Bijlage 1 Voorjaarsnota 2023__101495__.pdf
Tekst van het document
Voorjaarsnota 2023
Voorjaarsnota 2023 Pagina 1
Inhoudsopgave Aanbieding.................................................................................................................... 3 Leeswijzer bestuursrapportage................................................................................... 4 A. Resultaat Voorjaarsnota .......................................................................................... 5 B. Belangrijkste mutaties uitvoering begroting 2023-2027........................................ 7 C. Investeringskredieten .............................................................................................17 D. Voorstel en dekking ................................................................................................18 E. Mutaties uitvoering begroting 2023-2027 ..............................................................19
De Voorjaarsnota is ook te vinden in de begrotingsapp De Voorjaarsnota 2023 staat onder het menu bestuursrapportages.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 2
Aanbieding Hierbij ontvangt u de voorjaarsnota 2023. De voorjaarsnota is bedoeld om de vastgestelde meerjarenbegroting 2023-2026 te actualiseren op autonome ontwikkelingen en tussentijdse collegeen raadsbesluiten. Autonome ontwikkelingen zijn met name mutaties in de algemene uitkering naar aanleiding van de september- en december circulaire 2022 en de autonome wijzigingen in de verdeelsleutels van de algemene uitkering, zoals wijzigingen in inwoneraantal en aantal woningen op peildatum 1 januari 2023. De tussentijdse collegebesluiten hebben vooral betrekking op besluiten die Onvermijdelijk, Onvoorzien en Onuitstelbaar, ofwel “OOO” zijn. Het eindsaldo van de voorjaarsnota 2023 is het startsaldo voor de kadernota 2024. In deze voorjaarsnota doen zich een aantal opvallende ontwikkelingen voor met een structurele doorwerking in de meerjarenbegroting. Als volgt; Sociaal Domein Binnen het sociaal domein is bij de najaarsnota 2022 duidelijk geworden dat de nieuwe zorgkosten jaarlijks met zo’n 8% blijven toenemen. Dit in tegenstelling tot de inschatting bij de begrotingsopstelling in 2021. Toen leek er sprake van een dalende trend, welke in de begroting 2022 en 2023 is doorgezet. Hierdoor waren de zorgkosten voor 2022 en 2023 te laag begroot.
Via de tussentijdse rapportages 2022 zijn de zorgbudgetten incidenteel verhoogd en in deze voorjaarsnota worden de budgetten voor 2023 structureel bijgesteld. Deze 8% per jaar komt overigens overeen met het landelijk beeld. Dit betreft een bijstelling van € 0,9 miljoen. Daarnaast is de regionale risicoverevening vanaf 2023 komen te vervallen. Dit zorgt voor een voordeel van € 330.000 in de begroting. Het betreffende risico, voor zeer kostbare specialistisch zorg voor enkele cliënten, wordt nu opgevangen binnen onze risicoreserve. Correctie opschalingskorting De opschalingskorting is tijdelijk bevroren door het Rijk. In onze begroting gingen we er tot nu toe vanuit dat deze korting volledig zou worden geschrapt. Op basis van de meest recente info die we hebben ontvangen blijkt dat de korting vanaf 2026 onverkort zal worden doorgevoerd. Mede op verzoek van onze toezichthouder wordt deze stelpost in onze begroting alsnog afgeraamd vanaf 2026. Dit betreft een nadeel van € 854.000 vanaf 2026. Extra algemene uitkering voor 2026 In 2026 is sprake van het bekende “ravijn” binnen de algemene uitkering, waardoor bij veel gemeenten een meerjarig tekort ontstaat. Door lobby is in de septembercirculaire 2022 voor Leusden een eenmalig bedrag van € 1.270.000 beschikbaar gesteld voor 2026. Hiermee wordt het tekort in 2026 enigszins gedempt.
In de meicirculaire 2023 zal naar verwachting duidelijk worden of dit bedrag ook structureel beschikbaar komt na 2026. Bijstelling verdeelmaatstaven Met name de bijgestelde groei van het aantal inwoners ten opzichte van de voorgaande meerjarige verwachting zorgt voor een voordeel van zo’n € 0,4 miljoen vanaf 2026. Renteopbrengsten Doordat de marktrente gestegen is, ontvangen we aanzienlijk meer rente op onze liquide middelen. Dit betreft met de rentestand per eind maart 2023 € 396.000. Inflatie De inflatie zorgt, zoals verwacht, in 2023 voor veel prijsstijgingen binnen onze bedrijfsvoering en verbonden partijen. Bij de meicirculaire wordt hiervoor jaarlijks een compensatiebedrag door het Rijk beschikbaar gesteld voor het opvolgende begrotingsjaar. In 2022 was dit een vrij ruim bedrag, welke bij de septembercirculaire 2022 nog verder is aangevuld door het Rijk. Dit compensatiebedrag lijkt vooralsnog voldoende om de prijsstijgingen in 2023 mee op te vangen.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 3
Leeswijzer bestuursrapportage Deze bestuursrapportage betreft de financiële verantwoording. Het model dient als volgt te worden gelezen: A. Resultaat Voorjaarsnota In deze tabel is het resultaat van de Voorjaarsnota weergegeven. - de start wordt gevormd door resultaat begroting 2023-2027 (a) - de raad heeft (tussentijds) een aantal begrotingswijzigingen vastgesteld (b) - a + b leidt tot de startpositie voor Voorjaarsnota (c) - c + d geeft de actuele begrotingspositie (e) - waarbij eventueel nog dekkingsvoorstellen (f) nodig zijn. B. Belangrijkste mutaties uitvoering begroting 2023 Onder B lichten we de belangrijkste mutaties per domein toe. C. Investeringskredieten Vanaf de Najaarsnota 2021 wordt een overzicht met mutaties op investeringskredieten toegevoegd. Hierdoor vindt er meer sturing plaats op de voortgang van de investeringen in combinatie met de financiële rechtmatigheid vanuit het raadsbesluit. In dit overzicht zijn ook nieuwe (vervangings)investeringskredieten opgenomen op basis van de Hardheidsclausule (beleidskader 19) uit de nota waarderen en afschrijven gemeente Leusden 2022. Hiermee kan de raad bij onvoorziene omstandigheden afwijken van de regel dat, investeringen die niet in de begroting zijn opgenomen, alsnog via een apart raadsvoorstel moeten worden aangeboden aan de raad. D. Voorstel en dekking E.
