D.5 E-mail inwoner met inspraakreactie mbt Energietransitie.pdf

Woudenberg, 2-3-2021 Betreft: RV Programmaplan, routekaart en uitnodigingskader energietransitie

Geacht College van B&W en raadsleden van gemeente Leusden

Hierbij verzoek ik u vriendelijk doch dringend om kennis te nemen van het onderstaande en dit mee te nemen in uw besluitvorming over de Energietransitie van Leusden. 1. Het Voorzorgsbeginsel: Gezondheid omwonenden waarborgen Ten aanzien van milieu en gezondheid geldt in Nederland en Europa het voorzorgsbeginsel. Dit houdt in dat de overheid beschermende maatregelen kan nemen tegen mogelijk schadelijke milieueffecten van een situatie, ook als die effecten nog niet onomstotelijk zijn bewezen. Het beginsel gaat dus over de vraag hoe te handelen bij wetenschappelijke onzekerheid.1 Provincies en gemeenten werd bijvoorbeeld geadviseerd om bij ruimtelijke ontwikkelingen zoveel mogelijk te vermijden dat kinderen langdurig in de magneetveldzone van een hoogspanningsleiding verbleven vanwege de aanwijzingen dat deze de kans op leukemie bij kinderen verhoogden – inmiddels is er voor deze relatie overigens voldoende bewijs. Het is tijd dat het voorzorgsbeginsel ook wordt toegepast bij de bouw van windturbines in de bewoonde omgeving, omdat ook hier ruim voldoende aanwijzingen zijn voor gezondheidsschade bij omwonenden.

2. De huidige wettelijke geluidsnorm voor windturbines is tot stand gekomen tegen het advies van TNO en RIVM in. Zij voorzagen in resp. 2008 en 2009 al gezondheidsrisico’s en slaapverstoring. Het was een politieke keuze. En sindsdien verdedigt het RIVM deze norm bij monde van de heer Frits v.d. Berg. Terwijl hij anderen verwijt niet objectief wetenschappelijk te zijn, beweerd hij stelselmatig, dat weerstand zal smelten als burgers zich maar ‘gehoord’ zullen voelen en vooral ook financieel kunnen meeprofiteren van de winst. Helaas, gezondheid is onbetaalbaar. Zie bijlage 1: PP Windalarm - Twaalf argumenten om de geluidsnorm voor windturbines aan te scherpen 2021-02-13 v1_4 In deze paper leest u wat er mis is met de Nederlandse geluidsnorm, wanneer en waarom het is misgegaan en waarom het zo belangrijk is dat deze wordt aangescherpt. In Bijlage 2 vindt u een gedegen onderbouwing van deze 12 argumenten. In Bijlage 1 wordt het voorbeeld van het windpark in de Hoekse Waard beschreven:

1

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=LEGISSUM%3Al32042 https://uitspraken.rechtspraak.nl/#zoekverfijn/zt[0][zt]=Voorzorgsbeginsel+&zt[0][fi]=AlleVelden&zt[0][ft]=Alle +velden&so=Relevance&ps[]=ps1

1

Uit de Bijlage 1 van deze paper: Casus windpark Spui (in de Hoekse Waard) ……… Van de twaalf gezinnen die het dichtst bij het windpark wonen zijn er zes in het eerste jaar verhuisd. De initiatiefnemer heeft zijn huis moeten isoleren tegen het lawaai. De getuigenissen van de omwonenden tijdens inspraaksessies zijn schrijnend. In reactie op alle klachten heeft de omgevingsdienst een controlemeting uitgevoerd en concludeert dat het windpark voldoet aan de wettelijke normen. De omwonenden staan machteloos, het bevoegd gezag en ook de Raad van State geven niet thuis en verwijzen naar het RIVM. Na alle commotie en persaandacht zijn politici intussen zelf een kijkje komen nemen en geven toe dat dit nooit had gemogen gebeuren. Tegenwoordig is Spui niet alleen een windpark, maar ook een attractiepark waar raads- en statenleden rondleidingen kunnen krijgen van bewoners om met eigen ogen te kunnen zien hoe het NIET moet. Provinciale oppositiepartijen SP en Denk, maar ook coalitiepartners GroenLinks en ChristenUnie/SGP zijn inmiddels tot inkeer gekomen en willen de huidige normen aanscherpen. Gedeputeerde Potjer is verzocht om de 10H vuistregel te onderzoeken, die in Beieren en Polen is ingesteld. De afstand tot woningen zou minimaal 10 x de tiphoogte van een windturbine moeten zijn.

