Raadsvoorstel

Raadsvoorstel BLANCO Openbare Raadsvergadering REFNUMBER Datum

24 september 2024

Onderwerp

Meicirculaire 2024 drs. H. van Helden MBA

Portefeuillehouder(s)

Agendapunt

1. Onderwerp Meicirculaire 2024

2. Inleiding Aanleiding Op maandag 27 mei jl. is de meicirculaire van het gemeentefonds gepubliceerd. De meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid. Hierna wordt bij het onderdeel “4. Argumenten” een tekstuele toelichting gegeven op de consequenties voor Leudal. Het totale effect van de meicirculaire 2024 ten opzichte van de decembercirculaire 2023 voor Leudal is als volgt:

In de 1e raadsrapportage 2024 is, vooruitlopende op de meicirculaire, reeds rekening gehouden met een stelpost voor het effect van de Voorjaarsnota en het landelijk tarief jeugdzorg. In onderdeel “7. Financiële toelichting” wordt hiermee rekening gehouden en wordt per onderdeel de voorgestelde financiële verwerking aangegeven. Tijdens de behandeling van de decembercirculaire 2023 is verzocht om voortaan de totale inkomsten uit het gemeentefonds te tonen. Deze is als volgt:

3. Voorstel aan de Raad Gelet op artikel 5 van de financiële verordening gemeente Leudal 2023; Besluit: Kennis nemen van de meicirculaire 2024 en de financiële consequenties als volgt te verwerken: 1. De volgende bedragen toevoegen aan de reserve gemeentefonds onderdeel taakmutaties

2. Aan de reserve gemeentefonds onderdeel egalisatie € 77.061 toevoegen, waarna deze reserve de maximaal bepaalde omvang heeft bereikt. 3. De volgende bedragen muteren met het betreffende exploitatiebudget

Datum Betreft Pagina

24 september 2024 Meicirculaire 2024 2 van 8BLANCO

4. De volgende bedragen toevoegen aan het begrotingssaldo

4. Argumenten Gemeentefonds naar Leudalse situatie A. Afrekening voorgaande jaren In de meicirculaire 2024 is er voor het uitkeringsjaar 2022 geen wijziging ten opzichte van de decembercirculaire. Voor uitkeringsjaar 2023 geldt dat het totale effect € 105.106 voordelig is. De mutatie wordt voornamelijk veroorzaakt door aanpassingen in de landelijke en lokale hoeveelheden (aantallen). Per saldo een effect van € 114.730. Daarnaast is er nog een (structurele) aanpassing in de decentralisatie uitkering voor Jeugdhulp kinderen in een AZC van € -9.624. De structurele verwerking is opgenomen in onderdeel “E2 Overige mutaties < € 10.000 per jaar”. B. Accres, hoeveelheden en uitkeringsbasis/-factor en BTW compensatiefonds

1. Accres nieuwe systematiek Het accres wordt bepaald door het volume (hoeveelheden) accres en het accres voor loon-/prijsontwikkeling (LPO). In de Voorjaarsnota 2024 is door het ministerie besloten om de ingangsdatum van de nieuwe financieringssystematiek te vervroegen van 2027 naar 2024. Dit betekent dat voor het volume accres de systematiek van “samen de trap op – samen de trap af” met ingang van 2024 wordt vervangen door de Bbp-systematiek (Bruto binnenlands product). Bij de Bbp-systematiek wordt gebruik gemaakt van een 8-jaars historisch gemiddelde (t-9 t/m t-2) van de ontwikkeling van het bbp. De afgelopen jaren was het volume accres bevroren. Door gebruik te maken van een 8-jaars gemiddelde zal dit deel minder fors fluctueren. Naast het volume accres is in de meicirculaire, zoals gebruikelijk, ook het LPO accres geactualiseerd. Ook hiervoor geldt dat de nieuwe methode (ontwikkeling van het prijs Bbp) is vervroegd van 2027 naar 2024. De ontwikkeling van de prijs-Bbp is lager dan voorzien in de septembercirculaire 2023. Het vervroegen van de nieuwe systematiek (volume en LPO) heeft een negatief effect op de gemeenten. 2. Incidentele compensatie nieuwe systematiek Het effect van de vervroeging en nieuwe financieringssystematiek wordt eenmalig (gedeeltelijk) gecompenseerd voor de jaren 2024-2029. 3.