Mutaties uitvoering begroting 2023-2027 Alle mutaties van de Voorjaarsnota zijn in deze tabellen per domein weergegeven. Ook de mutaties die onder B zijn toegelicht, zijn in deze tabel opgenomen. De mutaties worden kort toegelicht. Voor investeringskredieten is een aparte kolom opgenomen. Het resultaat wordt (conform de BBV vereisten) voor- en na bestemming weergegeven waarbij de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per jaar zijn vermeld.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 4
A. Resultaat Voorjaarsnota Bedragen x € 1.000 2023 479,2
2024 744,0
2025 1.573,2
2026 -1.902,5
2027 -1.520,5
479,2
744,0
1.573,2
-1.902,5
-1.520,5
-30,0
-30,0
-30,0
-30,0
-6,3
-6,3
-6,3
-6,3
-3,5 -389,8
-3,5 -39,8
-3,5 -39,8
-3,5 -39,8
-3,5 -39,8
89,4
704,2
1.533,4
-1.942,3
-1.560,3
Domein Bestuur Domein Leefomgeving Domein Samenleving Domein Ruimte Overhead Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien d. Resultaat Voorjaarsnota 2023
-170,8 -120,5 -625,5 -34,0 -363,3 75,5 -1.238,6
-206,8 -54,0 -625,5 -34,0 -32,3 397,5 -555,1
-203,8 -42,9 -625,5 -34,0 -32,3 511,8 -426,7
-79,8 -103,9 -629,4 -34,0 -32,3 921,9 42,5
-8,8 -85,9 -629,4 -34,0 -32,3 -263,3 -1.053,7
e. Actuele begrotingspositie f. Dekkings- of bestemmingsvoorstel - onttrekking algemene reserve basisdeel g. Actuele begrotingspositie 2023-2027
-1.149,2
149,1
1.106,7
-1.899,8
-2.614,0
1.149,2 0,0
0,0 149,1
0,0 1.106,7
0,0 -1.899,8
0,0 -2.614,0
a. Resultaat begroting 2023-2027
b. Vastgestelde begrotingswijzigingen - Amendement Strategische Raadsagenda (SRA) - Amendement uitbreiding griffie - Amendement Fort33 - Najaarsnota 2022 (raad en griffie) - Exploitatieafspraken SRO (december 2022) - Fondsuitbreiding stimuleringslening duurzaamheid
c. Startpositie voor Voorjaarsnota 2023
-250,0 -30,0 -50,0 -46,3 -10,0
Voorjaarsnota 2023 Pagina 5
Toelichting resultaat: Hieronder geven wij een overzicht van de belangrijkste mee- en tegenvallers in deze Voorjaarsnota. De mutaties worden in deze Voorjaarsnota verder toegelicht. De ontwikkeling in de zorgkosten en de correctie van de opschalingskorting vanaf 2026 zijn verantwoordelijk voor de grootste (structurele) mutatie. (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
2027
Meevallers: Algemene uitkering - volumestijging 2026
1.269,0
Renteopbrengst
396,0
396,0
396,0
396,0
396,0
Vervallen risicoverevening sociaal domein
330,0
330,0
330,0
330,0
330,0
Bijstelling verdeelmaatstaven
55,1
65,9
274,1
402,9
376,9
-896,0
-896,0
-896,0
-896,0
-896,0
-854,0
-854,0
-292,0
-182,2
Tegenvallers: Ontwikkeling zorgkosten Algemene uitkering - opschalingskorting Algemene uitkering - correctie september circulaire
55,2
Mutaties a.g.v. WOZ-waarden
-317,8
Ophogen flexibele schil
-260,0
Stelposten; Centraal Knelpuntenbudget
-150,0
-64,4
-158,3
Benoeming vierde wethouder
-90,0
-120,0
-120,0
-40,0
0,0
Overige
-361,1
-266,6
-252,5
-273,4
-224,4
Totaal
-1.238,6
-555,1
-426,7
42,5
-1.053,7
Voorjaarsnota 2023 Pagina 6
B. Belangrijkste mutaties uitvoering begroting 2023-2027 Domein Bestuur
1. Vierde wethouder resterende raadsperiode 2023-2026 Gezien de kortere resterende periode in het coalitieprogramma, wordt voor de resterende raadsperiode (2023-2026) het college aangevuld met een vierde fulltime wethouder. De jaarlijkse salariskosten, inclusief pensioenvoorziening zijn circa € 120.000. In deze voorjaarsnota wordt voor 2023 een bedrag van € 90.000, € 120.000 in 2024 en 2025 en € 40.000 in 2026 bijgeraamd (raadsbesluit 93418). 2. Ontslaguitkering Appa voormalig wethouder Na het wethouderschap ontvangt een wethouder een Appa-ontslaguitkering, tenzij hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. De hoogte van de ontslaguitkering bedraagt het eerste jaar 80% en de rest van de uitkeringsduur 70%. De duur van de Appa-loopbaan, is maximaal 3 jaar en 2 maanden. Recentelijk is een zittende wethouder vertrokken. Het recht op een Appa-ontslaguitkering is hier van toepassing. De kosten over de hele periode zijn maximaal € 236.000. Daarnaast wordt externe begeleiding van het Appa-traject aangeboden, incidentele kosten € 20.000. 3. Aanpassing receptie en balie burgerzaken Naar aanleiding van diverse incidenten in de ontvangsthal van het Huis van Leusden is onderzocht met welke bouwkundige maatregelen de veiligheid van baliemedewerkers- en bezoekers van het Huis van Leusden verder kan worden verbeterd.
