Rapport Voor de gezondheid scherpere vergunningverlening bij uitstoot naar de lucht

Concrete aanbevelingen voor deze casus Bevoegd gezag •

De revisievergunning wordt geactualiseerd (ontwerp beschikking is september 2024 gepubliceerd).

•

Er worden maatwerkvoorschriften toegevoegd over: o Het aantal jaarlijks uit te voeren emissiemetingen. o Het voorkomen van diffuse emissies. o Het voorkomen van emissies door sturing op emissie relevante proces parameters. o Onderzoek naar klachten van omwonenden in relatie tot deze parameters. o Voorschriften om geurhinder te voorkomen.

•

Verbeter de overheidswebsite over ACE door er ook informatie over vergunningen en meetresultaten aan toe te voegen. Geeft opdracht tot een immissiemeting of een gezondheidsmonitoring om cumulatieve effecten in beeld te brengen.

•

Bedrijf • • •

Het VRP kan nog worden verbeterd. Voer wijzigingen aan de installatie door om het ontstaan van ZZS te voorkomen. Brongerichte maatregelen hebben voorkeur boven nageschakelde techniek. Pak de diffuse emissiebronnen aan.

Rijksoverheid •

Vergunningverleners en toezichthouders lopen soms tegen landelijke regels aan die moeilijk uitvoerbaar of controleerbaar zijn. Bijvoorbeeld regels voor het meten van luchtemissies. Het is belangrijk dat er een korte lijn is tussen uitvoerders (vergunningverleners en toezichthouders) en de Rijksoverheid, zodat verbeteringen sneller tot stand komen. De projectgroep zal concrete suggesties voor verbetering delen met het ministerie van IenW.

45

Bijlage 5: casus Smurfit Kappa Parenco B.V. Het bedrijf Smurfit Kappa Parenco B.V. (SKP) is een papierfabrikant gelegen aan de oevers van de Rijn in Renkum. SKP heeft 2 papiermachines: Papiermachine 1 (PM1) maakt grafische papierproducten, en Papiermachine 2 (PM2) maakt verpakkingspapier.

De vergunning De provincie Gelderland is bevoegd gezag voor het afgeven van de omgevingsvergunning en het toezicht bij SKP. De Omgevingsdienst regio Nijmegen (ODRN) stelt voor de provincie de vergunning op. De Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA) voert toezicht en metingen bij SKP uit. Aanvraag om Revisievergunning en het MER SKP wil doorgaan met de productie van zowel grafisch papier als verpakkingspapier, maar overweegt ook volledig overschakelen naar verpakkingspapier. Om deze overgang goed te regelen, is een traject gestart om de bestaande vergunningen onder te brengen in een nieuwe revisievergunning zodat er weer een duidelijke en overzichtelijke vergunningssituatie ontstaat. Eind 2023 diende SKP een aanvraag voor een revisievergunning in. SKP heeft daarnaast een MER ingediend, waarbij in de aanvraag voor de revisievergunning de voorkeursvariant (volledige omschakeling naar verpakkingspapier en een verhoging van de papierproductie met zo’n 50%) is opgenomen. Het MER maakt dus deel uit van deze aanvraag.

De omgeving De ODRA ontvangt veel meldingen van omwonenden over vooral geuroverlast en controleert of SKP zich aan de omgevingsvergunningen houdt. De ODRN dringt aan op vernieuwing van deze vergunningen. Ondanks dat SKP aan de normen voldoet, ervaart de omgeving toch hinder. ODRA en SKP voeren regelmatig metingen van de luchtuitstoot uit.

46

Figuur 4: SKP, met links het dorp Renkum (bron: ILT-aerosensing)

Wat is al gedaan om de gezondheid van omwonenden beter te beschermen? Adviezen van de Commissie m.e.r. Het provinciebestuur heeft de Commissie m.e.r. om advies gevraagd over het MER van SKP. In haar advies van maart 2024 benadrukt de Commissie dat SKP duidelijk moet maken welke impact het bedrijf heeft op het milieu en de leefomgeving. De ODRN heeft dit advies meegenomen in de besluitvorming over de revisievergunning en SKP gevraagd om dit te verwerken in een nieuwe versie van het MER. Gezondheidsbescherming van omwonenden Bij SKP is geuroverlast een groot probleem. Er zijn meerdere onderzoeken en adviezen geweest over mogelijke maatregelen om deze overlast te verminderen. De Provincie Gelderland zet zich sterk in om de overlast voor omwonenden te beperken. Hieronder staan de maatregelen die zijn genomen om de gezondheid van omwonenden beter te beschermen. Wijziging van het Geurbeleid in Gelderland Het geurbeleid van de provincie Gelderland is op 11 april 2023 gewijzigd. Dit kwam door veranderingen in de analyses van geurmonsters. Soms wordt het karakter van de geur als minder hinderlijk beoordeeld, terwijl er toch veel klachten zijn. Daarom spelen nu meer signalen, zoals geurklachten en enquêtes, een rol bij de indeling van geuren in categorieën van hinderlijkheid.