Voor een windturbine van 200 meter hoog is dat 2 kilometer in plaats van de huidige 600 meter bij windpark Spui. …………………

3. De huidige Wettelijke geluidsnorm is er op gebaseerd dat 9% omwonenden ERNSTIGE HINDER zal ondervinden, bijna 1 op de 10! Dat vond de wetgever destijds acceptabel en normaal. https://www.tweedemonitor.nl/kamervraag/2020D06323 Antwoord van minister Wiebes op vraag 8: De keuze voor de 47 Lden en 41 Lnight normen is gebaseerd op onderzoek van TNO, waarin de hinder bij verschillende geluidsbelastingen beschouwd is op basis van de beschikbare studies. Bij de normwaarde van 47 dB Lden wordt verwacht dat ongeveer 9 procent van de omwonenden ernstige hinder zal ondervinden. Een dergelijk niveau van ernstige hinder is goed vergelijkbaar met hetgeen bij de normering voor wegverkeer, railverkeer en industrielawaai als maximaal toelaatbaar wordt beschouwd. Voor nachtelijk geluid (Lnight) is nadrukkelijk gekeken naar de relatie met de door de WHO vastgestelde advieswaarde voor de nacht. Aangezien de als toelaatbaar beschouwde hinder aansluit bij andere bronnen van geluidhinder, zie ik geen noodzaak om uitsluitend voor windmolens verder onderzoek te doen of uit voorzorg de gehanteerde norm te verlagen. Dus windmolens inpassen binnen de huidige wettelijke normen betekent dat in elk geval bijna 1 op de 10 omwonenden binnen een straal van 1500 – 2000 meter in het ongeluk worden gestort (en een veel groter percentage ‘veel hinder’ zal hebben).

En dan gaat het alleen nog maar over decibellen, nog zónder rekening te houden met het effect van de lage frequenties van het geluid en het effect dáárvan! 2

Het RIVM geeft in haar Factsheet Laagfrequent Geluid aan onder het kopje “Juridisch kader”: Er bestaat geen specifieke wet- en regelgeving voor LFG in Nederland. Voor geluid in het algemeen is de Wet geluidhinder (Wgh) in 1979 opgesteld. Deze wet moet de toename van geluidblootstelling beperken. Gemeenten kunnen voor specifieke situaties maatwerkvoorschriften of vergunningsvoorschriften voor LFG opstellen. https://www.rivm.nl/sites/default/files/2020-09/Factsheet%20laagfrequent%20geluid.pdf Overheden verwachten blijkbaar dat een wet van ruim 40 jaar oud voldoende bescherming biedt aan omwonenden tegen de huidige industriële turbines.

4. Windmolens maken wel degelijk ziek Zie onderstaand zeer leesbare artikel in het gerenommeerde Nederlandse medisch vakblad: https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/artikel/windmolens-maken-wel-degelijkziek.htm Bijlage 2

5. Expertmeeting gemeenteraad Amsterdam, 02-02-2021 Terug te zien op: https://amsterdam.raadsinformatie.nl/vergadering/823337/Expertmeeting%20Windturbines%200202-2021 Of samengevat:

https://youtu.be/76G9gsnGKds

Daar spraken in het blokje ‘Gezondheid’ :  De heer Dr. Ir. Jan A.P.M. de Laat, klinisch-fysicus-audioloog Audiologisch Centrum (KNO), LUMC, Leiden: Uit onderzoek blijkt: 

De laagfrequente geluiden tot zelfs die onder de gehoorgrens (< 50 Hz) worden wèl opgevangen door het binnenoor en evenwichtsorgaan. Dat denkt dat je in beweging bent, terwijl je ogen en gevoel denken van niet >> soort zeeziekte, misselijk, duizelig, etc.



Achter het evenwichtsorgaan zit het limbisch systeem, dat spanningen en emoties regelt. Langdurige blootstelling aan die lage frequenties werkt ontregelend.