Dit betreft een onvoorziene omstandigheid, waardoor deze investering niet in de begroting is opgenomen. Voorafgaand aan het aangaan van de verplichtingen doen wij u dit voorstel om, op basis van de hardheidsclausule in de nota waarderen en afschrijven gemeente Leusden 2022, een investeringskrediet van € 35.000 beschikbaar te stellen voor enkele bouwkundige aanpassingen rond de receptie en de balie burgerzaken om de veiligheid van de gemeentelijke medewerkers te verbeteren (collegebesluit 94925). Het structurele effect van deze investering is € 2.300 aan afschrijvingslasten per jaar. Voor de overige mutaties verwijzen wij u naar de tabel “Mutaties uitvoering begroting 2023-2027”.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 7
Domein Leefomgeving
1. Energietransitie / Duurzaamheid Gemeenten hebben in 2021 extra klimaatmiddelen ontvangen. Deze middelen zijn gereserveerd en worden ingezet voor o.a. duurzame mobiliteit, communicatie en bedrijven. Een bedrag van € 70.000 wordt hiervoor aan de reserve onttrokken. 2. RUD Er doen zich een aantal ontwikkelingen voor die via de Voorjaarsnota verwerkt worden in de begroting. - RUD jaarprogramma 2023 en 2e begrotingswijziging 2023 (collegebesluit 83796) Door het uitstel van de Omgevingswet naar 1 januari 2024 wordt ook de overdracht van de bodemtaken uitgesteld. Het budget wordt daarom voor 2023 met € 60.000 naar beneden bijgesteld naar € 422.000. De stijging van de bijdrage als gevolg van de overdracht van de bodemtaken is tot nu toe budgettair neutraal (op een stelpost) in de begroting opgenomen. Door het uitstel van de overdracht van taken wordt ook de (geschatte) inkomstenstijging op de stelpost van € 50.000 afgeraamd. - Begroting 2024 / Kadernota 2024 Bij de Kadernota 2024 van de RUD Utrecht (raadsbesluit 66614) zijn de kosten vanaf 2024 naar boven bijgesteld naar € 518.000. De ontwerp begroting 2024 laat een bijdrage van € 511.000 zien voor 2024. De bijdrage stijgt hierdoor t.o.v. 2023 met € 29.000 (€ 482.000 – € 511.000) die voor € 25.000 kan worden gedekt uit de stelpost loon- en prijsstijgingen.
De resterende stijging van € 4.000 wordt niet veroorzaakt door loon- of prijsstijgingen en komt t.l.v. het begrotingsresultaat. - Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (OW) verschuift het bevoegd gezag voor de bodemtaken van de provincie naar de gemeenten. Eind 2022 is afgesproken dat de landelijke bijdrage voor basistaken bodem (aan de Provincie Utrecht) van € 770.632 wordt doorgezet naar de omgevingsdiensten. Voor Leusden komt de berekening uit op 4% = € 30.825. Landelijk zijn de afspraken definitief, maar moeten nog bevestigd worden door de provincie en de algemeen besturen van de omgevingsdiensten. Er was hiervoor € 50.000 op een stelpost geraamd. Het nadeel bedraagt hierdoor structureel € 19.175. 3. Aanpassing Fort33 in verband met brandveiligheid Uit een in 2022 door de Veiligheidsregio Utrecht (VRU) uitgevoerde inspectie is gebleken dat de plafonds van Fort033 niet langer voldoen aan de regelgeving op het gebied van brandveiligheid. Er zijn aanpassingen aan de plafonds noodzakelijk die niet in het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) zijn opgenomen. De benodigde aanpassing aan het pand kwalificeert als een investering omdat deze voortkomt uit een wettelijk voorschrift.
Voorafgaand aan het aangaan van de verplichtingen doen wij u het voorstel om, op basis van de hardheidsclausule in de nota waarderen en afschrijven gemeente Leusden 2022, hiervoor een investeringskrediet van € 45.000 beschikbaar te stellen. Dit leidt tot een structurele afschrijvingslast van € 3.000.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 8
4. Inkoop energie voor het jaar 2023 Samen met zeventien Utrechtse gemeenten koopt de gemeente Leusden gezamenlijk duurzame energie in. Het voorgaande leveringscontract liep per 31 december 2022 af. Met de nieuwe aanbesteding is de levering van aardgas en elektriciteit gewaarborgd tot en met het jaar 2026 (inclusief verlengingsopties). De nieuwe leveringstarieven aardgas en elektriciteit zijn in december 2022 vastgelegd en gaan per 1 januari 2023 in. Globaal kan gesteld worden dat de kosten van gas en elektra met een factor 2,5 stijgen. Deze stijging wordt veroorzaakt door de extreem volatiele energiemarkt per eind 2022. Gegeven die marktontwikkeling is er voor gekozen om de afnameprijzen slechts voor één jaar, het leveringsjaar 2023 vast te leggen. In de loop van het jaar 2023 wordt een strategie gekozen waarmee de tarieven voor de resterende contractperiode bij de energieleverancier worden ‘’vastgeklikt’’. In de begroting dient per saldo nog een bedrag van € 76.200 te worden vrijgemaakt.
Dit bedrag komt als volgt tot stand: € 1.030.000 voorziene uitgaven aan gas en elektra in het jaar 2023 € 408.000 budget gas en elektra in begroting 2022 € 622.000 hogere kosten inkoop gas en elektra In de gemeentebegroting kan de kostenstijging als volgt worden gedekt/toegerekend: € 365.000 kostenstijging energie reeds meegenomen bij de begrotingsopstelling ‘23 € 40.000 kostenstijging verwerkt onder O4 ‘’bijstelling budgetten Huis van Leusden’’ € 95.000 doorberekenen kostenstijging aan huurders gemeentelijke panden € 46.000 toerekening kostenstijging aan voorziening riolering (GRP) Na inzet van de bovengenoemde dekkingsmogelijkheden resteert er een financiële aanpassing van € 76.000 per jaar. Dit resultaat wordt structureel in de begroting verwerkt en gedekt vanuit de in de begroting opgenomen stelpost voor loon- en prijsstijgingen. Naast de leveringskosten nemen ook de kosten van netbeheer en energiebelasting toe. Deze kostentoename wordt nog inzichtelijk gemaakt en meegenomen bij de begrotingsopstelling 2024. 5. Bijstelling budget omgevingsonderhoud met ingang van 2023 Door de prijsstijgingen als gevolg van de oorlog in Oekraïne zijn de kosten voor het uitvoeren van het woonomgevingsbestek significant toegenomen. De opdrachtnemer wordt in dit kader tegemoet gekomen met een aanvullende bijdrage van maximaal € 366.000 per jaar.
