Rapport Decisio te Amsterdam 28apr21 'Mogelijke effecten nieuwe beleid huisvesting arbeidsmigranten'

Gemeente Leudal

Mogelijke effecten nieuwe beleid huisvesting arbeidsmigranten Definitief, 28 april 2021

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

TITEL Mogelijke effecten nieuwe beleid huisvesting arbeidsmigranten

DATUM 28 april 2021

STATUS RAPPORT Definitief

OPDRACHTGEVER Gemeente Leudal

PROJECTTEAM DECISIO Gerwin van der Meulen (projectleider; g.vandermeulen@decisio.nl) Lilian Tilburgs

PROJECTTEAM COMPANEN Ellen Ootes

CONTACTGEGEVENS DECISIO | ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam T 020 – 67 00 562 E info@decisio.nl I www.decisio.nl

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

1

2.

Lokale situatieschets en achtergrond

5

3.

4.

2.1

Nieuw beleid huisvesting

5

2.2

Cijfers en prognose

6

2.3

Toekomstige arbeidsvraag gemeente Leudal

10

Bevindingen mogelijke effecten

12

3.1

Verkeersdrukte en infrastructuur

12

3.2

Woningvoorraad en sociale cohesie

13

3.3

Openbare orde en handhaving

16

3.4

Volksgezondheid

17

3.5

Gemeentelijke investeringen en belastinginkomsten

17

3.6

Voorzieningen

18

Overall analyse, conclusies en aandachtspunten

20

4.1

Overall analyse mogelijke effecten

20

4.2

Conclusies

23

Bijlage: overzicht contactpersonen

25

Bijlage: prognose Midden-Limburg

26

1. Inleiding Aanleiding De gemeente Leudal is bezig met haar (nieuwe) beleid voor de huisvesting van internationale werknemers en andere kamerbewoners in Leudal. In dat verband stelde de gemeenteraad op 11 februari 2020 een uitgangspuntennotitie vast. Deze notitie stelt dat, om de economische groei in de gemeente tot 2025 te faciliteren, circa 4.200 nieuwe werknemers (+400 uitbreiding en +3.800 vervanging) nodig zijn. De verwachting is dat voor een deel van deze vraag tijdelijke, internationale werknemers nodig zijn om de Leudalse economie vitaal te houden. Om dit mogelijk te maken is een voldoende aanbod van huisvestingsmogelijkheden nodig dat kwalitatief en kwantitatief toereikend is. En, passend in de omgeving en rekening houdend met de belangen van die omgeving. Tegen deze achtergrond voorziet de gemeente de aanpassing van regels/kaders van het huidige beleid en het mogelijk maken van grootschalige huisvesting voor tijdelijke werknemers. Het huidige beleid biedt geen mogelijkheden om te voorzien in deze huisvestingsvraag. Op basis van de vastgestelde uitgangspuntennotitie is vervolgens de ontwerp beleidsnota ‘Huisvesten internationale werknemers en andere kamerbewoners in Leudal’ opgesteld. Momenteel loopt de procedure om dit nieuwe beleid vast te stellen.

Naar aanleiding van de eerder vastgestelde uitgangspuntennotitie is op 3 november 2020 een motie aangenomen waarin de gemeenteraad het college B&W opgedragen heeft nader onderzoek te doen naar de mogelijke effecten van het voorgenomen beleid. De gemeenteraad wenst nader inzicht in de mogelijke effecten op het vlak van (enkele onderwerpen zijn samengevoegd): ▪ verkeersdrukte en infrastructuur ▪ woningvoorraad ▪ openbare orde en handhaving ▪ volksgezondheid ▪ gemeentelijke investeringen en belastinginkomsten ▪ detailhandel en gebruik van sportvoorzieningen en andere gemeentelijke accommodaties. Economisch onderzoeksbureau Decisio (in samenwerking met Companen) heeft het onderzoek naar (deze) mogelijke effecten van het voorgenomen nieuwe huisvestingsbeleid uitgevoerd.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

1

Vraagstelling In het onderzoek stond de volgende onderzoeksvraag centraal: wat zijn de kansen en knelpunten van een mogelijke toename van het aantal tijdelijke, internationale werknemers voor de genoemde onderwerpen? Deze vraag is conform de aangenomen motie van 3 november 2020. Ter toelichting en ondersteuning van deze centrale hoofdvraag, zijn daar de volgende hulpvragen aan toegevoegd, namelijk: ▪ Hoeveel internationale werknemers wonen en werken momenteel in de gemeente Leudal? Dit betreft een actualisatie van gegevens voor de gemeente Leudal voor 2019 naar aanleiding van ons onderzoek voor de provincie Limburg (in 2020). ▪ Wat is de verwachting voor de ontwikkeling van het aantal internationale werknemers in de gemeente Leudal tot 2030 (prognoses)? Idem; mede rekening houdend met mogelijke Corona-effecten. ▪ Welke deel van de +4.200 nieuwe medewerkers tot 2025 wordt, naar verwachting, ingevuld door internationale, tijdelijke werknemers? Definities en afbakening In dit onderzoek staan ‘internationale werknemers’ centraal; in het bijzonder (internationale) arbeidsmigranten. De gegevens over arbeidsmigranten in Nederland zijn gebaseerd op Microdata afkomstig van het CBS.

Decisio hanteert in het onderzoek naar internationale werknemers de volgende definitie: een economisch-actieve persoon met alleen een buitenlandse nationaliteit (oftewel deze persoon heeft niet de Nederlandse nationaliteit) en die in loondienst is bij een in Nederland gevestigde organisatie. Voor deze persoon wordt loonheffing afgedragen aan de Belastingdienst. Internationale werknemers kunnen op basis van een loongrens onderscheiden worden in kenniswerkers en arbeidsmigranten. Dit onderzoek gaat uitsluitend over arbeidsmigranten. Cijfers arbeidsmigranten op basis van CBS Microdata Het CBS geeft geaccrediteerde organisaties toegang tot de databestanden op basis waarvan het CBS haar statistieken opstelt (de zogenaamde ‘CBS Microdata’). Decisio heeft toegang tot CBS Microdata en gebruikt dit om de ‘Monitor internationale werknemers’ op te stellen op basis van diverse uitgangspunten, waaronder: ▪

De werknemer werkt in Nederland

▪

De werknemer heeft de buitenlandse nationaliteit (oftewel: geen Nederlandse nationaliteit)

▪

De werknemer verdient een inkomen uit ‘actieve arbeid’. Oftewel, internationale werknemers zijn niet in de monitor opgenomen wanneer zij bijvoorbeeld een uitkering ontvangen, of werkloos zijn.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

2

Binnen deze monitor zoomen we onder meer specifiek in op de arbeidsmigranten. Voor de monitor koppelt Decisio binnen CBS Microdata arbeidscontractinformatie van arbeidsmigranten in Nederland aan diverse persoonsgegevens. Op gemeenteniveau en (deels) op postcodeniveau geeft de monitor vervolgens onder meer inzicht in het aantal arbeidsmigranten dat in een regio woont en/of werkt, in welke sector zij werkzaam zijn, hoe lang zij in Nederland economisch actief zijn en herkomst.

