Visie Fort33 Bouwen aan een stevig Fort33.pdf

Visie Fort33: “Bouwen aan een stevig Fort33”

27 augustus 2024 1

Achtergrond Aan de rand van Leusden ligt het cultuur- en poppodium Fort33 (tot 2018 De IJsbreker). Fort33 organiseert concerten, feesten en festivals, maar biedt ook kleinere activiteiten aan op het snijvlak van cultuur, pop en ontmoeting. De stichting heeft bijzondere aandacht voor doelgroepen zoals jongeren en mensen met een beperking. Ook organiseert de stichting veel maatschappelijke activiteiten. In 2022 trad het gehele bestuur af. De voorzitter moest aanblijven om bestuursrechtelijke redenen. De gemeente Leusden werd gevraagd mee te denken over een oplossing voor de ontstane situatie. Die werd begin 2023 gevonden in de aanstelling van een interim-directeur vanuit de gemeente, om te werken aan een strategisch beleidsplan en het doorvoeren van een professionaliseringsslag in de bedrijfsvoering. Rapportage Fort33 vanuit interim-directeur De interim-directeur heeft een rapport opgesteld om een aanzet te geven voor een toekomstbestendige organisatie. Hij omschrijft de organisatie als volgt: “Fort33 is één van de aanjagers van het culturele klimaat in Leusden. In de rol van initiatiefnemer, participant en/of organisator van vele activiteiten zowel in eigen huis als daarbuiten. Fort33 werkt bottom-up; zij betrekt en verbindt uiteenlopende (sociaal) culturele groepen en initiatieven in Leusden [..].

Juist de combinatie tussen cultuur en sociale cohesie ziet Fort33 als haar sterke punt”. Gezien de bestuurlijke crisis van 2022 vindt de interim-directeur het belangrijk om de organisatiestructuur tegen het licht te houden. Hij geeft drie scenario’s voor het voortbestaan van Fort33. Het eerste scenario is het stopzetten van de organisatie en de opdracht voor uitvoering van de activiteiten teruggeven aan de gemeente. Dit scenario heeft de interim-directeur volledigheidshalve benoemd maar niet onderzocht: “gelet op de waarde die Fort33 wordt toegedicht door zowel samenleving als politiek, maar ook omdat dit gewoonweg niet de wens van de organisatie is.” Het tweede scenario is het voortzetten van de activiteiten samen met (of als onderdeel van) een andere organisatie, zoals Lariks, Scholen in de Kunst, FLUOR, of Theater de Tuin. Bij elke partij zijn wel één of meerdere redenen om dit (nu) niet te doen, hoewel hij aangeeft dat samengaan met De Tuin voor de toekomst een interessant scenario zou kunnen zijn. Het derde scenario, het voorkeursscenario uit het rapport, is dat Fort33 een zelfstandige stichting blijft, met een eigen bestuur, die dezelfde rol als cultureel en maatschappelijk podium behoudt. De interim-directeur benoemt daarnaast een aantal zaken die een professionaliseringsslag behoeven.

De onderlinge samenhang en frequentie van de verschillende programmaonderdelen kan beter op elkaar worden afgestemd en op activiteiten in de omgeving. De promotie van de activiteiten van Fort33 dient meer met elkaar in samenhang te komen (één “tone of voice”). En er moet meer aandacht binnen de organisatie zijn voor structurele samenwerking met partners in de omgeving, zoals Theater de Tuin. Ook als de stichting zelfstandig verdergaat. Tot slot komen de financiën (en bedrijfsvoering) en daarmee de toekomst van Fort33 uitgebreid aan bod in het rapport. Het boekjaar 2022 werd afgesloten met een negatief resultaat. Door stijgende kosten van bijvoorbeeld energie en een beperkte verdiencapaciteit, kwam de exploitatie van Fort33 in 2023 verder onder druk te staan. Doorgaan op dezelfde voet is niet haalbaar, geeft de interim-directeur aan in het rapport. Er moet een keuze gemaakt worden. Bij gelijkblijvend niveau van activiteitenaanbod is zijn advies om het aantal personeelsleden en aantal FTE uit te 2