47

Bij de aanvraag van de revisievergunning heeft SKP een geurrapport ingediend. Hierin staat de geur van SKP ingedeeld in de categorie ‘minder hinderlijke’ geuren, gebaseerd op het karakter van de geur. Buro Blauw, dat in opdracht van de gemeente Renkum het rapport heeft beoordeeld, adviseert om het rapport niet te accepteren omdat het een te positief beeld geeft van de geurbelasting en geurhinder in Renkum. Uit metingen van de GGD in 2020 en 2022 blijkt dat de geurhinder hoog blijft en niet is afgenomen. Bovendien toont het rapport een toename van de geuruitstoot met ongeveer 70% bij ombouw van productielijn Papier Machine 1. Buro Blauw adviseert om de geurbelasting te berekenen op basis van feitelijke geuruitstoot, niet op het karakter van de geur. Aanvullingsverzoek op de revisievergunning SKP diende in december 2023 een aanvraag in voor een revisievergunning. In maart 2024 werden aanvullende gegevens ingediend. De ODRN stuurde in hetzelfde jaar verzoeken om aanvullingen van de aanvraag (inclusief MER). Een belangrijk punt was het gebrek aan onderzoek naar alternatieve technieken om de uitstoot te verminderen. De ODRN benadrukte dat de berekeningsmethoden voor de uitstoot van geur en stikstof in het MER onjuist zijn. De ODRN vroeg SKP om meer aanpassingen, waaronder een geuronderzoek, luchtkwaliteitsonderzoek en ZZS-inventarisatie.

Het geuronderzoek toonde aan dat de geuruitstoot binnen de toegestane grenzen valt, maar de ODRN merkte op dat de geurbronnen onterecht als 'minst hinderlijk' waren ingedeeld, wat een te positief beeld schetst. Het luchtkwaliteitsonderzoek concludeerde dat de luchtkwaliteit ruim voldoet aan de normen. De ZZS-inventarisatie wees uit dat (p)ZZS in enkele hulpstoffen voorkomen, maar dat de schadelijke uitstoot naar de lucht verwaarloosbaar is en binnen de wettelijke grenswaarden blijft. Daarnaast meldde de ODRN in een brief van 14 mei 2024 dat PFAS-stoffen kunnen voorkomen in het afvalwater van de papierindustrie. Het is onduidelijk hoeveel PFAS-stoffen worden geloosd, dus SKP moet inzicht geven in de aanwezigheid van PFAS in de grond- en hulpstoffen die ze gebruikt. Gedeeltelijke intrekking vergunning en aanscherping voorschriften Totdat een nieuwe vergunning definitief is, blijven de oude vergunningen gelden. In 2021 zijn enkele vergunningen toch geactualiseerd. In 2022 trok de ODRN de vergunning voor de gasturbine GT11 in omdat deze meer dan 3 jaar niet in gebruik was. Daarnaast zijn de uitstootgrenswaarden voor een wervelbedverbrandingsinstallatie (afvaloven) en de aardgasgestookte hulpketel (achtereenvolgens K62 en K81) aangescherpt, maar deze aanscherping werd door de rechtbank vernietigd.

Ook is de toepassing van door verhitting gedroogde biomassa in de wervelverbrandingsinstallatie ingetrokken. Maatregelen van SKP om geuroverlast te verminderen SKP heeft al verschillende maatregelen genomen om de geur te verminderen, zoals het inzetten van warmteterugwinning in luchtafvoerkanalen. Ook is geprobeerd om geuren te verbergen met behulp van stoffen, maar dit was niet succesvol. GGD onderzoek In 2021 stuurde het RIVM een advies naar de GGD Gelderland Midden, dat werd overgenomen. Uit onderzoek van het RIVM bleek dat omwonenden ernstige geurhinder ervaren. De Expertgroep adviseerde een meldingssysteem in te voeren voor verwachte uitstootoverlast en om de effecten van stankhindermaatregelen op de gezondheid te monitoren. De GGD voerde in 2020 en 2022 gezondheidsmonitoring uit. Uit de resultaten van 2022 bleek dat 20% van de respondenten binnen 1.000 meter van SKP ernstige geurhinder ervaarde. In 2020 was dit 18%. In het gebied tussen 1.000 en 1.500 meter is de geurhinder toegenomen.

48

Aanbevelingen: Welke mogelijkheden zijn er om de gezondheid beter te beschermen? •

Geurwetgeving Nederland heeft geen landelijke wetgeving voor geur. Er zijn alleen algemene regels voor geuruitstoot en geurhinder, vastgelegd in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), zonder duidelijke grens voor aanvaardbare hinder. Dit wordt door het lokale bevoegd gezag bepaald.

•

Digitale vergunningen Het project ‘de altijd actuele digitale vergunning’ van de 6 samenwerkende Seveso omgevingsdiensten is veelbelovend, maar nog niet optimaal. Dit concept kan de kwaliteit en efficiëntie van vergunningaanvragen verbeteren door data eenvoudig om te zetten in voorschriften en consistentie te waarborgen.

