Bijlage 2 Memo met Toelichting wijziging GR GBLT 2023.pdf

Memo

DATUM

ONDERWERP

6 april 2023

Toelichting wijziging Gemeenschappelijke Regeling GBLT 2023/ Ontwerp 10032023

AFSCHRIFT

1. Aanleiding Op 1 juli 2022 is de herziening van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in werking getreden. Gemeenten en waterschappen hebben tot 1 juli 2024 de tijd om hun gemeenschappelijke regelingen aan te passen. De kern van de herziening houdt in, dat de gemeenteraden en algemene besturen over meer inhoudelijke sturingsmogelijkheden kunnen komen te beschikken. Sommige wettelijke bepalingen zijn onmiddellijk van kracht, maar andere thema’s vragen een afweging door met name de raden en algemene besturen: zij dienen voor iedere gemeenschappelijke regeling aan te geven of, en op welke wijze zij gebruik willen maken van een mogelijkheid. 2. Proces tot dusverre 







Het bestuur van GBLT besloot om het proces voor de aanpassing van de gemeenschappelijke regeling (GR) te faciliteren. Het algemeen bestuur installeerde een ambtelijke werkgroep, die was samengesteld uit deskundigen van alle deelnemers en ook van GBLT (samenstelling: bijlage). Zij kreeg de opdracht om met voorstellen tot een aanpassing van de GR te komen. De werkgroep wees uit haar midden enkele juristen aan om de gedachtewisselingen te verwerken in de tekst van de GR: Jan van Oorschot (Zuiderzeeland), Henri Kroes (Zwolle), Marco Vliegenthart (GBLT) en Peter Donker (Vechtstromen). De ambtelijke werkgroep kwam tweemaal bijeen. In de eerste bijeenkomst besprak zij op hoofdlijnen de inhoudelijke vraagstukken. Tijdens de tweede bijeenkomst hakte de werkgroep enkele knopen door die door de juristen waren voorbereid. Vervolgens verwerkten de juisten de conclusies in het voorstel. Op 20 februari 2023 vond er een Strategisch overleg plaats. Dit overleg nam op hoofdlijnen de voorstellen van Werkgroep over, hakte op het punt van participatie de knoop door (die hieronder bij punt 5.3) en vroeg aandacht voor de goede communicatie in de richting van gemeenteraden en algemeen bestuursleden.

ONDERWERP

Toelichting wijziging Gemeenschappelijke Regeling GBLT 2023/ Ontwerp 10032023 DATUM

6 april 2023

  

Veiligheidshalve werd een fiscaal-juridische check gedaan door het gespecialiseerde bureau Van den Bosch en Partners. Gedurende het proces werden het dagelijks en algemeen bestuur van GBLT geïnformeerd over de vorderingen. Het proces werd begeleid door Maarten Hageman, senior-adviseur bij Rijnconsult.

3. Inhoud De herziening van de Wgr brengt met zich mee dat gemeenten en waterschappen die deelnemen aan GBLT diverse onderwerpen moeten bespreken: vijf inhoudelijke thema’s en enkele min of meer technische vraagstukken. Inhoudelijke thema’s  Komt er wel of niet een Gemeenschappelijke adviescommissie voor het algemeen bestuur, bestaande uit raadsleden en leden van de algemene besturen?  Komen er extra mogelijkheden voor de raden voor het geven van een zienswijze aan het bestuur van GBLT?  Welke participatiemogelijkheden komen er voor belanghebbenden?  Hoe wordt inhoud gegeven aan de actieve informatieplicht van het algemeen en dagelijks Bestuur en ook van de voorzitter van GBLT in de richting van de raden en algemene besturen?  De uitwerking en concretisering van de financiële voorwaarden voor een eventuele uittreding. Technische aanpassingen 1. De uiterste termijnen waarop de zogeheten kadernota en ontwerpbegroting aan de raden en algemene besturen worden aangeboden, en waarop de begroting moet worden vastgesteld en ingezonden aan de colleges van gedeputeerde staten, schuiven op. Die termijnen zijn in de tekst van de GR opgenomen (artikel 36, eerste, tweede en derde lid, en artikel 37, derde lid).