In dit onderzoek gaat het specifiek om ‘arbeidsmigranten’. Gegevens over internationale kenniswerkers zijn in dit onderzoek niet meegenomen. Aanpak In de aanpak van dit onderzoek zijn meerdere onderzoeksstappen doorlopen. Dat betreft: ▪ Overleg met de gemeente Leudal: bij aanvang, tussentijds en bij afronding van het onderzoek is er overleg gevoerd met de gemeente Leudal over aanpak, voortgang en resultaten. ▪ Deskresearch: voor een goed beeld van de huidige situatie en het nieuwe beleid zijn verschillende beleidsstukken verzameld en geanalyseerd. ▪ Cijfermatige analyses: in het onderzoek zijn verschillende cijfermatige analyses uitgevoerd voor het inzicht in en de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal, prognoses en een analyse van de toekomstige arbeidsvraag tot 2025 in de gemeente Leudal in relatie tot de inzet van arbeidsmigranten. ▪ Interviews: om zicht te krijgen op de mogelijke effecten van het (nieuwe) huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten zijn 13 interviews gevoerd met contactpersonen van uiteenlopende externe organisaties en de gemeente Leudal. Een overzicht van geraadpleegde contactpersonen is opgenomen in de bijlagen bij dit rapport. ▪ Analyse en rapportage: alle resultaten zijn door ons geanalyseerd en vervolgens verwoord in deze rapportage. Een concept-versie van het rapport is besproken met de gemeente Leudal.

Leeswijzer In dit rapport stellen we verder het volgende aan de orde: ▪ Hoofdstuk 2: in dit hoofdstuk geven we de context weer die relevant is voor dit onderzoek. Daarbij gaan we onder meer in op het nieuwe, aanstaande beleid voor huisvesting van internationale werknemers. Tevens schetsen we enkele cijfers over arbeidsmigranten, prognose en de toekomstige arbeidsvraag in de gemeente Leudal.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

3

▪

▪

Hoofdstuk 3: in dit hoofdstuk geven we een overzicht van onze bevindingen omtrent de mogelijke effecten van het nieuwe huisvestingsbeleid. Deze effecten zijn per relevante thema nader toegelicht. Hoofdstuk 4: in het vierde en laatste hoofdstuk van dit rapport zijn onze analyses, conclusies en aandachtspunten opgenomen.

Relevante achtergrondinformatie bij dit onderzoek is opgenomen in de bijlagen bij dit rapport.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

4

2. Lokale situatieschets en achtergrond In dit hoofdstuk geven we de context weer die relevant is voor dit onderzoek. Daarbij gaan we onder meer in op het nieuwe, aanstaande beleid voor huisvesting van internationale werknemers. Tevens schetsen we enkele cijfers over arbeidsmigranten, prognose en de toekomstige arbeidsvraag in de gemeente Leudal.

2.1

Nieuw beleid huisvesting

Gelet op de veranderde economische context wenst de gemeente Leudal nieuw beleid vast te stellen voor het huisvesten van internationale werknemers. Het aanstaande beleid moet de kaders bieden voor goede huisvesting voor internationale werknemers, gericht op de behoefte die er is en rekening houdend met de kwaliteit die zij wensen/eisen. Verder zijn in dit beleid regels opgenomen voor het huisvesten van andere kamerbewoners, mensen die (tijdelijk) behoefte hebben aan een goede, gedeelde woonplek. Het gaat hierbij uitsluitend om vormen van onzelfstandige huisvesting (al dan niet tijdelijk van aard). Onzelfstandige huisvesting valt buiten het reguliere woonbeleid en de regionale afspraken; het aanstaande beleid is dus complementair aan het reguliere woonbeleid en de bedoelde huisvesting is van tijdelijke aard. Tegen deze achtergrond wordt met het beleid beoogd (doel1): “Doel van het beleid is om goede huisvesting te faciliteren voor internationale werknemers en andere kamerbewoners. Zij zijn beide van economisch belang voor Leudal. Voldoende adequate huisvesting is een belangrijke voorwaarde voor het aantrekken en/of behouden van deze doelgroepen in onze gemeente. Het beleid ziet er op toe dat de huisvesting zowel kwalitatief als kwantitatief toereikend is om in de verwachte toekomstige vraag te kunnen voorzien, passend in de omgeving”.

In de ontwerp beleidsnota zijn, naast algemene regels voor huisvesting, specifieke regels opgenomen voor: ▪ Kleinschalige huisvesting in reguliere (bedrijfs)woningen ▪ Kleinschalige huisvesting in gebouwen en gebouwcomplexen, niet zijnde reguliere woningen ▪ Kleinschalige huisvesting bij agrarische bedrijven ▪ Kleinschalige huisvesting op bedrijventerreinen en bedrijfslocaties (niet agrarisch) ▪ Grootschalige huisvesting.

1 Ontwerp Beleidsnota ‘huisvesting internationale werknemers en andere kamerbewoners in

Leudal’, gemeente Leudal

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

5

Voor een toelichting op en een volledig overzicht van gestelde regels verwijzen we graag naar de ontwerp beleidsnota ‘huisvesting internationale werknemers en andere kamerbewoners in Leudal’ van de gemeente Leudal.

2.2

Cijfers en prognose

Aantal werkzame arbeidsmigranten groeit gemiddeld 20 procent per jaar In 2019 werkten in de gemeente Leudal 1.260 arbeidsmigranten. Sinds 2010 is het aantal werkzame arbeidsmigranten in de gemeente vervijfvoudigd: van 245 in 2010 naar 1.260 in 2019. De gemiddelde groei bedraagt sinds 2010 20 procent per jaar.

Figuur 2.1. Ontwikkeling aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal, 2010 - 2019 1.800

1.610

1.600 1.400

1.260

1.200 1.000 800 600 400

540

560

575

620

2014

2015

2016

2017

+20% per jaar

400 245

265

295

2012

2013

200 0 2010

2011

2018

2019

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata

Opvallend is de (sterke) schommeling van het aantal arbeidsmigranten in de jaren 2017, 2018 en 2019. Als we de totale werkgelegenheidscijfers voor de gemeente Leudal (gelet op aantal banen 2008 tot en met 2019) erop naslaan, zien we een vergelijkbaar beeld. In figuur 2.2 is te zien dat tussen 2017 en 2018 het aantal banen in de gemeente Leudal (flink) toenam van respectievelijk 13.865 naar 15.775 banen (dat is fulltime, parttime en uitzendkrachten). Wanneer we de cijfers verder onderzoeken blijkt het voornamelijk te gaan om Poolse arbeidsmigranten in de landbouw sector die in 2018 in de piekmaanden juli en augustus zijn komen werken. Dezelfde trend is ook in andere agrarische regio’s in Nederland te zien. Daarvoor is niet een eenduidige oorzaak aan te wijzen; 2017 was bovendien een (uitzonderlijk) vorstjaar voor de landbouw waarin de oogst beperkt was.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

6

Figuur 2.2 Banen en vestigingen in de gemeente Leudal 2008-2019

Bron: Leudal in cijfers (cijfers afkomstig van LISA)

Belangrijkste kenmerken doelgroep arbeidsmigranten Verder zien we het volgende als het gaat om de belangrijke kenmerken van de arbeidsmigranten die in de gemeente Leudal werkzaam zijn (stand van zaken per 2019): ▪ Herkomst: het aandeel arbeidsmigranten afkomstig uit Polen is in de afgelopen jaren toegenomen tot 63 procent van de gehele populatie arbeidsmigranten in de gemeente Leudal. Bovendien zien we dat Bulgaren en Roemenen deel uitmaken van de top-10 nationaliteiten, terwijl deze groep in 2010 nog relatief bescheiden in omvang was. ▪ Bedrijfssector: de meeste arbeidsmigranten in de gemeente Leudal zijn actief in de landbouw, gezondheidszorg en groothandel. ▪ Verblijfsduur: de verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar. Gemiddeld zien we dat 48 procent na een jaar nog economisch actief is, na twee jaar is dit een derde. Verloop aantal arbeidsmigranten over het jaar In de volgende figuur is het verloop van het aantal arbeidsmigranten over het jaar 2019 weergegeven. Hieruit komt naar voren dat piekmaanden waarin in korte tijd veel arbeidsmigranten tegelijkertijd werken, vooral in het voorjaar en de zomer liggen. Met name de maand augustus is een maand waarin veel arbeidsmigranten in Leudal werkzaam zijn.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