•

Gegevens opvragen Omgevingsdiensten zouden meer gegevens moeten kunnen opvragen van bedrijven voor strengere vergunningverlening. Dit zou wettelijk vastgelegd moeten worden, vooral voor aanvullende vragen zoals uit de RIVM-checklist.

•

Samenwerking omgevingsdiensten Meer interactie en samenwerking tussen omgevingsdiensten bij vergelijkbare situaties moet gestimuleerd worden. De IPLO-website is een geschikt platform voor kennisuitwisseling en kan ook kenniscentra voor bijvoorbeeld Beste Beschikbare Technieken (BBT) huisvesten.

•

Gezondheid bij vergunningverlening Gezondheid speelt nauwelijks een rol bij vergunningverlening. Dit zou meer nadruk moeten krijgen, waarbij de GGD een grotere rol speelt in het onderzoeken van gezondheidsrisico's en advies een wettelijke status kan krijgen.

•

Investeren in milieuverbetering Bedrijven moeten door de overheid gestimuleerd worden om te investeren in milieuvriendelijke installaties, zelfs als dit financieel minder aantrekkelijk is. Dit is belangrijk voor het continu verbeteren van milieuprestaties.

•

Informatie over ZZS Het Besluit Activiteiten Leefomgeving vraagt bedrijven alleen wat ze doen om ZZS te minimaliseren, zonder verplichte uitstoottoetsen. Bedrijven moeten actiever zoeken naar alternatieven voor (p)ZZS en nauwkeuriger rapporteren.

•

Kennisdeling Bedrijven hebben veel kennis over hun processen, maar delen deze beperkt. Er moeten regels komen om deze kennis toegankelijker te maken, vooral in het belang van omwonenden.

•

Uniforme regelgeving Er moeten uniforme landelijke wetten en regels zijn voor risicobedrijven, ongeacht de provincie. Dit zorgt voor duidelijkheid en een gelijk speelveld. Ook kan het nuttig zijn om over landgrenzen heen te kijken naar succesvolle buitenlandse voorbeelden.

•

Onderzoek en innovatie Ondersteuning van onderzoek en studies door organisaties, universiteiten en andere instellingen is nodig om nieuwe ideeën en oplossingen te ontwikkelen.

•

Versterking omgevingsdiensten Omgevingsdiensten moeten minder afhankelijk worden van bedrijven voor kennis over productieprocessen door middel van betere regels en ondersteuning voor onafhankelijke kennisontwikkeling

49

Concrete aanbevelingen voor deze casus Bedrijf

•

Revisieaanvraag verbeteren Er loopt momenteel een procedure voor een nieuwe revisievergunning. De aanvraag moet duidelijk inzicht geven in mogelijke uitstoot van gevaarlijke stoffen en geuroverlast. De huidige aanvraag is onvolledig en bevat onjuiste informatie. SKP moet de aanvraag (inclusief MER) verbeteren om tot een ontvankelijke aanvraag te komen.

•

Geurbronnen Het bundelen van geuremissiepunten en het verhogen van luchtemissiepunten met hogere schoorstenen kan de geurhinder voor omwonenden beperken.

•

Vervanging verouderde installatieonderdelen SKP heeft oude stookinstallaties. Het vervangen van verouderde installatieonderdelen is belangrijk om geur te verminderen.

•

Voorbeeld van zusterbedrijf SKP kan leren van het zusterbedrijf in Roermond, dat beter presteert op het gebied van geurbeheersing. Zo heeft het bedrijf minder geurbronnen omdat zij deze via hetzelfde afvoerkanaal laten lopen.

•

Vaker meten Door vaker uitstootmetingen te doen, kan SKP beter bepalen welke maatregelen te nemen om de uitstoot te verminderen en indien nodig reducerende maatregelen te nemen.

•

Open communicatie Het is belangrijk dat SKP regelmatig onderzoeksresultaten en getroffen maatregelen deelt, open is en transparant communiceert met omwonenden.

50

Bijlage 6: casus Tata Steel Het bedrijf Tata Steel is de enige staalproducent in Nederland. Het bedrijf produceert ongeveer 7 miljoen ton staal per jaar en heeft een vergunning voor maximaal 8 miljoen ton. Het staal van Tata wordt onder meer gebruikt in de auto-industrie, in de bouw, en in de verpakkingsindustrie (bijvoorbeeld in drankblikjes en spuitbussen). Het terrein van Tata Steel beslaat zo’n 1.500 voetbalvelden en telt meerdere fabrieken. Op het terrein bevinden zich onder meer 2 kooksfabrieken (waarin kolen door verwarming geschikt worden gemaakt voor de hoogovens) en een pellet- en sinterfabriek (die ijzererts verwerken tot respectievelijk korrels en brokken). Ook zijn er 2 hoogovens, een oxystaalfabriek (waar ruw ijzer wordt omgezet naar ruw staal), een warm- en koudbandwalserij en diverse fabrieken waar het staal bekleed wordt (met zink, tin, chroom, of lak). Daarnaast zijn er op het terrein ondernemers die ondersteunend zijn aan het staalproces, zoals de energieleverancier en de verwerker van de rest-, bij-, en afvalproducten van het proces. Ook deze bedrijven zorgen voor uitstoot.