Verder is het dagelijks bestuur nu wettelijk verplicht de raden en algemene besturen voorafgaande aan het vaststellen van de begroting schriftelijk en gemotiveerd in kennis te stellen van zijn oordeel over de ontvangen zienswijzen met betrekking tot de ontwerpbegroting. Ook deze plicht is in de GR verwerkt in artikel 36 (zesde lid). Voortaan stuurt het dagelijks bestuur voor 30 april de voorlopige jaarrekening aan de raden en algemene besturen (artikel 39, tweede lid)  Raden en algemene besturen hebben voortaan het wettelijk recht eerste een zienswijze aan het eigen college en dagelijks bestuur uit te brengen voordat zij om toestemming worden gevraagd voor het wijzigen van de GR. Deze wettelijke mogelijkheid was al meegenomen in de wijziging van de GR in 2022 (artikel 46).  Een GR moet aandacht besteden aan de vraag of en hoe er geëvalueerd: ook aan dat thema was al aandacht besteed in de wijziging van de GR van 2022 (artikel 52).

ONDERWERP

Toelichting wijziging Gemeenschappelijke Regeling GBLT 2023/ Ontwerp 10032023 DATUM

6 april 2023

 

Van de gelegenheid is gebruik gemaakt enkele wetstechnische en redactionele verbeteringen aan te brengen. Op advies van Van den Bosch en Partners kent de gemeenschappelijke regeling een bijlage met alle aan de GBLT overgedragen bevoegdheden (artikel 6). Zo kan hierover geen misverstand bestaan. (De bijlage geeft de stand van zaken per 1 januari 2023 aan; mochten er zich nog wijzigingen voordoen, of vragen rijzen n.a.v. de zienswijzenprocedures, dan zullen we dat in de definitieve voorstellen meenemen.) Het is denkbaar dat een deelnemer in de toekomst een nieuwe bevoegdheid wil overdragen aan GBLT. Omwille van de flexibiliteit regelt dit artikel dat in dat geval niet de gemeenschappelijke regeling hoeft te worden gewijzigd. Het verzoek van de betreffende deelnemer behoeft de instemming van het algemeen bestuur.

4. Afwegingskader inhoudelijke thema’s De vijf inhoudelijke thema’s vragen om een afweging. Het is namelijk van belang of een gemeenschappelijke regeling inhoudelijke beleidstaken heeft, verordenende bevoegdheden uitoefent en beschikt over gedelegeerde bevoegdheden van raden en algemene besturen. Is dat het geval, dan ligt het in de rede om raden en algemene besturen voor te stellen zo veel mogelijk gebruik te maken van de nieuwe sturingsmogelijkheden zodat zij hun kaderstellende rol optimaal kunnen vervullen. GBLT is echter een uitvoeringsorganisatie, die alleen beschikt over bevoegdheden van colleges en dagelijkse besturen en die in beginsel zelf geen beleid maakt. De werkgroep en het overleg van Strategen hebben nadrukkelijk stil gestaan bij dit onderscheid. Ze concludeerden dat GBLT een ‘beleidsarme’ uitvoeringsorganisatie is. Dat is het uitgangspunt. Toch is het denkbaar om de raden en algemene besturen enkele nieuwe sturingsmogelijkheden te bieden. Daarvoor bestaan de volgende argumenten.  Gemeenschappelijke regelingen zijn zeker bij gemeenteraden altijd een punt van aandacht, ongeacht de aard van de samenwerking.  Waterschappen zijn in grote mate financieel afhankelijk van de werkzaamheden van GBLT.  Ook een uitvoeringsorganisatie als GBLT kan in zekere zin in beleid maken (‘uitvoeringsbeleid’).

 De betrokkenheid van belanghebbenden (‘participatie’) kan de kwaliteit van de werkzaamheden van ook een uitvoeringsorganisatie als GBLT ten goede komen.  Niet valt uit te sluiten dat nieuwe maatschappelijke of fiscaal-juridische ontwikkelingen ertoe gaan leiden dat de werkzaamheden van GBLT beleidsrijker worden. Dan zal tegen die tijd misschien de gemeenschappelijke regeling moeten worden aangepast. Maar in de tussentijd kunnen de raden en algemene besturen toch al de behoefte hebben om over meer mogelijkheden te beschikken. In het voorstel is dat als volgt opgelost. Er worden in de tekst van de gemeenschappelijke regeling toch enkele nieuwe sturingsmogelijkheden opgenomen. Die kunnen worden ingezet wanneer het bestuur van GBLT zelf daartoe aanleiding ziet; of wanneer het daartoe is opgeroepen door een college,

ONDERWERP

Toelichting wijziging Gemeenschappelijke Regeling GBLT 2023/ Ontwerp 10032023 DATUM

