RV Participatiebeleid participatieverordening 2025.pdf

Voorstel Participatiebeleid en Participatieverordening gemeente Leusden 2025 1.

Aanleiding De gemeente Leusden streeft naar een open, transparante en inclusieve bestuursstijl, waarbij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties actief worden betrokken bij beleid en besluitvorming. Dit gebeurt waar mogelijk en waar nodig. Deze betrokkenheid is niet alleen een wens van de gemeente en de samenleving, maar wordt ook nadrukkelijk voorgeschreven door de Omgevingswet en de Wet versterking participatie op decentraal niveau (met daarin opgenomen het Uitdaagrecht). Korte historie Participatie is al lange tijd een belangrijk uitgangspunt binnen het lokale bestuur van Leusden. In een rapport van de Rekenkamercommissie uit 2014 wordt verwezen naar een participatienota uit 2011, waarin de gemeente de spelregels voor inwonersbetrokkenheid vastlegde. Hierin werd beschreven hoe inwoners konden deelnemen aan beleidsprocessen en welke rollen zowel de gemeente als de samenleving hierin vervulden. In 2013 zette Leusden een volgende stap met de introductie van het principe ‘Samenleving Voorop’. Dit markeerde een verschuiving in de rolverdeling tussen de gemeente en haar inwoners. De gemeente nam een meer faciliterende rol aan en bood meer ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving. Co-creatie en maatwerk in participatieprocessen kwamen centraler te staan.

Het Rekenkameronderzoek uit 2014 evalueerde de participatie-aanpak van Leusden wat leidde tot aanbevelingen om het beleid verder te verbeteren en effectiever te maken. In de jaren daarna heeft het participatiebeleid zich doorontwikkeld en aangepast aan nieuwe inzichten en maatschappelijke ontwikkelingen. In 2018 werd ‘Samenleving Voorop’ geëvalueerd. Hieruit kwam naar voren dat de hulp van de gemeente werd gemist door de inwoners en dat zij vaker samen aan de lat wilden staan in plaats van alleen. Noodzaak van een goed participatiebeleid Een goed participatiebeleid is niet alleen een wettelijke verplichting, maar draagt ook bij aan een sterker lokaal bestuur. Het vergroot het draagvlak voor besluiten, leidt tot betere beleidskeuzes en versterkt het vertrouwen tussen de gemeente en haar inwoners. Met dit voorstel wordt een solide basis gelegd voor een toekomstbestendige participatieaanpak in Leusden. Hiermee zorgen we ervoor dat participatie toegankelijk, duidelijk en effectief is voor alle betrokkenen.

2.

Wettelijke grondslag • Omgevingswet • Wet versterking participatie op decentraal niveau • Uitdaagrecht

Onderwerp:

Participatiebeleid

Zaaknummer: 227721 Pagina 1 van 6

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024) en de Wet versterking participatie op decentraal niveau (1 januari 2025) is participatie niet langer vrijblijvend. Gemeenten zijn wettelijk verplicht om inwoners en belanghebbenden actief te betrekken bij beleidsvorming en besluitvorming. De Omgevingswet richt zich voornamelijk op participatie bij ruimtelijke ontwikkelingen en verplicht initiatiefnemers om belanghebbenden in een vroeg stadium te betrekken. De Wet versterking participatie op decentraal niveau geldt breder en verplicht gemeenten om inwoners op een structurele en toegankelijke manier te laten meedenken over alle beleidsterreinen van het lokale bestuur. Uit deze wet vloeit voort dat gemeenten per 1 januari 2027 verplicht zijn om een participatieverordening vast te stellen. Het Uitdaagrecht is een specifieke vorm van participatie die wettelijk is verankerd in de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Bij het Uitdaagrecht kunnen bewoners, maatschappelijke organisaties e.a. taken van gemeente, provincie of waterschap overnemen als zij denken het slimmer, beter, goedkoper of anders te kunnen doen. Deze wettelijke kaders maken het noodzakelijk om een helder en transparant participatieverordening vast te stellen op basis van een participatiebeleid.

Dit zorgt ervoor dat inwoners, initiatiefnemers en de gemeente duidelijke verwachtingen hebben over de manier waarop participatie plaatsvindt. 3.