De vergunning Met regels in een vergunning (en wet- en regelgeving) beschermt de overheid de gezondheid en het milieu. Tata Steel dient haar aanvragen voor vergunningen voor milieubelastende activiteiten in bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG). Deze dienst heeft in het geval van Tata Steel een mandaat gekregen van de provincie Noord-Holland voor het verlenen van de vergunning. De revisievergunning van Tata Steel is van 2007 en daarna geactualiseerd aan de hand van de BREF IJzer en Staalproductie uit 2012. Bij deze actualisering zijn ook andere BREF’s meegenomen die van toepassing zijn. De vergunning van Tata Steel bestaat inmiddels uit meer dan 400 voorschriften. Door de vele actuele ontwikkelingen rondom Tata Steel ziet de ODNZKG geen voordeel in het maken van een nieuwe revisievergunning, maar meer in het actualiseren per fabriek. In dit verkennende onderzoek hebben we met name gekeken naar het scherper vergunnen van de schadelijke uitstoot naar de lucht bij de Pelletfabriek en Kooksgasfabriek 1.

De omgeving Bij de productie van staal komen schadelijke stoffen vrij waaronder fijnstof, NOx, zware metalen en PAK’s. Zeker de laatste jaren ervaren omwonenden daarvan overlast en maken zij zich zorgen over hun gezondheid. Omwonenden vinden dat de overheid zich intensiever met Tata Steel moet bemoeien om de uitstoot van het bedrijf terug te brengen en zo hun gezondheid te beschermen, schrijft de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV) in haar rapport Industrie en Omwonenden uit 2023. De zorgen van omwonenden zijn niet ongegrond. Sinds 1995 zijn er meerdere onderzoeken gedaan naar de leefomgeving en de gezondheid van de inwoners in de IJmond door onder meer het RIVM, het Nivel en de GGD. Uit die onderzoeken blijkt onder andere dat bepaalde aandoeningen en vormen van kanker vaker voorkomen in de IJmond en dat de gemeten hoeveelheden van polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) en lood in de omgeving ongewenst en schadelijk zijn voor de ontwikkeling van kinderen (RIVM, 2021 / GGD, Kennemerland 2020).

Emissies en risico’s voor omwonenden Tata Steel is een grote uitstoter van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) in Nederland. ZZS zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor mens en milieu omdat ze bijvoorbeeld de voortplanting

51

belemmeren, kankerverwekkend zijn of zich in de voedselketen ophopen. Er worden 180 verschillende ZZS uitgestoten door Tata Steel vanuit 197 verschillende bronnen. Het gaat onder meer om PAK’s, dioxines, PCB’s, zware metalen en basisolies (Uitkomsten inventarisatie ODNZKG, 2021). Figuur 5: IJmuiden, met op de achtergrond Tata Steel (bron: ILT-aerosensing)

Tata Steel stoot daarnaast volgens de Emissieregistratie van alle Nederlandse bedrijven de meeste stikstofoxiden (NO2) uit. Blootstelling aan NO2 kan irritatie en ontsteking van de luchtwegen, de ogen, keel en neus veroorzaken. Door hoge concentraties van NO2 kan het aantal astma-aanvallen en ziekenhuisopnamen toenemen. Het komt ook voor dat mensen gevoeliger worden voor infecties. Je wordt dan bijvoorbeeld sneller verkouden. (RIVM, 2023) Bovendien reageren NOx-deeltjes in de lucht weer met andere deeltjes en vormen samen fijnstof. Het RIVM geeft aan dat vooral fijnstof, NO2, PAK’s en een aantal metalen rondom Tata Steel belangrijk zijn vanuit het oogpunt van gezondheid, evenals hinder. De meeste winst voor de gezondheid in de IJmond is te bereiken door de hinder door en blootstelling aan uitstoot van Tata Steel te verminderen (RIVM, 2023).

Wat is al gedaan om de gezondheid van omwonenden beter te beschermen? Door het bedrijf zelf Tata Steel heeft grote maatregelen uit haar Vermijdings- en Reductieprogramma (VRP) uitgevoerd waardoor er minder stoffen vrijkomen. Zo is er onder meer bij de Sinterfabriek in 2021 een elektrofilter gebouwd om de lucht afkomstig van de sinterkoelers te reinigen van zware metalen, zijn er smidse kappen geplaatst bij de hoogovens die zorgen dat er minder uitstoot uit het dak 52