6 april 2023

dagelijkse bestuur, gemeenteraad en algemeen bestuur. We lichten dat hieronder per thema toe (paragraaf 5). Zo bouwen we een optimale flexibiliteit in en kunnen GBLT en deelnemers steeds naar bevind van zaken handelen, al naar gelang de wensen en behoeften op dat moment. 5. De inhoudelijke keuzes 5.1 Een gemeenschappelijke adviescommissie In de GR wordt geen gemeenschappelijke adviescommissie van raadsleden en algemeen bestuursleden opgenomen. Dit in verband met het beleidsarme en uitvoerende karakter van GBLT. Echter, wanneer de algemene besturen en raden unaniem van mening zijn dat een dergelijke commissie er wel moet komen, dan dient het algemeen bestuur van GBLT het proces daartoe te starten: de nieuwe Wgr geeft dat recht rechtstreeks aan de raden en algemene besturen, ongeacht de inhoud van de gemeenschappelijke regeling. 5.2 Extra zienswijzen De GR van GBLT kent al een extra verplichting voor GBLT om gemeenteraden en algemene besturen een zienswijze te vragen, namelijk bij het concept van de Bijdrageverordening (artikel 35, vierde lid). Die mogelijkheid liep als het ware vooruit op de recente herziening van de Wgr. Die mogelijkheid blijft gehandhaafd. Daar zou het bij kunnen blijven, gelet op het beleidsarme en uitvoerende karakter van GBLT.

Toch is voorstelbaar dat zich in de toekomst een vraagstuk voordoet waarover het bestuur van GBLT eerst de ‘achterbannen’ zou willen raadplegen, voordat het overgaat tot besluitvorming, bijvoorbeeld om het draagvlak te peilen of om alternatieven op te halen. Daarom is in de tekst opgenomen dat het algemeen bestuur van GBLT, wanneer het daartoe aanleiding ziet, het dagelijks bestuur kan opdragen de raden en algemene besturen om een zienswijze te vragen. Maakt het algemeen bestuur gebruik van die mogelijkheid, dan kan het pas tot besluitvorming overgaan nadat het dagelijks bestuur de raden en de algemene besturen en ook het algemeen bestuur van GBLT op de hoogte heeft gebracht van de ontvangen zienswijzen en van de conclusies die het daaraan verbindt (artikel 13). 5.3 Participatiemogelijkheden De Wgr schrijft voor dat in de tekst van een gemeenschappelijke regeling aandacht wordt besteed aan participatie. Daarmee loopt de Wgr vooruit op vergelijkbare aanpassingen van de Gemeentewet en de Waterschapswet. Hebben de overige aanpassingen van de Wgr tot doel om meer sturingsmogelijkheden aan raden en algemene besturen te bieden, met de participatie worden mogelijkheden geboden aan inwoners en belanghebbenden.

Na ampel beraad in de werkgroep en in het overleg van Strategen, luidt het voorstel dat het bestuur van GBLT, wanneer het daartoe aanleiding ziet, inspraak kan organiseren bij de voorbereiding of evaluatie van beleid. Langs deze weg kan het bestuur bijvoorbeeld ontvangen klachten benutten voor verbeteringen (artikel 12). 5.4 Actieve informatieplicht

ONDERWERP

Toelichting wijziging Gemeenschappelijke Regeling GBLT 2023/ Ontwerp 10032023 DATUM

6 april 2023

Voorgesteld wordt dat het dagelijks bestuur het verslag van het algemeen bestuur en ook de openbare besluitenlijsten van het dagelijks bestuur en van de voorzitter, aan de raden en algemene besturen zendt (artikel 25, derde lid). Daarmee is weliswaar voldaan aan de wettelijke plicht tot actieve informatieverstrekking, maar voor een goede informatiepositie van de raden en algemene besturen komt er meer bij kijken. Te denken valt aan het gericht inzetten van de website, het aanbieden van nieuwsbrieven en het periodiek en persoonlijk bezoeken van de directie van GBLT van alle raden en algemene besturen. Omwille van de flexibiliteit en actualiteit wordt voorgesteld dit niet in de tekst van de GR uit te werken; het bestuur van GBLT zal dit later concreet uitwerken met een Informatienota. 5.5 Voorwaarden en financiële gevolgen bij een eventuele uittreding De Wgr schrijft voor de voorwaarden te regelen waaronder kan worden uitgetreden. In de tekst van de GR is opgenomen dat opzegging pas tegen het einde van het derde kalenderjaar na toetreding kan, waarna uittreding na nog eens twee kalenderjaren plaatsvindt. Uittreding is dus altijd na minimaal vijf jaar na toetreding (artikel 48, tweede en derde lid).

