1356644 Bijlage 01 Aanvraag omgevingsvergunning, incl. bijlagen_compressed_geanonimiseerd
Tekst van het document
De geluidniveaus bij bedrijven en de molenaarswoning liggen maximaal enkele decibellen boven de grenswaarde Lden 46 dB, de uiterste grenswaarde in het ontwerp besluit windturbines leefomgeving voor woningen. Dit wordt aanvaardbaar geacht voor een goede woon- en leefklimaat.
39
“Health effects related to wind turbine sound: an update,” October 2020, RIVM rapport 2020-0150. Geraadpleegd van: https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2020-0150.pdf 40 RIVM heeft in augustus 2020 een factsheet uitgebracht over laagfrequent geluid in zijn algemeenheid, niet specifiek voor windturbines. Ook daarbij wordt geconcludeerd dat er nog veel onbekend is over de gezondheidseffecten die kunnen optreden bij blootstelling aan laagfrequent geluid. Anders dan bij geluid in het algemeen zijn alleen hinder en mogelijk slaapverstoring gevonden als effecten van blootstelling aan laagfrequent geluid. Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 54
5.2.6
Bepaling aantal ernstig gehinderden binnenshuis
Op basis van de dosis-hinderrelatie uit het TNO-rapport is het aantal ernstig gehinderden binnenshuis (Highly annoyed, HA) bepaald met de onderzochte geluidnormen. Voor het onderzoeksgebied is uitgegaan dat een huishouden gemiddeld 2,33 personen telt (personen per huishouden in 2022 in de gemeente Lingewaard volgens het CBS). Per huishouden/woning is de geluidbelasting door met nieuwe windturbines van Windpark A15-Lingewaard bepaald. Als voorbeeld: een woning ervaart een cumulatieve geluidbelasting van 47 dB Lden. Het percentage ernstig gehinderden dat hiermee correspondeert is 8,09%. Als 8,09% van 2,33 personen ernstige hinder ervaart van het windturbinegeluid, resulteert dat in een verwachting van 0,19 ernstig gehinderde personen. De berekening wordt uitgevoerd voor alle woningen die een geluidbelasting van 37 dB Lden of hoger kunnen ervaren als gevolg van het windpark (1453 woningen). Vermenigvuldigd met het gemiddeld aantal personen per huishouden betekent dit dat er circa 3385 personen permanent in en rond het plangebied wonen (verder: de populatie). De effecten op deze populatie worden in de beschouwing van het hanteren van de verschillende milieunormen vergeleken.
Opgemerkt dient te worden dat het hier steeds gaat om een theoretische weergave van het aandeel van de bevolking dat ernstige hinder ondervindt en dat de beleving van deze hinder niet continu aanwezig is, maar zal optreden op momenten met heersende weersomstandigheden die een effect veroorzaken wat als hinderlijk wordt ervaren (o.a. afhankelijk van windsnelheid en -richting). Daarnaast zal het reeds hoge achtergrondgeluid het hindereffect van het windturbinegeluid naar verwachting flink verminderen ten opzichte van de TNO-curve en daarmee van de onderstaande tabel. Tabel 5.7 Verwacht aantal ernstig gehinderden binnenshuis na realisatie van Windpark A15-Lingewaard Ernstig gehinderd (binnenshuis) Situatie
Aantal
% van de populatie (3385 personen)
Mitigeren tot 47 dB Lden
35,2
1,0%
Mitigeren tot 46 dB Lden
28,7
0,8%
Mitigeren tot 45 dB Lden
21,7
0,6%
Uit bovenstaande tabel blijkt dat in de referentiesituatie het aantal personen binnen de invloedssfeer van het windpark dat ernstige hinder ervaart zonder toepassing van geluidvoorzieningen (overeenkomstig hanteren van de normen 47 dB Lden / 41 dB Lnight ) 35,2 bedraagt (1,0% van de populatie). Met verdere mitigatie naar een geluidbelasting van 46 dB Lden en 45 dB Lden daalt het aantal personen met ernstige hinder naar respectievelijk 28,7 en 21,7 personen (respectievelijk 0,8% en 0,6% van de populatie).
5.2.7
Normkeuze en conclusie
Windturbinegeluid kan hinderlijk zijn. De initiatiefnemer vindt het van belang dit zoveel mogelijk te beperken en wil daarom de geluidniveaus bij geluidsgevoelige objecten beperken tot een aanvaardbaar niveau, om een goed woon- en leefklimaat voor omwonenden te kunnen garanderen en daarmee effecten op het milieu te kunnen minimaliseren. Uit de beschikbare wetenschappelijke onderzoeken van het RIVM, Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 55
WHO en TNO komen inzichten naar voren over de hinderlijkheid van windturbinegeluid bij verschillende niveaus en over waar een mogelijke grens zou kunnen liggen. De initiatiefnemers hebben aangegeven vrijwillig te kiezen voor de meest beperkende van de geanalyseerde geluidnormen, te weten Lden 45 dB(A) en Lnight 39 dB(A). Mede op basis van deze keuze kunnen de volgende conclusies worden getrokken met betrekking tot de leefbaarheid en goede ruimtelijke ordening: 1. 2.
3. 4.
Ter plaatse van alle woningen zal worden voldaan aan de voorkeursgrenswaarde in het ontwerp besluit windturbines leefomgeving welke in lijn is met het advies van de WHO. Het cumulatieve geluid neemt op de meeste woningen niet of weinig toe. Het geluid van de bestaande geluidbronnen in de omgeving (snelweg A15, spoorverbinding en industrieterrein Pannenhuis) zal het windturbinegeluid in veel gevallen deels of geheel maskeren. De beoogde geluidnorm geeft ook voldoende bescherming tegen de effecten van laagfrequent geluid. Het theoretisch berekende aantal gehinderden bedraagt 21,7 personen, of 0,6% van de bevolking. Het reeds hoge achtergrondgeluid zal het hindereffect van het windturbinegeluid echter naar verwachting flink verminderen ten opzichte van deze theoretische waarden.
De effecten door het geluid van de windturbines op basis van de gekozen strenge norm worden daarom ruimtelijk aanvaardbaar geacht. Ter borging hiervan wordt verzocht om via een vergunningvoorschrift op te nemen dat de geluidsbelasting maximaal Lden 45 dB(A) en Lnight 39 dB(A) bij gevoelige objecten mogen zijn. Met een dergelijk vergunningvoorschrift kan ook worden geconcludeerd dat belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu kunnen worden uitgesloten, zodat geen milieueffectrapport moet worden opgesteld.
5.3
Slagschaduw
5.3.1
Toetsingskader
De draaiende rotorbladen van windturbines kunnen een bewegende schaduw op hun omgeving werpen. Deze ‘slagschaduw’ kan onder bepaalde omstandigheden als hinderlijk worden ervaren. De mate van hinder wordt onder meer bepaald door de frequentie en de intensiteit van de flikkering en de blootstellingsduur. Daarbij zijn de afstand tot de turbines, de stand en aanwezigheid van de zon en het al dan niet draaien van de windturbines bepalende aspecten. Om de effecten op de omgeving in beeld te brengen is een slagschaduw onderzoek uitgevoerd (zie Bijlage 9). In dit onderzoek is gekeken naar de individuele blootstellingsduur van de windturbine en slagschaduw bij niet gevoelige objecten. In de navolgende paragrafen wordt kort ingegaan op de resultaten. Kader 5.5 Slagschaduwgevoelige objecten
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 56
Voor de definitie van een slagschaduw gevoelig object of terrein maken we onderscheid tussen objecten of terreinen bedoelt voor permanent verblijf van personen (o.a. woningen) en objecten of terreinen waar gedurende een langere tijdsduur (bijvoorbeeld een werkdag) mensen aanwezig zijn, maar niet permanent wonen. Daarvoor hanteren we de volgende definities: Een slagschaduwgevoelig object of terrein: Ieder object bedoeld voor bewoning of anderszins voor permanent verblijf van personen (woningen, woonboten of woonwagens en zorginstellingen) en voor zover de gevel of het dakvlak voorzien is van één of meerdere lichtdoorlatende vlakken in de richting van de windturbine(s). Overige slagschaduwgevoelige objecten: Overige objecten voor zover personen in een ruimte binnen dit object gedurende langere aaneengesloten tijd verblijven tijdens de daglichtperiode, en voor zover dit een gebouw of bouwwerk betreft, de gevel of het dakvlak voorzien is van één of meerdere lichtdoorlatende vlakken in de richting van de windturbine(s). Voorbeelden van overige slagschaduwgevoelige objecten (anders dan woningen en zorginstellingen) zijn dan onder andere: scholen, kantoorgebouwen, horecagelegenheden en kampeerterreinen. Een stal, opslagloods, landbouwgrond, sportveld of parkeerterrein zijn voorbeelden van nietslagschaduwgevoelige objecten of terreinen.