breiden en dit met subsidie te bekostigen. De andere optie is het terugschroeven van de subsidie, wat betekent dat er minder activiteiten kunnen worden georganiseerd. In dit laatste geval is reorganisatie onafwendbaar, geeft hij aan. Daarmee komen we bij het dilemma dat de interim-directeur voorlegt: moet het ambitieniveau worden aangepast aan het beschikbare budget, of andersom? Motie Op 28 september 2023 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen over de gewenste maatschappelijke en culturele activiteiten in, om en bij Fort33. De raad verzoekt het college om de strategische en financiële aanbevelingen van de interimdirecteur te verwerken tot een raadsvoorstel voor de lange-termijn-toekomst van Fort33, vanaf 2025. Hierin moeten zowel de culturele als de maatschappelijke waarde van Fort33 zijn verwerkt. Visie op cultuur vanuit de gemeente De gemeentelijke visie op cultuur komt terug in het beleidskader Sociaal Domein “Thuis in Leusden – bouwen aan nu en later 2023-2027” en in de Cultuurnota “Cultuur dichtbij – kiezen voor cultuur in Leusden 2024-2028”.

Bij het beleidskader Sociaal Domein speelt cultuur bij een meerderheid van de zeven speerpunten een rol: - rondkomen (iemands financiële situatie mag deelname aan cultuur niet belemmeren) - netwerken (we stimuleren dat inwoners zelf actief kunnen bouwen aan netwerken, bijvoorbeeld door cultuurparticipatie) - leefstijl, sport en bewegen (cultuur draagt bij aan mentale gezondheid en veerkracht bij zowel jeugdigen als volwassenen) - opvoeden en opgroeien (kinderen/gezinnen kunnen rekenen op een solide basisinfrastructuur met o.a. cultuur) - vrijwilligers (inwoners zetten zich op basis van hun talenten en interesses in) Hiermee leggen we vast dat cultuur een plek heeft binnen de vitale basisinfrastructuur van de gemeente. Eén van de uitgangspunten van het beleidskader is bovendien een inclusieve samenleving waarin iedereen volwaardig kan meedoen, ook op het vlak van cultuur. In de Cultuurnota is onze focus voor de komende jaren: 1. Cultuur voor iedereen bereikbaar, ongeacht financiën, beperking, leeftijd, etc, met extra focus op de jeugd. 2. Keuzes maken tussen cultuur dichtbij (actieve participatie) en cultuur in de regio (passieve cultuurbeleving). 3. Het stimuleren en ondersteunen van samenwerking tussen culturele organisaties. Overigens moeten deze focuspunten nog verder worden uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma.

In de Cultuurnota is het uitgangspunt dat cultuur niet enkel een doel op zich, maar ook een middel is voor o.a. sociale cohesie, zelfontplooiing en mentale gezondheid. Dit is in lijn met het beleidskader Sociaal Domein. Voor de gemeente is de vraag: hoe past Fort33 in dit plaatje en wat hebben we hiervoor over?

3

Analyse activiteiten Fort33 en gemeentelijke visie Binnen cultuur is Fort33 één van de grootste subsidiegebruikers (na de bibliotheek en Scholen in de Kunst). Fort33 profileert zich als cultureel en als maatschappelijk podium, zoals de interim-directeur in zijn rapport schrijft. Deze twee onderdelen kunnen we apart analyseren aan de hand van de Cultuurnota en het beleidskader Sociaal Domein. Het grootste deel van de activiteiten die Fort33 onder ‘cultuurparticipatie’ schaart, valt onder passieve cultuurbeleving. Vanuit het culturele onderdeel van Fort33 (het poppodium) worden met name activiteiten zoals concerten en danceparty’s georganiseerd. Voor deze passieve cultuurbeleving (‘consumptie’) blijken inwoners echter vaak juist de regionale podia op te zoeken. Bovendien vereisen deze activiteiten kostbare (bouwkundige) faciliteiten en personeel. Hoewel cultuur in verschillende vormen bijdraagt aan het bereiken van onze doelstellingen, wordt in de Cultuurnota een hogere prioriteit gegeven aan actieve cultuurbeoefening en aan de brede toegankelijkheid van cultuur voor allerlei doelgroepen. Dit betekent dat een belangrijk deel van de culturele activiteiten die Fort33 op dit moment organiseert, slechts beperkt aansluit bij de gemeentelijke doelen en de prioritering daarbinnen.

