2026-04-08 rapportage verkenning door dhr Divendal 9 april 2026 DEF.pdf

Rapportage verkenningsfase collegevorming Leusden Toelichting in openbare bespreking op 9 april 2026.

Vooraf Lokaal Belangrijk heeft mij reeds voor de verkiezingen van 18 maart jongstleden gepolst of ik eventueel ná de verkiezingen verkenner zou willen zijn. Rond 20 maart heeft daar verdere afstemming over plaatsgevonden. In een eerste ronde heb ik op 23, 24 en 25 maart de vertegenwoordigers van alle zes de nieuwe fracties afzonderlijk ontmoet voor een nadere kennismaking en heb met hen gesproken over de definitieve opdracht voor de verkenning. Tevens was onderwerp van gesprek een eerste oriëntatie op hun positie en hoe ze aankijken tegen de vorming van een nieuw college. Donderdag 26 maart is tijdens het duidingsdebat de opdracht namens de gezamenlijke partijen definitief vastgesteld. Op 2 april heb ik afzonderlijk gesproken met vertegenwoordigers van de fracties van Lokaal Belangrijk en Pro Leusden en met de fracties van CDA en VVD gezamenlijk. Op 8 april heb ik in een gezamenlijk overleg gesproken met vertegenwoordigers van Pro Leusden, CDA en VVD. Voorafgaand aan dit gesprek heb ik eerder telefonisch contact gehad de andere fracties. De gesprekken hebben plaatsgevonden met ambtelijke ondersteuning van de griffier, Ina Schutte. Ik dank alle gesprekspartners voor hun open houding. Niet alleen naar mij, maar ook zichtbaar in de wijze hoe respectvol is gesproken over alle mogelijke coalities. In dit verslag wordt achtereenvolgens ingegaan op:    

Wat voor soort akkoord? Wat voor soort coalitie? Wat voor soort college? Welke onderwerpen moeten aan de orde komen / vervolg?

Wat voor soort akkoord? Het merendeel van de fracties heeft voor dit moment een duidelijke voorkeur voor een coalitieakkoord. Hoewel een raadsbreed akkoord door sommigen (in de toekomst) niet wordt uitgesloten ligt dat nu dus niet voor de hand.

Vorming nieuw college – Verslag Verkenningsfase door dhr. Divendal op 9 april 2026

Er is grote behoefte aan een slagvaardig college en een slagvaardige raad. Daarom wordt gepleit voor een akkoord waarbij bij de start meteen al duidelijke afspraken zijn gemaakt over belangrijke, grotere onderwerpen. Om daadkrachtig van start te kunnen gaan én slagvaardig te blijven moet worden voorkomen dat er gedurende de vier jaar allerlei vertraging gaat ontstaan. Dus: geen onhelderheid over de opdracht voor de komende bestuursperiode en ‘geloof erin’ dat deelnemende partijen in staat zijn bij nieuwe zaken overeenstemming te bereiken. Luisteren naar elkaar, flexibel zijn als dat nodig is. Advies: -

Maak tijdens de formatie een coalitieakkoord, met op hoofdlijnen heldere uitspraken. Het hoeft geen uitgewerkt akkoord te zijn, maar wel compleet als het gaat om de belangrijk onderwerpen en de gewenste richting.

-

Tijdens de formatie gaan de beoogde coalitiepartijen aan een akkoord werken. Betrek hier alle fracties uit de raad bij om input te kunnen leveren en te kunnen reflecteren.

Wat voor soort coalitie? Alle zes de fracties pleiten voor een stabiele coalitie. Opvallend is dat de stabiliteit niet per definitie wordt gezocht in een ruime meerderheid, maar vooral in de wijze waarop de coalitie en het college onderling werken (en samenwerken) en hoe de verhouding met de hele raad wordt vormgegeven. Alle fracties zijn bereid deel te nemen aan een coalitie. Ze zien daarbij op voorhand geen inhoudelijke of personele belemmeringen. Over de heikele punten moet het mogelijk zijn pragmatisch overeenstemming te kunnen bereiken. Er is eveneens gesproken over de gewenste coalitie. Er is grote bereidheid bij iedereen om vooruit te kijken; niet te blijven hangen in (negatieve) ervaringen uit het verleden. Toch spelen (negatieve én positieve) ervaringen wél mee in een beoordeling van een gewenste coalitie voor de komende periode. Dat is bij niemand een kwestie van vertrouwen of wantrouwen, maar heeft te maken met een inschatting van de samenwerking. Er zijn getalsmatig heel veel verschillende coalities mogelijk. Op basis van de eerste gesprekken zag ik de volgende mogelijke coalities: -

Lokaal Belangrijk en Pro Leusden

-

Lokaal Belangrijk, CDA en VVD

-

Pro Leusden, CDA en VVD

In deze mogelijkheden zijn vooralsnog CU-SGP en Leusden Vooruit niet opgenomen. Leusden Vooruit komt niet voor in de voorkeuren van de andere partijen. Wel om mee samen te werken, maar niet als coalitiepartner. CU-SGP is met één zetel in de raad vertegenwoordigd. Er lijkt bij de meeste partijen een voorkeur te zijn om een coalitie te vormen met maximaal drie partijen. Voor

Verslag Verkenningsfase door dhr. Divendal op 9 april 2026

een tweede ronde wilde ik verder inzoomen op de mogelijkheden met Lokaal Belangrijk, Pro Leusden, CDA en VVD. Ná de eerste gespreksronde hebben fracties op eigen initiatief onderling diverse gesprekken gevoerd. Ik heb daar geen compleet beeld van, wel werd door hen aan mij in de tweede gesprekken gemeld wat daar is besproken. Dat hielp om het beeld tijdens de tweede gesprekken nog scherper te krijgen. In een derde ronde heb ik op 8 april gezamenlijk gesproken met vertegenwoordigers van Pro Leusden, CDA en VVD om mijn advies in deze richting te kunnen af te ronden. Mijn advies is dan ook dat deze drie partijen in een formatie kijken of er definitieve overeenstemming is te bereiken. Als je meeweegt welke coalitie(s) kunnen rekenen op het meeste draagvlak vanuit de raad, kom ik namelijk tot de volgende beoordeling: -