7

Figuur 2.3. Verloop aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal, per maand, 2019 1.000

900

900 765

800

705

700 630

700

575

600 500

420

420

jan

feb

540

465

520 460

400 300 200 100 0 mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata

Aantal (geregistreerd) woonachtige arbeidsmigranten groeit jaarlijks 12 procent Op basis van BRP-registraties zien we dat in 2019 bijna 870 arbeidsmigranten geregistreerd woonachtig zijn in de gemeente Leudal. Dit is (naar verwachting) een onderschatting van het daadwerkelijke aantal omdat niet iedere arbeidsmigrant zich registreert als inwoner van de gemeente Leudal (zie daarvoor ook het volgende tekstkader). Sinds 2010 is het aantal arbeidsmigranten toegenomen: gemiddeld groeide het aantal woonachtige arbeidsmigranten jaarlijks met 12 procent.

Figuur 2.4. Aantal geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten in de gemeente Leudal 1.000 900

+12%

800

per jaar

700

645

600

520

500 400

865

300

315

340

2010

2011

2012

405

420

2013

2014

460

455

2015

2016

300 200 100 0 2017

2018

2019

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

8

Woonadres arbeidsmigrant onbekend: registratiegraad Het komt voor dat het woonadres van een arbeidsmigrant niet bekend is via de CBS Microdata. Dat kan meerdere redenen hebben. Bijvoorbeeld doordat de arbeidsmigrant, bij seizoensgebonden arbeid, minder dan vier maanden in Nederland verblijft en zich niet bij de gemeente inschrijft (dat is ook geen wettelijke plicht). Of het kan voorkomen dat de arbeidsmigrant onbekend is met het proces van inschrijving en/of zich niet wil inschrijven vanwege de angst voor het verliezen van rechten in het land van herkomst. Het aantal geregistreerde arbeidsmigranten via de CBS Microdata is dus waarschijnlijk een onderschatting van het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente Leudal woont. Wetenschappelijk onderzoek naar registratiegraad De laatste jaren zijn diverse onderzoeken uitgevoerd naar de registratiegraad onder arbeidsmigranten. Onderzoek van de Universiteit Utrecht (2013) en de Erasmus Universiteit (2014) wijst uit dat binnen de totale populatie arbeidsmigranten in Nederland circa 50 procent zich registreert. De Erasmus Universiteit en het voormalige Nicis Institute (2012) schatten de registratiegraad onder arbeidsmigranten in eerder onderzoek op circa 66 procent.

Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2013) gaat in een kamerbrief over EU-arbeidsmigratie uit van lagere inschattingen en stelt dat: ‘ongeveer 62 procent van de bij het UWV geregistreerde werknemers niet staat ingeschreven’. Oudere onderzoeken van bijvoorbeeld het Risbo (Onderzoeksinstituut Erasmus Universiteit Rotterdam, 2009) komen uit op een registratiegraad van circa 45 procent. Hoewel enigszins verouderd, is de wijze van berekenen in dit laatste onderzoek betrouwbaar. Het aandeel niet-geregistreerden is daarbij afgeleid uit loongegevens van de Belastingdienst over personen met een nationaliteit uit Midden- en Oost-Europa die wel loonbelasting afdragen, maar niet in de BRP zijn geregistreerd. In het vervolg zullen we op basis deze stelregel een inschatting maken voor Overijssel.

Prognose tot 2030 Prognoses voor het aantal arbeidsmigranten maken we op basis van de economische WLO-scenario’s (hoog en laag) van het CPB; dat zijn prognoses op COROP-niveau (in casu: Midden-Limburg). Onze prognoses voor het aantal arbeidsmigranten in het COROP-gebied Midden-Limburg is opgenomen in de bijlagen bij dit rapport. Gelet op lange termijn economische onzekerheden is een gemeentelijke prognose niet mogelijk/gebruikelijk. Maar, als we veronderstellen dat de prognoses voor het COROP-gebied Midden-Limburg illustratief zijn voor de gemeente Leudal dan zou dit betekenen dat het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal, afhankelijk van scenario’s, gemiddeld genomen toeneemt tot 1.550 (gemiddeld; volgens Corona-

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

9

scenario’s) of 1.940 (gemiddeld; volgens WLO-scenario’s) arbeidsmigranten in 2025. Dat is ten opzichte van 2019 (1.260 werkzame arbeidsmigranten) een geschatte toename van respectievelijk +290 tot +680 in 2025.

2.3

Toekomstige arbeidsvraag gemeente Leudal

In 2018 is het Economisch Profiel Leudal2 opgesteld. Hieruit blijkt dat er tot en met 2025 sprake is van een vervangingsvraag van circa 3.800 werknemers (vooral als gevolg van de hoge mate van vergrijzing in de gemeente Leudal). Daarnaast is aangegeven dat er, als gevolg verwachte economie groei, nog een uitbreidingsvraag is van +400 werknemers tot en met 2025. Dit betekent voor het jaar 2025 dat “circa 4.200 werknemers de arbeidsmarkt in Leudal moeten betreden om aan deze arbeidsvraag te kunnen voldoen”. Wat zijn nu de verwachtingen voor de invulling van deze verwachte toekomstige arbeidsvraag van +4.200 werknemers tot en met 2025? Het Economisch Profiel Leudal geeft hierover aan dat het door “de autonome daling van de potentiële beroepsbevolking […] het een enorme opgave [is] om de beroepsbevolking op peil te houden, zowel kwantitatief (circa 4.200 banen) als kwalitatief (goed opgeleide instromers)”. Om invulling te geven aan de toekomstig arbeidsvraag is in het rapport een scenario geschetst. In dat scenario voor de gemeente Leudal is uitgegaan van een stijging van de arbeidsparticipatie (van 70 naar 75 procent), het behoud van talent, instroom van werknemers vanuit overig Nederland, het indammen van de uitgaande pendel en instroom van werknemers vanuit EU en mondiaal. Tabel 2.1. Opgave arbeidsvraag (+4.200) voor gemeente Leudal voor 2025

Hoog

Zij-

Behoud

Instroom

Instroom

Overig

Mondiaal

Totaal

instroom

talent

ov. NL

pendel

EU

850

189

75

189

151

151

1.611

934

451

41

123

164

41

1.748

446

295

0

20

79

0

840

2.230

934

116

331

394

192

4.200

opgeleid Middelbaar opgeleid Laag opgeleid Totaal

Bron: Economisch Profiel Leudal, 2018

2 Economisch Profiel Leudal; naar een economische agenda voor Leudal, 2018, gemeente

Leudal

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

10

Uit dit scenario voor de toekomstige arbeidsvraag voor de gemeente Leudal voor 2025 is op te maken dat verondersteld wordt dat de +4.200 arbeidsvraag vooral ingevuld wordt door: ▪ Verhoging van participatiegraad (van 70 naar 75 procent): +2.230 ▪ Behoud van talent: +934 Uit dit scenario blijkt verder dat verwacht wordt dat de arbeidsvraag (+4.200) door in totaal circa 600 buitenlandse werknemers zal worden ingevuld; dat is 14 procent. Dat gaat om hoger, middelbaar en laag opgeleide werknemers. Wanneer we aannemen dat arbeidsmigranten overwegend middelbaar en laag opgeleid zijn, dan zou het gaan om circa +300 arbeidsmigranten die in de gemeente Leudal in de toekomstige arbeidsvraag gaan voorzien; dat is 7 procent van de arbeidsvraag (+4.200). Echter, dit betekent wel dat actieve (beleids)inspanning nodig is om verwachte invulling van de arbeidsvraag te realiseren. Met de Economische Agenda Leudal en de regionale samenwerking en aanpak wordt hier invulling aan gegeven. Ook het nieuwe beleid voor tijdelijke huisvesting speelt hier op in (door goede huisvesting mogelijk te maken).