Vanuit gemeentelijk beleid is het dan ook niet wenselijk om een grote bijdrage te leveren aan de bekostiging hiervan en zal dit soort activiteiten (nagenoeg) commercieel dekkend moeten zijn. Uit de inwonersenquête van de Cultuurnota blijkt ook dat inwoners graag cultuur beoefenen in hun eigen omgeving, zoals het bespelen van een instrument of zingen in een koor. Dit willen we stimuleren omdat het onder meer bijdraagt aan zelfontplooiing en netwerkvorming onder Leusdenaren. Een deel van de activiteiten van Fort33, zoals het houden van jamsessies voor muzikanten, sluit hier wél bij aan. In de uitgangspunten van de Cultuurnota wordt al gesproken over keuzes maken en prioritering van de gemeentelijke bekostiging van cultuur. Om aan te sluiten op de gemeentelijke doelen is het nodig dat Fort33 in de kern culturele activiteiten organiseert waar inwoners zelf actief aan deelnemen. Daarbij is het van belang dat er ook voldoende aanbod is voor groepen die moeilijker toegang hebben tot cultuur en hier juist veel baat bij hebben (jongeren, ouderen, mensen met een beperking). De maatschappelijke tak van Fort33 beslaat activiteiten zoals Bouwdorp, Fort Happy en het Repair Café. De maatschappelijke activiteiten zijn gericht op verschillende doelgroepen, zoals kinderen en mensen met een beperking. Fort33 ontvangt formeel geen subsidie voor deze activiteiten.

Maar dit onderdeel van Fort33 komt met name overeen met de gemeentelijke uitgangspunten vanuit het beleidskader Sociaal Domein. De activiteiten zijn gericht op ontmoeting/netwerken (één van onze speerpunten) en een inclusieve samenleving waarin iedereen volwaardig deelneemt (één van onze uitgangspunten). Juist (jonge) inwoners die de grenzen van hun mogelijkheden en netwerk hebben bereikt, kunnen door dit soort activiteiten bereikt worden. Daardoor heeft dit onderdeel van Fort33 een grote meerwaarde voor de Leusdense samenleving. Ook vinden veel vrijwilligers bij Fort33 een plek om aan de slag te gaan met hun talenten en interesses, wat wederom aansluit bij het beleidskader Sociaal Domein. Deze maatschappelijke component van Fort33 willen we graag behouden. In haar beleidsplan beschrijft Fort33 dat zij de maatschappelijke activiteiten zoveel mogelijk kostendekkend wil maken. Dit zou een goede manier zijn 4

om de maatschappelijke activiteiten in stand te houden. Deze maatschappelijke component kan waar nodig worden betrokken bij de subsidieafspraken, die momenteel dus exclusief zijn gericht op de culturele component van Fort33. Situatie Fort33 in 2024 De financiële zorgen werden al geuit door de interim-directeur in zijn rapport. In 2023 heeft de gemeente extra subsidie verstrekt aan de stichting ten behoeve van de gestegen energielasten en ter verbetering van de liquiditeitspositie. Ondanks dat heeft Fort33 het jaar 2023 afgesloten met een fors negatief resultaat. Dit resultaat kon niet volledig door het eigen vermogen worden opgevangen. Oftewel: Fort33 heeft op dit moment een negatief eigen vermogen. Dit betekent dat de stichting op dit moment financieel niet alle lasten kan dragen en op zoek is naar een oplossing. De opdracht van de interim-directeur is in augustus 2023 geëindigd. Sinds eind 2023 heeft Fort33 een nieuw bestuur, bestaande uit een voorzitter, penningmeester en secretaris. Dit nieuwe bestuur heeft een beleidsplan voor de jaren 2024 - 2028 opgesteld om aan de slag te gaan met zowel de financiën van Fort33, als met de inhoudelijke aanbevelingen van de interim-directeur.