De hogere opdrachtsom wordt gedekt vanuit het in de begroting aanwezige budget voor het woonomgevingsonderhoud. Daarnaast wordt de opdrachtsom contractueel verhoogd op basis van de CROW index, zijnde € 88.000. Dit laatste wordt vanuit de gemeentelijke begroting gedekt vanuit de stelpost loon- en prijsstijgingen. In totaal komt de tegemoetkoming aan de opdrachtnemer neer op een bedrag van € 454.000 per jaar.
Voor de overige mutaties verwijzen wij u naar de tabel “Mutaties uitvoering begroting 2023-2027”.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 9
Domein Samenleving
1. Ontwikkeling zorgkosten Sociaal Domein Op basis van de rekeningcijfers 2022 zien we dat de zorgkosten binnen het Sociaal Domein sterk blijven stijgen: De kosten voor zorg in natura stegen in 2022 met 7,2% ten opzichte van 2021 (vorig jaar 10,3%). Daarbinnen valt op dat vooral de kosten voor de ambulante Jeugdzorg sterk blijven toenemen. (bedragen x € 1.000)
Ontwikkeling zorgkosten SD (ZIN)
Rek. 2020 Rek. 2021
20192020 %
Rek. 2022
saldo
20202021 %
Jeugdzorg
6.180
7.363
-19,1%
8.151
-788,0
-10,7%
WMO nieuw
1.851
1.786
3,5%
1.777
9,0
0,5%
WMO oud, ond. Huishoudelijke Hulp (HH)
1.824
1.935
-6,1%
1.846
89,0
4,6%
WMO oud, ond. Wonen, Rollen, Vervoer (WRV) Totaal
566
413
27,0%
553
-140,0
-33,9%
10.421
11.497
-10,3%
12.327
-830,0
-7,2%
In onze meerjarenbegroting is, op basis van de eerder vastgestelde kadernota, uitgegaan van een scenario waarbij de zorgkosten stijgen met circa 5% en op termijn verder afvlakken. Inmiddels is gebleken dat dat niet realistisch is. Via de voor- en najaarsnota zijn de budgetten in 2022 incidenteel verhoogd en in de meerjarenbegroting 2023-2026 is rekening gehouden met een stijging van 6%. Op basis van de voorlopige rekeningcijfers 2022 en een te verwachte kostenstijging van 8% in 2023 bedraagt het te verwachten tekort voor 2023 € 783.000. Dit is inclusief een meevaller van € 330.000 door het vervallen van risicoverevening. Het betreffende risico, voor zeer kostbare specialistisch zorg voor enkele cliënten, wordt nu opgevangen binnen onze risicoreserve. Er is nog geen rekening gehouden met het vanaf 2024 te verwachten aanbestedingseffect inkoop Jeugd. Na aanwending van de stelpost in de begroting resteert er nog een structureel tekort van € 566.000.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 10
(bedragen x € 1.000)
Ontwikkeling zorgkosten Sociaal Domein
raming primitief
raming actueel
Bijstelling ramingen
bijstelling VJN 2023 -
WMO, Wonen, Rolstoel en Vervoer
524,0
597,0
-73,0
WMO, begeleiding en dagbesteding
1.972,0
1.919,0
53,0
Jeugdzorg (pxq en BSA's)
7.815,0
8.518,0
-703,0
553,0
613,0
-60,0
Persoonsgebonden budgetten dek k ing structureel: Stelpost zorgkostenstijging, jaarschijf 2023 Resterend tekort
217,0 10.864,0
11.647,0
-566,0
Voor de overige mutaties verwijzen wij u naar de tabel “Mutaties uitvoering begroting 2023-2027”.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 11
Domein Ruimte
1. (Implementatie) Omgevingswet Voor de transitie van twee Omgevingsvisies naar één Omgevingsvisie en de voorbereidingen om te komen tot één Omgevingsplan voor de gehele gemeente Leusden is een budget benodigd van € 146.400. Het budget wordt onttrokken aan de reserve met aangewezen bestemming, waarin de middelen voor de implementatie van de Omgevingswet zijn gereserveerd.
Voor de overige mutaties verwijzen wij u naar de tabel “Mutaties uitvoering begroting 2023-2027”.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 12
Overhead
1. CAO ontwikkelingen De nieuwe Cao Gemeenten loopt van 2 januari 2023 tot en met 1 januari 2024. Het akkoord bevat onder meer een salarisontwikkeling van € 240 (per maand op fulltime basis) + 2% per jaar en een vergoeding voor hybride werken van € 3 per thuiswerkdag. De structurele financiële gevolgen zijn:
2023 2024 2025 2026 2027 € 818.000 € 807.000 € 798.000 € 796.000 € 796.000 De mutaties zijn over de taakvelden binnen de diverse domeinen onderverdeeld. Dekking vindt plaats vanuit de stelpost loon- en prijsstijging. 2. Flexibele schil Als gevolg van de aantrekkende arbeidsmarkt zijn er meer vacatures ontstaan in de organisatie dan vorig jaar. Door de inzet van een recruiter zijn er ook veel vacatures weer goed en snel ingevuld. Deze nieuwe medewerkers starten echter pas in het tweede kwartaal en moeten nog worden ingewerkt. Om de dienstverlening te kunnen continueren hebben we daardoor fors meer inhuur dan gebruikelijk. Daarom is het nodig de flexibele schil in 2023 te verhogen met € 260.000. 3. Automatiseringsbudgetten Op het gebied van automatisering doen zich verschillende ontwikkelingen voor. Per saldo leidt dit tot een incidenteel nadeel van € 71.000 en structureel € 15.000 en wordt als volgt gespecificeerd: - Vervanging van de huidige vier firewalls waarvan het onderhoudscontract en de licenties binnenkort verlopen. Deze vervanging is per abuis niet verwerkt in het Meerjarig Investeringsplan (MIP), waardoor deze investering nog niet in de begroting is opgenomen.