Tegen deze achtergrond is het, in combinatie met onze uitgevoerde prognoses van het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal, op dit moment aannemelijk te verwachten dat de toekomstige arbeidsvraag (+4.200) in 2025 in de gemeente Leudal deels zal worden ingevuld door tenminste +300 tot +680 extra arbeidsmigranten ten opzichte van het aantal in 2019 (1.260 arbeidsmigranten). Deze kunnen in toekomstige grootschalige huisvesting in de gemeente Leudal gaan wonen, maar wonen mogelijk ook buiten de gemeente Leudal.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

11

3. Bevindingen mogelijke effecten In dit hoofdstuk schetsen wij u onze bevindingen voor de mogelijke effecten op diverse beleidsterreinen van het nieuwe beleid voor huisvesting van arbeidsmigranten in de gemeente Leudal. Daarvoor gaan wij hier achtereenvolgens in op de volgende onderwerpen: ▪ Verkeersdrukte en infrastructuur ▪ Woningvoorraad ▪ Openbare orde en handhaving ▪ Volksgezondheid ▪ Gemeentelijke investeringen en belastinginkomsten ▪ Voorzieningen

3.1

Verkeersdrukte en infrastructuur

Verkeersdrukte Tot op heden zijn weinig tot geen effecten voor verkeersdrukte geconstateerd. Arbeidsmigranten reizen vaak voor en na werktijden buiten de reguliere spits. Verkeersdrukte zou een mogelijk aandachtspunt kunnen zijn wanneer er veel arbeidsmigranten op dezelfde locatie gehuisvest zijn; bijvoorbeeld in het geval van grootschalige, gezamenlijke huisvesting. Over het algemeen zijn arbeidsmigranten meer verspreid over verschillende kernen in de gemeente Leudal en wordt er tot op heden weinig tot geen effect op de verkeerdrukte gemerkt. Gelet op de verwachte toename is er ook geen verslechtering te verwachten. Daarnaast bepaalt het nieuwe huisvestingsbeleid dat een nieuwe locatie goed te ontsluiten moet zijn, waardoor ook bij toekomstige ontwikkelingen geen onevenredige verkeersdrukte zal ontstaan. Parkeren Wanneer het gaat om nieuwe woonvoorzieningen in de gemeente Leudal is de parkeernorm ter plekke een van de zaken waar naar gekeken wordt. Over het algemeen geldt een norm van 0,8 parkeerplaats per huurder; wanneer het huisvesting van arbeidsmigranten betreft ligt deze norm lager (namelijk 0,6 parkeerplaats per huurder). De parkeernorm is lager omdat arbeidsmigranten vaker te voet of met de fiets reizen, worden opgehaald met een busje of omdat zij gehuisvest zijn nabij de werkgever. Daarnaast ontvangen arbeidsmigranten zelden bezoek dat met de auto komt.

Sommige arbeidsmigranten bezitten wel een auto, maar daarvoor zijn bij de woonlocatie vaak voldoende parkeermogelijkheden aanwezig. In het buitengebied bij omvangrijke bedrijven is er ook vaak voldoende

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

12

ruimte beschikbaar om in de parkeerbehoefte te voorzien. Er zijn dan ook tot op heden vrijwel geen meldingen of klachten over parkeerproblemen. We verwachten ook niet dat dit zal ontstaan met de verwachte toename van het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal. Daarnaast bepaalt het nieuwe beleid dat bij de ontwikkeling van nieuwe huisvestingslocaties moet worden voorzien in voldoende parkeervoorzieningen conform de Nota Parkeernormen van de gemeente Leudal. Verkeersveiligheid Uit gesprekken blijkt dat verkeersveiligheid een aandachtspunt is. Zo zijn er meldingen geweest dat arbeidsmigranten zich soms niet veilig gedragen in het verkeer en bijvoorbeeld dwars over de weg lopen. Dit is niet bevorderlijk voor de verkeersveiligheid. Om veilig verkeersgedrag bij alle inwoners te stimuleren zijn er vanuit de gemeente Leudal gedragscampagnes gevoerd en cursussen gegeven. Dit is niet specifiek voor arbeidsmigranten, maar geldt voor meer doelgroepen zoals statushouders en uiteraard ook Nederlanders. Er zal hier in de toekomst (blijvende) aandacht voor moeten zijn als het aantal arbeidsmigranten mogelijk toeneemt.

3.2

Woningvoorraad en sociale cohesie

Huisvesting belangrijk voor lokale economie Het is de laatste jaren voor werkgevers vaak een uitdaging om voldoende werknemers aan te trekken. Er is concurrentie om goede arbeidsmigranten blijvend aan het bedrijf te binden. Goede huisvesting is daarbij de laatste jaren belangrijker geworden om werknemers aan te trekken en voor langere tijd te verbinden aan het bedrijf. Als bedrijven niet concurrerend zijn in arbeidsvoorwaarden, waaronder ook de huisvesting, dan is het steeds lastiger om voldoende en geschikt personeel te vinden. Dat is in directe zin niet gunstig voor de bedrijven, maar als arbeidsplaatsen structureel niet ingevuld kunnen worden kan dat ook op de langere termijn gevolgen hebben voor de economische positie van de gemeente Leudal (hetgeen uit meerdere gesprekken naar voren is gekomen). Informatievoorziening Voor de gemeente is het belangrijk dat arbeidsmigranten die hier voor langere tijd wonen ook ingeschreven zijn in het BRP. Ten eerste uiteraard om zicht te krijgen op de situatie, maar ten tweede ook om aanspraak te kunnen maken op de juiste bijdrage uit het gemeentefonds. Voor arbeidsmigranten kan het soms ‘gedoe’ zijn om zich in te schrijven; dat moet veelal overdag gebeuren tijdens werktijd waarvoor vrij geregeld moet worden.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

13

Een aantal jaren terug hield de gemeente Leudal een Pools spreekuur met een tolk om arbeidsmigranten op weg te helpen in de gemeente. Dit is niet meer het geval, maar terugkeer ervan zou mogelijk kansen bieden om de BRP-registratie te bevorderen. Daarnaast wordt vanuit de gemeente op korte termijn gestart met het project ‘Verbeteren inschrijvingen van internationale werknemers in de BRP’. Het College B&W heeft hiertoe op 9 februari 2021 het besluit genomen. Het doel van het plan is om inschrijven van arbeidsmigranten te bevorderen. Verscheidenheid woonmogelijkheden Waar de ene arbeidsmigrant iedere zomer in de gemeente Leudal twee maanden is om geld te verdienen, blijft een ander het liefst om zich te vestigen. Uit gesprekken blijkt dat het daarom belangrijk is om voor deze verschillende wensen woonmogelijkheden te kunnen bieden. Dit betekent een palet aan mogelijkheden, zoals kamerverhuur in de kernen, flexibele woonruimten in het buitengebied vlakbij het werk of juist nabij de kernen. Het is daarin logisch om vooral het buitengebied in te zetten voor mensen die voor korte termijn blijven. Wanneer arbeidsmigranten hier willen blijven is een woning in de kernen meer wenselijk. Een woonlocatie in het buitengebied heeft niet een ideale omvang; het is aan ondernemers om te ontwikkelen wat zij wenselijk achten.