Voor zover slechts een deel van een object als slagschaduwgevoelig kan worden aangemerkt (bijvoorbeeld een bedrijfspand met bijbehorend kantoorgedeelte), hoeft alleen dat deel als slagschaduwgevoelig te worden beschouwd.
5.3.2
Onderzoek
In deze paragraaf wordt inzichtelijk gemaakt wat de verwachte effecten (in uren blootstellingsduur per voor slagschaduw gevoelig object) als gevolg van de windturbine zijn. Dit is weergegeven in slagschaduwduurcontouren (in uren per jaar) op kaart. De uiterste contour aan de west- en oostzijde waarbinnen de slagschaduw nog als hinderlijk wordt beoordeeld bedraagt twaalf keer de rotordiameter. Bij de beschouwde maximale diameter van 185 meter komt dit overeen met een afstand van 2.220 meter. Aan de noordzijde wordt het schaduwgebied begrensd omdat de zon in het zuiden altijd hoog staat. Aan de zuidzijde treedt nooit schaduw op omdat de zon nooit in het noorden staat. Naast de slagschaduweffecten van Windpark A15-lingewaard zelf wordt ook gekeken naar de bestaande slagschaduw door windpark WP Caprice (vergund maar nog niet gebouwd) en de cumulatieve slagschaduw. In
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 57
Tabel 5.8 staan de rekenresultaten voor de 13 referentietoetspunten (in alle richtingen de meest dichtbijgelegen woning, dezelfde als voor het akoestisch onderzoek zijn gehanteerd) en in Figuur 5.7 t/m Figuur 5.9 is met contouren aangegeven waar de totale jaarlijkse verwachte hinderduur respectievelijk 0, 6 of 16 uur bedraagt per gevel.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 58
Tabel 5.8 Slagschaduwduur referentietoetspunten Windpark A15-Lingewaard, Windpark Caprice en cumulatief [uu:mm per jaar] Toetspunt
Adres
Ref. situatie (Windpark Caprice)
Windpark A15Lingewaard
Cumulatie
R 01
Kampsestraat 90
--
44:59
44:59
R 02
Kampsestraat 61
--
38:04
38:04
R 03
Kraaienstraat 8
03:27
13:19
16:47
R 04
Kraaienstraat 3
07:16
11:16
18:34
R 05
't Veld 2
05:10
04:43
09:54
R 06
't Veld 8
--
06:15
06:15
R 07
Broeksestraat 30
--
04:56
04:56
R 08
Klein Baal 1
--
--
--
R 09
Lage Zandsestraat 9
--
07:03
07:03
R 10
Lage Zandsestraat 38
--
21:20
21:20
R 11
Baalsestraat 12
--
33:25
33:25
R 12
Weteringseweg 4
--
16:37
16:37
R 13
Nijverheidstraat 67
--
15:26
15:26
--: geen slagschaduw
In totaal liggen ongeveer 2863 slagschaduwgevoelige objecten binnen de maximale slagschaduwcontour van Windpark A15-Lingewaard, dus op deze woningen treedt slagschaduw op. Daarvan is bij circa 412 objecten de jaarlijks te verwachten slagschaduw meer dan 6 uur. Bij de bepaling van de schaduwduur is geen rekening gehouden met eventuele afschermende beplanting, gebouwen en kunstwerken in de omgeving die slagschaduwduur kunnen verminderen. Hierdoor kan de hinder in de praktijk lager zijn.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 59
Figuur 5.7 Slagschaduwcontouren Windpark A15-Lingewaard [verwacht uur per jaar op de gevel]
Figuur 5.8 Slagschaduwcontouren Windpark Caprice [verwacht uur per jaar op de gevel]
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 60
Figuur 5.9 Slagschaduwcontouren cumulatief [verwacht uur per jaar op de gevel]
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 61
Kader 5.6 Slagschaduwduur 15 uur
Uit onderzoek dat in 1999 in Duitsland is verricht blijkt dat omwonenden van windturbines die een netto slagschaduwduur van meer dan 15 uur per jaar ervaren een hogere mate van dagelijkse hinder ervaren in hun leefomgeving. Herhaaldelijke of langdurige blootstelling hieraan kan bovendien leiden tot stress en concentratieverlies. De onderzoekers van de Universiteit van Kiel vonden in dezelfde laboratoriumstudie een duidelijke relatie tussen blootstellingsduur aan slagschaduw en de ervaren hinder voor de testpersonen. Uit het laboratoriumonderzoek komt specifiek naar voren dat in de eerste 20 minuten dat contrastrijke slagschaduw optreedt een fysieke reactie wordt veroorzaakt, die bij langere blootstelling daarna door het lichaam wordt gecompenseerd. De onderzoekers hebben aanbevolen de slagschaduwduur te beperken om effecten op langere termijn te voorkomen vanwege de energie die deze compensatie door het lichaam kost. Kader 5.7 Slagschaduwduur 6 uur
In Nederland wordt in de praktijk vaak maximaal 6 uur netto slagschaduwduur per jaar als waarde aangehouden om te beoordelen of sprake is van onaanvaardbare slagschaduwhinder. Als uitgegaan wordt van maximaal 6 uur slagschaduw per jaar, dan bedraagt dit circa 0,4% van het gehele maximale percentage aan zonuren per jaar. Dit is 0,14% van de totale daglichtperiode per jaar. Vervolgens wordt ook ervanuit gegaan dat gedurende deze 6 uur slagschaduw iemand zich daadwerkelijk bevindt in een ruimte waarop de slagschaduw optreedt. In praktijk kan iemand op dat moment niet thuis zijn of zich ergens in huis bevinden waar de slagschaduw niet merkbaar is. Blootstelling aan slagschaduw volgens deze beoordelingssystematiek is op jaarbasis dus beperkt.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 62
Kader 5.8 Nadere uitleg stilstand voorziening
Procedure van stilzetten Er zijn een aantal stappen die worden doorlopen om te controleren of de windturbine aan mag staan. Ten eerste wordt gekeken of er op basis van de slagschaduwkalender er slagschaduw kan optreden bij de woning. Dit betekent dat er gekeken wordt of het fysisch mogelijk is dat de zon zich achter de bladen van de rotor kan bevinden in de zichtlijn tot een toetspunt. Als dit zo kan zijn dan kan een stilstandvoorziening vervolgens terugkijken in de tijd of er in de afgelopen periode sprake is geweest van een zonneschijn met een lichtintensiteit die sterk genoeg is om een significant contrastrijke slagschaduw te veroorzaken. De terugkijktijd verschilt per systeem maar is vaak ongeveer tien minuten tot een kwartier. Als er binnen dat kwartier enige zonneschijn met voldoende intensiteit is geweest dan blijft de windturbine uit. Hiermee wordt veelvuldig opnieuw stilzetten en opstarten bij afwisselende bewolking voorkomen en wordt enkel bij langere perioden aan sterke bewolking de windturbine weer geactiveerd. Bij detectie van nieuwe zonneschijn na bijvoorbeeld een periode van 15 minuten aan bewolking zonder zonneschijn gaat de windturbine ook direct weer uit. Dit is het enige moment dat er sprake kan zijn van resterende slagschaduwhinder tijdens het uitzetten van de windturbine.