Voorafgaand aan het aangaan van de verplichtingen doen wij u dit voorstel; om op basis van de hardheidsclausule in de nota waarderen en afschrijven gemeente Leusden 2022, een investeringskrediet van € 25.000 beschikbaar te stellen en op te nemen in het MIP. Voorheen werd deze uitgave bekostigd uit het jaarlijks hardware exploitatiebudget. De jaarlijkse afschrijvingslasten ad. € 5.000 worden gedekt vanuit de jaarlijks lagere hardware kosten (collegebesluit 95051). Aanschaf cloud licentie voortvloeiend vanuit de implementatie van de omgevingswet, noodzakelijk voor de verwerking van processen onder het systeem van de omgevingsvergunningen. De structurele kosten bedragen € 10.500. Archivering leerlingenvervoer digitaliseren via een koppeling met het zaaksysteem. Aanschafkosten koppeling incidenteel € 31.000, jaarlijkse onderhoudskosten € 4.500. Hogere softwarekosten Geo-informatie ad. € 4.200 door 9,5% inflatie, dekking vindt plaats vanuit de stelpost loon- en prijsstijging.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 13
-
De support en levering van een aantal applicaties waaronder financiën, burgerzaken, Basisregistratie Adressen en gebouwen (BAG), datadistributie wordt stopgezet door onze leverancier en omgezet naar een cloudoplossing wat tot een forse kostenstijging leidt. De migratiekosten zijn € 40.000 incidenteel. De structurele prijsstijging bedraagt € 80.000 en wordt gedekt uit de stelpost loon- en prijsstijging.
Voor de overige mutaties verwijzen wij u naar de tabel “Mutaties uitvoering begroting 2023-2027”.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 14
Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
1. Algemene uitkering In deze Voorjaarsnota zijn de budgettaire gevolgen van de septembercirculaire en de decembercirculaire 2022 voor de jaarschijven 2023 en verder verwerkt. Daarbij valt met name het incidentele positieve resultaat op in de jaarschijf 2026. Dit is het gevolg van het kabinetsbesluit om via de septembercirculaire een incidenteel bedrag van 1 miljard landelijk beschikbaar te stellen voor (tijdelijke en gedeeltelijke) overbrugging van het financieel ravijn dat vanaf 2026 bij gemeenten ontstaat. Voor de gemeente Leusden betreft dit eenmalig voor 2026 € 1.270.000. Op dit moment bestaat op veel vlakken nog altijd veel onzekerheid over op welke wijze en in welke omvang de financiering van het rijk zal worden voorgezet vanaf 2026. Daarbij kan onder andere worden genoemd de financiële uitvoering van de hervormingsagenda Jeugd, de effecten van de herijking van het gemeentefonds die nu zijn afgetopt tot € 37,50 per inwoner maximaal tot en met 2025, de effecten van de te doorlopen onderzoek agenda voor de gehanteerde uitgangspunten van het per 2023 ingevoerde verdeelstelsel, de ontwikkeling van het reëel accres vanaf 2026 en de vanaf 2026/2027 in te voeren nieuwe financierings- en normeringsmethodiek voor het Gemeentefonds.
Wellicht dat bij de komende meicirculaire vanuit het Rijk meer duidelijkheid zal worden gegeven zodat gemeenten in overleg met hun toezichthouders beter richting kunnen geven en kaders kunnen stellen over het te voeren begrotingsbeleid voor de jaren 2026 en verder. Naast het verwerken van de circulaires hebben wij de maatstaven opnieuw geactualiseerd op basis van de meest recente gegevens (meerjarige prognose inwoners en woningen, mutaties in WOZ waarden en actuele data vanuit de verzamelstaten van het Gemeentefonds). Met name de bijgestelde groei van het aantal inwoners ten opzichte van de voorgaande meerjarige verwachting heeft geleid tot een budgettair positief resultaat op dit onderdeel van zo’n € 0,4 miljoen vanaf 2026. Opschalingskorting De opschalingskorting is tijdelijk bevroren door het Rijk. In onze begroting gingen we er tot nu toe vanuit dat deze korting volledig zou worden geschrapt. Op basis van de meest recente info die we hebben ontvangen blijkt dat de korting vanaf 2026 onverkort zal worden doorgevoerd. Mede op verzoek van onze toezichthouder wordt deze stelpost in onze begroting alsnog afgeraamd vanaf 2026, waardoor het begrotingstekort vanaf 2026 structureel € 854.000 toeneemt. Bovenstaande heeft geleid tot de volgende budgettaire mutaties in deze voorjaarsnota: (bedragen x € 1.000)
Mutaties Algemene Uitkering Verwerken September- en Decembercirculaire 2022
2023
2024
2025
2026
2027
Schrappen stelpost opschalingskorting
92,2 55,1 0,0
-64,4 65,9 0,0
-158,3 274,1 0,0
977,0 402,9 -854,0
-182,2 376,9 -854,0
Totaal mutaties
147,3
1,5
115,8
525,9
-659,3
bijstelling verdeelmaatstaven
Voorjaarsnota 2023 Pagina 15
2. Stelposten en taakmutaties
-
Stelpost Centraal knelpuntenbudget (CKB) Het budget voor ziekteverzuim (CKB € 242.000) is in 2023 niet toereikend. Dit wordt veroorzaakt door het langdurig ziekteverzuim van een aantal medewerkers. De externe vervanging is duurder, en niet intern op te vangen. Voor het kortdurend verzuim worden werkzaamheden tijdelijk uitgesteld of intern opgevangen waardoor kosten voor externe vervanging niet of beperkt nodig zijn. De verwachting is dat de kosten in 2023 met circa € 150.000 zullen toenemen.
