Presentatie Deltares Deltascenario's 2024

Deltascenario’s 2024 Zicht op water in Nederland Rutger van der Brugge Renske de Winter 08-04-2025, Gemeente Leudal Een samenwerking van:

Deltares, Staf Deltacommissaris, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat , Rijkswaterstaat, KNMI, PBL, VU

Inhoud

• Waarom?

• Deltascenario’s

• Preview herijking Deltaprogramma

2

Waarom nieuwe Deltascenario’s? ▪ Inzicht in de toekomstige wateropgaven en bandbreedte door onzekerheden

▪ Tijdig anticiperen in beleid: robuuste keuzes op korte termijn en lange termijn strategie ▪ Actualisatie Deltascenario’s 2017 vanwege o.a. KNMI- klimaatscenario’s 2023 en maatschappelijke ontwikkelingen ▪ Behoefte aan set van gezamenlijke uitgangspunten voor Deltaprogramma (en daarbuiten)

3

Wat is opgeleverd? Oplevering: 24 april 2024 1. Brochure 2. Hoofdrapport ▪ Verhaallijnen ▪ Kentallen ▪ Inzicht in wateropgaven ▪ Wat-Als?-ontwikkelingen 3. Modelinvoer en rapport Nationaal Water Model https://www.deltares.nl/nieuws/deltascenarios-2024 Gebruik: − Herijking Deltaprogramma (start 2024) − Waterschappen, gemeenten, provincies − Adviesbureau’s, wetenschappelijk onderzoek 4

Leidende principes Deltascenario’s •

Contextscenario’s Ontwikkelingen die op waterbeheer afkomen, geen controle over, onzeker

•

Waarschijnlijke bandbreedte Plausibele, toekomstperspectieven + wat-als ontwikkelingen

•

Wel beleid van buiten de watersector, geen nieuw waterbeleid

•

Niet normatief Geen wensbeelden of normatieve uitgangpunten

•

Zichtjaren 2050, 2100

5

6

Integrale scenario’s, nationaal beeld 1. Socio-economische ontwikkelingen (beperkt – veel) - Economie en bevolkingsgroei (PBL) - Verandering in landgebruik (PBL/WUR)

2. Klimaatverandering (beperkt – veel) - KNMI Klimaatscenario’s - Deltares rivierafvoer projecties

3. Uitstoot van Nederland (beperkt - veel) - Klimaatakkoord - o.a. energietransitie, landbouw, vernatting laagveengebieden 7

Verschillen tussen de Scenario’s Elk scenario heeft eigen wateropgave

8

9

Zoetwaterbeschikbaarheid Wateraanbod neemt af (vooral in de zomer) •

Toenemende verzilting

•

Neerslagtekort zomer (22-35% in 2050)

•

Rivierafvoeren

Watervraag neemt toe •

Vernatting veenweide,

•

Tegengaan verzilting (+37-39% in 2050)

•

Economische en bevolkingsgroei

Consequenties •

Vaker en langere tekorten → inzet verdringingsreeks −

•

Schade aan landbouw / natuur

Vaker scheepvaart stremmingen

Urgentie: Opgave zoetwaterbeschikbaarheid is nu al urgent 10

Rijn en Maas: minder afvoer (Deltares 2023)

Waterbalans in de toekomst voor zeer droge zomer, op basis van KNMI-14 klimaatscenario’s

Wateroverlast Oorzaak •

Korte stortbuien (zomer) worden extremer (Stoom/Warm: 11% in 2050; + 31% in 2100) / Vlug/Ruim: 6% in 2050 en 2100)

•

Toename van langdurige neerslag (Stoom/Warm: 2% in 2050; 15% in 2100)

•

Meer verstedelijking, toename verharding, minder sponswerking

Gevolg •

Kans op waterlast neemt toe − − −

Snellere overbelasting riolering Vollopen van regionale watersystemen, met name bij afvoerbeperkingen Meer schade door verstedelijking en meer industrieterreinen

Urgentie: kan nu al optreden

•

Limburg’21 & dec’23/jan’24), kans neemt toe 13

Waterveiligheid Oorzaak •

Zeespiegelstijging in alle scenario’s (44-82cm in 2100)

•

Hoge rivierafvoeren komen steeds vaker voor Extreme hoogwaterafvoeren wordt nog onderzocht

Gevolg •

Vaker overstroming buitendijkse gebieden

•

Bevolkingsgroei en economische groei → risico op meer schade

Urgentie •

Hoogwaterbeschermingsprogramma neemt toekomstige condities mee.

14

Stapeling van opgaven

Wat-als? Ontwikkelingen Buiten leidende principes, mogelijk grote impact. Besproken ontwikkelingen: •

Extra versnelde zeespiegelstijging

•

Extreem weer

•

Veranderend, bovenstrooms land- en watergebruik

•

Hervormingen landbouw

•

Autonome adaptatie

•

Landgebruik 2100 (bv. Ruimtelijke verkenningen, Oplossingsrichtingen ZSS, Mooi Nederland)

16

Hoofdboodschappen 1. De wateropgaven worden groter in alle scenario’s ▪ Waar het nu al knelt, gaat het meer knellen. ▪ En er komen nieuwe knelpunten bij.