Beoogd effect/ bestuurlijk kader In het College Uitvoeringsprogramma 2022-2026 (CUP 2022-2026) wordt participatie genoemd als een belangrijk onderdeel binnen het thema Gebouwde Omgeving en enkele andere ambities. Dit voorstel legt de basispunten vast voor een gestructureerde en eenduidige aanpak van participatie door de gemeentelijke organisatie. Met het aannemen van dit voorstel, wordt participatie organisatiebreed verankerd in alle beleids- en besluitvormings-processen van de gemeente. Dit betekent dat participatie voortaan op een consequente en heldere manier wordt toegepast waar dit mogelijk, noodzakelijk en wettelijk verplicht is. De participatieverordening is gebaseerd op de voorbeeldverordening van de VNG.

4.

Deadline 1 januari 2027, dan zijn gemeenten verplicht om een participatieverordening vast te stellen.

5.

Voorstel 1. Het participatiebeleid gemeente Leusden 2025 vaststellen. 2. De participatieverordening gemeente Leusden 2025 vaststellen. 3. Binnen de formatie ruimte maken voor maximaal 12 uur per week.

6.

Argumenten 1.1/2.1 De gemeente Leusden voldoet hiermee aan de wettelijke verplichting om uiterlijk 1 januari 2027 een participatieverordening vast te stellen, zoals vastgelegd in de gewijzigde Gemeentewet (artikel 150) en voortvloeiend uit de Wet versterking participatie op decentraal niveau (in werking sinds 1 januari 2025).

Onderwerp:

Participatiebeleid

Zaaknummer: 227721 Pagina 2 van 6

Door dit nu al te doen, loopt Leusden vooruit op de wettelijke verplichting en toont de gemeente bestuurlijke daadkracht en betrokkenheid bij het versterken van democratische legitimiteit. 2. 1

De verordening biedt een juridisch en richtinggevend kader voor het betrekken van inwoners en andere belanghebbenden bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van (gemeentelijk of door anderen geïnitieerd) beleid, plannen en projecten. Hiermee ontstaat duidelijkheid over wanneer en hoe inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden worden betrokken bij gemeentelijke beleidsprocessen.

2.2

De verordening benoemt de verantwoordelijkheden van het college en de raad. Het college organiseert en motiveert participatie bij beleidsvorming en koppelt terug wat er met inbreng is gedaan. De gemeenteraad stelt de kaders en toetst de uitvoering van participatie. Door deze rollen te verankeren in de verordening wordt recht gedaan aan het duale stelsel: het college voert uit en de raad stelt kaders en controleert. Het biedt tevens houvast voor een consistente toepassing van participatie in beleidsprocessen.

2.3

Participatie op initiatief van inwoners of organisaties (overheidsparticipatie) krijgt een plek, onder andere via het uitdaagrecht. De verordening bevat beoordelingscriteria waaraan dergelijke verzoeken getoetst worden.

3.1

Om de doelstellingen te realiseren en de taken uit te voeren, is een deskundige functionaris op het gebied van participatie nodig. Deze functionaris zal kort samengevat zich gaan bezighouden met de volgende taken: - De implementatie van het participatiebeleid en de participatieleidraad in de organisatie; - Een voortrekkersrol nemen bij het gebruik en evaluatie van participatie; - Bewaken dat het vastgestelde beleid correct wordt uitgevoerd; - Begeleiden van medewerkers en inwoners die werken aan participatie-trajecten op E-niveau; - Adviseren over participatie op grond van het vastgestelde beleid en leidraad.

7.

Alternatieve scenario’s Mogelijke alternatieve scenario’s zijn: Geen eenduidige participatieaanpak hanteren • Voordeel: meer flexibiliteit per project. • Nadeel: gebrek aan structuur kan leiden tot gebrek aan verwachtingsmanagement, onduidelijkheid, ongelijkheid in participatiekansen en verminderde effectiviteit van participatietrajecten. Huidige manier van werken continueren • Voordeel: implementatie beperkt tot introduceren nieuw participatiebeleid. • Nadeel: geen zicht op effectiviteit van participatietrajecten, weinig tot geen controle op eenduidigheid en consistentie van toepassing participatie.

8.