Voor de overige mutaties verwijzen wij u naar de tabel “Mutaties uitvoering begroting 2023-2027”.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 16
C. Investeringskredieten U/I Startbudget
(rest) budget 2023
7011004 Renovatie install brandweerkaz. Lsd.centrum -U2021 660.000 7011005 Ren. bouwkundig brandweerkaz. Lsd. centrumU- 20211.240.000 7002003 Aanpassing balies receptie en burgerzaken U 0 7004002 Basisregistraties zaaksysteem 2019 U 97.200 7004025 Netwerkcomponenten 2023 U 60.000 7004036 Server en storage omgeving 2023 U 253.200 7004060 Firewalls 2023 U 0 7021042 Renovatie Ursulineweg - 2019 U 591.796 7021042 Renovatie Ursulineweg - 2019 I -102.000 7021045 Voorber./planvorming Burg. de Beaufortweg - 2019 U 55.000 7021059 IKC Groenhouten infrastructurele maatregelen U 2020 630.000 7021068 Herinr. kruispunt Torenakkerweg Asschatterweg U 2021 410.000 7021072 Princenhof-deelgebied Kastanjelaan 7-2022 U 75.000 7021073 Princenhof-park Princenhof-2022 U 283.000 7021081 Herinr. rijloper en parkeerpl. de Meent - 2022 U 226.000 7042006 Voorbereidingskosten ruimtelijke projecten 2018 U 237.202 7042015 Uitv. Kred. IKC Groenhouten onderwijskundig 2021 U 3.523.949 7057012 Vervanging speelvoorzieningen - 2023 U 267.400 7057015 Vervanging beplanting algemeen - 2023 U 116.900 7061001 Aanpassingen Fort 33 ihkv brandveiligheid U 0 7073035 Vervanging ondergrondse containers 10 jaar - 2023 U 32.300 7073046 Renault Kangoo E-Tech Extra 22 kW - 2023 U 35.000 7090014 Rx.Mission - 2020 U 42.300 7729113 Vervanging en renovatie riolering (GRP) U 600.000
451.699 970.388 0 35.944 60.000 253.200 0 513.830 -102.000 26.294 513.830 17.995 75.000 256.687 188.590 199.415 1.108 267.400 116.900 0 32.300 35.000 4.274 600.000
Krediet
Omschrijving krediet
Mutatie krediet VJN 2023
35.000
25.000
45.000
Uitgaven 2023 0 -3.422 0 0 0 -201.604 0 0 0 -228 -4.756 -8.049 0 0 -505 -25.801 -2.623 -43.181 -25.345 0 -5.955 -35.146 0 -173.079
Restant 2023
Toelichting afwijkingen en bijzonderheden
451.699 966.966 35.000 Dit betreft maatregelen ter verbetering van veiligheid medewekers en bezoekers 35.944 60.000 51.596 25.000 Dit betreft een budgetneutrale correctie uitgave vervanging van exploitatie naar het MIP 513.830 -102.000 Dit betreft geen overschrijding maar betreft een nog te realiseren bate uit kavelverkoop 26.066 509.074 9.946 75.000 256.687 188.085 173.614 -1.515 224.219 91.555 45.000 Dit betreft een aanpassing plafonds na inspectie brandveiligheid 26.345 -146 4.274 426.921
Voorjaarsnota 2023 Pagina 17
D. Voorstel en dekking Wij stellen de raad voor: 1) De Voorjaarsnota 2023 vast te stellen; 2) Het voorlopig negatieve begrotingsresultaat van de Voorjaarsnota 2023 van € 1.238.600 te onttrekken aan de algemene reserve, basisdeel; 3) Het voorlopig negatieve begrotingssaldo van 2026 en verder te betrekken bij het opstellen van de begroting 2024-2027; 4) De volgende begrotingswijzigingen vast te stellen: - Begrotingswijziging nr. 1014; - Alsmede begrotingswijzigingen: 1007, 1009, 1010, 1011, 1012, 1013, 1015 en 1016. 5) De volgende (aanvullende) investeringskredieten beschikbaar te stellen: - Aanpassing receptie en balie burgerzaken van € 35.000; - Aanpassingen Fort33 in het kader van brandveiligheid van € 45.000; - Firewalls van € 25.000.
Voorjaarsnota 2023 Pagina 18
E. Mutaties uitvoering begroting 2023-2027 (bedragen x € 1.000) Domein Bestuur 1 2 3 4 5
Benoeming vierde wethouder, zie toelichting onder B. Ontslaguitkering Appa voormalig wethouder, zie toelichting onder B. Aanpassing receptie en balie burgerzaken, zie toelichting onder B. Hogere accountantskosten inzake nieuwe SiSa-verantwoordingen. Veiligheidsregio Utrecht (VRU). De deelnemersbijdrage stijgt in 2023 met € 176.000 en vanaf 2024 met € 229.000. De stijging kan worden gedekt uit de (te verwachte) hogere Brede Doeluitkering en de stelpost loon- en prijsstijgingen.
technische bij- en aframingen Mutatie programma voor bestemming Toevoeging aan reserves: Onttrekking aan reserves: Resultaat Voorjaarsnota
krediet 0,0 0,0 -35,0 0,0
2023 -90,0 -72,0 0,0 -8,8
2024 -120,0 -78,0 0,0 -8,8
2025 -120,0 -75,0 0,0 -8,8
2026 -40,0 -31,0 0,0 -8,8
2027
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0 -170,8 0,0 0,0 -170,8
0,0 -206,8 0,0 0,0 -206,8
0,0 -203,8 0,0 0,0 -203,8
0,0 -79,8 0,0 0,0 -79,8
0,0 -8,8 0,0 0,0 -8,8
0,0 0,0 0,0 -8,8
Voorjaarsnota 2023 Pagina 19
(bedragen x € 1.000) Domein Leefomgeving 1 Energietransitie / duurzaamheid, zie toelichting onder B. 2 RUD, zie toelichting onder B. 3 Aanpassing Fort33 in verband met brandveiligheid, zie toelichting onder B. 4 Inkoop energie voor het jaar 2023, zie toelichting onder B. 5 Bijstelling budget omgevingsonderhoud met ingang van 2023, zie toelichting 6 7
8
krediet 0,0 0,0 -45,0 0,0
2023 -20,0 10,0 0,0 0,0
onder B.
0,0
Fila Tekna; sinds het pand niet langer verhuurd is zijn de instandhoudingslasten voor de gemeente. Er worden middelen gevraagd voor software ten behoeve van het databeheer van gemeentelijk vastgoed (maatschappelijk en onderwijs) (collegebesluit 92969). Verhogen budget dagelijks onderhoud voor sportcentrum Burgemeester Buining Sportpark.
2024
2025
2026
2027
0,0 -23,2 -3,0 0,0
0,0 -23,2 -3,0 0,0
0,0 -23,2 -3,0 0,0
0,0 -23,2 -3,0 0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
-54,5
-37,6
-29,5
-65,5
-29,5
0,0
-22,3
-11,6
-11,6
-11,6
-11,6
0,0
-13,6
-13,6
-13,6
-13,6
-13,6
9
Bijstelling areaalbudgetten onderhoud n.a.v. jaarlijkse actualisatie van de woningbouwprognose.