Schrappen opschalingskorting In de Voorjaarsnota 2024 is door het Rijk tevens besloten om de opschalingskorting definitief te schrappen. Dit leidt tot een voordeel voor de gemeenten vanaf 2026. Het totaal van de punten 1 t/m 3 leidt structureel tot een klein voordeel voor de gemeente Leudal. In 2025 is er een fors tekort. In de 1e raadsrapportage 2024 is reeds rekening gehouden met het verwachte effect van de nieuwe financieringssystematiek. 4. BTW compensatiefonds (BCF) Jaarlijks wordt het BCF in de meicirculaire afgerekend met de gemeenten. Over 2023 is er een onderuitputting geweest van het BCF en deze onderuitputting wordt toegevoegd aan het gemeentefonds. 5. Actualisatie hoeveelheden en uitkeringsbasis In iedere circulaire worden de aantallen (hoeveelheden) van de maatstaven geactualiseerd. Een effect in de maatstaven wordt veroorzaakt door actualisatie van de landelijke maatstaven als ook de actualisatie

Datum Betreft Pagina

24 september 2024 Meicirculaire 2024 3 van 8BLANCO

van de lokale maatstaven. Voor het gemeentefonds geldt dat door een mutatie van de landelijke aantallen de totale omvang van het gemeentefonds (uitkeringsbasis) niet wijzigt. Daarom wordt het effect van de landelijke aantallen gecompenseerd middels een mutatie van de uitkeringsfactor. Indien lokale aantallen afwijkend ontwikkelen dan heeft dit voor de lokale gemeente een positief of negatief effect op de uitkering. In het onderdeel “financiële toelichting” wordt dit nader gespecificeerd. C. Mutaties in het Sociaal Domein Met betrekking tot het sociaal domein vinden diverse mutaties plaats in het gemeentefonds. Dit heeft te maken met taakmutaties, actualisatie van aantallen en indexeringen. In onderstaande tabel is een totaal overzicht opgenomen van de mutaties in het sociaal domein. Bij het onderdeel financiële samenvatting is een uitsplitsing van de mutaties opgenomen en tevens per mutatie een voorstel voor de wijze van verwerking.

D. Mutaties in het Ruimtelijk Domein Met betrekking tot het ruimtelijk domein zijn er een tweetal mutaties in het gemeentefonds. De mutaties hebben alleen effect voor 2024. Bij het onderdeel financiële samenvatting is een uitsplitsing van de mutaties opgenomen en tevens per mutatie een voorstel voor de wijze van verwerking.

E. Overige mutaties Tot slot zijn er nog overige mutaties die per saldo leiden tot het volgende effect voor Leudal:

Overige mededelingen In de meicirculaire is nog geen rekening gehouden met de vorming van het nieuwe kabinet en eventuele beleidswijzigingen als gevolg hiervan. Het nieuwe kabinet heeft nieuw plannen die bekostigd moeten worden. Het risico is aanwezig dat dit effect gaat hebben op het gemeentefonds. De verwachting is dat in de septembercirculaire 2024 meer duidelijkheid zal komen. In de septembercirculaire volgt nadere informatie over het stabieler maken van de maatstaf huishoudens met een laag inkomen. Voor 2023 en 2024 blijft de berekening van deze maatstaf ongewijzigd. Vanaf 2025 zal deze wijzigen door toepassing van een meerjarig gemiddelde. Hierdoor zal deze maatstaf stabieler worden. In de Voorjaarsnota 2024 van het Rijk zijn middelen vrijgemaakt voor incidentele meerkosten voor toezicht en handhaving op aangepaste kwaliteitseisen in de kinderopvang, buitenschoolse opvang en meertalige opvang voor de jaren 2024 en 2025. De verwachting is dat deze middelen in de septembercirculaire 2024 worden toegevoegd. In eerdere circulaires is melding gemaakt van het nieuwe objectieve verdeelmodel beschermd wonen en de streefdatum van invoering per 1 januari 2025. In de meicirculaire 2024 is geen nadere informatie gegeven.