komt bij het uitschenken van het ruwe ijzer, is een extra afzuiging geplaatst bij de Oxystaalfabriek, en is inmiddels een ontstoffingsinstallatie geplaatst bij de Pelletfabriek en volgt een DeNOx. Verder heeft Tata Steel een windbreker geplaatst om stof tegen te gaan. Deze maatregelen zorgen voor minder uitstoot van PAK’s, stof, lood en NO2. De totale uitstoot van NO2, lood, fijnstof en de meest giftige PAK benzo(a)pyreen door Tata Steel neemt (licht) af volgens de website emissieregistratie.nl (1990-2022), die het RIVM beheert. Daarbij is het goed om te weten dat er heel veel verschillende PAK’s zijn. Omdat het kankerrisico in de lucht bij benzo(a)pyreen het grootst is, is deze PAK voor dit onderzoek en op Europees niveau gekozen als marker voor luchtverontreiniging door PAK’s. Diverse PAK’s slaan daarnaast neer als stof in de omgeving van Tata Steel. Omwonenden kunnen ze dan via voedsel en hand- of mondcontact binnenkrijgen. Voor het meten van de blootstelling hieraan worden acht andere PAK’s gebruikt. Deze PAK’s worden gemeten bij de meetstations rondom Tata Steel. De gemeten hoeveelheid van deze 8 PAK’s daalde tot 2020, daarna lijkt de hoeveelheid van deze PAK’s in de lucht redelijk stabiel. (RIVM, 2023) Voor 2026 zal Tata Steel met een nieuwe ZZS-inventarisatie en een geactualiseerd VRP moeten komen om de uitstoot van ZZS verder terug te brengen.

Door de omgevingsdienst Mede door de druk vanuit de omgeving is de ODNZKG de laatste jaren scherper gaan kijken naar de uitstoot van Tata Steel. Niet alleen met verscherpt toezicht, maar ook door scherper te vergunnen. Goede voorbeelden daarvan zijn: •

• • • • • •

• • •

•

Er loopt een project ‘Scherp Vergunnen’. De mindset binnen de ODNZKG is daardoor veranderd. Vergunningverleners zijn veel kritischer geworden bij het beoordelen van uitstoot en vragen meer door naar hoe de uitstoot omlaag kan. De ODNZKG en de ILT hebben eens in de 4 weken informeel overleg over Tata Steel waarin zij lopende zaken en mogelijkheden voor aanscherping bespreken. De ODNZKG bezoekt staalbedrijven in het buitenland om te kijken wat er beter kan. De ODNZKG heeft een kader uitgewerkt om het plan van Tata Steel om minder ZZS uit te stoten (het zogeheten Vermijdings- en Reductieprogramma of VRP) te kunnen beoordelen. Maatregelen uit dit VRP, zoals filters en afzuigers, zijn vergund. De ODNZKG heeft een besluit genomen om de geuroverlast te verminderen. De ODNZKG zoekt de juridische grenzen op met het zoeken naar betere en schonere technieken (BBT’s) buiten de Europese regels die gelden voor het maken van staal (de zogeheten BREF IJzer en Staalproductie). Voorbeelden zijn de ontstoffingsinstallatie van de Pelletfabriek en het onderzoek naar het verlagen van de uitstoot van Kooksgasfabriek 1. De ODNZKG neemt de gezondheid van omwonenden expliciet mee in haar besluitvorming over vergunningen. De ODNKZG houdt omwonenden op de hoogte via een nieuwsbrief en berichten op de website Toezicht op Tata Steel. Daar is ook de vergunning van Tata Steel te vinden.

De ODNZKG is bezig met een besluit op het punt van financiële zekerheidsstelling (artikel 13.5 Ow). Een financiële zekerheidsstelling kan bedrijven motiveren milieuschade te voorkomen. De ODNZKG onderzoekt of het aanscherpen van de vergunning zoals dat voor de Pelletfabriek is gebeurd, ook kan bij andere fabrieken.

Aanbevelingen: Welke mogelijkheden zijn er om de gezondheid beter te beschermen? Door de omgevingsdienst •

Storingen kunnen zorgen voor veel overlast in de omgeving. De ODNZKG doet daarom binnen het verscherpte toezicht onderzoek naar de storingen, ook wel ongewone voorvallen genoemd, bij de kooksgasfabrieken. Daarnaast is de ODNZKG bezig met het aanscherpen 53

•

van de vergunning voor onder andere het registreren van ongewone voorvallen, (vergunde) afwijkende bedrijfssituaties, en inspectie en onderhoud. De ODNZKG onderzoekt of het juridisch mogelijk is een vergunningvoorschrift op te stellen om Tata Steel periodiek de continumonitoringsgegevens te laten aanleveren en deze publiek toegankelijk te maken als dat meerwaarde heeft voor omwonenden.

Transparantie over vergunde emissie en metingen •

•

•

De ODNZKG werkt continu aan de overzichtelijkheid en publieke toegankelijkheid van de vergunningsvoorschriften en aanvragen, zodat omwonenden informatie over vergunde uitstoot makkelijker kunnen vinden. Het gebrek aan inzicht in de uitstoot van Tata Steel voedt wantrouwen van omwonenden. De werkgroep adviseert de Emissieregistratie te onderzoeken of het mogelijk is en of het meerwaarde heeft de uitstootgegevens uit het milieujaarverslag per fabriek actief en in detail openbaar te maken. Een onafhankelijke landelijke of regionale meetdienst kan overwogen worden. Omgevingsdiensten zijn dit al samen aan het onderzoeken. Metingen worden nu gedaan door geaccrediteerde bureaus. De ODNZKG doet een melding bij de Raad voor Accreditatie (RvA) als zij constateert dat een meting niet goed wordt gedaan. Metingen aanvragen in de markt duurt 6 maanden. Dat maakt meten op acute situaties onmogelijk.

