsten van de niet te realiseren woningen zijn voor de Gemeente Lingewaard? d) Hoe zal de gemeente de waardedaling van de huizen compenseren als de gemeente toch besluit dit windpark te (laten) realiseren? e) Welke afspraken heeft de gemeente gemaakt met de initiatiefnemers over het vergoeden van deze schade aan de gemeente? f) Indien de gemeente van oordeel is dat de initiatiefnemers van de windturbines de schade van de woningeigenaren rechtstreeks dienen te compenseren, welke afspraken zijn daarover dan gemaakt met de initiatiefnemers? g) Welke inkomsten loopt de gemeente nog meer mis bij realisatie van het windpark? Verwijzingen: - VU Amsterdam en I2IVN, Windturbines en woningprijzen: https://www.rvo.nl/onderwerpen/windenergie-op-land/wonen-windturbine - TNO 2022 P10374 De verwachte impact van windturbines op huizenprijzen in Nederland.

Een ruimtelijke analyse voor de periode 2020-2030 https://publications.tno.nl/publication/34639293/2ZNon~c/TNO-2022-P 10374.pdf - Planschade windmolens loopt met de RES volgens TNO op naar meer dan 15 miljard euro: https://nlvow.nl/actueel/p lanschade-windmolens-loopt-met-de-res-volgens-tno-op-naar-meerdan-l5-miljard-euro 9. Risicovolle burgerparticipatie en negatieve energieprijzen Het windpark biedt financiële participatie via een achtergestelde obligatielening met een verwacht rendement van 4,5% (of 5,5%voor omwonenden binnen één kilometer). Een achtergestelde lening is een risicovolle investering, waarbij participanten als laatste worden uitbetaald bij financiële problemen. Bovendien worden de financiële vooruitzichten ondermijnd door steeds vaker voorkomende negatieve energieprijzen, waarbij windparken geen inkomsten genereren en geen SDE++-subsidie ontvangen. Een rapport van TenneT wijst uit dat negatieve prijzen in 2024 vaker voorkwamen door overproductie van duurzame energie. Als inwoner vind ik het zorgwekkend dat de gemeente een model goedkeurt dat mij blootstelt aan financiële risico's, terwijl de voordelen naar projectontwikkelaars gaan. Het Klimaatakkoord eist 50% lokaal eigendom met zeggenschap, maar dit windpark voldoet hier niet aan.

11

Ook om deze redenen verzoek ik uw gemeenteraad het project te heroverwegen. Daarbij verzoek ik specifiek het volgende af te wegen: a) Is onderzocht hoe risicovol deze financiële participatie is voor de burgers? b) Zo nee, waarom niet? c) Zo ja, wat heeft ertoe geleid dat hiermee is ingestemd? Verwijzingen: - TenneT, Marktanalyse negatieve energieprijzen 2024: https://www.businessinsider.nl/stroom-energie-rekening-negatieve-tennet-contactzonnepaneel/ - Klimaatakkoord (2019): https ://www.klimaatakkoord.nl/documenten/pub licaties/2019/06/28/klimaatakkoord 10. Afhankelijkheid van Chinese materialen De productie van windturbines is sterk afhankelijk van Chinese materialen, zoals zeldzame aardmetalen en staal. Dit brengt economische risico's (instabiele toeleveringsketens) en ethische bezwaren (slechte arbeidsomstandigheden en milieuvervuiling) met zich mee. Het International Energy Agency (IEA) meldt dat 60-70% van de zeldzame aardmetalen uit China komt, vaak onder slechte omstandigheden. Door dit windpark goed te keuren, draagt Lingewaard bij aan een problematische keten, wat indruist tegen onze duurzame waarden. Ik pleit voor lokale, ethisch verantwoorde alternatieven. Ook om deze redenen verzoek ik uw gemeenteraad het project te heroverwegen.

Daarbij verzoek ik specifiek het volgende mee te nemen: a) Heeft de gemeenteraad onderzocht of bij het project Windpark A15-Lingewaard gebruik zal worden gemaakt van duurzame materialen, waaraan geen economische risico's of ethische bezwaren zijn verbonden? b) Op welke wijze hebben overwegingen ten aanzien van dit onderwerp geleid tot de totstandkoming van de onderhavige ontwerp-omgevingsvergunning en de ontwerpverklaring van geen bedenkingen? Verwijzingen: - IEA, The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions (2021): https://www.iea.org/reports/the-role-of-critical-minerals-in-clean-energy-transitions - Human Rights Watch, mining industry and Human Rights (2034): https://www.hrw.org/news/2024/07/10/mining-energy-transition-needs-respect-human-rights Conclusie en verzoek Bovenstaande argumenten tonen aan dat Windpark A l S-Lingewaard ernstige nadelen met zich meebrengt voor mijn leefomgeving, gezondheid, natuur en financiële positie. Gezondheidsrisico's, netcongestie, de misleidende claim van energieneutraliteit, natuurverlies, landschapsaantasting, PFAS-verontreiniging, woningwaardevermindering, risicovolle participatie, gebruik van Chinese materialen, procedurele fouten en het gebrek aan draagvlak maken dit project onaanvaardbaar.