Het risico bestaat dat de totale regionale inkomsten voor beschermd wonen afnemen ten opzicht van de huidige situatie en dat daarmee ook het regionale saldo lager wordt. Daarnaast wordt regionaal momenteel gewerkt aan een nieuwe verdeelsleutel. Ook dit zal invloed hebben op het aandeel van Leudal.

5. Risico’s Niet van toepassing.

Datum Betreft Pagina

24 september 2024 Meicirculaire 2024 4 van 8BLANCO

6. Juridische context Niet van toepassing.

7. Financiële toelichting Als eerste wordt hierna de voorgestelde financiële verwerking van de circulaire per onderdeel gegeven. Op het einde volgt een totaal tabel van de circulaire in relatie met het begrotingssaldo. De voorgestelde financiële verwerking is op basis van de reguliere methode. Saldi uit voorgaande jaren en het huidige jaar worden gestort dan wel onttrokken aan de egalisatiereserve gemeentefonds. Bij deze reserve is een maximum vastgesteld op 2% van het gemiddelde niveau van de algemene uitkering over de periode van zes jaar. Voor 2024 wordt dit berekend over de periode 2023 t/m 2028 en bedraagt € 1.405.434. Boven dit maximum wordt een positief saldo toegevoegd aan het begrotingssaldo. Per post wordt hieronder aangegeven of iets wordt verwerkt volgens de standaard (verrekening met de egalisatiereserve gemeentefonds) werkwijze. Op het einde wordt aangegeven hoe de stand van deze reserve gemuteerd moet worden in verband met de maximum omvang. Financiële verwerking van de circulaire A. Afrekening voorgaande jaren Het totale effect bedraagt € 105.106 positief. Standaard wordt dit gemuteerd in de egalisatiereserve gemeentefonds. B. Accres, hoeveelheden en uitkeringsbasis/-factor en BTW compensatiefonds Dit onderdeel wordt opgesplitst naar twee subonderdelen: a. Nieuwe financieringssystematiek b. Overige ontwikkelingen a.

Nieuwe financieringssystematiek Met betrekking tot de nieuwe financieringssystematiek is in de 1e raadsrapportage 2024 reeds rekening gehouden met een stelpost. In onderstaande tabel het effect volgens de meicirculaire en het verschil met de stelpost:

b. Overige ontwikkelingen Naast het effect van de nieuwe financieringssystematiek zijn ook de landelijke en lokale aantallen geactualiseerd en is er een effect voor de uitkeringsbasis. Het effect voor Leudal is als volgt:

De twee belangrijkste oorzaken van het grote effect van de overige ontwikkelingen worden nader toegelicht. 1 Hoeveelheidsverschillen De hoeveelheidsverschillen worden veroorzaakt door de lokale actualisatie van de aantallen. Bij de aantallen wordt uitgegaan van de meest recent vastgestelde hoeveelheden en voor toekomstige jaren wordt een inschatting gemaakt van de ontwikkeling van de aantallen. Het effect van de hoeveelheidsverschillen wordt voornamelijk veroorzaakt door de actualisatie van twee maatstaven:

Datum Betreft Pagina

24 september 2024 Meicirculaire 2024 5 van 8BLANCO

De maatstaf huishoudens met laag inkomen boven drempel fluctueert sterk. In de septembercirculaire 2024 volgt nadere informatie over het stabieler maken van deze maatstaf. Voor 2023 en 2024 blijft de berekening van deze maatstaf ongewijzigd. Vanaf 2025 zal deze wijzigen door toepassing van een meerjarig gemiddelde. Met betrekking tot de maatstaf inwoners 75+ met drempel zijn de actuele aantallen per 1 januari 2024 verwerkt. Deze maatstaf bestaat uit twee onderdelen, namelijk het aantal inwoners van 75 jaar en ouder en 6% van het totaal aantal inwoners. Het procentuele aandeel van het aantal inwoners van 75 jaar en ouder is de afgelopen jaren aan het stijgen. In 2020 was het procentuele aandeel nog 10,81%, per 1 januari 2024 is dit gestegen tot 12,13%. Doordat het procentuele aandeel stijgt, stijgt ook de uitkering voor deze maatstaf. 2 Ontwikkeling van de uitkeringsbasis Voor het gemeentefonds geldt dat door een mutatie van de landelijke aantallen de totale omvang van het gemeentefonds (uitkeringsbasis) niet wijzigt. Iedere maatstaf kent een hoeveelheid (Q) en een gewicht (P). Bij een stijging van de hoeveelheid zou eigenlijk per maatstaf het gewicht evenredig moeten dalen (en vice versa). Dit is een ingewikkelde methode en daarom is gekozen voor een eenvoudigere oplossing, namelijk de daling van uitkeringsfactor. De uitkeringsbasis is het totaal van alle maatstaven (P x Q).

Deze uitkomst wordt vermenigvuldigd met de uitkeringsfactor. Landelijk zijn diverse aantallen naar beneden bijgesteld waardoor per saldo de uitkeringsfactor toeneemt ten opzichte van de decembercirculaire 2023. Totaal effect Accres, hoeveelheden en uitkeringsbasis/-factor en BTW compensatiefonds De mutaties op dit onderdeel maken onderdeel uit van het resultaat van de circulaire. In de 1e raadsrapportage 2024 is reeds rekening gehouden met een stelpost. Het totale begrotingseffect van dit onderdeel is daarom als volgt:

Voor 2024 wordt, zoals gebruikelijk, het bedrag van € 836.550 toegevoegd aan de egalisatiereserve gemeentefonds. Voor de jaren 2025 e.v. worden de saldi (laatste regel) gemuteerd met het begrotingssaldo. C. Mutaties in het Sociaal Domein De verschillende mutaties in het sociaal domein zijn in onderstaande tabel uitgesplitst. Onder de tabel staat per onderdeel een toelichting opgenomen.

Datum Betreft Pagina

24 september 2024 Meicirculaire 2024 6 van 8BLANCO

1. Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden In 2023 is incidenteel middelen beschikbaar gesteld aan gemeenten voor een betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden. In deze circulaire worden deze middelen structureel beschikbaar gesteld. Voorgesteld wordt om deze middelen voor 2024 toe te voegen aan de egalisatiereserve gemeentefonds en voor 2025 en volgende jaren aan het begrotingssaldo. 2. Werkdrukverlaging jeugdbescherming Het ministerie van Justitie en Veiligheid en de VNG hebben een bestuurlijk akkoord gesloten over het verlagen van de werkdruk in de uitvoering van de jeugdbescherming en -reclassering door de gecertificeerde instellingen. In het akkoord is afgesproken dat het ministerie structureel jaarlijks de helft (€ 30 miljoen) bijdraagt aan deze werkdrukverlaging. In de 1e raadsrapportage 2024 is het budget voor jeugdbescherming en -reclassering reeds bijgeraamd voor het verwachte effect van het landelijke tarief. Tevens is als dekking in het budget van het gemeentefonds een bedrag van € 48.450 structureel bijgeraamd. De daadwerkelijke middelen vanuit het Rijk zijn iets hoger dan het bedrag in de raadsrapportage. Voorgesteld wordt om het restant van deze middelen voor 2024 (€ 1.387) toe te voegen aan de egalisatiereserve gemeentefonds en voor 2025 en volgende jaren (2025 € 4.103 – 2028 € 5.228) aan het begrotingssaldo. 3.

vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ In de meicirculaire 2022 is het budget voor de integratie uitkering Voogdij 18+ overgeheveld naar de algemene uitkering waarbij een bedrag is achtergebleven in de integratie uitkering voor compensatieregelingen. Voor 2025 en volgende jaren wordt het restbudget overgeheveld naar de algemene uitkering. De budgetten voor jeugdzorg zijn gebaseerd op de verwachte uitgaven voor Leudal. Daarom wordt voorgesteld op de rijksmiddelen toe te voegen aan de begrotingssaldi van 2028-2028. 4. Compensatie regeling niet beoogde kosten jeugdzorg Voor de specifieke uitkering compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg 2022-2023 wordt in 2024 vanuit de algemene uitkering en de integratie uitkering Voogdij 18+ overgeheveld naar de begroting van het ministerie van VWS. De specifieke uitkering wordt apart toegekend aan gemeenten die voldoen aan de voorwaarden. Mocht na afwikkeling van de specifieke uitkering middelen overblijven dan zal het restant t.z.t. terugvloeien naar het gemeentefonds. Voorgesteld wordt om het bedrag van € 46.332 te onttrekken uit de egalisatiereserve gemeentefonds. 5. Besparingsverlies jeugd In het coalitieakkoord Rutte IV is een aanvullende besparing in het kader van Jeugdzorg opgenomen oplopend tot € 511 miljoen vanaf 2027. De maatregelen die tot de besparing moeten leiden zijn nog niet gerealiseerd.

Daarom wordt in 2025 incidenteel € 500 miljoen toegevoegd aan het gemeentefonds. De uitgaven voor jeugdhulp zijn geraamd op basis van de verwachte uitgaven. Hierbij is nog geen rekening gehouden met eventuele besparingen omdat nog onduidelijk was wat de besparingen zouden inhouden en wat het financiële effect voor Leudal zou zijn. Voorgesteld wordt om het bedrag van € 846.771 in 2025 toe te voegen aan het begrotingssaldo 2025. 6. Wmo hulpmiddelen Hulpmiddelen worden via twee regelingen beschikbaar gesteld. Ten eerst via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en ten tweede via de Wet langdurige zorg (Wlz). Alleen de verstrekking via de Wmo verloopt via de gemeenten en geldt voor zelfstandig wonende inwoners. Indien sprake is van een combinatie, namelijk zorg ontvangen vanuit de Wlz maar geen verblijf vanuit de Wlz, worden de hulpmiddelen door de gemeenten beschikbaar gesteld en leidt dit tot meerkosten voor gemeenten. Daarom wordt een bijdrage vanuit de Wlz ontvangen voor deze meerkosten. Over 2024 wordt € 8.873 ontvangen en over 2025 € 13.311. Voorgesteld wordt om het bedrag van 2024 te storten in de egalisatiereserve gemeentefonds en het bedrag van 2025 toe te voegen aan het begrotingssaldo 2025. 7. Landelijke Vreemdelingen Voorziening De pilot voor de Landelijke Vreemdelingen Voorziening is verlengd t/m 31 december 2024.

Middels een specifieke uitkering ontvangen gemeenten middelen. Om de pilot te bekostigen vindt een uitname plaats uit het gemeentefonds. Voor Leudal heeft dit een effect van € - 21.727 in 2024. Momenteel is nog geen duidelijkheid over eventuele financiële gevolgen van een structurele regeling. Voorgesteld wordt om het bedrag te onttrekken uit de egalisatiereserve gemeentefonds.

Datum Betreft Pagina

24 september 2024 Meicirculaire 2024 7 van 8BLANCO

8. Armoedebestrijding kinderen In het gemeentefonds zijn structurele middelen opgenomen voor armoedebestrijding kinderen. Jaarlijks vindt in de meicirculaire de actualisatie plaats van de verdeling. De middelen worden verdeeld op basis van CBS-gegevens over kinderen met een kans op armoede. De actualisatie heeft tot gevolg dat structureel vanaf 2025 € 13.416 minder wordt ontvangen. Voorgesteld wordt dit bedrag structureel te onttrekken aan de begrotingssaldi 2025-2028. 9. Participatie In de septembercirculaire 2023 was reeds het voornemen aangekondigd dat de rijksbijdrage voor beschut werk wordt verhoogd. In de meicirculaire 2024 is dit verwerkt. Met betrekking tot het beschut werk wordt de rijksuitkering 1-op-1 doorbetaald aan Westrom. Het effect van deze post is als volgt:

Voorgesteld wordt om voor 2024 het bedrag van € 26.113 toe te voegen aan de egalisatiereserve gemeentefonds en voor de jaren 2025 e.v. de bedragen (laatste regel) toe te voegen aan de begrotingssaldi. D. Mutaties in het Ruimtelijk Domein De twee mutaties in het ruimtelijk domein zijn in onderstaande tabel uitgesplitst. Onder de tabel staat per onderdeel een toelichting opgenomen.