Knelpunten in regels en beleid • •

•

•

•

Een landelijke handreiking voor het beoordelen van het vermijdings- en reductieprogramma ontbreekt. Het Schone Lucht Akkoord (SLA) biedt de mogelijkheid om scherper te vergunnen als de gezondheid van omwonenden daar om vraagt. Maar het SLA is slechts een akkoord, geen wet. Daarom moet het SLA eerst opgenomen zijn in het regionale beleid, voordat een omgevingsdienst er een beroep op kan doen bij de rechter. De nieuwe Richtlijn Industriële Emissies biedt hiervoor een oplossing. Die geeft aan dat het bevoegd gezag voor grotere industriële bedrijven scherp moet vergunnen. Deze richtlijn hoeft echter pas 1 juli 2026 in de landelijke wet te zijn opgenomen. En voor kleinere bedrijven heeft een bevoegd gezag dan nog steeds geen rechtsgrond om scherp te vergunnen als het SLA niet in het regionale beleid is vastgelegd. De methode om te berekenen of de kosten van een maatregel waarmee minder ZZS worden uitgestoten opwegen tegen de baten (kosteneffectiviteit) ligt vast in wetgeving. Maar de referentiewaarden voor ZZS zijn nog niet in de wet verankerd. Dat belemmert de ODNZKG om deze berekening te gebruiken; hij heeft immers geen juridische status en het is dus de vraag of de berekening standhoudt in een rechtszaak. Verouderde installaties brengen risico’s met zich mee op meer storingen en meer uitstoot. Daar kan de ODNZKG nu weinig mee, omdat er geen concrete regels voor zijn.

De ODNZKG heeft dit al eerder aangegeven in een position paper samen met de DCMR en ODRN. Ook heeft de ODNZKG 2 keer (2022 en 2023) een brief gestuurd over knellende wet- en regelgeving. De werkgroep adviseert om wettelijk vast te leggen dat een bestaande installatie na de economische afschrijving net zo schoon moet zijn als de modernste installaties op dat moment. Is hij niet schoon genoeg, dan moet de installatie verbeterd of vervangen worden. Minder uitstoot brengt vaak extra kosten met zich mee: er moeten bijvoorbeeld nieuwe installaties gebouwd worden en vaker onderhoud worden gepleegd, zoals filters vervangen, om aan lagere uitstootwaarden te kunnen (blijven) voldoen. Dit kan een reden zijn waarom een bedrijf zich verzet tegen strengere eisen. Zulk verzet kan leiden tot juridische procedures tot aan de Raad van State, waardoor het scherp vergunnen jaren in beslag kan nemen. In de tussentijd blijven omwonenden blootgesteld aan de uitstoot die ter discussie

54

•

staat. Overwogen kan worden juridische procedures met grote gevolgen voor de gezondheid van omwonenden bij de rechter voorrang te geven. Om scherp te kunnen vergunnen heeft de omgevingsdienst goede technische en juridische mensen nodig. De hoeveelheid openstaande vacatures en het inwerken van nieuwe mensen vertraagt het aanscherpen van de vergunning bij Tata Steel. Daarnaast moet de ODNZKG ook mensen werven voor het vergunnen van het project Groen Staal en moeten de vele nieuwe aanvragen van Tata Steel binnen de wettelijke termijnen afgehandeld worden. De krapte op de arbeidsmarkt en de vergrijzing zorgen ervoor dat de ODNZKG moeilijk goed opgeleide mensen kan krijgen.

Gezondheid beter verankeren •

•

•

•

•

Vergunningverleners hebben behoefte aan een concreet instrument om rekening te kunnen houden met de optelsom van de uitstoot van verschillende stoffen (cumulatie) en wat die doet met de gezondheid. Het RIVM werkt hieraan voor chemische stoffen. In de toekomst zouden ook NO2, fijnstof en hinder hierin meegenomen moeten worden. Daarnaast zou het instrument geborgd moeten worden in wet- en regelgeving. De werkgroep adviseert de schadelijkheid van stoffen (de stofklasse in bijlage III van het Besluit Activiteiten Leefomgeving) opnieuw tegen het licht te houden. Stoffen die neerslaan in de omgeving (depositie), zoals lood en zware metalen, horen bijvoorbeeld in een zwaardere ZZS-klasse met een lagere emissiegrenswaarde zodat omwonenden beter beschermd kunnen worden. Bedrijven rekenen zelf uit of de kosten van maatregelen opwegen tegen de baten aan de hand van een kosteneffectiviteitsberekening. Deze berekening verdient meer aandacht. Berekeningen leiden namelijk tot discussie waardoor het langer duurt voordat maatregelen genomen worden. Het voorbeeld van het scherp vergunnen voor NOx bij de Pelletfabriek illustreert dit. Er is behoefte aan een landelijk panel van kostenspecialisten waarop de ODNZKG een beroep kan doen bij gevallen waar niet duidelijk is of de kosten wel of niet opwegen tegen de baten.