Het is ook onbegrijpelijk dat de gemeente de op korte termijn te verwachten nieuwe provinciale normen en rijksnormen en ten aanzien van de hiervoor genoemde punten voor de 12

aanleg van windparken, niet afwacht, maar op gemeentelijk niveau goedkeuring wil geven voor de ontwikkeling van een nieuw windpark. Gezien al het voorgaande verzoek ik u dringend om de ontwikkeling van Windpark A15Lingewaard te stoppen, door geen verklaring van geen bedenkingen af te geven en geen omgevingsvergunning ten behoeve van het project af te geven. Voor zover nodig, zou kunnen worden gekozen voor alternatieven zoals het opwekken van zonne-energie door zonnepanelen op daken te plaatsen, de lokale opslagtechnologieën en het doorvoeren van energiebesparingen. Daarnaast verzoek ik een herstart van het zienswijzeproces vanwege de gemaakte procedurele fouten. Als inwoner verdien ik een gemeente die mijn belangen behartigt en vooropstelt. Mocht u desondanks toch Windpark A15-Lingewaard gaan (laten) ontwikkelen, dan verneem ik graag hoe de gemeente de waardedaling van mijn woning en de woningen in de omgeving van het windpark zal compenseren. Wat de gemeente onderneemt als mensen gezondheidsklachten krijgen, die te wijten zijn aan industriële windturbines. In afwachting van uw reactie op mijn vragen, verblijf ik. Hoogachtend,

Inwoner van Lingewaard

,`

Legenda toegepaste uitzonderingsgrondslagen In dit document zijn gegevens geanonimiseerd op grond van: Wet

Artikel

Omschrijving

Pagina's

Wet open overheid

Art. 5.1 lid 2 sub e

De eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer

1, 9, 13

College van burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard Postbus 15 6680 AA Bemmel Indiener Adres E-mailadres

..........................................

Betreft

: Zienswijze op ontwerp-omgevingsvergunning, ontwerp-verklaring van geen bedenkingen en M.e.r.-beoordelingsbesluit Windpark A l S-Lingewaard

te ~ :..........................................

Zaaknummer :ODRA23AB2433 Angeren, 26 juni 2025, Geacht College van burgemeester en wethouders, Als inwoner van Lingewaard dien ik deze zienswijze in om mijn ernstige bezwaren te uiten tegen de voorgenomen ontwikkeling van Windpark A15-Lingewaard (hierna ook: `windpark'). Hoewel ik het belang van de energietransitie erken, ben ik ervan overtuigd dat dit windpark aanzienlijke nadelige gevolgen heeft voor mijn leefomgeving, gezondheid, natuur, en financiële positie. De onderbouwing van de noodzaak van het realiseren van het project is gebrekkig en de risico's wegen zwaarder dan de beoogde voordelen. Bovendien heeft de gemeente procedurele fouten gemaakt, de wensen van de burgers onvoldoende serieus genomen en dreigt er op gemeenteniveau een besluit te worden genomen, terwijl men in afwachting is van nieuwe rijksnormen en provinciale normen ten aanzien van het realiseren van windparken.

Daarom verzoek ik u dringend om de plannen voor Windpark A15-Lingewaard te heroverwegen en de ontwikkeling niet goed te keuren. Hieronder licht ik mijn bezwaren toe in tien kernpunten, elk ondersteund door betrouwbare bronnen (met hyperlinks, voor de volledigheid met leesbare vindplaats). 1. Netcongestie, schijn van energieneutraliteit en ontbreken nut en noodzaak Netcongestie De Nederlandse elektriciteitsinfrastructuur kampt met ernstige netcongestie, waardoor nieuwe energiebronnen niet op het netwerk kunnen worden aangesloten en niet tegemoet kan worden gekomen aan de vraag van bedrijven en burgers. Ook in Gelderland, inclusief de gemeente Lingewaard, is de netcapaciteit ontoereikend. In Flevoland en in Gelderland staan bij Liander duizenden bedrijven en instellingen op de wachtlijst voor een (zwaardere) aansluiting. Er wordt weliswaar gewerkt aan verzwaring en uitbreiding van het overvolle stroomnet, maar TenneT verwacht dat daarvoor benodigde projecten pas in 2033 of mogelijk pas in 2035 klaar zullen zijn, en niet in 2029 zoals de verwachting was. Bedrijven, scholen en ook wind- en zonneparken in deze regio's moeten hierdoor langer wachten op een nieuwe of zwaardere aansluiting. Dit belemmert lokale ondernemers in hun groei en verduurzaming. Desondanks overweegt de gemeente goedkeuring te verlenen aan de