0,0
0,0
35,0
38,0
13,0
-5,0
10
Eénmalige, extra dotatie in voorziening onderhoud gebouwen t.b.v. benodigd onderhoud aan beveiligingssyteem kantoor milieustraat 't Spieghel.
0,0
-40,1
0,0
0,0
0,0
0,0
11
Incidentele kosten inhuur in 2023 ad. € 10.000 t.b.v. energielasten vastgoed, dekking vindt plaats vanuit de stelpost loon- en prijsstijgingen. Financieel administratieve overheveling ad. € 470.500 vanuit reserve dekking kapitaallasten naar de reserve vervangingsinvesteringen. De mutatie geeft geen resultaat voor de begroting.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0 -140,5 470,5 -450,5 -120,5
0,0 -54,0 0,0 0,0 -54,0
0,0 -42,9 0,0 0,0 -42,9
0,0 -103,9 0,0 0,0 -103,9
0,0 -85,9 0,0 0,0 -85,9
12
technische bij- en aframingen Mutatie programma voor bestemming Toevoeging aan reserves: Onttrekking aan reserves: Resultaat Voorjaarsnota
Voorjaarsnota 2023 Pagina 20
(bedragen x € 1.000) Domein Samenleving 1 Ontwikkeling zorgkosten, zie toelichting onder B. 2 Ook in 2023 blijven Oekraïense vluchtelingen gehuisvest in de bekende opvanglocaties in zowel de gemeentelijke als de particuliere opvang. In de begroting 2023 waren hiervoor nog geen lasten dan wel baten opgenomen. De lasten worden volledig gedekt door de te ontvangen rijksbijdrage. 3
Subsidie Lariks. Het verloop van de Businesscase "minder beschikken meer begeleiden", waarbij gefaseerd duurdere geïndiceerde zorg wordt vervangen door inzet vanuit het eigen Sociaal Team, verloopt sneller dan verwacht. Daardoor is een incidenteel budget van € 80.000 nodig. Deze kosten kunnen worden gedekt door een bijstelling van het reguliere zorgbudget Jeugd en WMO. Daarnaast wordt voor 2023 extra ingezet op de SOJ-er JGGZ die is ondergebracht bij Lariks. Daarmee kan meer laagdrempelige ondersteuning worden geboden ter voorkoming van verdere medicalisering van zorg. De aanvullende kosten bedragen € 33.000 en kunnen worden gedekt uit de rijksmiddelen voor versterking van de wijkteams (collegebesluit 85781, 21 maart 2023). Tot slot is besloten een bedrag van € 29.000 beschikbaar te stellen ter dekking van de hogere huisvestings- en vergoeding ICT werkplekken van Lariks (collegebesluit 34670, 14 juni 2022).
4
Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Vanaf 2024 treedt de nieuwe Wet Informatievoorziening Digitale Overheid in werking. Voor de uitvoering daarvan ontvangt Leusden vanaf 2023 via een specifieke uitkering € 28.600. De bibliotheek is de partner en uitvoerder van het IDO
5
Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Leusden heeft een aanvraag ingediend voor de Brede Specifieke uitkering op het gebied van gezondheid/ gezonde leefstijl/ sport/ versterken van de basis. Het gaat daarbij om een budget van € 377.700 voor 2023 aflopend tot € 246.300 structureel vanaf 2027. Middels deze voorjaarsnota worden de budgetten op de verschillende taakvelden in de begroting verwerkt. De uitgaven moeten bij de jaarrekening worden verantwoord op basis van Sisa, waarbij eventueel niet bestede middelen moeten worden terugbetaald. Vanwege de al aangegane financiële verplichtingen met de aanbieders die buurtsportcoach activiteiten voor ons uitvoeren ontstaat er per saldo voor Leusden een budgettair nadeel van € 30.500 als gevolg van het wegvallen van de hogere Decentralisatie Uitkering combinatie functionaris Sport uit het Gemeentefonds die voor een lager bedrag is opgegaan in deze Specifieke Uitkering.
krediet 0,0
2023 -566,0
2024 -566,0
2025 -566,0
2026 -566,0
2027 -566,0
0,0 0,0
0,0 -29,0
0,0 -29,0
0,0 -29,0
0,0 -29,0
0,0 -29,0
0,0 0,0
0,0 -30,5
0,0 -30,5
0,0 -30,5
0,0 -34,4
0,0 -34,4
Voorjaarsnota 2023 Pagina 21
6
Onderwijshuisvesting Oekraïense leerlingen. Leusden heeft voor 2023 een aanvraag ingediend voor de SPUK onderwijshuisvesting Oekraïense leerlingen. Er is door het ministerie een incidenteel budget van € 180.000 toegekend voor het huisvesten van 2 groepen. De uitgaven moeten bij de jaarrekening worden verantwoord op basis van Sisa, waarbij eventueel niet bestede middelen moeten worden terugbetaald.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
7
Onderzoeken onderwijslocaties Leusden en Achterveld. Op basis van het stijgende aantal leerlingen is aanvullende huisvesting noodzakelijk geworden. Daarbij wordt gedacht aan locaties de Smederij en Fila Tekna. Voor nader onderzoek en het opstellen van een BC is een eenmalig budget van € 75.000 nodig. Daarnaast wordt in samenwerking met Voila en andere maatschappelijke partners een voorbereidingstraject opgestart voor IKC Achterveld. Daarbij gaat het om de locatiekeuze en de vorm van de in het IKC onder te brengen functies. Voor dit onderzoek wordt een incidenteel budget van € 12.100 gevraagd (collegebesluiten 88751 en 91164, 11 april 2023).
0,0
-87,1
0,0
0,0
0,0
0,0
8
Intensivering anti- discriminatiebeleid. Het Rijk heeft via het gemeentefonds aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor intensivering van het antidiscriminatiebeleid. Deze middelen worden via deze voorjaarsnota functioneel geraamd
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
9
Vanaf mei 2022 geeft Stichting Voila ook onderwijs aan Oekraïense vluchtelingen en gehuisveste statushouders. In verband hiermee gaat het aantal taalgroepen omhoog van twee naar vijf.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
10
Gymnastiekvereniging Impala heeft een continuïteitsbijdrage ontvangen welke wordt gedekt uit de Reserve Coronamiddelen (collegebesluit 72646).