De normwaarde van 47 dB zou naar beneden moeten naar een max van 35 dB



Om overlast en gezondheidsschade te voorkomen, rekening houdend met de nieuwe technieken van meer aerodynamische wieken: Pas de 10H-regel toe: 10 x de masthoogte (voorheen de tip-hoogte) Deze norm wordt al in o.a. Duitsland en Denemarken gehanteerd Zie ook een rapport van hem en collega’s van Universiteit Leiden. Bijlage 3: De hinder van laagfrequent geluid afkomstig van het te realiseren windmolenpark Hiddum-houw - Jan A P M de Laat - juli 2018  De heer Feenstra, emeritus KNO-heelkunde, Erasmus MC

3

Knipperlichten  De heer M. de Jong, Natuurmonumenten Op turbines hoger dan 149 meter moeten verplicht waarschuwingslichten aangebracht worden voor het vliegverkeer: rode onregelmatig knipperende lichten en witte waarschuwingslampen. Ze zijn zo ontworpen, dat ze aandacht trekken. I.t.t. geluid, waar nog discussie over is, is iedereen het er over eens, dat deze waarschuwingslichten superirritant zijn en op afstanden van 20-30 km te zien! Hij adviseert om in elk geval geen masten hoger dan 149 meter te plaatsen

6. Duurzaam zijn en toch zonder windturbines, het kàn: Tientallen gemeentes in o.a. Noord-Holland, Zeeland, Groningen, Friesland en Drenthe hebben in hun RES-aanbod geen windturbines aangeboden of deze alsnog na protest van de bevolking uit hun bod gehaald! Friesland heeft alle molens in het IJsselmeer gezet en Zeeland op of bij de afsluitdijken die de eilanden verbinden in dun bevolkte gebieden. Desondanks schreef Monitor PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) 1-2-21: “Het PBL heeft berekend dat de optelsom van de regionale plannen leidt tot een bod van 52,5 TWh. De realisatie van de regionale plannen is echter met de nodige onzekerheid omgeven.” https://www.pbl.nl/nieuws/2021/monitor-pbl-geeft-meer-inzicht-in-bod-energieregios-voorelektriciteitsproductie-uit-zonne-en-windenergie Oftewel, er is nog ruimte! Doel was 35TWh. Echter, het planbureau van de leefomgeving gaat uit van CBS-cijfers die de ontwikkelingen in 2020 niet meegenomen hebben. Dr. Ir. Martien Visser, lector Energietransitie aan de Hanzehogeschool, (en manager strategie bij Gasunie en de ‘ongekroonde cijferkoning van de Nederlandse energietransitie’), houdt alle data real time bij en heeft ook de data over 2020 verwerkt in de berekeningen.

Aangezien er in 2020 redelijk veel zijn vergund / gestart, èn al rekening houdend met dat er nog 50% wordt afgeblazen, komt hij tot de conclusie dat er nu reeds voor 33,2 TWh is gerealiseerd. Dan hoeft er dus door de RES-regio’s nog slechts 35 - 33,2 = 1,8 TWh te worden aangeboden (zon + wind).

4

Bovenstaande overzicht van Martien Visser wordt door hem nader toegelicht in de podcast van Studio Energie: S28: Martien Visser over doorrekening RES’sen: “Doel 2030 nu al bijna gehaald” https://pca.st/episode/b172f0da-3359-4475-b237-57e4b4ad9f09

7. Huidige beleid leidt tot onwenselijke situatie In het advies ‘Via Parijs’ van het college van Rijksadviseurs wordt een ontwerpverkenning gepresenteerd naar een klimaatneutraal Nederland. https://www.collegevanrijksadviseurs.nl/binaries/college-vanrijksadviseurs/documenten/publicatie/2019/10/17/viaparijs/20191014_ViaParijs_Leesversie_lowres.pdf Hierin worden vier scenario’s geschetst voor windenergie (Zie bijlage 4, pagina 68). Hiervan is het minst gewenste scenario het confettiscenario, waarbij alle windturbines in kleine clusters verspreid komen te liggen over het land. Precies het resultaat van het RES-beleid. Omwonenden wordt gevraagd met continue hinder en gezondheidsrisico’s te leven zodat een in ogen van experts onwenselijke ruimtelijk situatie kan worden gerealiseerd. Dit zorgt niet voor draagvlak.

8. Nederland energieneutraal: JA! Maar op gemeente- of zelfs Provinciaal-niveau hòeft dat niet Feit is (zie punt 6) dat het huidige RES-doel voor energie-op-land eind 2020 al voor 95% gerealiseerd of vergund is, gewoon omdat er in sommige delen van Nederland meer ruimte is. Bovendien liggen er inmiddels al plannen op de tekentafel om de reeds ingeplande windturbines op zee 400m hoog te maken i.p.v. 200m. 

Dat levert veel meer (en goedkopere) energie op dan waarmee gerekend werd toen de RES (Regionale Energie Strategie) -procedure werd gestart.



Op die hoogte waait het permanent, dus is er minder zonne-energie nodig om ‘windstille periodes’ op te vullen.