1

GU

ontwikkeling van een windpark dat extra druk legt op het reeds overbelaste energienetwerk. Dit verergert de netcongestie en schaadt de economische vitaliteit van Lingewaard. Schijn van energieneutraliteit Voorts streeft de gemeente op papier naar elektrische energieneutraliteit in 2030, maar Windpark A15-Lingewaard draagt hier niet reëel aan bij. Het windpark zou 99%van de tijd 24.000 tot 26.000 huishoudens van stroom moeten voorzien, maar windenergie is afhankelijk van weersomstandigheden. Wanneer het niet waait, moet fossiele stroom worden ingekocht, wat de afhankelijkheid van back-upcentrales vergroot. Deze centrales moeten blijven bestaan en worden onderhouden, wat de energie- en netbeheerkosten verhoogt. Om energieneutraal te worden, zouden de initiatiefnemers aan de gemeente moeten garanderen dat het windpark 99%van de tijd energie levert, wat technisch onhaalbaar is en de zwakte van dit plan blootlegt. Geen nut en noodzaak Tot slot leid ik uit de Kamervragen over extra windturbines op land, die onlangs aan de minister van Klimaat en Groene Groei zijn gesteld, af dat in 2024 reeds het opwekken van 39 terawattuur (TWh) aan hernieuwbare energie op land is gerealiseerd. Dit terwijl de doelstelling uit het Klimaatakkoord 42 TWh is (waarvan 35 TWh wind op land en grootschalige zon, en 7 TWh zon op daken).

Er kunnen derhalve vraagtekens worden geplaatst bij het nut en de noodzaak van het project Windpark A15-Lingewaard. Het is aan de gemeente om het nut en de noodzaak van dit project, met inachtneming van voorgaande informatie, te (her)overwegen en te onderbouwen. Om deze redenen verzoek ik u het project te heroverwegen. Ten aanzien van dit onderwerp leg ik daartoe specifiek de volgende vragen bij u neer: a) Is onderzocht of de windturbines op het energienetwerk kunnen worden aangesloten? b) Is de toezegging gedaan dat de windturbines per datum oplevering op dat netwerk kunnen worden aangesloten? c) Zo ja, waar kan deze toezegging (in de ter inzage gelegde stukken) worden gevonden? d) Zo nee, per wanneer kunnen de windturbines dan wel op het netwerk worden aangesloten? e) Wat heeft de aansluiting van Windpark A 15-Lingewaard op het energienetwerk voor gevolgen voor woningen en bedrijven in de omgeving die dan of in de nabije toekomst ook op het netwerk willen of moeten worden aangesloten? f) Wat heeft de aansluiting op het netwerk van Windpark A15-Lingewaard voor gevolgen voor woningen en bedrijven die zelf op dit moment al zonnepanelen hebben en ook stroom aan het netwerk terug leveren? g) Is de realisatie van het project Windpark A15-Lingewaard noodzakelijk gezien alle projecten voor hernieuwbare energie die reeds op land zijn gerealiseerd en de hoeveelheid hernieuwbare

energie die daarmee wordt opgewekt? Verwijzingen: - Uitbreiding stroomnet loopt jaren vertraging op: `Grote klap'(12 juni 2025): https://www.gelderlander.nl/economie/uitbreiding-stroomnet-loopt jaren-vertraging-op-groteklap~afla912f/ - Netbeheer Nederland, Rapport Netcongestie 2024): https://www.rij ksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/06/25/studie-maatschappelijkekosten-netcongestie - Change Inc., Een slim stroomnet als oplossing voor netcongestie? (2024): 2 ~<~

https://www.change.inc/energie/een-slim-stroomnet-als-oplossing-voor-netcongestie-tweenederlandse-bedrijven-staan-al -in-de-rij-41288 - Vragen van het lid Vermeer (BBB) aan de minister van Klimaat en Groene Groei over extra windturbines op land (2025Z11989): https://www.tweedekamer.nl/ kamerstukken/kamervragen/detail?id=2025Z 11989&did=2025D 27430 - Noise effects of the use of land-based wind energy, Umweltbundesamt: https://www.umweltbundesamt.de/en/publ ikationen/no ise-effects-of-the-use-of-land-basedwind-energy. 2. Gezondheidsrisico's door geluid, slagschaduw en Bisphenol (A) Gezondheidsrisico's door geluid en slagschaduw Windturbines veroorzaken geluidsoverlast, met name laagfrequent geluid, en slagschaduw. Inmiddels is door verschillende onderzoeken aangetoond dat laagfrequent geluid een groter probleem is dan gedacht. Het kan gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals stress, slaapproblemen, hoofdpijn, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten (hartritmestoornissen), depressie, concentratieproblemen en problemen met het immuunsysteem. De huidige normen zijn gebaseerd op verouderde inzichten. De huidige normen in het Activiteitenbesluit Milieubeheer bieden daardoor onvoldoende bescherming. De opgenomen grenswaarden van het aantal decibel zijn voorts jaargemiddelden en daardoor niet controleerbaar door bijvoorbeeld een omgevingsdienst als de ODRA (Omgevingsdienst Regio Arnhem).