Tot slot constateert de werkgroep dat de gezondheidsschade die door uitstoot wordt veroorzaakt nu geen plek heeft in de kosteneffectiviteitsberekening. Zie ook het ILTonderzoek naar herstelrecht. Voor veel ZZS zijn er daarnaast nog geen wettelijke referentiewaarden voor kosteneffectiviteit van maatregelen. Dit terwijl deze uitstoot zeer hoge maatschappelijke kosten kan veroorzaken.

Concrete aanbevelingen voor deze casus Rijksoverheid • •

• • •

Maak de gedetailleerde uitstootgegevens uit het milieujaarverslag van Tata Steel per fabriek actief openbaar zodat omwonenden meer inzicht hebben in deze milieu-informatie. Houdt de risico-indeling van alle stoffen opnieuw tegen het licht zodat de ODNZKG bij Tata Steel scherper kan vergunnen op de stoffen die de meeste schade opleveren voor de gezondheid van omwonenden, zoals stoffen die neerslaan in de omgeving (depositie). Normen voor depositie ontbreken in nationale wet- en regelgeving. Geef prioriteit aan het onderzoek naar verouderde installaties. Geef de wettelijke referentiewaarden voor kosteneffectiviteit van ZZS-maatregelen een juridische status door ze te verankeren in wet- en regelgeving. Geef de gezondheidsschade die door uitstoot wordt veroorzaakt een plek in de kosteneffectiviteitsberekening.

55

Het bedrijf en bevoegd gezag •

•

Deel proactief meer emissiegegevens, zoals de meetgegevens van de grote schoorstenen die continu gemeten worden. Publiceer de emissiegegevens op de website van de ODNZKG als dit meerwaarde heeft voor omwonenden. Storingen zorgen voor overlast in de omgeving en wat er precies vrijkomt aan schadelijke stoffen is niet altijd duidelijk. Analyseer deze ongewone voorvallen verder en wees transparanter over welke stoffen vrijkomen.

Bevoegd gezag • •

Ontsluit de vergunningsaanvragen en -voorschriften nog gebruiksvriendelijker. Onderzoek of de argumenten waarmee de Pelletfabriek scherper vergund is ook van toepassing zijn op andere fabrieken.

OD NL, IPLO, VNG en Rijksoverheid • •

Zorg voor een landelijk panel van kostenengineers waarop de ODNZKG een beroep kan doen als onduidelijk is of een maatregel kosteneffectief is. Zorg voor eigen meetcapaciteit voor de omgevingsdiensten. Op acute situaties kan nu bijvoorbeeld niet gemeten worden bij Tata Steel.

56

Bijlage 7: referenties Casus Chemours Publicatie Instituut

Titel

2023

OvV

Industrie en Omwonenden.

2022

DCMR

Revisievergunning Chemours.

2022

Zembla

Item PFAS in moedermelk.

2021

RIVM

Vragen en antwoorden over teveel blootstelling aan PFAS.

2019

Provincie ZuidHolland

Omgaan met Zeer Zorgwekkende Stoffen.

2000

Europese Commissie

Mededeling van de Commissie over het voorzorgsbeginsel.

Casus ACE en APH Publicatie Instituut

Titel

2024

VITO (Vlaams kenniscentrum voor Beste Beschikbare Technieken

Beste beschikbare technieken (BBT) voor asfaltcentrales.

2023

OD Zuid Oost Brabant

Memo

2023

Tweede Kamer

Geactualiseerd overzicht emissies benzeen en PAK per asfaltcentrale, inclusief acties.

2022

Tweede Kamer

Kamerbrief en bijlagen stand van zaken asfaltcentrales.

2022

Tweede Kamer

Overzicht emissie benzeen en PAK per asfaltcentrale, inclusief acties.

2022

Omgevingsdienst.nl Adviesdocument omgevingsdiensten voor vergunningverlening en controle op emissies van benzeen en PAK bij asfaltcentrales.

2021

KIWA Nederland

BRL 9320 in Activiteitenregeling milieubeheer.

2021

Bouwend Nederland

VBW onderzoeksprogramma reductie benzeenemissie bij asfaltproductie.

2015

Vlaamse overheid

Sectorale code van goede geurpraktijk. Voorkomen, beoordelen en beheersen van geurhinder veroorzaakt door een asfaltcentrale.

2013

VITO (Vlaams kenniscentrum voor Beste Beschikbare Technieken

Beste Beschikbare Technieken (BBT) voor asfaltcentrales.

2001 t/m 2023

Gemeente Eindhoven / ODZOB / OZHZ

Diverse vergunningen en onderliggende aanvragen.