Beleidsplan Fort33 2024-2028 Eén van de keuzes die de interim-directeur in 2023 heeft voorgelegd, is of Fort33 een zelfstandige stichting moet blijven of beter kan samengaan met een andere organisatie. Het nieuwe bestuur volgt het advies op om een zelfstandige stichting te blijven. Het bestuur wil aan de slag met de andere adviezen van de interim-directeur, zoals het versterken van de samenwerking met o.a. Theater de Tuin en FLUOR en een betere afstemming en frequentie van de geplande activiteiten. Na enkele inhoudelijke gesprekken tussen de gemeente en Fort33 heeft het bestuur een beleidsplan opgesteld, waarin zij de doelstellingen in lijn heeft gebracht met het beleidskader Sociaal Domein en de Cultuurnota van de gemeente. Dit komt onder andere terug in de herijkte missie: “Onze missie is om kinderen, jongeren en de brede gemeenschap van Leusden in staat te stellen om via culturele en maatschappelijke activiteiten zichzelf te ontdekken, te ontwikkelen en te verbinden.

Door een divers aanbod aan culturele ervaringen en sociale initiatieven te bieden, streven we ernaar een inclusieve en stimulerende omgeving te creëren waarin iedereen de ruimte krijgt om zijn of haar creativiteit te uiten, vaardigheden te ontwikkelen en relaties op te bouwen.” Hierin zien we terug waar in de Cultuurnota en het beleidskader Sociaal Domein over gesproken wordt: cultuur als middel voor ontmoeting, verbinding, mentale gezondheid, en breed toegankelijk voor allerlei (doel)groepen in de samenleving. Het bestuur van Fort33 heeft een programma opgesteld, bestaande uit vier programmalijnen: cultuurverrijking & -participatie, maatschappelijke betrokkenheid, samenwerkingsinitiatieven en commerciële verhuur. Zoals eerder benoemd valt onder ‘cultuurparticipatie’ in de programmalijn een breder palet aan activiteiten (zoals concerten) dan de participatie waar de gemeente op doelt (‘doe-cultuur’). Onder maatschappelijke betrokkenheid valt het creëren van een inclusieve omgeving waarin verschillende groepen zich welkom voelen, met aandacht voor specifieke doelgroepen. Hieruit blijkt dat Fort33 meer inzet op de brede maatschappelijke vertanding.

5

Naast deze maatschappelijke vertanding, benoemt het bestuur in het plan nog een aantal veranderingen. De diversificatie van het aanbod, dat beter aansluit op de behoeften van verschillende (doel)groepen is één van de pijlers voor de komende jaren. Fort33 brengt de behoeften van inwoners op cultureel en maatschappelijk gebied in beeld en maakt dit een continue onderdeel van haar toekomstige werkwijze. Het verbeteren van het imago van Fort33 moet daarnaast bijdragen aan een groter bereik binnen Leusden. Met betrekking tot de financiële situatie wil het bestuur aan de slag met de diversificatie van geldstromen, zoals externe fondsenwerving en inzet op commerciële activiteiten om het aanbod beter te kunnen bekostigen. Hiermee wil zij toewerken naar een financieel gezonde organisatie, en daarnaast naar een afbouw van de gemeentelijke subsidie. Daardoor wordt Fort33 op termijn minder financieel afhankelijk van de gemeente. Om uitvoering van dit plan mogelijk te maken is het noodzakelijk dat de gemeente Fort33 de kans geeft om vanuit een neutrale financiële positie aan de slag te gaan. Concreet betekent dit dat Fort33 vraagt om een hogere subsidie in 2024 en 2025, om niet vanuit een financieel tekort te starten. In onderstaande tabel uit het beleidsplan 2024-2028 is de afbouw van de subsidie duidelijk te zien.