Tot dusverre vermeldde de GR dat, in geval van een uittreding, het algemeen bestuur kon bepalen welke bijdragen de uittredende deelnemer gedurende twee jaren na de uittreding diende te betalen, namelijk eerst maximaal 60% van de jaarbijdrage, en vervolgens nog eens maximaal 30%. De Wgr schrijft nu voor dat in de tekst van de GR exact duidelijkheid wordt geboden over de gevolgen van een eventuele uittreding voor het vermogen van zowel de uittredende deelnemer, de achterblijvende deelnemers als van GBLT. In de tekst van de GR is daarom de tussenkomst van het algemeen bestuur verwijderd, en zijn de maximale percentages omgezet naar vaste percentages (artikel 48, vierde lid). 6. Mogelijke toetreding gemeente Ommen De gemeente Ommen heeft kenbaar gemaakt te willen toetreden tot GBLT. Het algemeen bestuur van GBLT heeft in zijn vergadering van d.d. 14 oktober 2022 de werkgroep gevraagd te bekijken of voor een efficiënte besluitvorming deze mogelijke toetreding kan worden gecombineerd met de procedure vanwege de wijziging van de Wgr. Dat is als volgt opgelost. Om raden en algemene besturen niet te belasten met twee, min of meer gelijktijdig lopende procedures is Ommen al als deelnemer vermeld in de concepttekst.

Maar het zijn nadrukkelijk twee afzonderlijke thema’s: de GR aanpassen vanwege de herziening van de Wgr, en de instemming van de huidige deelnemers met het toetreden van de gemeente Ommen. Daarom zal GBLT twee afzonderlijke besluitvormingsprocedures organiseren, ondersteund met afzonderlijke modelbesluiten voor de raden en colleges en de algemene en dagelijkse besturen. 7. Verdere procedure Het dagelijks bestuur GBLT biedt het ontwerp van de gewijzigde regeling aan het algemeen bestuur aan. Vervolgens biedt het dagelijks bestuur het voorstel aan de deelnemers aan, met het verzoek aan de colleges en dagelijkse besturen om hun raden en algemene besturen uit te nodigen eventueel een zienswijze te geven bij het ontwerp.

ONDERWERP

Toelichting wijziging Gemeenschappelijke Regeling GBLT 2023/ Ontwerp 10032023 DATUM

6 april 2023

De uitgebrachte zienswijzen worden door het dagelijks bestuur van GBLT besproken, waarna het eventuele aangepaste ontwerp wordt aangeboden aan het algemeen bestuur van GBLT. Vervolgens nodigt het dagelijks bestuur van GBLT de colleges en dagelijkse besturen uit om toestemming te vragen aan de raden en de algemene besturen om in te stemmen met de gewijzigde GR. Als gezegd, zal GBLT de besluitvorming ondersteunen met modelbesluiten. Op advies van de Strategen zal GBLT een kennissessie organiseren ten behoeve van raadsleden, algemeen bestuursleden en griffies, ter ondersteuning van de zienswijze- en toestemmingsprocedures voor deze wijziging.

ONDERWERP

Toelichting wijziging Gemeenschappelijke Regeling GBLT 2023/ Ontwerp 10032023 DATUM

6 april 2023

Bijlage: Samenstelling Ambtelijke werkgroep Deelnemer GBLT

Naam deelnemer werkgroep

Functie deelnemer werkgroep

Waterschap Vallei en Veluwe

Jeroen Rozendaal

Regiefunctionaris

Waterschap Zuiderzeeland

Jan van Oorschot

Jurist

Gemeente Zwolle

Mark Pierik

Regiefunctionaris

Gemeente Zwolle

Henri Kroes

Jurist

Gemeente Dronten

Arjen Kip

Regiefunctionaris

Gemeente Dalfsen

Judith Zwiers

Jurist

Gemeente Bunschoten

Esther Hoogstraten

Griffie

GBLT

Roelof Krist, Leon Bramer

Business controller

GBLT

Marco Vliegenthart

Jurist

Waterschap Drents Overijsselse Delta

Fred Flentge

Regiefunctionaris

Waterschap Rijn en IJssel

Rick Melssen

Regiefunctionaris

Waterschap Vechtstromen

Peter Donker

Jurist

Rijnconsult

Maarten Hageman

Adviseur