Op een grotere locatie (van bijvoorbeeld 100 mensen) is beheer en vervoer eenvoudiger te regelen, maar ook het bieden van andere faciliteiten zoals taalonderwijs. Een kleinere locatie (van bijvoorbeeld 20 mensen) kan ook voordelen hebben zoals een meer persoonlijke schaal. In de gemeente Leudal vindt de meeste huisvesting van arbeidsmigranten plaats bij agrariërs op het terrein of andere plaatsen in het buitengebied. De extra druk op de kernen is daarom beperkt. Voor mensen die langer in de gemeente willen blijven en zich permanent willen vestigen is meer kwalitatieve huisvesting nodig. Dan zijn studio’s en appartementen met meer privacy gewenst. Vaak zijn het stellen of vrienden die iets voor zichzelf willen en op een ‘gewone’ manier willen wonen wanneer ze besluiten toch langer te blijven. Deze woonmogelijkheden zijn logischer in een kern of aan de rand van een kern. Het nieuwe huisvestingsbeleid voorziet hierin. Permanente vestiging Arbeidsmigranten zijn niet altijd zeker van hun verblijfsduur wanneer ze in Nederland komen werken. Ze weten nog niet wat ze te wachten staat dus hebben niet altijd een vooropgezet plan over vestiging of tijdelijkheid. Als het goed loopt op het gebied van werk en privé wordt de keuze gemaakt om hier te blijven. De indruk is dat dit steeds vaker gebeurd.

Vaak wordt er dan iets gezocht in de vrij sectorhuur of sociale huur, zodat het mogelijk is om met een partner (en eventuele kinderen) samen te wonen.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

14

Sociale huurwoningen Als arbeidsmigranten zich in de gemeente willen vestigen en een eigen woning willen, kunnen ze zich inschrijven bij de corporatie. In een gesprek met de corporatie is aangegeven dat arbeidsmigranten vaak via-via de weg weten te vinden naar de corporatie en zich inschrijven. In de kleine kernen in de gemeente Leudal komen er per woning minder reacties binnen van woningzoekenden. Voor arbeidsmigranten die zich permanent willen vestigen is het daarom relatief eenvoudiger om binnen redelijke termijn aan een woning te komen. Er is momenteel geen leegstand in de kleine kernen, maar wanneer er op den duur minder arbeidsmigranten zouden komen, kan het lastiger worden om woningen in de kleinere kernen te verhuren. Mede gelet op de verwachte demografische ontwikkelingen van ontgroening en vergrijzing in de gemeente, kan de instroom van jonge arbeidsmigranten een positief effect hebben op het leefbaar houden van de kleine kernen. Koopsector Er is niet met cijfers een onderbouwing te geven over de aantallen arbeidsmigranten die in de gemeente Leudal doorstromen naar de koopsector. Er worden dan ook niet direct grote gevolgen gezien in de koopsector. Het kan zijn dat er goedkope woningen worden gekocht om te verhuren.

De gemeente vindt het onwenselijk als er in de kernen woningen kunnen worden onttrokken om kamerverhuur of andere vormen van tijdelijke bewoning te faciliteren. De voorkeur gaat uit naar permanente vestiging in de kernen van mensen die zelf de woning kopen. Dit lijkt echter tot op heden incidenteel het geval te zijn. Beeldvorming en draagvlak In meerdere gesprekken komen zorgen over beeldvorming en draagvlak naar voren. Het beeld bestaat dat bestaande bewoners soms wantrouwend zijn ten opzichte van de huisvesting van arbeidsmigranten. Deze soms meer negatieve beeldvorming is echter tot op heden op weinig daadwerkelijke knelpunten gestoeld. In de gesprekken met politie, handhaving en de woningcorporatie werd juist aangegeven dat zij geen extra overlast of ongewenst gedrag zien bij de arbeidsmigranten in relatie tot bestaande bewoners van Leudal. Het creëren van bewustzijn over de rol die arbeidsmigranten in de gemeente vervullen kan zorgen voor meer draagvlak. Voor de mensen die hier graag permanent willen blijven wonen wordt integratie dan ook eenvoudiger. Er worden kansen gezien om de arbeidsmigranten meer te betrekken in het dorpsleven. In kleinere kernen zijn er voorzieningen die moeite hebben om te kunnen blijven bestaan. Bewust werken aan de beeldvorming van arbeidsmigranten kan een rol zijn voor werkgevers, maar ook voor gemeente.

Het beleid van de gemeente houdt rekening met inspraak van bewoners door middel

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

15

van de omgevingsdialoog bij nieuwe initiatieven, en het beheerplan waarin een initiatiefnemer moet aangeven hoe ze de huisvesting beheren.

3.3

Openbare orde en handhaving

Meldingen en overlast Zowel politie als handhaving geven aan niet onevenredig veel meldingen te krijgen over arbeidsmigranten. Meldingen worden niet uitgesloten, maar het zijn meldingen net als ieder ander waarbij er geen onderscheid te zien is tussen arbeidsmigranten en huidige inwoners. Veruit de meeste arbeidsmigranten komen nooit met de politie of handhaving in aanraking. Controles huisvestingslocaties Wanneer er een vergunning voor huisvesting wordt verleend door de gemeente Leudal wordt er gecontroleerd of de locatie aan de regels voldoet. De controlebezoeken zijn in principe een taak voor handhaving, maar de politie geeft aan in de praktijk ook geregeld aan te sluiten. Dit is voornamelijk vanwege het sociale aspect; voor een wijkagent is het handig om contacten te leggen met werkgevers in het gebied. Zo worden lijnen kort gehouden en blijven ze op de hoogte van wat er speelt in de gemeente. Bij controles zijn zelden misstanden aangetroffen; wanneer er zaken verbeterd moeten worden dan wordt dat gecommuniceerd. Middels het beleid van de gemeente worden huisvesters daarnaast verplicht om een beheerplan op te stellen per huisvestingslocatie. Hierin staan afspraken over hoe beheer geregeld is en hoe overlast voorkomen kan worden. Handhaving geeft aan ook op locaties te komen waarvoor geen vergunning is verleend.

Dat komt aan het licht door meldingen, door eigen waarneming of door een tip van de afdeling burgerzaken wanneer zij iets zien gebeuren met inschrijvingen op een adres. Er wordt ingeschat dat daarmee de meeste locaties in beeld zijn. Als er locaties aan het licht komen waarvoor geen vergunning is, is het wenselijk dat er zo snel mogelijk een vergunning komt. Er is dan juridische capaciteit nodig om de ondernemers aan te sporen een vergunning aan te vragen. Momenteel loopt het vast op deze juridische capaciteit. Er is momenteel een aantal locaties waarvoor vergunningen moeten komen, maar waarop geen juridische druk uitgeoefend kan worden. Zolang er geen vergunning is, is het voor handhaving ook niet mogelijk om controles uit te oefenen op de naleving van de vergunningen. De indruk is wel dat de afgelopen jaren de meldingen over niet-vergunde locaties zijn afgenomen.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