De precieze effecten van laagfrequent geluid zouden eerst beter moeten worden onderzocht alvorens nog meer windturbines op land te plaatsen. Gezondheidsrisico's door Bisphenol (A) Naast de risico's voor de gezondheid als gevolg van het geluid van de windturbines, bestaat het risico op gezondheidsschade veroorzaakt door Bisphenol (A) (hierna: BPA). BPA is een bestanddeel van de wieken van een windturbine. Door erosie slijten deze wieken, waardoor er BPA in de directe omgeving van de windturbines terechtkomt. Het RIVM kenmerkt BPA als een zeer zorgwekkende stof doordat het de hormoonhuishouding verstoort, een schadelijk effect heeft op het immuunsysteem van jonge en zelfs ongeboren kinderen en schadelijk is voor de vruchtbaarheid. Verontrustend is bovendien dat BPA nauwelijks afbreekbaar is. Door uitspoeling komt de BPA ook in sloten en rivieren terecht en in dit geval dus in de Linge. Ook de effecten van BPA, op de gezondheid van omwonenden én de natuur, zouden eerst uitvoeriger) moeten worden onderzocht. Ook hierover dient eerst meer duidelijkheid te komen alvorens wordt besloten tot het plaatsen van nieuwe windturbines. Gezien de afstand van mijn woning tot de geplande windturbines vrees ik door deze wezenlijke risico's voor mijn gezondheid, de gezondheid van mijn naasten en die van mijn buren.

Er zullen zeker stukken te vinden zijn waarin wordt aangevoerd dat windturbines niet schadelijk zijn voor de gezondheid. Er is echter een veelvoud aan studies en onderzoeken die dat standpunt inmiddels onderbouwd weerleggen (zie voor enkele daarvan het kopje `Verwijzingen'). De gemeente heeft onvoldoende aangetoond dat het veilig is voor de omwonenden om windturbines te plaatsen. De gemeente neemt hierdoor een onverantwoord risico voor de gezondheid van de omwonenden en de overige inwoners van Lingewaard. Voorts zal de Boerenhoek ernstig ingeklemd raken door geluidsoverlast veroorzakende windmolens en infrastructuur: Van zowel Windpark Caprice als Windpark A15-Lingewaard, alsmede van de Betuwespoorlijn die al gerealiseerd is, als de toekomstige doortrekking van 3

de A15 waarvan we een enorme brug voor onze huizen krijgen. Hierdoor ontstaat cumulerend geluid. Onze leefomgeving wordt door dit alles buitengewoon ongezond. De gemeente verzoek ik bij heroverweging van het (laten) ontwikkelen van Windpark A15Lingewaard bovenstaande (opnieuw) in overweging te nemen. Ten aanzien van het (her)overwegen van het project, leg ik de volgende vragen bij u neer: a) In hoeverre zijn deze effecten op de gezondheid van de omwonenden meegewogen? b) Is onderzocht bij hoeveel woningen, hoeveel nachten per jaar, en met welke intensiteit hinder zal optreden? c) Zo ja, heeft de gemeente de uitkomst van dat onderzoek meegewogen en wat waren de overwegingen om desondanks tot een ontwerp-omgevingsvergunning en een ontwerp-verklaring van geen bedenkingen te komen? d) Zo nee, waarom heeft een dergelijk onderzoek niet plaatsgevonden? e) Is het juist dat tot nu toe bij alle berekeningen slechts van gemiddelden (Lden/Lnight) is uitgegaan, zonder dat een analyse van pieken, vollastmomenten of structurele nachtelijke overlast heeft plaatsgevonden? f) Zo ja, waarom volstaat naar het oordeel van de gemeente een dergelijk incomplete analyse en berekening? g) Is voldoende onderzoek gedaan naar de coatings van de wieken, de hoeveelheid BPA die door erosie van de wieken van de windturbines afkomt en de effecten daarvan op de gezondheid van de omwonenden? h) Zo ja, op welke