Risico’s Weerstand tegen de nieuwe werkwijze

Onderwerp:

Participatiebeleid

Zaaknummer: 227721 Pagina 3 van 6

Beperken door: duidelijke communicatie en gericht aansturen en motiveren van ambtenaren, college, raadsleden en inwoners over de voordelen en de Participatiebeleid ‘Leusden Luister’ en de Participatieleidraad Leusden. Onduidelijkheid over invloed van participatie op besluitvorming Beperken door: transparant communiceren over participatieniveaus en heldere terugkoppeling over hoe participatie heeft bijgedragen aan het besluitvormingsproces. Participatiemoeheid bij inwoners Beperken door: gericht uitnodigen van relevante doelgroepen en afwisseling in participatiemethoden (fysiek en digitaal). Fragmentatie en inconsistentie in aanpak Beperken door: consistent en éénduidig hanteren van het Participatiebeleid ‘Leusden Luistert’ en de Participatieleidraad Leusden. 9.

Vervolg · Na vaststelling: · Borgen binnen de organisatie; · Opstellen en uitvoeren van een implementatie- en een communicatieplan, waarin onder andere is opgenomen het (laten) ontwikkelen van een participatietoolkit en het integreren van het beleid en de leidraad in alle relevante gemeentelijke processen; · In het format van college- en raadvoorstellen is een vast hoofdstuk opgenomen ‘burgerparticipatie’. Medewerkers die een dergelijk voorstel indienen, vullen dit in op basis van het vastgestelde participatiebeleid.

10. Evaluatie Jaarlijks evalueren en via een rapportage terugkoppelen aan de raad.

11. Inkoopadvies nvt 12. Advies van HR Formatieruimte beschikbaar maken (zie argument 3.1.). 13. Advies ICT nvt 14. Juridisch advies Juridische zaken heeft de verordening en het college-/raadsvoorstel kritisch doorgenomen en daar waar nodig aanpassingen doorgevoerd. 15. Financieel advies (kosten en dekking) In het addendum bij het CUP zijn de voor burgerparticipatie benodigde extra formatie en daarmee gepaard gaande structurele kosten p.m. geraamd vanaf 2025. De financiële dekking van dit bedrag wordt gevonden door herschikking binnen bestaande vacaturegelden (‘oud voor nieuw’). Onderwerp:

Participatiebeleid

Zaaknummer: 227721 Pagina 4 van 6

16. Advies communicatie Na vaststelling door de gemeenteraad wordt de ‘Participatieverordening gemeente Leusden, 2025’ gepubliceerd op overheid.nl en via de gemeentelijke kanalen. Zowel intern als extern wordt gecommuniceerd over de verordening om de bekendheid en het juiste gebruik ervan te stimuleren. Interne communicatie · We informeren medewerkers via ‘t Erf en (team)overleggen over de inhoud en betekenis van de verordening en beleid. · Alle medewerkers/afdelingen krijgen een presentatie over het Participatiebeleid ‘Leusden Luistert’ en over de Participatieleidraad dat gericht is op het concreet toepassen van het participatiebeleid. Externe communicatie  We informeren inwoners, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden via de gemeentelijke website, krantenartikel en sociale media over de vaststelling en het doel van de Participatieverordening gemeente Leusden 2025. o We lichten toe hoe en wanneer zij kunnen participeren in beleid en wat zij kunnen verwachten van het proces.  Informatie over het uitdaagrecht en hoe men daar gebruik van kan maken, stellen we op een toegankelijke manier online beschikbaar via een speciale projectpagina op de gemeentelijke website.

17. Intergemeentelijke samenwerking nvt

18. Global Goals GG 11 – Duurzame steden en gemeenschappen GG 16 – Vrede, justitie en sterke publieke diensten GG 17 – Partnerschappen om doelstellingen te bereiken 19. Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie vereist samenwerking tussen gemeente en samenleving. De participatieverordening biedt hiervoor het noodzakelijke procesmatige kader. 20. Burgerparticipatie Dit voorstel is tot stand gekomen met inzet van de volgende middelen: · Online enquête inwonerspanel · Open oproep in Leusder Krant en socials · Interviews maatschappelijke organisaties en wijkverenigingen 21. Bijlagen - Participatiebeleid ‘Leusden Luistert’ - Participatieleidraad Leusden Onderwerp:

Participatiebeleid

Zaaknummer: 227721 Pagina 5 van 6

-

Participatieverordening Rapportage interviews, enquête inwonerspanel en online enquêtes

Onderwerp:

Participatiebeleid

Zaaknummer: 227721 Pagina 6 van 6