Hessenweg 68 Bijlagen bij regels.pdf

In het geval van functiewijziging is feitelijk sprake van een zelfde situatie. In het algemeen is de inzet daarbij op het verminderen van de bebouwing gericht. Bebouwing die voorkomt in de respectzone zou daarbij het meest in aanmerking komen. In geval sloop en nieuwbouw plaats vindt zou de nieuwe bebouwing het liefst uit of zover mogelijk van de respectzone moeten liggen. Ligt het erf buiten de respectzone, dan zijn de principes van de deelgebieden: besloten, open, half-open en kleinschalige linie van belang.

57

58

BIJLAGE

59

~

BIJLAGE

antitankgrachten Een tankgracht of antitankgracht is een diepe en brede, al dan niet met water gevulde, gracht met steile oevers die voor tanks en pantservoertuigen onmogelijk over te steken is. Tankgrachten worden gegraven als onderdeel van stellingen en verdedigingswerken. Tankgrachten zijn effectief in vlakke gebieden met een zachte bodem, zeker als er ook nog een hoge grondwaterstand is. Bij een andere terreingesteldheid worden doorgaans andere soorten tankversperringen aangelegd zoals tankmuren of aspergeversperringen. bastion Een bastion is een zelfstandig, aan drie kanten verdedigbaar object met een offensieve functie. Op het bastion is ruimte voor infanterie en het was meestal permanent bezet met een batterij geschut. batterij Een batterij is een militaire term voor een eenheid artillerie-wapens (zoals kanonnen, houwitsers, mortieren en raketwapens), vaak opgesteld in een rij. Batterijen kunnen ingezet worden voor zowel offensieve doeleinden (b.v. als onderdeel van de veldartillerie) als defensieve doeleinden (b.v. als kustbatterij of luchtafweerbatterij). coupure Een coupure is een doorsnijding van een waterkering. Als op de plek waar een weg een waterkering kruist een verlaging van de waterkering wordt aangebracht, spreekt men van een coupure. In geval van calamiteit moet deze plek op de kerende hoogte worden gebracht.

Aan de zijkanten van de coupure zijn hiervoor muren aangebracht, met daarbij de mogelijkheid om ruimte tussen de muren te sluiten met behulp van (twee rijen) balken, of met behulp van een deur. Als extra veiligheid worden tussen de balken of tegen de gesloten deuren zandzakken geplaatst.

60

hoornwerk Een hoornwerk is een buitenwerk van een vesting. Een hoornwerk bestaat uit twee halve bastions, verbonden door een courtine, waaruit aan weerskanten een lange rechte flank richting de vesting loopt die veelal aansluit op de vestinggracht. Een hoornwerk komt ook wel als bruggenhoofd voor. Een variant op het hoornwerk is een kroonwerk; tussen de halfbastions bevindt zich dan een heel bastion. Ook een dubbel kroonwerk is mogelijk. inundatiegebied Een inundatiegebied is een gebied dat ten behoeve van de verdediging onder enkele decimeters water kon worden gezet. Het dient van oorsprong ter verdediging van een stad, dorp of ander object en soms ook om een vijand te verdrijven. Doorgaans ligt een inundatiegebied laag, zodat het snel kan vollopen met grondwater, rivierwater of anderszins. Kazematten vormen de tegenhanger voor gebieden waar inundatie niet mogelijk is. Tegenwoordig worden inundatiegebieden ingericht om bij wateroverlast de bergende oppervlakte te vergroten. Vaak worden natuurgebieden als zodanig ingericht, omdat de schade dan minimaal is. Het is zelfs gewenst dat zo’n gebied af en toe onder water komt te staan. kazematten Een kazemat is een tegen vijandelijk vuur gedekte en van schietgaten voorziene ruimte voor de opstelling van een vuurwapen, aanvankelijk deel uitmakend van een vesting.

Oorspronkelijk is de kazemat een militair gebouw, dat als actief verdedigingswerk in gebruik is. Later worden alle overdekte ruimtes kazematten genoemd. De overdekking kan bestaan uit slechts balken of een gemetseld of betonnen gewelf onder een aarden wal. Ook kan een kazemat een vrijstaand bomvrij stenen of betonnen gebouw zijn. Kazematten worden zowel voor verdediging gebruikt als voor het bewaren van voorraden munitie en eten. In oorlogstijd dienen ze tevens als woonruimte voor de militairen. Later bleek vestingbouw door de tijd te zijn ingehaald: moderne oorlogsvoering met vliegtuigen en andere snel verplaatsbare voertuigen maakten de statische vestingwerken niet meer doorslaggevend in de oorlogsvoering. De bewegingsoorlog gaat immers uit van het doorbreken van de linies, gevolgd door een opmars waarbij de Kazematten snel afgesneden worden.

keerkaden Een keerkade is een opgeworpen kade om het water in inundatiegebieden vast te kunnen houden. Veelal verdelen keerkaden inundatiegebieden in verschillende kommen. liniewal Een liniewal is een dijk, meestal waterkerend, die in opdracht van de Genie en betaald door het Ministerie van Oorlog/Defensie werd aangelegd. loopgraven Een loopgraaf is een soort geul of gang in de grond die soldaten beschermt tegen vijandelijk vuur. Loopgraven bestaan primair uit een geul in de grond, en tijdelijke loopgraven zijn vaak niet veel meer dan dat. Wanneer de loopgraaf langere tijd bezet is, en zeker tijdens een volledige loopgravenoorlog, worden de loopgraven continu door de soldaten uitgebouwd en kunnen zowel de loopgraven zelf als hun loop zeer complex worden. Het doel van een loopgraaf is niet alleen om de soldaten te beschermen tegen vijandelijke kogels, maar zeer zeker ook tegen vuur van artillerie. Een artilleriegranaat moet in, of vlakbij, de loopgraaf ontploffen om echt schade aan te richten: ontploft hij wat verder weg, dan beschermt de loopgraaf de soldaten tegen de explosie. lunet Een lunet is een klein vestingwerk met twee schuine, naar buiten gerichte zijden (facen genoemd) en twee naar achter gerichte zijden (flanken). De keel is open of op een eenvoudige wijze afgesloten door een borstwering of een muur met schietgaten.