wijze is dit meegewogen in de besluitvorming? i) Zo nee, wat maakt dat de gemeente desondanks voornemens is het project te laten realiseren? j) Zou, zeker in het licht van de uitspraak van de Raad van State van 18 juni 2025, niet (alsnog) een deugdelijk onderzoek naar de coatings van de wieken, de hoeveelheid BPA die door erosie van de wieken van de windturbines aflcomt en de effecten daarvan op de gezondheid van de omwonenden dienen plaats te vinden? k) Is er een medisch biofysisch onderzoek gedaan naar de cumulatieve effecten van de bestaande Betuwelijn, de nog door te trekken snelweg A 15 en Windpark A 15Lingewaard, alsmede het toekomstige reeds vergunde Windpark Caprice? 1) Zo ja, wat waren de uitkomsten daarvan en op welke wijze zijn deze meegewogen in de besluitvorming? m) Zo nee, waarom is er geen medisch biofysisch onderzoek naar de cumulatieve effecten gedaan, terwijl dit wel verplicht is gezien het feit dat op de locatie van dit project zich reeds de Betuwelijn bevindt en de snelweg A15 zal worden doorgetrokken, alsmede windpark Caprice gerealiseerd zal worden? n) In hoeverre zijn de cumulatieve effecten van de Betuwelijn, de door te trekken snelweg A15 en WindparkAlS-Lingewaard en windpark Caprice op de nachtrust van de omwonenden in kaart gebracht en meegewogen? o) Wat maakt dat de gemeente de nieuwe rijksnormen en provinciale normen ten aanzien van het realiseren

van windparken niet afwacht? p) Welke afspraken zijner gemaakt met de initiatiefnemers voor de situatie waarin de windturbines zijn gerealiseerd en komt vast te staan dat deze windturbines inderdaad gezondheidsschade veroorzaken? q) Is er voldoende onderzoek gedaan naar de hoeveelheid en ernst van het voorgaande, met name in de Boerenhoek?

4

Verwijzingen: - NLVOW, Symposium: Wetenschap ontbreekt in windturbinebepalingen (2024): https://nlvow.nl/actueel/symposium -wetenschap-ontbreekt-windturbinebepalingen - Raad van State, Uitspraak Windpark Delfzijl Zuid (2023): https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@136680/202003882-3r3/#:~:text=%22De%20raad%20heeft%20zijn%20standpunt,voor%20haar%20rechtstreeks% 20werkende%20windturbinebepalingen - Europese Autoriteit voor voedselveiligheid: https://www.efsa.europa.eu/en/top ics/topic/b i spheno1 - De presentatie Bisfenol A en windturbines - Statencommissie Ruimte, Natuur en Duurzaamheid en de presentatie Voorkomen Bisfenol -A in oppervlaktewater Flevoland Statencommissie Ruimte, Natuur en Duurzaamheid: https://stateninformatie.flevohnd.nl/Vergaderingen/Statencomm i ssie-Ruimte,-Natuur-enDuurzaamheid-RND/2023/11-oktober/19:00/Agenderingsverzoek-Forum-voor-Democratieen-SOPLUS-Bisfenol-A - Analyse en advies Windturbinebeleid, huisarts Sylvia van Manen: https://www.windwiki.nl/wp-content/uploads/2025/02/Analyse-en-advieswindturbinebeleid.pdf - Zembla, Een achtergehouden rapport over het lawaai van windmolens: https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/zembla-podcast-een-achtergehouden-rapport-overhet-lawaai-van-windturbines - Uitspraak Raad van State 18 juni 2025, 202300108/1/R4, ECLI:NL:RVS:2025:2677, https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@151666/202300108-1-r4/. 3.

PFAS-verontreiniging door windturbines - risico's voor omwonenden en ecosystemen De productie, bouw en sloop van windturbines brengen risico's op PFAS-verontreiniging (per- en polyfluoralkylstoffen-verontreiniging) met zich mee. PFAS, net als BPA ook wel `forever chemicals' genoemd (let wel, PFAS en BPA verschillen qua chemische structuur, toepassingen en toxicologisch profiel), worden gebruikt in coatings van turbinebladen en kunnen in het milieu terechtkomen, met schadelijke gevolgen voor bodem, water, en gezondheid. Een rapport van het RIVM waarschuwt dat PFAS moeilijk afbreekbaar zijn en risico's vormen voor omwonenden en ecosystemen. Volgens wetenschappers moeten PFAS zelfs als risicofactoren voor kanker bij vrouwen worden beschouwd. De gemeente heeft niet onderzocht of de turbines van Windpark A15-Lingewaard PFAS-vrij zijn of hoe het afval ervan wordt verwerkt. Als inwoner vrees ik voor verontreiniging van ons waardevolle landschap en ons drinkwater. Dit risico rechtvaardigt een heroverweging van het project. De gemeente verzoek ik bij heroverweging van het project bovenstaande (opnieuw) in overweging te nemen.