De subsidie-afbouw wordt vanaf 2027 ingezet ten opzichte van de huidige situatie.

6

Conclusie De gemeente is positief over het beleidsplan 2024-2028 van het bestuur van Fort33, dat de toekomst en bestendigheid van Fort33 ondersteunt. De heroriëntatie en aanpassing van het activiteitenaanbod waarbij een behoefteanalyse wordt uitgevoerd van verschillende doelgroepen, sluit aan op het gemeentelijk streven naar een inclusieve samenleving, waarin ieder kan deelnemen aan cultuur en/of maatschappelijke en sociale activiteiten. Gezien de kaders die we met de Cultuurnota hebben gesteld, vraagt dit wel van Fort33 dat zij bewuste keuzes maakt over de behoefte-uitvraag en over het aanbod dat zij vervolgens biedt op basis van deze uitvraag. Het kan immers zijn dat de behoeften afwijken van de gemeentelijke doelen (bijvoorbeeld passieve in plaats van actieve cultuurdeelname). De inzet op het versterken van de samenwerking met andere (culturele) organisaties kan leiden tot een beter afgestemd aanbod. De maatregelen die zijn en worden genomen om toe te werken naar een gezonde financiële situatie, zijn hard nodig en leiden tot minder financiële afhankelijkheid van de gemeente. Deze vermindering van afhankelijkheid geldt met name voor het poppodium-deel, terwijl door slimme inzet op commerciële activiteiten de kosten voor de andere activiteiten beter ondervangen worden.

De gemeente omarmt het beleidsplan met inbegrip van de financiële gevolgen, er vanuit gaand dat dit meerjarenplan inclusief de meerjarenraming wordt gerealiseerd. Daarbij moet vermeld worden dat de huidige subsidieafspraken niet goed aansluiten bij de praktijk en bij de richting die we met de Cultuurnota inslaan. De afspraken moeten derhalve grondig worden herzien om aan te sluiten bij de gemeentelijke doelen en binnen de kaders van ons beleid te blijven. Het opstellen van inhoudelijke en financiële KPI’s zal onderdeel uitmaken van deze afspraken, om heldere doelen te stellen in het activiteitenplan, te kunnen monitoren en eventueel te kunnen bijsturen. Afspraken over de maatschappelijke activiteiten en de bekostiging hiervan maken hier onderdeel van uit. Als de praktijk anders blijkt dan voorspeld in het plan en de financiën minder rooskleurig uitvallen, zal de gemeente opnieuw een keuze moeten maken met betrekking tot het poppodiumdeel van Fort33, gezien de beperkte aansluiting bij de gemeentelijke doelstellingen. Advies Fort33 heeft aangegeven het beleidsplan alleen uit te kunnen voeren vanuit een financieel neutraal startpunt. Het college erkent de noodzaak van deze schone start, om te kunnen werken aan meer financiële onafhankelijkheid.

Daarom is het advies om Fort33 deze middelen incidenteel ter overbrugging beschikbaar te stellen, zodat het beleidsplan in al zijn facetten geïmplementeerd kan worden en we afspraken kunnen maken over de te leveren prestaties. Bij toekenning van deze middelen zullen Fort33 en gemeente op regelmatige basis de voortgang van het meerjarenplan bespreken, om de uitvoering goed te kunnen monitoren. Het bestuur van Fort33 heeft aangegeven volledige openheid van zaken te geven. Hiermee hebben we als gemeente tijdig inzicht als er onverhoopt toch opnieuw een keuze gemaakt moet worden.

7