Er kan tussen gevist worden omdat deze molens een onderling grotere afstand hebben



Ze worden stil gezet als er trekvogels aan komen



Zeevogels vliegen niet zo hoog, omdat ze aan het eten of slapen zijn. Bij molens vanaf 10 MW vliegen de vogels al onder de wieken door Zie ook: www.universiteitvannederland.nl/college/waarom-zijn-kabeljauwen-zo-dol-op-windmolens Wij nodigen u uit om moedig te zijn en te zeggen: ik was toen iets te enthousiast, laten we realistisch zijn en er samen voor zorgen dat we in 2050 energieneutraal zijn als land. Natuurlijk gaan we alles op alles zetten om in de eigen gemeente op een verantwoorde manier bij te dragen: zon op daken, maximaal isoleren, warmtenet ontwikkelen etc. en zonnepanelen en windmolens op land voor zover daar draagvlak voor is.

5

Breng dat in als bod in de RES. Als dan blijkt dat binnen de RES de taakstelling niet wordt gehaald, stuur dan als RES de boodschap naar het NP RES en het Rijk: “We halen het niet.” Neem ‘Via Parijs’ serieus. Doe meer op zee en haal desnoods duurzame energie uit het buitenland. 9. Dreigementen? Er wordt geschermd met ‘dreigementen’ dat als een gemeente niet meedoet of niet levert, dat dan het Rijk of de provincie met behulp van het RO-instrumentarium locaties zullen afdwingen. Maar….. Je mag als gemeente ook windmolens weigeren. Àls de overheid dan al locaties zou gaan aanwijzen (wat volgens het PBL waarschijnlijk niet nodig is), dan zal dat zeker in clusters komen, op afgelegen gebieden. En zeker niet zo versnipperd als nu dreigt te gebeuren. Het kan toch niet zo zijn, dat bepaalde gebieden door Natuurorganisaties worden uitgesloten, omdat de turbines daar dieren zouden beschadigen. En dat daardoor de turbines ergens worden geplaatst waar ze wel mensen zullen beschadigen…..! De RES is een vrijwillig instrument van onderop om afstemming tussen de plannen van de gemeentes te krijgen. Lokaal draagvlak is een belangrijk kenmerk. Als gemeenteraad kunt u zich niet verschuilen achter dwang van boven. De hele RES is juist opgetuigd om geen dwang van boven meer te krijgen omdat dit in Drenthe zo is misgegaan.

Conclusie en verzoek aan B&W en de Raadsleden: We hechten veel waarde aan duurzaamheid, klimaat en milieu. Maar de Energietransitie van Leusden, zoals die nu ter besluitvorming voorligt, gaat ten koste van de gezondheid van mensen! We zijn Geen NIMBY’s, we klagen niet over aantasting van ons uitzicht of het landschap (al

zouden we dat natuurlijk héél erg jammer vinden). Maar we vragen bescherming van onze gezondheid. Helaas zijn de huidige landelijke plannen èn normen tot stand gekomen met veel lobbywerk en speelden financiële belangen een grote rol. Aan de klimaattafels zaten wel de windmolenbouwers en natuurorganisaties, maar geen vertegenwoordigers van de burgers. Bij windmolens op land zit een subsidie van 12% winst op investeringen, die door de bouwers wordt opgestreken (en door ons betaald). En natuurorganisaties worden betaald om o.a. voor dieren op te komen. Dus wordt nu de gezondheidsschade bij de burgers gelegd….. Wetenschappers en medici melden nu al, dat de geluidsnormen zo krap zijn gesteld, dat er zelfs gezondheidsschade op zal treden bij 30% van de mensen die wonen binnen een straal van 10x de masthoogte van de molen. Dus, afhankelijk van de grootte van de molen, binnen een straal van 1,5 2,5 km. In o.a. Duitsland en Denemarken wordt die norm van 10x de hoogte al gehanteerd. 6

Dat heeft een reden. Ook provincies gaan hier verschillend mee om. De huidige wettelijke geluidsnorm gaat veel schade berokkenen aan inwoners van Leusden en omliggende gemeentes. U bent als gemeente bevoegd om daarvan af te wijken en uw eigen norm vast te leggen! Veel gemeentes zijn u daarin al voorgegaan. U heeft uzelf als doel gesteld om in 2040 energieneutraal te zijn Met de kennis van nu, laat dat doel geen dogma worden! Het doel heiligt niet alle middelen, niet als het ten koste kan gaan van de gezondheid van 30% van de omwonenden binnen een straal van 10x de hoogte van een windturbine. Daarom verzoeken wij B&W en de Raad zich te beroepen op het voorzorgsbeginsel en met de kennis van nu, in uw Uitnodigingskader, bestemmingsplannen, windladder en in alle andere benodigde stukken als voorwaarde vast te leggen:

De afstand van windmolens tot omliggende woningen moet altijd minimaal 10x de masthoogte van de turbine zijn

Bijvoorbeeld aan het Raadsvoorstel toevoegen, waar staat onder het kopje Doel/Effect   de (resterende) energievraag wordt duurzaam opgewekt in een optimale mix en gelet op alle belangen in en van het buitengebied, inclusief de gezondheid van omwonenden d.m.v. een minimale afstand tot woningen van 10x de masthoogte van windturbines In de routekaart voor 2030 en 2040 en ‘Programmadoel 2040, onder ‘Restant duurzaam opgewekt’ toevoegen: *** MITS voor windmolens de 10xH-regel kan worden gehanteerd als minimale afstand tot woningen

VRAGEN Mocht u dit niet willen, dan verzoeken wij u onderstaande vragen te beantwoorden: 1. Als onafhankelijke medici / wetenschappers zorgen hebben over de mate waarin de huidige normen bewoners beschermen tegen de gezondheidsrisico’s van windturbines, vindt u dan dat we deze zorgen serieus moeten nemen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze? 2. Hoe kijkt u naar het voorzorgprincipe gegeven de wetenschappelijke discussie over geluidshinder, de gevolgen van Laagfrequent Geluid en de slechte ervaringen met andere windparken dichtbij bewoning? 7

3. Is het u bekend dat de overheid tot 2019 het aantal windparken beperkt heeft (vandaar de eerdere roep om windparken op land) vanwege het voorzorgsprincipe dat men toepaste aangaande het effect op vogels. Dit effect bleek na grondige studies mee te vallen en door het hoger worden van de molens ook te mitigeren (de zeevogels vliegen nu onder de wieken door en als er trekvogels aan komen kunnende molens worden stilgezet). Vandaar dat er nu voldoende ruimte op zee is ontstaan. Waarom geldt dit voorzorgsprincipe wel voor vogels en niet voor mensen gezien de vele signalen rondom windmolens en gezondheid en de wetgeving rondom afstand in het buitenland? 4. Indien de gemeente haar bevolking niet beschermd tegen gezondheidsrisico’s die voortvloeien uit overheidsbeleid, wie moet dat dan doen? Of bent u van mening dat inwoners van Leusden e.o. geen bescherming tegen gezondheidsrisico’s voortvloeiend uit overheidsbeleid nodig hebben? 5. Hecht u waarde aan de natuur in de gemeente Leusden, en aan het bijzondere en gevarieerde landschap? Zo ja, is er beleid van de gemeente waaruit dat blijkt? 6. Kunnen er naar uw mening windturbines in dit landschap worden geplaatst, zonder dat dit een negatieve impact heeft op deze gebieden? Zo ja, kunt u dat uitleggen? Zo nee, welke effecten verwacht u? 7.

Kunt u uitleggen in hoeverre de negatieve effecten zoals bedoeld in vraag 6 tegenstrijdig zijn aan eventueel beleid uit vraag 5? 8. Deelt u de mening dat met de implementatie van de RES een verdeling van windturbines gaat ontstaan die vergelijkbaar is met het ‘confettimodel’, zoals in het rapport ‘Via Parijs’? En zo niet, waarom niet? 9. Bent u het ermee eens dat het realiseren van windturbines in Leusden geen absolute noodzaak is om de landelijke doelstelling van 2030 te halen. Zo nee, kunt u uitleggen waarom niet? Bij voorbaat dank voor uw moeite om bezorgde inwoners van Leusden en haar buurgemeenten serieus te nemen.

Met vriendelijke groeten, Mede namens een aantal omwonenden, woonachtig binnen de gevarenzone van de zoekgebieden genoemd in de Energietransitie-stukken, zowel binnen als buiten Leusden,

Hendrine Swellengrebel Klein Moorst 10 3931ND Woudenberg

Bijlagen: 1. PP Windalarm - Twaalf argumenten om de geluidsnorm voor windturbines aan te scherpen 2021-02-13 v1_4 , met voorbeeld Hoekse Waard 2. Windmolens maken wel degelijk ziek, artikel uit Medisch Contact 3. De hinder van laagfrequent geluid afkomstig van het te realiseren windmolenpark Hiddumhouw - Jan A P M de Laat - juli 2018 4. ‘Via Parijs’, ontwerpverkenning van het college van Rijksadviseurs, pagina 68 8