16

3.4

Volksgezondheid

Arbeidsmigranten zijn voornamelijk jonge en gezonde werknemers. De kans op gezondheidsproblemen is bij hen daarom kleiner en de zorgvraag is dus relatief beperkt. De voornaamste gevallen zijn letsel, verwondingen, huidinfecties en af en toe griep of een longontsteking. Wanneer arbeidsmigranten de huisarts bezoeken, zijn er enkele aandachtspunten. Ten eerste beheersen zij de Nederlandse en Engelse taal vaak niet of nauwelijks en kunnen zich daardoor slecht verstaanbaar maken. Dan moet er een tolk van het uitzendbureau mee komen. Bij een snijwond is dat geen probleem, maar als er andere klachten zijn, is het de vraag of daar in het bijzijn van de werkgever eerlijk over gecommuniceerd wordt (privacy). Ten tweede zijn de administratieve lasten vaak hoger omdat het voor de huisarts extra tijd kost om de identiteit en zorgverzekering van arbeidsmigranten te controleren en te registreren. Ten derde komen arbeidsmigranten niet altijd opdagen voor hun afspraak wanneer zij geen acute hulp nodig hebben. Zij stellen de praktijk daarvan niet op de hoogte. Tot op heden heeft het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal niet tot capaciteitsproblemen geleid bij huisartspraktijken. Ook bij een toename van het aantal arbeidsmigranten is niet te verwachten dat dit tot knelpunten leidt.

3.5

Gemeentelijke investeringen en belastinginkomsten

Gemeentelijke investeringen Vanuit de gemeente is er geen sprake van investeringen voor faciliteiten rondom arbeidsmigranten. Wanneer een initiatiefnemer huisvesting voor arbeidsmigranten wil realiseren, moet de gemeente dat in het bestemmingsplan goedkeuren en het risico op planschade beperken. De gemeente zal daarin meedenken, maar noodzakelijke investeringen zijn voor rekening van de betreffende initiatiefnemer. Belastinginkomsten De gemeente ontvangt belastinginkomsten voor arbeidsmigranten die in de gemeente Leudal wonen. Wanneer arbeidsmigranten staan ingeschreven in de BRP ontvangt de gemeente een bijdrage uit het gemeentefonds. Wanneer zij geregistreerd staan als ‘niet-ingezetenen’ dan dient er toeristenbelasting betaald te worden. Het beleid specifieert dat de verhuurder verantwoordelijk is voor de registratie van personen en afdracht van belastingen. Betaling vindt plaats op basis van een prijs per overnachting of via de betaling van een forfait bedrag. Het toeristenbelasting wordt bepaald en ingevorderd door de Belastingsamenwerking

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

17

Gemeenten en Waterschap Limburg (BsGW)3. De gemeente ontvangt op jaarbasis (naar schatting) circa 900 duizend euro aan toeristenbelasting. Daarvan is circa 150.000 tot 200.000 euro belasting voor niet-toeristen, zoals arbeidsmigranten en Nederlanders die tijdelijk geen andere woonruimte hebben. Bij een groei van het aantal arbeidsmigranten zou deze inkomstenstroom groeien. De inkomsten aan toeristenbelasting zijn vrij besteedbaar voor de gemeente Leudal.

3.6

Voorzieningen

Bij voorzieningen gaat het om commerciële en maatschappelijke voorzieningen zoals: detailhandel, sportvoorzieningen en andere gemeentelijke accommodaties. Maatschappelijk vastgoed, krimp en leegstand Een belangrijke uitdaging rondom accommodaties in de gemeente Leudal is krimp. Zo zijn er bijvoorbeeld meerdere scholen en kerken die gaan fuseren of sluiten. Veel van dergelijke gebouwen komen, bij leegstand, terug in beheer van de gemeente. Dat zorgt voor een financiële last die in de toekomst mogelijk moeilijk te dragen zal zijn bij toenemende leegstand. Sloop van leegstaande voorzieningen is niet altijd een optie en daarom zoekt de gemeente naar samenwerking en een multifunctionele invulling van deze gebouwen. Daarnaast tracht de gemeente Leudal leegstaand vastgoed te verkopen. Wanneer er een toestroom van arbeidsmigranten komt, zouden deze leegstaande accommodaties wellicht voor huisvesting van arbeidsmigranten gebruikt kunnen worden. Er moet dan wel goed onderzocht worden of huisvesting van arbeidsmigranten op deze locaties (die soms midden in de kern liggen) wenselijk en haalbaar is. Daarnaast moet worden voldaan aan de regels voor huisvesting in gebouwen of gebouwcomplexen, niet zijnde reguliere (bedrijfs)woningen zoals gespecifieerd in het nieuwe beleid.

Uit gesprekken komt verder naar voren dat de aanwezigheid van arbeidsmigranten bijdraagt aan het in stand houden van voorzieningen in de gemeente Leudal. Werkgelegenheid De komst van arbeidsmigranten zorgt voor werkgelegenheid van andere inwoners. Extra woonvoorzieningen zorgen bijvoorbeeld voor werkgelegenheid omdat zij onderhouden moeten worden. Denk daarbij aan klusbedrijven, loodgieters, schilders, schoonmakers etc. Daarnaast is er meer werkgelegenheid in voorzieningen waar de arbeidsmigranten gebruik van maken zoals supermarkten. 3 Een samenwerking van 29 gemeenten en waterschap in Limburg die gezamenlijk de

belastingen invordert. Dit gaat om alle belastingen behalve voor identificatiestukken zoals rijbewijzen en paspoorten.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

18

Onderwijs en taal Vanuit de gemeente wordt actief gewerkt met de kinderopvang en voorschoolse educatie om taalachterstanden bij kinderen zoveel mogelijk te beperken. Dit is belangrijk omdat kinderen snel achter raken in het onderwijs wanneer zij de taal niet goed beheren. Het gaat hierbij om kinderen van arbeidsmigranten, maar ook van statushouders en autochtonen Nederlanders met taalachterstanden. Bij kinderen van (veelal Poolse) arbeidsmigranten zijn de taalachterstanden beperkt. Zij hebben ouders die vaak beide veel werken, waardoor deze kinderen relatief veel op de kinderopvang zijn en daar al veel Nederlands horen. Daarnaast is hun moedertaal ook een westerse taal die dichter bij het Nederlands ligt, waardoor zij het ook relatief makkelijk oppikken.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

19

4. Overall analyse, conclusies en aandachtspunten In dit hoofdstuk schetsen we de hoofdlijnen van onze overall analyse, de conclusies, kansen en aandachtspunten naar aanleiding van het onderzoek naar de mogelijke effecten van het nieuwe beleid voor huisvesting van arbeidsmigranten in de gemeente Leudal.

4.1

Overall analyse mogelijke effecten

Op basis van onze bevindingen uit dit onderzoek komen we tot de volgende overall analyse van de mogelijke effecten van huisvesting van arbeidsmigranten in de gemeente Leudal: Onderwerp

Huidige effecten van

Mogelijke, toekomstige effecten

Vigerend en nieuw beleid dat

arbeidsmigranten in de

van arbeidsmigranten in de

betrekking heeft op het

gemeente Leudal

gemeente Leudal

onderwerp

Verkeersdrukte en

Verkeersdrukte en parkeren

Ook voor de toekomst voorzien

Het nieuwe beleid bepaalt dat

infrastructuur

zijn geen knelpunt. Dit is

we, bij een toename van het

een nieuwe locatie goed te

omdat arbeidsmigranten

aantal arbeidsmigranten in de

ontsluiten moet zijn en dat bij

vaak te voet of met de fiets

gemeente Leudal, geen

de ontwikkeling moet worden

reizen, worden opgehaald

knelpunten. Wanneer er in de

voorzien in voldoende

met een busje of zijn

toekomst grootschalige

parkeervoorzieningen conform

gehuisvest bij de werkgever.

huisvesting wordt gerealiseerd

de Nota Parkeernormen.