De tijd die nodig is om de stilstand voorziening in werking te zetten en de windturbine tot stilstand te brengen verschilt per windturbinetype en fabrikant, toerental en windcondities op het moment van stilzetten. Deze duur is maximum 1 minuut, maar in veel gevallen is dit nog korter. Opstarten van de slagschaduwkalenders De slagschaduwhinder bij het starten van de slagschaduwkalenders is veelal beperkt. Reden is dat de slagschaduwkalender is bepaald op een rotorblad wat altijd volledig haaks staat op de woning. In het gros van de gevallen staat de rotor van de windturbine echter in een hoek ten opzichte van de woning of het toetspunt. Hierdoor is de starttijd van de kalender altijd enkele minuten eerder als dat de daadwerkelijke slagschaduw bij het toetspunt kan aankomen. De windturbine zal dus in vrijwel alle gevallen (met uitzondering van enkele momenten waarbij de rotor (windrichting) exact haaks op het toetspunt staat) eerder worden stilgezet dan dat er in de praktijk slagschaduw kan optreden. Doordat de windturbine vanaf een nominaal toerental binnen een minuut kan stilstaan, zal er in de meeste dagen dus geen slagschaduw optreden als gevolg van de starttijd van de slagschaduwkalender. In de praktijk zijn er dan ook nagenoeg geen klachten bij bestaande windparken over de starttijd van de slagschaduwkalender.
Er worden eerder vaak positieve ervaringen gedeeld door omwonenden op het moment dat ze gaan ervaren dat het effect van slagschaduw direct wordt weggenomen als ze de verplaatsing van de schaduw over het land zien aankomen bij hun woning. Mocht er bij handhaving uit praktijkervaringen blijken dat er toch nog een resterende hinderervaring is dan kan een slagschaduwkalender ook een minuut eerder worden geactiveerd. Vanuit de praktijk is er momenteel geen ervaring met situaties waarbij dat benodigd is. Resterende klachten over slagschaduw komen vaak voort uit een verkeerd ingestelde slagschaduwkalender waarbij er na een verfijning van de uitgangspunten (locaties of dimensies van woningen et cetera) de nieuwe instellingen zodanig werken dat de slagschaduwhinder geheel wordt voorkomen. Gecombineerde slagschaduwkalenders Een ander belangrijk punt waardoor de verwachting is dat er geen tot weinig resterende slagschaduwhinder zal zijn komt voort uit het punt van overlappende kalenders. Zo zal een rij woningen allen binnen dezelfde periode van starttijd tot stoptijd van een slagschaduwkalender vallen. Er is echter per windturbine slechts sprake van één starttijd en stoptijd voor die specifieke dag. Dit betekent dat enkel de eerste woning één keer per dag zou kunnen worden geconfronteerd met een stoptijd.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 63
Het opbrengstverlies bij een normstelling van 6 uur slagschaduw per jaar voor woningen bedraagt circa 1,1-1,4 %. Indien alle toetspunten (woningen) in de slagschaduwkalender worden geprogrammeerd en er enkel slagschaduw kan optreden tijdens het afschakelen van de windturbines, ook wel genoemd als maximaal 1 uur slagschaduw per jaar, dan bedraagt het opbrengstverlies 1,4-1,7 %. De initiatiefnemer heeft er, na afstemming met het bevoegd gezag en na inbreng van omwonenden, voor gekozen om de slagschaduw op slagschaduwgevoelige objecten zo veel als mogelijk te voorkomen binnen de mogelijkheden van de technische besturing. Daarbij is het wenselijk om niet te zorgen voor onnodige stilstand. Dus als er geen slagschaduw op de woning kan optreden omdat de zon niet schijnt of op momenten dat de zon zich niet op de juiste positie achter de wieken bevindt dan is het wenselijk om energieopbrengst te kunnen realiseren. Het toepassen van een absolute nulwaarde aan slagschaduwhinder zal leiden tot zodanige instellingen van de slagschaduwkalender dat er veel meer momenten zijn van onnodige stilstand en daarmee gepaard gaande onnodig opbrengstverlies. Bij enkele momenten (zie Kader 5.8) kunnen situaties ontstaan dat er nog een kort moment van slagschaduw optreedt (afhankelijk van de windsnelheid variërend van 15 tot maximaal 120 seconden per keer).
In dit geval is het richting de omgeving consistenter en duidelijker qua verwachtingen om aan te geven dat er maximaal 1 uur aan totale slagschaduwhinder kan worden ervaren door het stilzetten en tot stilstand brengen van de windturbine dan om te stellen dat er nul uur aan slagschaduw zal zijn met uitzondering van de technische mogelijkheden. Daarbij wordt dus niet 1 uur continue slagschaduw toegestaan, maar maximaal cumulatief 1 uur slagschaduw als gevolg van het per keer stilzetten van de windturbine. Indien door een individuele bewoner meer dan 60 minuten aan slagschaduwhinder wordt vastgesteld dan kan er ook specifiek per casus worden gekeken of de slagschaduwkalender voldoende dekkend is of mogelijk verkeerd is ingesteld voor de betrokken woning (zie Kader 5.8). Indien er in de praktijk meer dan 60 minuten per jaar kan optreden dan is de verwachting dat er een fout is gemaakt in de instellingen en kan de situatie nog worden geoptimaliseerd. De opname van een maximum van 1 uur is daarmee een goede maat om als normstelling aan te geven om ook voor de handhaving een grens te hebben waarbij het antwoord niet meer is dat er incidenteel slagschaduw kan optreden maar om te gebruiken als grens om aan te geven dat er mogelijk iets anders mis is.
Als er in de regelgeving wordt aangegeven dat er nul uur slagschaduwhinder zal zijn met uitzondering van de technische mogelijkheden dan is voor omwonenden nog onduidelijk hoeveel slagschaduwduur er kan resteren onder de noemer technische mogelijkheden. De 1-uur normstelling is daarmee duidelijker.
5.3.3
Conclusie
De initiatiefnemer heeft ervoor gekozen om de slagschaduw op slagschaduwgevoelige objecten te beperken tot een maximale slagschaduwduur van 1 uur per jaar te hanteren voor enkel de slagschaduw die kan optreden tijdens het stilzetten. Hieraan kan worden voldaan door een stilstandregeling toe te passen. Hiermee wordt de hinder nagenoeg geheel vermeden. Het productieverlies is aanvaardbaar. Ter waarborging van deze maximale slagschaduwduur wordt aan het bevoegd gezag gevraagd een vergunningvoorschrift op te nemen in de omgevingsvergunning. Hiermee is sprake van een goede ruimtelijke ordening. Met een dergelijk vergunningvoorschrift kan ook worden geconcludeerd dat belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu kunnen worden uitgesloten, zodat geen milieueffectrapport moet worden opgesteld. Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 64
5.4
Veiligheid
5.4.1
Toetsingskader
Voor de ruimtelijke inpassing van een windturbine speelt veiligheid een belangrijke rol. Hoewel het risico laag is, kunnen windturbines omvallen of kunnen er onderdelen afbreken. Het effect van de windturbines op de omgeving is beoordeeld aan de hand van een aantal criteria, die zijn afgeleid uit wet- en regelgeving en adviezen voor toetsing van beheerders van infrastructurele werken. Deze toetsingscriteria hebben zowel betrekking op externe veiligheid als op leveringszekerheid. In paragraaf 5.1 is hier reeds op ingegaan en aangegeven dat een risicobenadering op grond van beleid geschikt is voor de beoordeling van ruimtelijke aanvaardbaarheid. Daarnaast bestaat ook nog de interne veiligheid van windturbines. De interne veiligheid van windturbines is geregeld via de certificering van het ontwerp en de productie van windturbines. In Nederland mogen alleen windturbines worden geplaatst die gecertificeerd zijn volgens de veiligheidsnormen ten behoeve van het voorkomen van risico's voor de omgeving. Interne veiligheid is verder niet ruimtelijk relevant en derhalve niet meegenomen in deze ruimtelijke onderbouwing.