Lunetten kwamen voor als buitenwerken van een vesting of als onderdeel van een linie. De naam is afgeleid van het Franse woord voor maan, ‘lune’, omdat de lunetten halvemaanvormig zijn, van bovenaf.

(Spaanse) redoute Een redoute is een kleine geheel omsloten veldschans met alleen uitspringende en geen inspringende hoeken. Een redoute bestaat vaak uit een van een aarde opgeworpen verschansing, die aan alle kanten even sterk is. Verschansingen van steen zijn ook mogelijk. Een redoute kan tijdelijk of permanent gebouwd zijn. Het gebruik van redoutes werd populair in de 17e eeuw. De bouw van redoutes liep tot en met de 19e eeuw. Mede door het gebruik van steeds modernere wapens is een redoute in de 20e eeuw overbodig geworden. schans Een schans of verschansing is een oud militair verdedigingswerk meestal gemaakt van afgegraven aarde. Een verschansing betekent tegenwoordig in het algemeen een (militair) versterkte plek. Schansen werden veel gebruikt tijdens de Tachtigjarige Oorlog als verdediging van strategische plaatsen, zoals riviermondingen, belangrijke aanvoerroutes over land of als extra verdediging van een stad. Tijdens belegeringen werden vaak schansen gegraven door de belegeraars, om de troepen te kunnen beschermen van vuur uit de stad en eventuele aanvallen van buitenaf. De schansen waren destijds in de regel stervormig met meestal vier punten (bastions) en werden vaak omringd door een gracht en andere vormen van verdediging, zoals palissades. Schansen waren in principe onafhankelijk, maar konden ook onderdeel zijn van een linie.

Permanent bezette schansen kregen een eigen naam en werden vaak ‘fort’ genoemd. (dam) sluis In de waterbouwkunde is een sluis of sas een kunstwerk gelegen in een waterkering en in de eerste plaats bedoeld om water te keren. In de tweede plaats dient een sluis om water of schepen door te laten.

redan Een redan is een eenvoudige versterking bestaande uit twee (meestal aarden) wallen, aangeduid als de facen, die elkaar raken onder een hoek van 90 graden. Deze vorm kan zelfstandig voorkomen (als een versimpelde vorm van een Lunet) of als onderdeel van een vestingwal. Een redan heeft vrijwel altijd een open keel (een open keel betekent dat er zich geen verdedigingswerken bevinden aan de achterzijde van het vestingwerk). 61

62

Opdrachtgever projectbureau SVGV

Contactpersoon

Colofon

Maarten van Arkel

Beeldkwaliteitsplan Frank Fähnrich BügelHajema Adviseurs

Projectleiding Henk Veldhuis BügelHajema Adviseurs Roger Raat BügelHajema Adviseurs

Projectnummer 701.00.01.01.00

Mede mogelijk gemaakt door provincie Gelderland provincie Utrecht

BügelHajema Adviseurs BV Bureau voor Ruimtelijke Ordening en Milieu BNSP Vestigingen te Amersfoort, Assen en Leeuwarden Utrechtseweg 7 3800 CD Amersfoort Telefoon: (033) 465 65 45 Telefax: (033) 461 14 11 Email: amersfoort@bugelhajema.nl Internet: www.bugelhajema.nl

63

SPAKENBU BU URG

BUNSCHO HOTEN HO

BAARN

Werk bij Krachtwijk

SOEST

Werk aan de Glashut AMERSFOORT

LEUSDEN

Voorwerk op de Asschatterkade

Werk aan de Roffelaarskade Werk aan de Daatselaar SCHERPENZEEL ENZEEL ENZEEL WOUDENBERG

Werk aan de Engelaar

R EENSWOUD UDE DE RENSWOUD

ED DERVEEN

Batterij op de Schalmdijk Fort aan de Buursteeg Werk aan de Roode Haan VEENENDAAL

GREBBELINIE ELEMENTEN hoofdlijn Grebbelinie keerkade Text werk

ACHTERBE ERBERG

DEELGEBIEDEN

RHENEN

respectzone Grebbelinie Legendabesloten Grebbelinie kleinschalige Grebbelinie Inundatiekanaal half-open Grebbelinie inundatiekanaal openanti Grebbelinie tankgracht

Werk aan de Spees

dijk BelevingsgebiedGrebbelinie 0

1.100

bebouwing 2.20water 0 4.400

6.600

Hoornwerk Bastions op de uiterwaarden

8.800 Meters

N

BIJLAGE 2 LANDSCHAPPELIJK INPASSINGSPLAN

L a nds c ha ppel i j ki npa s s i ng s pl a n d. d. 28102021