2. De wateropgaven stapelen zich op: én watertekort én wateroverlast én waterveiligheid ▪ Meer locaties in Nederland krijgen wateropgaven ▪ Dit is niet meer alleen in het watersysteem op te lossen. Ook beperking van de watervraag, functieverandering en herinrichting zullen nodig zijn. ▪ Integratie / afstemming met andere maatschappelijke opgaven

3. Als de wereldwijde temperatuur toename onder de 2 graden blijft, wordt de wateropgaven gemakkelijker t.o.v. sterke klimaatverandering: klimaatverandering stabiliseert, meer tijd, kleinere opgaven, eenduidiger dimensioneren.

17

Herijking Deltaprogramma [adaptief deltamanagement] 1.

Scenario’s, knelpunten en ambities

Deltaprogramma fase 1 2010-2015 Deltabeslissingen Voorkeursstrategieën

Deltaprogramma fase 2 2015-2021 → Eerste herijking 2021 Geen fundamentele aanpassingen

Deltaprogramma fase 3 2021-2027 → Tweede herijking 2026 Loopt nu ➢ Herijking: welke onderdelen er in stelsel van DB’s en VKS-en moeten opnieuw bekeken worden?

Proces Herijking Deltaprogramma 2023

2025

2024

Startnotitie & inhoudelijke bouwstenen

Verdiepende analyse

Uitwerken alternatieven DB’s & VKS’en 3

1

Q3 2023

✓ Hoe pakken we de 2e Herijking aan (incl. inzet instrumentarium, methodiek)? ✓ Welke informatie en instrumenten vormen de basis voor de 2e Herijking? ✓ Wat zijn belangrijke kennisvragen? ✓ Welke stappen en samenhang zijn nodig ?

2

Q3 2024

2026

Beoordeling en vergelijking alternatieven

Afweging / keuzes DB ‘s, VKS’en evt werkwijze DP

Q1 2025

5

✓ Wat zijn mogelijke alternatieven voor de in 2026 te maken keuzes t.a.v. (het stelsel van) DB’s en VKS‘en, die antwoord bieden op de geïdentificeerde ontwikkelingen, knelpunten, ambities ? ✓ Op basis van welke informatie / criteria wordt straks een afweging gemaakt tussen alternatieven voor te maken keuzes (beoordelingskader) ?

✓ Welke inzichten en ontwikkelingen leiden mogelijk tot een noodzaak om (het stelsel van) Deltabeslissingen en Voorkeursstrategieën tegen het licht te houden ? ✓ Wat is van belang en urgent om nú te herijken; welke elementen uit de DB’s en VKS’en nu tegen het licht houden, en wat vergt meer tijd of kan later (t.b.v. ontwikkelagenda) ? ✓ Wat zijn mogelijke oplossingsrichtingen en maatregelen (bouwstenen alternatieven) ?

4

2027

Advisering en besluitvoorbereiding

Borging door Rijk en Regio

Q2 2026

✓ Welke aanpassingen worden voorgesteld voor DP2027 t.a.v. (het stelsel van) Deltabeslissingen, Voorkeursstrategieën (obv urgentie en inzicht in de onderzochte alternatieven en hun impact) ? ✓ Wat vraagt dit van de organisatie en werkwijze van het DP; welke veranderingen worden voorgesteld ?

Q3 2025

✓ Wat zijn de te verwachten effecten en doelbereik van de verschillende alternatieven (t.a.v. criteria beoordelingskader) ? ✓ Wat zijn opties voor doorontwikkeling organisatie en werkwijze van het DP?

6

Q4 2026

✓ Wat is nodig om de voorstellen te borgen in afspraken en beleid van rijk en regio ?

Herijking •

Het tempo van het hele Deltaprogramma moet omhoog om de doelen voor 2050 te bereiken. •

•

De koers tot 2050 moet op een aantal onderdelen aangepast worden. •

•

Zoetwaterbeschikbaarheid, voorkomen van wateroverlast, waterveiligheid

De zoetwaterverdeling, peilbeheer strategische zoetwaterbuffers, aanpak wateroverlast, ruimtelijk adaptatie steviger vormgeven op regionaal en nationaal niveau, integrale strategie rivieren.

Doelbereik in 2050-2100 bij aanhoudende klimaatverandering: koerswijzingen en versnellingen van andere orde •

Nog méér en nog snéller, onvermijdelijk op om regionaal en landelijk niveau de waterstaatkundige en ruimtelijke inrichting aan te passen.

•

Ander regime door kantelpunten → enorme waterstaatkundige ingrepen en ruimtelijke transformaties

•

Het stelsel van Deltabeslissingen en Voorkeursstrategien moeten concreter en toetsbaar

•

Governance (werkwijze en organisatie) •

Samenhang zoetwaterbeschikbaarheid, wateroverlast, waterveiligheid, ruimte voor water (water & bodem sturend)

20

Contact: rutger.vanderbrugge@deltares.nl / renske.dewinter@deltares.nl

www.deltares.nl

@deltares

linkedin.com/company/deltares

info@deltares.nl

@deltares

facebook.com/deltaresNL

Deltascenario’s ‘23 versus vorige Deltascenario’s •

Lager emissie scenario: Minder klimaatverandering in Scenario’s Vlug en Ruim

•

Meer aandacht voor verdrogende condities

•

Toevoeging maatregelen emissiereductie nationaal

•

Overstap van klimaat-as naar emissie as

•

Onderscheid tussen plausibele wateropgave en “wat-als?”-ontwikkelingen