Meer specifiek leg ik de volgende vragen bij u neer: a) In hoeverre zijn de risico's op PFAS-verontreiniging meegewogen? b) Is in het besluit tot ontheffing specifiek de verontreiniging door PFAS meegenomen? c) Zo nee, waarom niet? d) Zo ja, wat zijnde overwegingen om ondanks de PFAS-verontreiniging toch een ontheffing te verlenen? e) Welke afspraken zijner gemaakt met de initiatiefnemers voor de situatie waarin de windturbines zijn gerealiseerd en komt vast te staan dat sprake is van PFASverontreiniging, met als mogelijke effecten gezondheidsschade van de omwonenden en schade voor de natuur en biodiversiteit? 5

f)

Is voldoende onderzoek gedaan naar de coatings van de wieken, de hoeveelheid BPA die door erosie van de wieken van de windturbines afkomt en de effecten daarvan op de natuur?

Verwijzi~: - RIVM, PFAS in het milieu (2023): https ://www.rivm.n l/pfas - RIVM, PFAS en windturbines (op zee): https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2022-0241.pdf - Duidelijk verband' tussen blootstelling aan PFAS en verschillende kankersi https://www.mo.be/nieuws/duidel ijk-verband-tussen-blootste11 ing-aan-pfas-en-verschillendekankers. 4. Schade aan natuur en biodiversiteit De locatie van Windpark A l S-Lingewaard, nabij de Linge en de Betuwelijn, ligt in een ecologisch waardevol gebied. Ook op andere wijze dan de reeds hiervoor genoemde, zijn windturbines schadelijk voor ecosystemen. Windturbines bedreigen namelijk onder meer vogels en vleermuizen door botsingen met de wieken, wat de biodiversiteit aantast. De provincie Gelderland heeft weliswaar een ontheffing verleend van de Wet Natuurbescherming (WNB), maar de onderbouwing hiervan is zwak. Fractie B06 heeft gewezen op onvolledige natuurtoetsen, wat mijn vertrouwen in dit proces ondermijnt. Wat onder meer opvalt is dat bij de stikstofberekening ten behoeve van het al dan niet verlenen van de ontheffing de interne saldering is gebruikt bij de Aerius-berekening. Op grond van de uitspraak van de Raad van State in december 2024 is dat echter niet langer toegestaan. Dat betekent dat er een nieuwe Aerius-berekening zal moeten worden gemaakt.

De kans dat de WNB-vergunning als gevolg daarvan ongeldig wordt verklaard, is aannemelijk. Meerdere rapporten benadrukken dat windparken zorgvuldig moeten worden gepland om natuurverlies te voorkomen. De gemeente zou moeten kiezen voor alternatieven zoals zonnepanelen op daken, die minder impact hebben op onze natuur. Gezien het voorgaande verzoek ik de gemeente de totstandkoming van de ontheffing van de WNB en de onderbouwing daarvan bij de heroverweging van het project Windpark A15Lingewaard te betrekken. Onder meer verzoek ik u het volgende te onderzoeken, af te wegen en de geformuleerde vragen te beantwoorden: a) Is er al een nieuwe Aerius-berekening aangevraagd of gemaakt? b) Zo ja, kan bij de nieuwe berekening de WNB-vergunning in stand blijven? c) Zo nee, waarom is deze niet aangevraagd? d) In bijlage 4 van de ter inzage gelegde stukken, te weten de WNBvergunningsaanvraag, is de vraag `Zijn er op de locatie beschermde soorten aanwezig?' met `Nee' beantwoord. Gezien onder meer het voorkomen van de Zwarte Stern in dit gebied, lijkt mij dit niet correct. Is de vergunningsaanvraag wel deugdelijk? e) Op welke wijze kan het plaatsen van drie windturbines worden gezien als een belang voor de volksgezondheid en openbare veiligheid (in bijlage 5 van de ter inzage gelegde stukken als `belang a' omschreven)? Op grond van dit belang is namelijk

6

f)

g)

h)

i)

ontheffing van de WNB verleend voor het mogen doden van vele beschermde vogelsoorten. Het is voorts van belang zich er rekenschap van te geven dat de `voorwaarden' om ervoor te zorgen dat de in het gebied levende dieren tijdens de werkzaamheden zo min mogelijk worden geschaad, uitermate vrijblijvend zijn geformuleerd en absoluut geen waarborgen bieden. Is het mogelijk alsnog aanvullende voorwaarden te formuleren om de natuur, inclusief de in het gebied levende dieren beter te beschermen? Is het besluit dat er geen milieueffectrapportage (MER) behoeft te worden opgesteld deugdelijk en voldoende gemotiveerd? Gezien de hinderincidentie en de aanzienlijke milieugevolgen lijkt een MER in deze situatie, zeker als de windturbines ook 's nachts in bedrijf zullen zijn, namelijk wel degelijk vereist. Daarbij wijs ik (wederom) op de recente uitspraak van de Raad van State. Is het opwekken van zonne-energie als alternatief (op bedrijfspanden in Lingewaard en door het overkappen van parkeerplaatsen met daarop zonnepanelen) onderzocht en in beeld gebracht en wat was daarvan de conclusie? Zijn er nog andere alternatieven onderzocht?