5.4.2
Conclusie
Voor de beoogde nieuwe windturbines in Lingewaard is een analyse naar externe veiligheid uitgevoerd. De resultaten van deze analyse zijn opgenomen in de memo Externe Veiligheid. Deze memo is als Bijlage 8 bij dit rapport gevoegd. De windturbines zijn getoetst aan de gehanteerde normen in het Handboek voor risicozonering van windturbines bestaande uit een handleiding en de handreiking (versie 1.1 – 20 mei 2020). De mogelijke effecten voor inrichtingen van derden in de omgeving in relatie tot het Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) zijn inzichtelijk gemaakt. Ook zijn andere beleidsvraagstukken beschouwd zoals de invloed van de windturbines op de veiligheid van passanten (lokale wegen) en de effecten op buisleidingen. Daarnaast is een kwalitatieve analyse gedaan in relatie tot het onderwerp ijsworp. Er wordt voldaan aan de gehanteerde norm van PR10 -06 voor bestaande kwetsbare objecten en PR10-05 voor beperkt kwetsbare objecten. Binnen de genoemde normen liggen geen (beperkt) kwetsbare objecten. Verder wordt er voldaan aan de veiligheidseisen voor de hoogspanningsinfrastructuur, lokale wegen, spoorwegen en waterkeringen. Gasunie heeft in 2023 aangegeven dat wat betreft externe veiligheid er geen bezwaar bestaat tegen de realisatie van het Windpark in relatie tot het door Gasunie hiervoor gehanteerde beleid (Bijlage 10).
Gasunie wenst het integrale plan nog te beoordelen conform de voorwaarden voor grondroer en overige activiteiten zoals opgemaakt door de Vereniging van Leidingeigenaren (zie ook Bijlage 11). De veiligheidsrisico's zijn onderzocht. Er zijn vanuit externe veiligheid geen belemmeringen voor de ontwikkeling van het windpark. Er is voor het aspect externe veiligheid sprake van een goede ruimtelijke ordening.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 65
5.5
Natuur
De (wettelijke) bescherming van ecologische waarden verloopt via twee sporen: gebiedsbescherming en soortenbescherming. De soorten- en gebiedsbescherming staan los van elkaar en hebben ieder hun eigen werking. De bouw en het gebruik van dit windpark kan effecten hebben op beschermde natuurwaarden. Er is daarom een Natuurtoets opgesteld, om de effecten op beschermde natuurwaarden in beeld te brengen en te bepalen op welke wijze negatieve effecten kunnen worden beperkt. De Natuurtoets (zie Bijlage 12) en de Notitie Stilstandvoorziening vleermuizen Windpark A15-Lingewaard (zie Bijlage 13), zijn te beschouwen als de oriëntatiefase van de habitattoets, zoals omschreven in de Wet natuurbescherming (artikelen 2.7 t/m 2.9) en vormen een “nee, tenzij-toets” ten aanzien van Natuurnetwerk Nederland. In de natuurtoets is rekening gehouden met de Wet natuurbescherming en natuurbeleid en is onderzocht hoe de bouw en het gebruik van de geplande windturbines zich verhoudt tot: •
Natura 2000-gebieden (Hoofdstuk 2 van de Wnb);
•
beschermde soorten (Hoofdstuk 3 van de Wnb);
•
het Natuurnetwerk Nederland (NNN);
•
het provinciaal natuurbeleid
Deze paragraaf beschrijft de toetsingskaders en resultaten voor gebiedsbescherming en soortenbescherming.
5.5.1
Gebiedsbescherming
Bij gebiedsbescherming is onderscheid te maken in planologische- en wettelijke bescherming. De wettelijke bescherming is verankerd in de Wet natuurbescherming (Wnb). Dit betreft de zogenaamde Natura 2000-gebieden. De planologische bescherming is verankerd in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) en de omgevingsverordening van de provincie Gelderland. Dit betreft het Gelders Natuurnetwerk en de overige gebieden met specifieke bescherming, zoals de weidevogelgebieden.
Natura 2000-gebieden Natura 2000 is een netwerk van Europese natuurgebieden. Deze gebieden zijn aangewezen in het kader van de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Nederland heeft ruim 160 Natura 2000-gebieden. Per gebied zijn instandhoudingsdoelstellingen vastgelegd voor de plant- en diersoorten waarvoor het gebied een belangrijke functie heeft. Activiteiten, zoals de realisatie van windturbines, in Natura 2000-gebieden zijn alleen toegestaan als significant negatieve effecten op de gestelde instandhoudingsdoelstellingen (IHD) zijn uitgesloten (zie Kader 5.11). De Nederlandse Natura 2000-gebieden maken ook onderdeel uit van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Kader 5.9 Gunstige staat van instandhouding en 1%-mortaliteitsnorm
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 66
In het kader van de Wnb moet beoordeeld worden of de realisatie van de windturbine, op zichzelf of in samenhang met andere plannen en projecten in de omgeving, (significant) negatieve effecten kan hebben op het behalen van de IHD’s van de nabijgelegen Natura 2000-gebieden (in het kader van Wnb gebiedenbescherming) en/of sprake kan zijn van een effect op de gunstige staat van instandhouding (GSI) (in het kader van de Wnb soortenbescherming). De basis hiervoor wordt gevormd door het 1%-criterium (verder 1%-mortaliteitsnorm) van het Ornis Comité. Volgens dit criterium kan iedere tol van minder dan 1% van de totale jaarlijkse sterfte van de betrokken populatie (gemiddelde waarde) als kleine hoeveelheid worden beschouwd. Wanneer de voorspelde sterfte onder deze 1%-mortaliteitsnorm blijft kan een effect op het behalen van de IHD’s in Natura 2000-gebieden of de GSI van de betrokken populatie met zekerheid uitgesloten worden. Bij de beoordeling is tevens rekening gehouden met de huidige staat van instandhouding van deze populaties.