Pro Leusden, CDA en VVD o o o

-

Lokaal Belangrijk en Pro Leusden o o

-

Is voor deze fracties nadrukkelijk de eerste voorkeur. Het is de verwachting dat deze combinatie het meest slagvaardig zal zijn; Op basis van de inhoudelijke verkenning lijken de mogelijke verschillen overbrugbaar; Deze combinatie heeft ten opzichte van onderstaande mogelijkheden ook de voorkeur bij Leusden Vooruit en CU-SGP.

Deze coalitie doet getalsmatig het meest recht aan de verkiezingsuitslag; Deze partijen lijken wat betreft ideologie en inhoud het verst uit elkaar te liggen.

Lokaal Belangrijk, CDA en VVD o o

Deze coalitie lijkt programmatisch op het oog een logische keuze. Maar heeft gelet op de gesprekken en verwachtingen voor de komende periode geen voorkeur; Er zijn twijfels of de inhoudelijke verschillen in de formatiefase al kunnen leiden tot afspraken.

In aanvulling op de eerdere gesprekken is verder gepraat over het gewenste college en de inhoudelijke onderwerpen. Tevens is afgesproken tijdens de formatie alle andere partijen op inhoud input te vragen. Belangrijk om raadsbreed te weten welke steun er is voor de te vormen coalitie en hoe de samenwerking met de oppositie vorm kan krijgen.

Wat voor soort college? Iedereen is er zich van bewust dat tenminste drie huidige wethouders sowieso niet zullen terugkeren. Als CU-SGP niet vertegenwoordigd is in het nieuwe college zal dat gelden voor alle vier de wethouders.

Verslag Verkenningsfase door dhr. Divendal op 9 april 2026

Een discussiepunt is of het college in Leusden zal moeten bestaan uit drie of vier wethouders. Sommige fracties hebben een duidelijke voorkeur voor drie wethouders. Dit is deels gebaseerd op financiële overwegingen. Niemand sluit vier wethouders uit, als dat vanwege de omvang van de werkzaamheden nodig is. Advies -

Bespreek tijdens de formatie tijdig met elkaar de collegevorming en de kandidaat wethouders. Hierbij moet het ook gaan over elkaars kandidaten. Dit is nodig omdat er in het te vormen team (college) een balans moet zijn wat betreft ervarenheid, kennis over openbaar bestuur, kennis over Leusden en dergelijke.

-

Zorg voor samenhangende verdeling tussen portefeuilles (logische clusters), waarbij er een onderlinge balans is in ‘bestuurlijke zwaarte’ en werkdruk.

-

Bespreek met de algemeen directeur/gemeentesecretaris hoe het aantal wethouders en de portefeuilleverdeling het best werkbaar kan zijn in de ondersteuning vanuit de organisatie richting het college en andersom.

-

Bespreek met de burgemeester de collegevorming op basis van zijn wettelijke taken, portefeuilleverdeling en vanuit zijn rol als voorzitter van het college en de raad.

-

Betrek de raad en geef raad de ruimte om bij te sturen door in het coalitieakkoord aan te geven hoe je gedurende de bestuursperiode gaat samenwerken.

Welke onderwerpen moeten aan de orde komen / vervolg? Hoewel wordt gesteld dat er over veel onderwerpen in de raad overeenstemming zal zijn, wordt gepleit om nadrukkelijk aandacht te besteden aan de volgende onderwerpen. Deze lijst is wellicht niet compleet. -

Gemeentelijke financiën en onroerendzaakbelasting (ravijnjaar, rapport Berenschot, kostenbeheersing Sociaal Domein).

-

Duurzaamheid (vóór de zomer antwoord aan Provincie in het kader van de RES over wind en zon; hierbij betrekken de onderzoeken onder inwoners en die in de regio).

-

Opvang Asielzoekers, Statushouders; Spreidingswet (wettelijke uitvoering in combinatie met menselijkheid).

-

Woningbouwprogramma (zoekgebieden; waar bouwen in de toekomst)

-

Aantal specifieke lokale thema’s, zoals de Korf, Zwembad de Octopus

-

Specifieke aandacht voor Achterveld / buitengebied (inclusief voorzieningen en mobiliteit)

Verslag Verkenningsfase door dhr. Divendal op 9 april 2026

Bij sommige fracties is ook aan de orde gekomen welke aspecten een rol moeten spelen bij het (pragmatisch) omgaan met deze onderwerpen. Deze opmerkingen zijn verwerkt in onderstaand advies. Advies -

Denk bij de beoogde resultaten met betrekking tot de te bespreken onderwerpen ook aan een stappenplan. Met andere woorden: wat is relevant voor de komende bestuursperiode, wat is relevant voor de periode daarna.

-

Breng focus aan in relatie tot beschikbare capaciteit; stel prioriteiten

-

Maak een financieel afwegingskader (balans tussen noodzakelijke en gewenste investeringen, bezuinigingen, lasten voor inwoners, eigen vermogen).

-

Houd rekening met de positie van Leusden in de regio. Leusden wil samenwerken met andere gemeenten en met de Provincie Utrecht, dat vereist dat je rekening houdt met hun belangen, landelijke en provinciale wetten en regelgeving.

Leusden, 9 april 2026

Verslag Verkenningsfase door dhr. Divendal op 9 april 2026