Verwijzingen: - Klimaatfeiten. De impact van windturbines op vogels, vleermuizen en insecten: https://www.omroeplingewaard.nl/nieuws/windpark-a15-en-de-strijd-die-we-voeren - Uitspraak Raad van State 18 juni 2025, 202300108/1/R4, ECLI:NL:RVS:2025:2677, https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@151666/202300108-1-r4/. 5. Landschappelijke en culturele aantasting De windturbines, met een hoogte tot 225 meter, zullen het landschap van Lingewaard ernstig verstoren. Dit landschap, met zijn historische en culturele waarde, is essentieel voor mijn welzijn en de identiteit van onze gemeente. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) waarschuwt dat windparken de landschappelijke kwaliteit en het welzijn van inwoners schaden. De windturbines vormen een visuele inbreuk daarop. Als inwoner waardeer ik het unieke karakter van Lingewaard, dat door dit windpark verloren dreigt te gaan. De gemeente zou moeten investeren in energieprojecten die ons landschap respecteren. De gemeenteraad verzoek ik ook om deze reden het (laten) realiseren van WindparkAlSLingewaard te heroverwegen.

Daarbij leg ik de volgende vragen bij u neer: a) Is de waarschuwing van het PBL meegewogen bij de totstandkoming van de ontwerpvergunning? b) Zo ja, op grond waarvan meent de gemeenteraad deze waarschuwing naast zich neer te kunnen leggen? c) Zo nee, waarom is deze waarschuwing niet meegewogen? d) Is het project in lijn met de bestaande beleidslijnen die in de omgevingsvisies en plannen zijn uitgezet? Verwijzingen: - PBL, Ruimtelijke impact van de energietransitie (2021): https://www.pbl.nl/publicaties/de-ruimtelijke-impact-van-hernieuwbare-energie-eenverkenning

- Omroep Lingewaard, Windpark A15, en de strijd die we voeren (2025): https://omroeplingewaard.nl/windpark-a15-en-de-strijd-die-we-voeren/ 7

~~

6. Verzuim informatieplicht en participatieplicht en gebrek aan draagvlak De gemeenteraad heeft de plicht om de burgers te informeren, te laten participeren en hun wensen te respecteren. In het ` Beleidskader Energietransitie 2023-2025'heeft de gemeenteraad zelf het volgende vastgelegd : `Onder communicatie verstaan wij het informeren (en hierdoor stimuleren) van alle betrokkenen (hierna vaak aangeduid met inwoners) met de juiste informatie. Participatie is een manier van beleid of plannen maken en uitvoeren waarbij inwoners, individueel of georganiseerd, direct of indirect, de kans krijgen om invloed uit te oefenen op de ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van beleid of een project.'

Verzuim informatieplicht Ten eerste zijn omwonenden /belanghebbenden niet of niet tijdig geïnformeerd. De bewoners van onder meer de Flierensestraat in Gendt zijn wél verschillende keren per brief geïnformeerd over windpark Caprice, maar over Windpark A15-Lingewaard hebben de meeste bewoners tot de brief gedateerd op 15 mei 2025, met daarin de uitnodiging voor de informatieavond, geen enkele rechtstreekse informatie ontvangen. De bewoners die geen huis-aan-huis-bladen ontvangen, hebben daardoor niet, in ieder geval niet laagdrempelig, informatie ontvangen over de voorgenomen ontwikkeling van het windpark. Door mij en ook andere omwonenden worden vraagtekens gesteld bij de kale stelling van de gemeente dat 1625 adressen binnen een straal van twee kilometer van het windpark een uitnodiging zouden hebben gehad voor een informatieavond in 2024. Het is niet aannemelijk dat deze brief aan 1625 adressen is verzonden, maar de brief op een heel groot deel van deze adressen niet is aangekomen. Weliswaar is er tegenwoordig regelmatig kritiek op de bezorging door PostNL, maar een substantieel gedeelte van 1625 brieven kwijtraken of niet bezorgen, zou op zijn minst bijzonder te noemen zijn. Ook kunnen vraagtekens worden gezet bij het aantal van 1625 adressen binnen een straal van twee kilometer van het windpark.