57

Casus Smurfit Kappa Parenco (SKP) Publicatie Instituut

Titel

2023

OvV

Industrie en Omwonenden.

2023

ODRN

Aanvraag revisievergunning SKP inclusief MER.

2024

ODRN

Aanvullingsverzoek aanvraag revisievergunning.

2024

ILT

Interne databank (HOLMES).

2021

RIVM

Advies Expertgroep Gezondheidsonderzoek en Nazorg bij rampen en (milieu-) incidenten over Parenco.

2022

GGD

Beleving van geur van papierfabriek SK Parenco in Renkum en Heelsum.

Casus Tata Steel Publicatie Instituut

Titel

2024

ODNZKG

Tussenrapport Scherp Vergunnen.

2024

ODNZKG

Beoordeling nadere eisen rapport NOx reductie batterijschoorstenen KGF1.

2024

ODNZKG

Hoe worden de metingen van Tata Steel beoordeeld?

2024

RIVM

Richtlijn Industriële Emissies | Risico's van stoffen (rivm.nl).

2024

Tata Steel

Notitie Reikwijdte en Detailniveau Heracless Groen Staal.

2024

Greenpeace

Inbreng debat 14 mei 2024.

2024

Iplo

BBT-conclusies per IPPC-categorie | Informatiepunt Leefomgeving (iplo.nl).

2024

Iplo

Lucht en omgevingswaarde | Informatiepunt Leefomgeving (iplo.nl).

2024

Iplo

De herziening Richtlijn industriële emissies is aangenomen | Informatiepunt Leefomgeving (iplo.nl).

2024

Ministerie IenW

Handreiking Openbaarheid van milieu-informatie en emissiegegevens.

2024

CBS

StatLine - Coal and coal products balance sheet; supply and consumption (cbs.nl).

2024

RIVM

Verkenning ervaringen met vermijdings- en reductieprogramma’s (VRP’s) voor de minimalisatie van Zeer Zorgwekkende Stoffen).

2024

RIVM

Handleiding normafleiding.

2023

OvV

Industrie en Omwonenden.

2023

RIVM

De bijdrage van Tata Steel Nederland aan de gezondheidsrisico's van omwonenden en de kwaliteit van hun leefomgeving (rivm.nl).

2023

RIVM

Vervolgonderzoek cumulatie en vergunningverlening.

2023

Tweede Kamer

Motie Bouchallikh c.s., 22 maart 2023.

2023

Omgevingsdiensten Position Paper Omgevingsdiensten OvV-rapport Industrie en Omwonenden.

2023

CE Delft

Handboek Milieuprijzen. 58

2023

Raad voor Accreditatie

Publieksverslag

2022

RIVM

Cumulatie en vergunningverlening ZZS.

2022

RIVM

Depositie onderzoek IJmond voorjaar 2022. Monstername en analyse van PAK en metalen in neergedaald stof in de IJmondregio.

2022

ODNZKG

E-MJV 2022 Tata Steel door OD NZKG beoordeeld op PAK - Toezicht op Tata Steel.

2022

ODNZKG

Beoordeling VRP Tata Steel 2020-2025.

2022

ODNZKG

Brief Knellende wet- en regelgeving.

2022

ODNZKG

Besluit op aanvraag omgevingsvergunning inclusief besluit maatwerkvoorschriften.

2022

ODNZKG

Geurbesluit.

2022

ODNZKG

Voortgangsrapportage Uitvoeringsprogramma Tata Steel 2021-2022.

2021

RIVM

Depositieonderzoek IJmond 2020. Monstername, analyse en risicobeoordeling van PAK en metalen in neergedaald stof binnen- en buitenshuis in de IJmondregio.

2021

Tata Steel

Uitkomsten inventarisatie zeer zorgwekkende stoffen Tata Steel IJmuiden B.V.

2021

Gedeputeerde Staten Noord Holland

1139599-1714273 Tata Rapportage uitkomsten uitvraag ZZS-inventarisatie 29092021met correspondentiedatum brief PS.

2021

Kokx De Voogd

Schone Lucht dankzij resultaatgerichte grenswaarden voor industriële emissies.

2020

GGD Kennemerland Incidentie en prevalentie van kanker 20024-2018.

2020

Tata Steel

Tata Steel spoorboekje ZZS-verplichtingen.

2019

CPB

Effecten van een belasting op luchtvervuiling voor drie sectoren en Instrumenten voor beprijzing van luchtvervuiling in de Nederlandse industrie (cpb.nl).

2012

Europese Commissie

BBT-conclusies (beste beschikbare technieken) op grond van Richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad inzake industriële emissies voor de ijzer- en staalproductie.

2010

Europees Parlement en de Raad

Richtlijn inzake Industriële Emissies - 2010/75 EN - EUR-Lex (europa.eu).

59

Dit is een uitgave van de

Inspectie Leefomgeving en Transport Postadres

: Postbus 16191 2500 BD Den Haag

Telefoon

: 088 489 00 00

Website

: www.ilent.nl

Twitter/Instagram

: @inspectieLenT 60