De verkeersveiligheid is wel

dan is de verkeersafwikkeling

een aandachtspunt.

een belangrijk aandachtspunt (binnen het beleid) om dat (vooraf) goed te regelen.

Woningvoorraad

De aanwezigheid van

Er is behoefte aan kwalitatieve

Het vorige beleid van de

arbeidsmigranten leidt niet

woonoplossingen voor

gemeente heeft niet geleid tot

tot krapte op de

arbeidsmigranten. Huisvesting

problemen op de woningmarkt.

woningmarkt. De gemeente

is een steeds belangrijker

Met het nieuwe beleid wil de

Leudal kampt met

aspect om werknemers te

gemeente eventuele negatieve

vergrijzing en krimp en geeft

binden. Er is daarom behoefte

effecten voorkomen in het geval

in haar woonvisie aan dat

aan verschillende woonvormen,

dat het aantal arbeidsmigranten

het behoud van

variërend van kleinschalig tot

(sterk) stijgt. Het nieuwe beleid

leefbaarheid in de dorpen

grootschalig. Wanneer krimp,

van de gemeente Leudal

van groot belang is. De

ontgroening en vergrijzing

voorkomt clustering van

komst van

doorzet, kan tijdelijke en

tijdelijke bewoning in

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

20

arbeidsmigranten betekent

permanente vestiging van

woonkernen door onder andere

enerzijds nieuwe instroom

arbeidsmigranten een positieve

daar een maximum percentage

van jonge inwoners.

bijdrage leveren aan de

van 10% per straat aan te

Daarnaast komen ze vaak

woningmarkt en de leefbaarheid

verbinden. Ook vindt er toetsing

terecht in goedkope

in de gemeente Leudal.

plaats van het verblijfsklimaat

woningen waar nu niet altijd

Aandacht voor integratie en

voordat kleinschalige

animo voor is.

sociale landing is daarbij

huisvesting op

gewenst. Bij toestroom van

bedrijventerreinen plaatsvindt.

meer arbeidsmigranten is aan

Daarnaast is het verplicht de

te raden om werk te maken van

omgeving te betrekken vooraf

de uitbreiding van

van het realiseren van een

huisvestingsmogelijkheden.

initiatief door middel van een omgevingsdialoog. Om de kwaliteit te borgen wordt het SNF keurmerk verplicht gesteld bij grootschalige huisvestingslocaties. Op het gebied van registratie worden afspraken gemaakt met verhuurders en de gemeente werkt zelf aan het verbeteren van inschrijvingen van internationale werknemers in de BRP.

Openbare orde en

Meldingen rondom

Er is geen te verwachten opgave

Het huidige beleid van locatie-

handhaving

openbare orde in relatie tot

bij het handhaven van de orde

bezoeken door handhaving

arbeidsmigranten zijn er

bij een toekomstige toename

hebben ervoor gezorgd dat de

niet of nauwelijks. Zowel

van arbeidsmigranten. Wel kan

gemeente goed zicht heeft op

politie als handhaving

er extra druk ontstaan op de

de huidige locaties. Daarnaast

geven aan dat er geen

ambtelijke organisatie voor

wordt in het nieuwe beleid meer

onderscheid te zien is

vergunningsverlening en de

aandacht besteed aan de

tussen meldingen over

bijbehorende juridische

beheerafspraken met de

arbeidsmigranten of

aspecten. Capaciteit kan dan

huisvester. Handhaving is van

autochtone Nederlanders.

ontoereikend blijken.

belang om de gestelde eisen uit

Het is daarmee niet een

het beleid daadwerkelijk te

onderwerp dat aandacht op

kunnen vasthouden. Het is dan

dit moment vraagt. De

ook mogelijk om vergunningen

inschatting is dat de meeste

in te trekken bij terugkerende

locaties in zicht zijn en dat

overlast en overtreding van de

misstanden grotendeels

gestelde eisen bij

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

21

verleden tijd zijn. Wel mist

vergunningverlening. Middels

er juridische capaciteit om

het nieuwe beleid wordt dit dan

eigenaars van niet-

ook voortgezet.

vergunde locaties aan te sporen om een vergunning aan te vragen. Volksgezondheid

Arbeidsmigranten zijn

Ook bij een toename van het

voornamelijk jonge en

aantal arbeidsmigranten zijn

gezonde werknemers. De

geen knelpunten te voorzien bij

zorgvraag is daarom

huisartsenpraktijken (los van de

beperkt. Wanneer zij de

genoemde aandachtspunten).

-

huisarts bezoeken zijn er drie aandachtspunten: (1) zij hebben vaak een tolk nodig (2) administratie last is hoger (3) zij komen regelmatig niet opdagen. Gemeentelijke

Vanuit de gemeente zijn er

Meer arbeidsmigranten in de

Het nieuwe beleid specifieert

investeringen en

momenteel geen

gemeente zorgt voor meer

dat de verhuurder

belastinginkomsten

investeringen. Gemeente

inkomsten uit toeristenbelasting

verantwoordelijk is voor de

Leudal is een

of een bijdrage uit het

registratie van personen en

krimpgemeente en is

gemeentefonds voor

afdracht van belastingen.

daarom juist bezig om

ingeschreven arbeidsmigranten.

leegstaand vastgoed te

Tevens kan gemeentelijk

verkopen; huisvesting van

vastgoed verkocht worden voor

arbeidsmigranten is daarbij

huisvesting van

een optie.

arbeidsmigranten.

Voorzieningen in de

Meer arbeidsmigranten

Het nieuwe beleid specifieert

gemeente Leudal staan

betekent een blijvende bijdrage

regels voor huisvesting in

onder druk gelet op krimp.

aan de instandhouding van

gebouwen en

Hierdoor ontstaat ook

voorzieningen, zoals scholen en

gebouwcomplexen, niet zijnde

leegstand van

verenigingen. Daarnaast kan, bij

reguliere (bedrijfs)woningen.

accommodaties. Dit is een

een toename van

belangrijke opgave voor de

arbeidsmigranten, leegstaand

gemeente Leudal.

vastgoed aangewend worden

Arbeidsmigranten leveren

om huisvesting voor

een bijdrage in het stand

arbeidsmigranten mogelijk te

houden van de huidige

maken.

Voorzieningen

voorzieningen.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

22

4.2

Conclusies

In dit onderzoek stond de volgende onderzoeksvraag centraal: wat zijn de kansen en knelpunten van een mogelijke toename van het aantal tijdelijke, internationale werknemers voor de genoemde onderwerpen? Deze vraag is conform de aangenomen motie van 3 november 2020. De motie gaat uit van 4.200 arbeidsmigranten in de gemeente Leudal; die veronderstelling is niet juist. Het genoemde cijfer van 4.200 is de totale toekomstige arbeidsvraag (met name vervanging) tot 2025 in de gemeente Leudal die deels ook arbeidsmigranten zal worden ingevuld. De veronderstelling is (zo blijkt uit het Economisch Profiel Leudal) dat de toekomstige arbeidsvraag vooral zal worden ingevuld door zij-instroom (oftewel: een verwachte toename van de arbeidsparticipatie). Uit ons onderzoek blijkt dat er in 2019 bijna 1.300 arbeidsmigranten werkzaam waren in de gemeente Leudal. Het aantal arbeidsmigranten neemt flink toe; de gemiddeld jaarlijkse groei was in de afgelopen tien jaar zo’n 20 procent. Op basis van economische scenario’s (WLO; afkomstig van het Centraal Planbureau) verwachten we dat het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal in 2025 circa 1.550 tot 1.940 bedraagt. Op basis van het uitgevoerde onderzoek constateren we dat er op dit moment niet of nauwelijks sprake is van knelpunten rondom arbeidsmigranten in de gemeente Leudal.