Het plangebied van Windpark A15-Lingewaard ligt in de nabijheid van twee Natura 2000-gebieden. Het Natura 2000-gebied Rijntakken loopt langs het Pannerdensch Kanaal ten oosten van het plangebied (afstand circa 1,5 kilometer). Hetzelfde Natura 2000-gebied omvat tevens gebieden langs de Waal, ten zuiden van het plangebied (afstand ca. 1,5 kilometer). Op grotere afstand (ruim 11 kilometer) ligt het Natura 2000-gebied Veluwe. Het Duitse Natura 2000-gebied Unterer Niederrhein (op een afstand van minimaal 7 km) is aangewezen voor vogels. Zie figuur 5.5 voor de ligging van Natura 2000-gebieden in de omgeving van het plangebied. Figuur 5.10 Natura 2000-gebieden en NNN in de directe omgeving van het plangebied41
41
Bron kaart: Natuurtoets WP A15-Lingewaard, Waardenburg Ecology, 25-10-2023 Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 67
Als de bouw of het gebruik van de windturbines negatieve effecten heeft op het behalen van instandhoudingsdoelstellingen van deze Natura 2000-gebieden, is een vergunning op grond van de Wnb vereist. Ook kunnen maatregelen om negatieve effecten te voorkomen, te verminderen of te compenseren nodig zijn. Stikstof De windturbines zijn niet in of naast Natura 2000-gebieden geplaatst waardoor een effect van ruimtebeslag of direct effect in natura 2000 is uitgesloten. Eventuele effecten van de windturbines zijn dan ook indirect. Naast de potentiële effecten van de windturbines zelf kan een effect optreden door stikstof tijdens de aanlegfase. Ten gevolge van de bouw vindt emissie van stikstof plaats door inzet van voer- en werktuigen. Tijdens de exploitatie is geen relevante emissie te verwachten. Deze stikstof kan neerslaan in Natura 2000-gebieden. Verschillende habitattypen en soorten in Natura2000 gebieden zijn gevoelig voor stikstofdepositie en kunnen hierdoor negatief worden beïnvloed. Voor het project Windpark A15-Lingewaard is een onderzoek uitgevoerd naar de stikstofdepositie binnen stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, op rekenpunten die overlappen met habitattypen en/of leefgebieden die aangewezen zijn in het kader van de Wet natuurbescherming (zie Bijlage 14).
Aan de hand van dit onderzoek is er een vergunningsaanvraag Natuurbeschermingswet (stikstofdepositie) aangevraagd (zie Bijlage 15).
Natuurnetwerk Nederland (NNN) Het Gelders Natuurnetwerk (GNN) is het Gelderse deel van de het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Dit is een netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Voor deze gebieden geldt een planologisch beschermingsregime. Activiteiten in deze gebieden zijn alleen toegestaan als ze geen negatieve effecten hebben op de wezenlijke kenmerken en waarden of als deze kunnen worden tegengegaan met mitigerende maatregelen. Is er wel significant negatief effect op deze kenmerken en waarden, dan geldt het ‘nee, tenzij-regime’. Een project kan dan alleen doorgaan als er geen reële alternatieven zijn en als sprake is van een groot openbaar belang. Dit beschermingsregime is verankerd in de provinciale omgevingsverordening. In en nabij het plangebied van Windpark A15-Lingewaard liggen enkele gebieden die deel uitmaken van het Gelders Natuurnetwerk (inclusief Ecologische Verbindingszones) of de Groene Ontwikkelingszone (GO). De rivier Linge zelf is onderdeel van het GNN en de oevers vormen (ten dele) onderdeel van de Groene Ontwikkelingszone (GO). Windturbines kunnen leiden tot verstoring, waarbij zowel visuele als auditieve verstoring van belang zijn (bijvoorbeeld door overdraai). Bij Windpark A15-Lingewaard is sprake van beperkte overdraai; de rotorbladen van de windturbines 2 en 3 draaien voor een beperkt deel over het GNN (zie ook onderstaande figuren).
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 68
Figuur 5.11 EHS (NNN) in het plangebied en omgeving met opstelling van drie windturbines
Figuur 5.12 Overdraai van de windturbines over het GNN inclusief oppervlakte maximale overdraai (in m 2).42
De overdraai over het GNN vindt op minimaal 61 tot maximaal 106 meter hoogte plaats, zie ook onderstaand figuur. De overdraai heeft geen invloed op de aanwezige flora en fauna.
42
Kaart overgenomen uit: Natuurtoets WP A15-Lingewaard, Waardenburg Ecology, 25-10-2023 Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 69
Waardenburg Ecology stelt hierover43: "De windturbines en infrastructuur ligt geheel buiten de GO. Wel liggen ze op korte afstand van de oevers van de Linge, die onderdeel zijn van de GO. Onder bepaalde omstandigheden kan sprake zijn van enige overdraai over het GO. Het GO begint vanaf 83 m van turbine 2 en 73 meter van turbine 3; een beperkt deel van het GO ligt daarom binnen de overdraai. De Linge (inclusief de oevers) is aangewezen als Ecologische Verbindingszone en bestaan voor een groot deel uit riet. De oevers worden gebruikt door diverse soorten broedvogels zoals rietzanger en kleine karekiet. Voor broedvogels van rietoevers zijn geen of in slechts beperkte mate effecten van windturbines op de aantallen en ruimtelijke verspreiding vastgesteld (Garcia et al. 2015, Reichenbach 2015). Dit geldt ook voor potentiële natuurwaarden (zie ontwikkelingsdoelen). Er wordt daarom vanuit gegaan dat de verstoringsafstand kleiner is dan de minimale afstand tussen het GO en de turbines. Er is daarom geen sprake van verstoring van broedvogels van de rietoever. De voorkomende soorten (rietzanger, kleine karekiet) zijn binnen de broedtijd gebiedsgebonden (Van der Vliet et al. 2011), dat wil zeggen dat deze moerasvogels uitsluitend binnen hun verblijfsgebied foerageren en dus geen pendelvluchten tussen broedlocatie- en foerageerplaats ondernemen.
De vlieghoogte is daarom heel laag, alleen bij baltsvluchten kan hoger gevlogen worden maar ligt naar verwachting beneden de rotor van de toekomstige windturbines (< 50 m). Er is daarom geen sprake van een kans op aanvaring met de geplande windturbines." En “Er is geen sprake van nadelige gevolgen voor de aardkundige, cultuurhistorische, abiotische waarden van de GO, omdat de ingreep buiten het GO plaatsvindt. De windturbines hebben geen invloed op deze waarden." En “De stilte, rust en duisternis van het GO worden niet aangetast. De windturbines belemmeren de ontwikkelingsdoelen (waaronder ontwikkeling ecologische verbinding) niet." Figuur 5.13 Minimale en maximale tiplaagte windturbines 2 en 3 bij overdraai over het Gelders Natuurnetwerk 44.
43 44
Natuurtoets WP A15-Lingewaard, Waardenburg Ecology, 25-10-2023 Afbeelding van Windpark A15-Lingewaard b.v.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 70
Overige gebiedsbescherming In de omgeving van het plangebied liggen enkele Weidevogelgebieden en Rustgebieden voor winterganzen, beide zijn onderdeel van het Gelders Natuurnetwerk en Groene Ontwikkelzone. Het dichtstbijzijnde weidevogelgebied ligt ten noordoosten van Huissen op ruim 4 km afstand van het plangebied. Het bestemmingsplan van de gemeente voorziet niet in een specifieke natuurbestemming. Ook is er geen ander gemeentelijk natuurbeleid op de planlocaties van toepassing.
Effecten gebiedsbescherming De mogelijke effecten op Natura-2000 gebieden en de gebieden die onderdeel uitmaken van het Gelders Natuurnetwerk (GNN en GO) zijn onderzocht en beschreven door ecologisch deskundige Waardenburg Ecology in de Natuurtoets (bijgevoegd in Bijlage 12). Daarnaast is specifiek voor het aspect stikstof een beoordeling uitgevoerd met behulp van het voorgeschreven programma AERIUS (uitgangspunten en resultaten zijn beschreven in Bijlage 14). De natuurtoets geeft de volgende conclusies: •
Effecten als gevolg van de aanleg en gebruik van Windpark A15-Lingewaard op het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen (IHD’s) van broedvogels, niet-broedvogels en soorten van Bijlage II Habitatrichtlijn van Natura 2000-gebieden in de omgeving zijn uitgesloten.
•
Er is geen sprake van depositie van stikstof op stikstofgevoelige habitats in Natura 2000-gebieden gedurende de aanleg van het windpark. Effecten op instandhoudingsdoelstellingen van habitattypen en andere instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden door de tijdelijke emissie van stikstof zijn dan ook uitgesloten. De beschreven maatregelen ter saldering van de stikstofdeposities in de aanlegfase zijn ook geborgd in de overeenkomst met de landeigenaren.