0,0
-8,9
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0 -721,5 0,0 96,0 -625,5
0,0 -625,5 0,0 0,0 -625,5
0,0 -625,5 0,0 0,0 -625,5
0,0 -629,4 0,0 0,0 -629,4
0,0 -629,4 0,0 0,0 -629,4
technische bij- en aframingen Mutatie programma voor bestemming Toevoeging aan reserves: Onttrekking aan reserves: Resultaat Voorjaarsnota
Voorjaarsnota 2023 Pagina 22
(bedragen x € 1.000) Domein Ruimte 1 Implementatie omgevingswet, zie toelichting onder B. 2 Voor uitvoering van anterieure overeenkomsten is een (ambtelijk)budget van € 82.000 in 2023 benodigd en wordt onttrokken aan de reserve met aangewezen bestemming als dekking voor deze kosten. Deze middelen zijn de afgelopen jaren voor dit doel ontvangen en gereserveerd. 3
Actualisatie Geo budgetten, toename kosten beeldmateriaal, Geoweb ESRI strippenkaart en Geoborg.
4
Opstellen jaarverslag en uitvoeringsprogramma VTH.
technische bij- en aframingen Mutatie programma voor bestemming Toevoeging aan reserves: Onttrekking aan reserves: Resultaat Voorjaarsnota
krediet 0,0
2023 -146,4
0,0 0,0 0,0 0,0
2024
2025
2026
2027
0,0
0,0
0,0
0,0
-82,0
0,0
0,0
0,0
0,0
-23,0 -11,0 0,0
-23,0 -11,0 0,0
-23,0 -11,0 0,0
-23,0 -11,0 0,0
-23,0 -11,0 0,0
0,0 -262,4 0,0 228,4 -34,0
0,0 -34,0 0,0 0,0 -34,0
0,0 -34,0 0,0 0,0 -34,0
0,0 -34,0 0,0 0,0 -34,0
0,0 -34,0 0,0 0,0 -34,0
Voorjaarsnota 2023 Pagina 23
(bedragen x € 1.000) Overhead 1 CAO ontwikkelingen 2023, zie toelichting onder B. 2 Flexibele schil 2023 ophogen, zie toelichting onder B. 3 Automatiseringsbudgetten, zie toelichting onder B. 4 Actualisatie huurinkomsten Huis van Leusden op basis van all inclusive werkplekken (€ 23.000 meer inkomsten in 2023, servicekosten worden niet langer afgerekend). Actualisatie instandhouding Huis van Leusden stijging € 84.000 structureel. Saldo wordt gedekt vanuit stelpost loon- en prijsstijgingen. 5 Per saldo stijgt de premie voor de brandverzekering met € 27.300 waarvan € 10.000 door indexering, dekking vindt plaats vanuit de stelpost loon- en prijsstijgingen. De overige € 17.300 wordt veroorzaakt door uitbreiding van nieuwe panden. 6
Via de Actualisatie Grondbedrijf 2023 is een voordeel van € 41.500 voor (ambtelijke)inzet doordat een hogere toerekening aan grondexploitaties mogelijk is. Dit voordeel wordt ingezet ter dekking van de benodigde capaciteit, per saldo budgetneutraal. technische bij- en aframingen Mutatie programma voor bestemming Toevoeging aan reserves: Onttrekking aan reserves: Resultaat Voorjaarsnota
krediet 0,0 0,0 -25,0
2023
2024
2025
2026
2027
0,0 -260,0 -86,0
0,0 0,0 -15,0
0,0 0,0 -15,0
0,0 0,0 -15,0
0,0 0,0 -15,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
-17,3
-17,3
-17,3
-17,3
-17,3
0,0
0,0 0,0 -363,3 0,0 0,0 -363,3
0,0 0,0 -32,3 0,0 0,0 -32,3
0,0 0,0 -32,3 0,0 0,0 -32,3
0,0 0,0 -32,3 0,0 0,0 -32,3
0,0 0,0 -32,3 0,0 0,0 -32,3
Voorjaarsnota 2023 Pagina 24
(bedragen x € 1.000) Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien 1 Algemene Uitkering, zie toelichting onder B 2 Stelposten, zie toelichting onder B 3 Mutaties WOZ waarden. De WOZ-waarden zijn lager dan de prognose. Dit komt deels doordat er minder nieuwe woningen zijn bijgekomen dan vorig jaar bij het opstellen van de begroting in de woningbouwplanning werd verwacht. Daarnaast is de gemiddelde waardestijging van woningen na afronding van de hertaxatie definitief uitgekomen op 15,8% waar eerder is uitgegaan van 17%. Dit leidt tot een lagere Ozb-opbrengst bij de woningen. Bij de niet-woningen is de Ozb-opbrengst lager door toename van de leegstand. 4
De bijdrage aan GBLT stijgt vanaf 2024 met € 11.000. De stijging kan worden gedekt uit de stelpost loon- en prijsstijgingen.
5
Rentebaten. Door stijging van de rente wordt een rendement van gemiddeld 2,4% verwacht over tegoeden in de schatkist dat nog niet was geraamd.
technische bij- en aframingen Mutatie programma voor bestemming Toevoeging aan reserves: Onttrekking aan reserves: Resultaat Voorjaarsnota
krediet 0,0 0,0 0,0
2023 147,3 -150,0 -317,8
0,0
0,0
2024 1,5 0,0 0,0
2025 115,8 0,0 0,0
2026 525,9 0,0 0,0
2027 -659,3 0,0 0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
396,0
396,0
396,0
396,0
396,0
0,0 75,5 0,0 0,0 75,5
0,0 397,5 0,0 0,0 397,5
0,0 511,8 0,0 0,0 511,8
0,0 921,9 0,0 0,0 921,9
0,0 -263,3 0,0 0,0 -263,3
Voorjaarsnota 2023 Pagina 25
Voorjaarsnota 2023 Pagina 26