Daarnaast constateren we dat het nieuwe, aanstaande beleid voorziet in regels om ervoor te zorgen dat geen knelpunten ontstaan bij de verwachte toename van het aantal arbeidsmigranten. Er zijn diverse kansen voor de gemeente Leudal gesignaleerd voor de situatie dat het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal de komende jaren (verder) toeneemt. Het gaat daarbij om: ▪ Bijdrage aan tegengaan leegstand: door de toenemende huisvestingsvraag van arbeidsmigranten ontstaan er mogelijkheden om een bijdrage te leveren aan het tegen gaan van leegstand binnen de gemeente Leudal. ▪ Bijdrage aan leefbaarheid kernen en voorzieningen: een toename van het aantal arbeidsmigranten zal ook positieve bijdrage leveren aan de leefbaarheid en de voorzieningen in de verschillende kernen in de gemeente Leudal. ▪ Behoud en ontwikkeling lokale economie en bedrijvigheid: geschikte en voldoende huisvestingsmogelijkheden voor arbeidsmigranten zijn in toenemende mate een belangrijke factor in het behoud en de ontwikkeling van de lokale economie en bedrijvigheid doordat wordt voorkomen dat bedrijven uit

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

23

▪

de gemeente wegtrekken (omdat ze hun werknemers niet meer kunnen huisvesten). Bevordering inschrijving BRP: het bevorderen van de inschrijving van arbeidsmigranten in het BRP betekent voor de gemeente Leudal dat de gemeente ook een hogere bijdrage mag ontvangen vanuit het gemeentefonds. Het project ‘Verbeteren inschrijvingen van internationale werknemers in de BRP’ wordt hiervoor opgestart door de afdeling Burgerzaken van de gemeente Leudal.

Daarnaast is er wel een aantal aandachtspunten naar voren gekomen, te weten: ▪ Verkeersveiligheid: het is voorgekomen dat arbeidsmigranten in de gemeente Leudal zich niet veilig gedragen (hebben) in het verkeer. Er zal (blijvende) aandacht moeten zijn als het aantal arbeidsmigranten mogelijk toeneemt. Hierbij kan worden ingezet op voorlichting en integrale bewustwording. ▪ Zorg: het consult van een arbeidsmigrant vergt meer inspanning, maar dit heeft tot op heden niet tot capaciteitsproblemen geleid bij huisartsenpraktijken. Taal, administratie en legitimatie en nakomen van afspraken (bij de huisarts) leiden tot meer zorglast en zijn daarmee dan ook aandachtspunten. Dit kan ondervangen worden door hierover in beheersplannen duidelijke afspraken te maken met huisvesters en/of werkgevers. ▪ Behoefte aan woonplekken: vooral bij de ondernemers uit de gemeente Leudal bestaat een behoefte aan kwalitatief goede woonoplossingen voor arbeidsmigranten. Huisvesting is een steeds belangrijker (economisch) aspect om arbeidsmigranten aan te trekken en aan het bedrijf te verbinden voor de langere termijn.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

24

Bijlage: overzicht contactpersonen In het kader van dit onderzoek is door Decisio en Companen gesproken met contactpersonen van de volgende organisaties: 1. Uitzendbureau AB Werkt 2. Wonen Limburg 3. Politie (wijkagent) 4. Huisartsenpraktijk 5. Berry Brothers (onderneming in de gemeente Leudal) 6. Gemeente Leudal (afdelingen Verkeer en Vervoer, Wonen, Handhaving, Sociaal Domein/Welzijn, Financiën, Economie en Maatschappelijke Voorzieningen)

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

25

Bijlage: prognose Midden-Limburg Op basis van de historische ontwikkeling in de economie en het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Leudal, en in de bredere COROP-regio MiddenLimburg zijn prognoses opgesteld van de te verwachten ontwikkeling tot 2030. In het volgende kader geven we een toelichting op de methodiek. Achtergrond prognose Voor de prognoses kijken we ten eerste naar de daadwerkelijke ontwikkeling van het aantal werkende arbeidsmigranten tussen 2010 en 2019. Met behulp van een meervoudige lineaire regressieanalyse verklaren we vervolgens deze ontwikkeling aan de hand van economische indicatoren. Hieruit blijkt dat de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten goed kan worden verklaard door de ontwikkeling in het aantal banen en openstaande vacatures in een regio. Vervolgstap is om de prognose van het aantal arbeidsmigranten op te stellen aan de hand van regionale prognoses voor deze twee verklarende variabelen (banen en openstaande vacatures). Voor de baanontwikkeling baseren we ons op de regionale COROP-prognoses (COROP Midden-Limburg) zoals in WLO Hoog en Laag (bron: CPB, 2016). Voor openstaande vacatures zijn geen prognoses beschikbaar: deze spiegelen we daarom aan de veronderstelde ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) onder WLO-hoog en WLO-laag in de regio.

De impact van het coronavirus op het aantal arbeidsmigranten is nog lastig in te schatten. De huidige preventiemaatregelen hebben gevolgen voor verschillende economische sectoren. Denk bijvoorbeeld aan (tijdelijke) vraaguitval (horeca) of -toename (logistiek). We verwachten dat het aantal arbeidsmigranten tijdens de eerste golf in 2020 sterk is afgenomen, maar sindsdien in veel regio’s (als gevolg van toegenomen vraag naar arbeid) weer (langzaam) toeneemt. We nemen in de prognose een scenario op waarin we de impact van het virus zo goed mogelijk inschatten. Daarvoor baseren we ons op CPB ramingen, die de impact schatten op het landelijk aantal banen en het BBP in 2020 en 2021 (bron: CPB, 2020). Het CPB houdt op dit moment een basisscenario aan waarin er in 2021 effectief kan worden gevaccineerd. In dit basisscenario zal er daarom in 2021 voorzichtig herstel op treden. Daarbij nemen we aan dat de daling in landelijke werkgelegenheid en bbp vergelijkbaar is met de daling in de werkgelegenheid voor arbeidsmigranten in de regio. De werkelijke daling in het aantal arbeidsmigranten kan (afhankelijk van de sector en vraag) hoger of lager uitvallen dan verondersteld.

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

26

Tabel A. Scenario’s prognose aantal werkende arbeidsmigranten in de COROP MiddenLimburg 2019

Gemiddeld

2030

Verschil

jaarlijkse groei

absoluut

WLO - Laag

11.680

5,5%

18.860

7.180

WLO - Hoog

11.680

8,1%

23.620

11.940

Corona - Laag

11.680

4,6%

17.480

5.800

Corona - Hoog

11.680

6,6%

20.780

9.100

Bron: analyses Decisio

Uit de drie prognosescenario’s blijkt voor de COROP-regio Midden-Limburg dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar blijft toenemen tot een populatie van naar schatting 17.480 tot 23.620 arbeidsmigranten in 2030.

Figuur A. Prognose aantal werkende arbeidsmigranten in de COROP-regio Midden-Limburg tot 2030 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000

WLO laag

WLO hoog

COVID-19 hoog

Huidige ontwikkeling

2030

2029

2028

2027

2026

2025

2024

2023

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

0

COVID-19 laag

Bron: Decisio (2021), op basis van CBS Microdata, CPB

MOGELIJKE EFFECTEN NIEUW BELEID HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN

27