•
Er is geen sprake van plaatsing van de windturbines binnen het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en Groene Ontwikkelzone (GO). Ook is geen sprake van aantasting van de kernkwaliteiten, oppervlakte of samenhang van het GNN en GO.
•
In de directe omgeving van Windpark A15-Lingewaard zijn geen ganzenopvang- en weidevogelgebieden aanwezig. Er is geen toestemming van het bevoegd gezag nodig voor de aanleg en gebruik van het windpark.
•
Er is in het bestemmingsplan of gemeentelijk beleid geen specifieke natuurbescherming voor het plangebied van Windpark A15-Lingewaard opgenomen.
• Overigens is een vergunning op grond van de Wet natuurbescherming aangevraagd bij de provincie Gelderland ter borging van de werkwijze ten aanzien van stikstof.
5.5.2
Conclusie gebiedsbescherming
De ecologische beoordeling wijst uit dat de realisatie en exploitatie van Windpark A15-Lingewaard met zekerheid niet leidt tot significant negatieve effecten op Natura 2000-gebieden in de omgeving. Ook negatieve effecten op andere natuurgebieden, zoals GNN, GO, weidevogelgebieden etc. zijn niet aan de orde. Vanuit het oogpunt van de potentiële effecten op beschermde natuurgebieden is de realisatie van het windpark A15-Lingewaard dan ook aanvaardbaar te achten en is sprake van een goede ruimtelijke ordening.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 71
De potentiële gevolgen van het windpark voor de onderzochte natuurgebieden zijn niet zodanig dat sprake is van belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu, zodat hierin geen reden ligt een milieueffectrapport op te stellen.
5.5.3
Soortenbescherming
Bij de realisatie van een windturbine moet rekening worden gehouden met het huidige voorkomen van beschermde soorten planten en dieren. Als de voorgenomen ingreep leidt tot het overtreden van verbodsbepalingen betreffende beschermde soorten, zal moeten worden nagegaan of een vrijstelling geldt of dat een ontheffing moet worden verkregen. De bescherming van soorten is vastgelegd in hoofdstuk 3 van de Wnb. De Wnb onderscheidt bij de bescherming van soorten drie beschermingsregimes: •
beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn (Wnb § 3.1),
•
beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn (Wnb § 3.2), en
•
beschermingsregime andere soorten (Wnb § 3.3).
In de Natuurtoets van Waardenburg Ecology (zie Bijlage 12) zijn de effecten op beschermde soorten op grond van deze drie beschermingsregimes onderzocht. Windpark A15-Lingewaard heeft op 26 april 2023 een ontheffing op grond van de Wet natuurbescherming (Wnb) aangevraagd bij Provincie Gelderland. Op 6 juli 2023, 25 september 2023 en 24 en 25 oktober 2023 is aanvullende informatie hiervoor naar Provincie Gelderland gestuurd. Op 31 oktober 2023 heeft Provincie Gelderland een Ontwerpbesluit Verlenen ontheffing (soortenbescherming) genomen (zie ook Bijlage 16). Hieronder zijn de bevindingen uit het natuuronderzoek samengevat.
Effecten op beschermde soorten Het plangebied bestaat uit een open agrarisch gebruik met weinig opgaande begroeiing. In of grenzend aan het plangebied. Voor de bouw van de geplande windturbines worden geen gebouwen gesloopt. Aantasting van verblijfplaatsen van vleermuizen of het aantasten van jaarrond beschermde nesten van vogels kan daarom op voorhand worden uitgesloten. Op basis van het agrarische gebruik zijn er geen potenties voor verblijfplaatsen of essentieel foerageergebied van vleermuizen en jaarrond beschermde nesten van vogels binnen het plangebied. Aanvaringsslachtoffers vleermuizen Uit de natuurtoets volgt dat er een aantal vleermuissoorten voorkomt in het gebied die in aanvaring kunnen komen met de windturbines. Voor drie soorten, de ruige dwergvleermuis, de gewone dwergvleermuis en de rosse vleermuis worden jaarlijks aanvaringsslachtoffers verwacht. De beoordeling wijst uit dat dit effect niet leidt tot een negatief effect op de gunstige staat van instandhouding van de betreffende soorten. Bij de provincie Gelderland is een ontheffing aangevraagd voor het optreden van aanvaringsslachtoffers. Deze ontheffing is in ontwerp gepubliceerd (zaaknummer 2023-006501) en dit bevestigt de conclusie dat het effect toelaatbaar is. Aan de ontwerp-ontheffing is een voorschrift opgenomen gericht op de toepassing van een stilstandvoorziening waardoor sterfte verder wordt beperkt.
Bij lage windsnelheden op momenten dat vleermuizen actief zijn gaan de windturbines pas bij een hogere windsnelheid in bedrijf.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 72
Aanvaringsslachtoffers vogels In en rondom het plangebied zijn naar verwachting geen grote aantallen vogels aanwezig. Desondanks zullen op jaarbasis bij de geplande windturbines in ordegrootte een tiental of meer aanvaringsslachtoffers kunnen vallen. Dit kan voor een aantal soorten resulteren in meer dan incidentele additionele sterfte als gevolg van aanvaringen met een van de windturbines. Omdat het per soort om (zeer) lage aantallen gaat en het vooral om landelijk algemene soorten zal gaan, zal dit de landelijke gunstige staat van instandhouding niet in gevaar brengen. De natuurtoets laat zien dat het om 80 verschillende soorten vogels gaat. De genoemde Wnb-ontheffing is eveneens aangevraagd voor betreffende soorten en onderdeel van de recente ontwerp-Wnb-ontheffing. Verlies leefgebied en verstoring kleine marterachtigen De locatie van de onderdelen van het windpark heeft een agrarische functie. In de omgeving van de windturbine komen mogelijk vaste rust- en voortplantingsplaatsen van bunzing, hermelijn en wezel voor blijkt uit de natuurtoets. De natuurtoets laat zien dat een negatief effect op deze soorten kan worden voorkomen door in de aanleg rekening te houden met deze soorten. Negatieve effecten op de gunstige staat van instandhouding hoeven dan ook niet verwacht te worden.
De potentiële effecten en maatregelen op deze soorten zijn onderdeel van de aangevraagde Wnb-ontheffing en hiervoor zijn ook voorschriften opgenomen in de ontwerp-Wnb-ontheffing. Broedvogels Tijdens de werkzaamheden dient beschadiging en/of vernietiging van nesten en eieren te worden voorkomen. Dit kan door buiten het broedseizoen te werken of te waarborgen door voorafgaand aan het broedseizoen het plangebied ongeschikt te maken voor broedende vogels. Bijvoorbeeld door de vegetatie rondom de locaties waar gebouwd gaat worden te maaien of geheel te verwijderen (conform normaal agrarisch gebruik). Negatieve effecten op broedvogels staan derhalve niet in de weg van het project. Kleine wolfsmelk In het gebied zijn groeiplaatsen van beschermde plantensoort ‘kleine wolfsmelk’. De aanlegwerkzaamheden kunnen leiden tot vernieling of aantasting van groeiplaatsen van de kleine wolfsmelk. De natuurtoets laat zien dat met mitigerende maatregelen geen sprake is van een aantasting van de gunstige staat van instandhouding. In de genoemde Wnb-ontheffing zijn de soort en de maatregelen meegenomen. Vissen, amfibieën In de te dempen (delen van) watergangen kunnen algemene soorten amfibieën en vissen voorkomen die geen beschermde status hebben onder de Wet natuurbescherming.
In het kader van de zorgplicht kan de initiatiefnemer door middel van verschillende maatregelen negatieve effecten op deze soorten tot een minimum beperken.