1. Uitvoeringskosten Omgevingswet In 2024 wordt € 204.845 extra aan middelen ontvangen voor de transitie, zodat de gemeente aangesloten, geoefend en ingeregeld is en voldoet aan de gestelde eisen in de omgevingswet. Voor 2025 zijn ook nog middelen beschikbaar. De verwachting is dat deze in de septembercirculaire 2024 worden toegevoegd aan het gemeentefonds. Met betrekking tot de Omgevingswet is al meerdere keren een bedrag ontvangen in het gemeentefonds. Voorgesteld wordt, om net zoals voorgaande keren, dit bedrag te storten in de reserve gemeentefonds onderdeel taakmutaties. 2. Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus De subsidieregelingen Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) en Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus) leiden tot werkzaamheden voor de gemeenten. Ter ondersteuning ontvangen de gemeente middelen in het gemeentefonds. Voor Leudal een bedrag van € 19.542. Voorgesteld wordt om dit bedrag toe te voegen aan de egalisatiereserve gemeentefonds. E. Overige mutaties

1. Mutaties WOZ-waarden en rekentarieven Jaarlijks vindt in de meicirculaire een aanpassing plaats voor de WOZ onderdelen. Dit betreft zowel de aantallen als ook de bedragen. Hierbij houdt het Rijk rekening met de WOZ-waarde ontwikkelingen en de inflatie. Gebruikelijk is het om deze mutaties te muteren met het begrotingssaldo voor de toekomstige jaren en voor het huidige jaar met de egalisatiereserve gemeentefonds. 2. Overige mutaties lager dan € 10.000 per jaar Tot slot zijn er nog een aantal wijzigingen waarvan de jaarlijkse impact per onderdeel kleiner dan € 10.000 is. Deze zijn samengevoegd en hiervan wordt voorgesteld om deze te muteren met het

Datum Betreft Pagina

24 september 2024 Meicirculaire 2024 8 van 8BLANCO

begrotingssaldo voor de toekomstige jaren en voor het huidige jaar met de egalisatiereserve gemeentefonds. Effect meicirculaire op basis van voorgestelde verwerking Uitgaande dat wordt ingestemd met de voorgestelde verwerking van de diverse onderdelen is het effect van de meicirculaire als volgt:

De egalisatiereserve gemeentefonds mag maximaal € 1.405.434 bedragen. De actuele omvang is momenteel € 1.328.373. Dit betekent dat maximaal € 77.061 toegevoegd mag worden aan dit deel van de reserve. Voorgesteld wordt om van de saldi na verwerking voor de jaren 2022, 2023 en 2024 (bovenstaande tabel laatste regel) van in totaliteit € 1.066.130 het maximale bedrag van € 77.061 toe te voegen aan reserve gemeentefonds egalisatie onderdeel. Het restant van € 989.069 wordt toegevoegd aan het begrotingssaldo 2024. Vanaf 2025 worden de saldi na verwerking gemuteerd in het begrotingssaldo van het betreffende jaar.

8. Communicatie De inhoud van dit voorstel hoeft niet actief uitgedragen te worden. Mochten er naar aanleiding van de openbare behandeling van dit stuk persvragen worden gesteld, dan worden deze in afstemming met de portefeuillehouder beantwoord.

9. Vervolg Niet van toepassing. Bijlage(n) Presentatie gemeentefonds Presentatie bijlage 1 toelichting maatstaven Presentatie bijlage 2 uitkeringsspecificatie Heythuysen, 13 augustus 2024 BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN LEUDAL, De gemeentesecretaris, De burgemeester,

mr. drs. J.J.Th.L. Geraedts

D.H. Schmalschläger