De Raad van State heeft immers bepaald dat je belanghebbende bent als je binnen een afstand van tienmaal de tiphoogte van een windturbine woont. Dit betekent dat er een grotere straal zou moeten worden gehanteerd, te weten 2,25 kilometer bij een tiphoogte van 225 meter, en dus niet alle belanghebbenden door de gemeente zijn aangeschreven. Zelfs indien de brief daadwerkelijk naar 1625 adressen is verzonden én de gehanteerde straal van twee kilometer voldoende groot zou zijn, zou het dan nog altijd slechts gaan om één enkele brief, waar over Windpark Caprice naar schatting zeker twintig brieven naar de omwonenden zijn verzonden én daadwerkelijk bij hen zijn bezorgd . Het is aan de gemeente om te waarborgen dat de inwoners tijdig en juist worden geïnformeerd en ervoor te zorgen dat ook in dit opzicht de procedure correct verloopt. Gebrek aan draagvlak Ten tweede is gebleken dat dit project een gebrek aan draagvlak toont. Een protestactie op 17 apri12025, waarbij een grote groep inwoners speelgoedwindturbines plaatste op de beoogde locaties, onderstreept de weerstand . Reeds meermaals zijn bij besluiten van de gemeenteraad burgerstemmen genegeerd . Burgers ervaren daardoor dat hun inbreng niet leidt tot aanpassingen. Een stemming onder inwoners zou waarschijnlijk een meerderheid teen dit windpark opleveren.

Weliswaar oordeelde de Raad van State in andere zaken dat draagvlak geen harde eis is, maar als inwoner verwacht ik dat mijn gemeente mijn belangen behartigt en 8

3~

deze stelt bóven die van projectontwikkelaars. Participatieplicht Ten derde is het participatieproces, met een `meedenkgroep', in deze procedure zwaar ontoereikend geweest. De deelnemers zijn volstrekt willekeurig gekozen, uitsluitend uit de groep omwonenden die wél van de ontwikkeling van het windpark op de hoogte was. De `meedenkgroep', zeer bewust tussen aanhalingstekens geplaatst, heeft uitsluitend de vraag voorgelegd gekregen hoe de windturbines er zouden komen en niet óf ze er zouden moeten komen en zo ja, waar. Er zijn geen verslagen gemaakt van de bijeenkomsten die iedere volgende keer aan de deelnemers voor akkoord zijn voorgelegd. Er mocht alleen gesproken worden over ``details". Van `direct of indirect, de kans krijgen om invloed uit te oefenen op de ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van beleid of een project' is derhalve beslist geen sprake geweest. Ook om deze reden verzoek ik de gemeente het project te heroverwegen. Daartoe leg ik de volgende vragen bij u neer: a) Is de procedure uit het oogpunt van informatie, participatie en inspraak correct verlopen en waaruit blijkt dat? b) Acht de gemeente het in dat kader voldoende dat de omwonenden slechts éénmaat c) d)

e)

zijn aangeschreven?

Acht de gemeente het voldoende dat uitsluitend adressen in een straal van twee kilometer en niet een straal van 2,25 kilometer zijn aangeschreven? Waaruit blijkt dat de 1625 adressen in een straal van twee kilometer van het windpark daadwerkelijk (eenmalig) zijn aangeschreven? De verzendlijst van de betreffende brief zou eenvoudig gereproduceerd moeten kunnen worden. Nu deze geen namen van de bewoners van de adressen bevat, zou deze zelfs geopenbaard kunnen worden. Wat maakt dat de gemeente ondanks het ontbreken van draagvlak van het project dit toch wil laten realiseren, waarbij de belangen van projectontwikkelaars worden geplaatst boven die van de inwoners van Lingewaard?

Verwijzingen: - Omroep Lingewaard, Windpark A l S, en de strijd die we voeren (2025): https://www.omroeplingewaard.nl/nieuws/windpark-a15-en-de-strijd-die-we-voeren - Binnenlands Bestuur, Raad van State laat omstreden windparken doorgaan (2023): https://www. binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-mi lieu/energietransitie/raad-van-state-laatomstreden-windparken-doorgaan 7. Procedurele fouten in het inzage- en zienswijzeproces De gemeente heeft ernstige procedurele fouten gemaakt in het zienswijzeproces. Ten eerste is in de publicatie van de ontwerp-omgevingsvergunning, de ontwerp-verklaring van geen bedenkingen en het MER-beoordelingsbesluit een onjuist zaaknummer opgenomen. Ten tweede was de website waarop zienswijzen konden worden ingediend meer dan een week niet bereikbaar via de link op de officiële website van de gemeente Lingewaard. Deze fouten hebben mij en andere inwoners belemmerd om onze bezwaren in te dienen, wat in strijd is met de principes van zorgvuldige en transparante besluitvorming. Een vergelijkbare fout bij Windpark Caprice leidde tot een herstart van de terinzagelegging, wat aantoont dat de gemeente haar verplichtingen kent. Deze fout ondermijnt de rechtsgeldigheid van het proces en rechtvaardigt een opschorting van de besluitvorming totdat alle inwoners een eerlijke kans hebben gehad om hun zienswijze 9

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=2887ef65-f8b5-4a93-8044-225d6f6c79ff