5.5.4
Conclusie soortbescherming
Samenvattend is voor geen enkele kwalificerende soort sprake van een significant negatief effect op het gunstige staat van instandhouding. De initiatiefnemer heeft ontheffing gevraagd bij de provincie Gelderland voor de potentiële overtreding van verbodsbepalingen voor beschermde soorten. Deze ontheffing is recent in ontwerp gepubliceerd en dat bevestigt de conclusie dat met een aantal maatregelen, relevante effecten zijn uitgesloten.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 73
Vanuit het oogpunt van de potentiële effecten op beschermde soorten is de realisatie van het windpark A15-Lingewaard dan ook aanvaardbaar te achten en is sprake van een goede ruimtelijke ordening. De potentiële gevolgen van het windpark voor de genoemde diersoorten is zijn niet zodanig dat sprake is van belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu, zodat hierin geen reden ligt een milieueffectrapport op te stellen.
5.6
Landschap
De definitie van landschap in de Europese Landschapsconventie is ‘een gebied, zoals dat door mensen wordt waargenomen, waarvan het karakter bepaald wordt door natuurlijke en/of menselijke factoren en de interactie daartussen’. Landschap heeft betrekking op de onderlinge samenhang tussen de elementen in een bepaald gebied en op de samenhang tussen een gebied en het gebruik daarvan. Landschap heeft ook te maken met de afleesbaarheid van die samenhang (het beeld). De waarneming en beleving van een landschap door mensen verschilt per persoon. Een kenmerk van een landschap is verandering door de tijd (dagen, seizoenen, jaren). De beoordeling vindt plaats aan de hand van de methodiek waarbij de waarnemer centraal wordt gesteld en waarbij standpunten, schaalniveaus en beoordelingscriteria worden gehanteerd.
5.6.1
Standpunten
Met betrekking tot de keuze voor standpunten waarvandaan de beoordeling wordt gedaan, wordt uitgegaan van de waarneming door mensen vanaf herkenbare standpunten. Uitgangspunt daarbij is dat punten waarvandaan meer waarnemingen plaatsvinden relevanter zijn, dan plekken waarvandaan minder waarnemingen plaatsvinden. Er vinden meer waarnemen plaats op plekken waar relatief veel mensen wonen of verblijven, dan wel op plekken waar veel mensen langskomen. Voor de beoordeling van de windturbines zijn meerdere standpunten aangehouden (zie Figuur 5.8). Alle beschikbare visualisaties die vanaf deze punten zijn gemaakt, zijn meegenomen in de analyse. In de visualisaties zijn 3 typen windturbines verbeeld, binnen de bandbreedte van het project: •
Windturbine met rotordiameter 150m, ashoogte 150m, tiphoogte 225m
•
Windturbine met rotordiameter 185m, ashoogte 115m, tiphoogte 208m
•
Windturbine met rotordiameter 185m, ashoogte 115m, tiphoogte 225m
Alle visualisaties zijn opgenomen in bijlage 17 bij deze ruimtelijke onderbouwing.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 74
Figuur 5.14 Standpunten visualisaties
5.6.2
Schaalniveaus
De beoordeling vindt plaats op meerdere schaalniveaus. Dit gebeurt omdat het effect op landschap per schaalniveau verschillend kan zijn. Zo kan een bepaalde opstelling op een hoger schaalniveau (regio) bijvoorbeeld een neutraal effect sorteren en op een lager schaalniveau (lokaal) een negatief effect. De indeling in schaalniveaus hangt samen met de waarnemer en de afstanden waarop deze bepaalde zaken nog wel of nauwelijks meer kan waarnemen. De begrenzing hangt ook samen met de (aard van de) locatie en met duidelijk af te bakenen landschappelijke eenheden. In deze situatie is vooral gelet op het effect van de windturbines op lokale schaal (als individuele turbine, in het plangebied en directe omgeving) en op regionale schaal (de turbine als onderdeel van een horizon met tal van verticale elementen, waaronder andere windturbines, 2-20 km afstand).
5.6.3
Beoordelingscriteria
Afhankelijk van de landschappelijke kenmerken van het gebied waarbinnen een initiatief voor windenergie plaatsgrijpt en de kenmerken van de (ruime) omgeving van dat gebied, worden verschillende criteria gehanteerd om het initiatief op zijn landschappelijke effecten te kunnen beoordelen. In dit geval is uitgegaan van de volgende 5 beoordelingscriteria: 1. Aantasting karakteristieken structuren, patronen en elementen 2. Invloed op lokale en regionale openheid 3. Invloed op (visuele) rust 4. Samenhang met andere windparken 5. Verlichting
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 75
5.6.4
Analyse
Aantasting karakteristieken structuren, patronen en elementen Dit criterium gaat over de mate waarin het initiatief bestaande karakteristieke (landschappelijke) structuren, patronen en elementen aantast. Het landschap in het plangebied is getypeerd als kommengebied in de rivierkomvlakte (zie ook de kaart landschapstypen en geomorfologie op de volgende pagina). Landschappelijke samenhang is minder goed te onderscheiden bij het relatief kleine aantal van drie turbines in de lijnopstelling. De ruimtelijke samenhang met bestaande (en toekomstige) infrastructuur is positief te waarderen. De lijnopstelling van drie windturbines leidt hier tot een herkenbare opstelling.
Invloed op lokale en regionale openheid Het criterium (invloed op de) lokale en regionale openheid heeft betrekking op de ‘vulling’ van het beeld dat de waarnemer heeft van het open landschap. In de regel wordt hierbij aangehouden dat naarmate een windopstelling het beeld minder vult en daarmee de openheid of weidsheid minder aantast, deze minder negatief wordt beoordeeld dan een opstelling die het beeld meer vult. Vooral het aantal turbines is hierbij van belang. Gelet op het vrij grote rotoroppervlak van de voorgenomen windturbines is er met name op het lokale schaalniveau sprake van een effect op de beleving van openheid van het middendeel van het open komgebied. Het effect op het regionale schaalniveau is veel geringer door de aanwezigheid van bebouwing en infrastructuur in de omgeving van het plangebied. Door een geclusterde opstelling van drie windturbines wordt het open karakter van het landschap benadrukt en versnippering tegengegaan. Figuur 5.15 Landschapstypen in het plangebied en omgeving met opstelling 3 turbines
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 76
Figuur 5.16 Geomorfologische kaart in het plangebied en omgeving met opstelling 3 turbines
Invloed op (visuele) rust Dit criterium heeft betrekking op de waarneembare beweging van rotoren in de omgeving. Hoe meer rotoren en/of hoe groter de draaisnelheden, hoe groter het effect op de visuele rust. Het aantal turbines is op dit criterium van invloed (hoe meer, hoe groter de verstoring van de visuele rust) en ook de rotordiameter is van invloed (hoe kleiner de rotordiameter, hoe groter de draaisnelheid en dus hoe groter de verstoring van de visuele rust). Voor visuele rust geldt dat een ongeveer gelijke verhouding ashoogterotordiameter het meest evenwichtig oogt. Een sterk afwijkende verhouding wordt als onevenwichtig ervaren. De voorgenomen turbines hebben een dusdanig grote rotordiameter dat die relatief langzaam zal draaien en effect gering is. Een zeer grote rotordiameter op een relatief lage as kan als dominant worden ervaren (lage tiplaagte). Andersom oogt een zeer kleine rotordiameter op een relatief hoge as onevenwichtig. Het effect op beleving en visuele rust is neutraal bij een ongeveer gelijke verhouding ashoogte-rotordiameter.
Samenhang met windparken en andere hoge elementen Bij dit criterium gaat het om de mogelijke interferentie met andere windturbines of windparken. Dit betreft interferentie ofwel het ‘overlopen’ of samengaan van de opstelling in andere windturbine opstellingen of andere hoge elementen in de omgeving. Windparken in de omgeving Op enige afstand van het initiatief wordt windpark Caprice gerealiseerd. Dit betreft twee windturbines bij een steenfabriek aan Het Pannerdensch Kanaal. Het initiatief is gelegen op circa 3 kilometer van Windpark Lingewaard. Gezien de onderlinge afstand is er geen sprake van interferentie tussen de twee windturbineopstellingen
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 77
Hoogspanningsleidingen- en masten Er is sprake van enige interferentie met de hoogspanningsleidingen ten zuiden van de opstelling. De oostwest oriëntatie van de lijnopstelling van het windpark en de hoogspanningslijnen is gelijk waardoor de interferentie niet storend is.
Verlichting Voor de nachtsituatie geldt dat windturbines met een tiphoogte boven de 150 meter voorzien dienen te worden van obstakelverlichting. Dit is een verplichting vanwege luchtvaartveiligheid op grond van het Informatieblad Aanduiding van windturbines en windparken op het Nederlandse vasteland 45. De beoogde windturbines zijn dusdanig groot dat deze verlichting zal moeten voeren. De verlichting zal - indien overdag verlichting gevoerd moet worden in verband met de omstandigheden - wit gekleurd zijn, ’s nachts rood en vast brandend. De rijksoverheid heeft het recent mogelijk gemaakt de verlichting aan te passen zodat de zichtbaarheid wordt beperkt. De vliegveiligheid is gewaarborgd en eventuele lichthinder wordt beperkt. De initiatiefnemer is voornemens deze oplossing toe te passen. Overigens is het lichthindereffect beperkt in het relatief kleinschalige planvoornemen. De verlichting die wordt geplaatst betreft puntbronnen die niet direct instralen bij woningen in de omgeving. De lichten zijn zichtbaar maar leiden niet tot lichthinder of verblinding. Er is dan ook sprake van een aanvaardbare situatie.
5.6.5
Conclusie
Bovenstaande analyse laten zien dat de 3 nieuwe windturbines in het plangebied over het geheel genomen een gemiddeld genomen neutrale impact hebben op het aspect landschap. De potentiële gevolgen van het windpark op het landschap zijn niet zodanig dat sprake is van belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu, zodat hierin geen reden ligt een milieueffectrapport op te stellen.
5.7
Cultuurhistorie en Archeologie
Het behoud van cultuurhistorische en archeologische waarden is belangrijk. De wet- en regelgeving met betrekking tot cultureel erfgoed is sinds 1 juli 2016 vastgelegd in de Erfgoedwet. Het deel dat betrekking heeft op de besluitvorming in de fysieke leefomgeving gaat over naar de toekomstige Omgevingswet. Vooruitlopend op de datum van ingang van de Omgevingswet zijn deze artikelen te vinden in het Overgangsrecht in de Erfgoedwet, waar ze ongewijzigd van toepassing blijven zolang de Omgevingswet nog niet van kracht is.
5.7.1
Archeologie
In 1992 werd in Valetta (Malta) door de Ministers van Cultuur van de bij de Raad van Europa aangesloten landen het ‘Europees verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed’, beter bekend onder de naam ‘Verdrag van Malta’, ondertekend. Het doel van dit verdrag is het archeologische erfgoed (alle overblijfselen, voorwerpen en andere sporen van de mens uit het verleden) te beschermen als bron van het Europese gemeenschappelijk geheugen en als middel voor geschiedkundige en wetenschappelijke studie. In het verdrag zijn drie uitgangspunten ten aanzien van de omgang met archeologie geïntroduceerd: •
Het streven naar het behouden van archeologie in de bodem, het zogenaamde ‘behoud in situ’;
•
Het betrekken van archeologie in processen van ruimtelijke ordening;
45
https://www.rvo.nl/onderwerpen/windenergie-op-land/verlichting-windturbines Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 78
•
Het de ‘verstoorder betaalt’-principe. Dit komt erop neer dat degene die de grond wil verstoren (de initiatiefnemer van een bepaald project) de kosten voor archeologisch onderzoek en de uitwerking van de resultaten voor rekening dient te nemen.
Deze uitgangspunten zijn voor Nederland vastgelegd in de Erfgoedwet 2016. In de Erfgoedwet is o.a. bepaald dat gemeenten bij het vaststellen van ruimtelijke plannen rekening moeten houden met vastgestelde (of gekende) archeologische waarden dan wel te verwachten archeologische waarden. Voor het plangebied geldt in het bestemmingsplan de ‘Dubbelbestemming - waarde archeologie 6”. Dat betekent dat er een archeologische verwachtingswaarde is. Waarde 6 is de laagste categorie in archeologische waarden. Er zijn regels opgesteld wanneer in deze aangemerkte terreinen bebouwing wordt aangebracht (zie verder in beleidskader 2.4.2). Er zijn in het plangebied geen archeologische monumenten aanwezig. Figuur 5.17 Archeologische waarden en het plangebied
5.7.2
Cultuurhistorie
Het historisch landschap in het plangebied wordt gekenmerkt als Oude ontginningen in kommen en Oude ontginningen op afwisselende nat-droge stroomruggen. In het plangebied en de directe omgeving van het plangebied liggen geen beschermde (rijks)monumenten. In het plangebied en (wijde) omgeving bevinden zich geen beschermde stads- en dorpsgezichten. De meest dichtstbijzijnde zijn de beschermde gezichten Ubbergen en Nijmegen. De windturbines liggen op een dusdanige afstand dat deze niet verstorend zijn op de beschermde stads – en dorpsgezichten. Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 79
Figuur 5.18 Cultuurhistorische waardenkaart in het plangebied en omgeving met opstelling van drie windturbines
5.7.3
Conclusie
Voor het thema archeologie geldt verwachtingswaarde 6 en voor het thema cultuurhistorie zijn geen mitigerende maatregelen benodigd. Vanuit de aspecten archeologie en cultuurhistorie is er sprake van een goede ruimtelijke ordening. De potentiële gevolgen van het windpark voor de archeologie en cultuurhistorie zijn niet zodanig dat sprake is van belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu, zodat hierin geen reden ligt een milieueffectrapport op te stellen.
5.8
Waterhuishouding
Water en ruimtelijke ordening hebben met elkaar te maken. Enerzijds is water één van de ordende principes in de ruimtelijke ordening en kan daarmee beperkingen opleggen aan het ruimtegebruik. Anderzijds kunnen ontwikkelingen in het ruimtegebruik ongewenste effecten hebben op de waterhuishouding. Een goede afstemming tussen beide is derhalve noodzakelijk om problemen zoals wateroverlast, slechte waterkwaliteit, verdroging, et cetera te voorkomen. De verplichte watertoets is geregeld in de artikelen 3.1.1. en 3.1.6. van het Besluit ruimtelijke ordening (hierna: Bro). Vanaf het begin van de planvorming dient overleg gevoerd te worden tussen bevoegd gezag, waterbeheerders en andere betrokkenen. Doel van dit overleg is gezamenlijk de uitgangspunten en wensen vanuit duurzame watersystemen en veiligheid te vertalen naar concrete gebied specifieke
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 80
ruimtelijke uitgangspunten. Hierbij geldt dat afwenteling moet worden voorkomen en dat de drietrapsstrategie 'vasthouden, bergen en afvoeren' moet worden gehanteerd. De planlocatie ligt in het beheergebied van Waterschap Rivierenland. Op grond van de Wro moet bij een ruimtelijke ontwikkeling inzicht worden gegeven in de gevolgen voor de waterhuishouding. Figuur 5.19 Waterlegger en opstelling van drie windturbines