Presentatie deel 1 van de avond: technische uitleg begroting 2025 leudal

Begroting 2025 2028 Technische uitleg begroting 2025

Inhoud • • • • • • • • • •

Verwachtingen Opbouw begroting Wet- en regelgeving Planning en control cyclus Gemeentelijke inkomsten / Waar betalen we het van? Gemeentelijke uitgaven / Waar geven we het aan uit Investeringen Reserves en voorzieningen Septembercirculaire Doorkijk naar 2032

Waar is wat te vinden • Mogelijkheid Alles lezen vanaf pagina 1 tot en met pagina 221 • Mogelijkheid Selecteer onderwerp op basis van – inhoudsopgave / - zoekfunctie in WORD of PDF / interesse Advies Lees hoofdlijnen in de bestuurlijke samenvatting hfd 1. alles wat nieuw is staat daar in Lees MIP hfd 4.3 Lees lokale heffingen hfd 3.1 Facultatief

Leudalse begroting Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting 1. Bestuurlijke hoofdlijn – Beleidsmatige samenvatting van de hele begroting – Uitgangspositie is Zomernota 2023-2026 2. Financiële hoofdlijn – Wijzigingen die nog niet eerder zijn verwerkt (B1 t/m B6) – Kaderbrief (K1 t/m K8) – Overzicht nieuwe ontwikkelingen O1 t/m O18 – Begrotingssaldo na bestemming – Structurele begrotingssaldo

Leudalse begroting 2

Programmaplan 9 programma’s cf taakvelden structuur BBV

3

Paragrafen 7 verplichte paragrafen 3 facultatieve paragrafen

4

Financiële bijlagen. Totaal overzichten / Meerjarig Investeringsplan Reserves / Voorzieningen / Incidenteel / Structureel

5

Overige bijlagen Risico’s Verplichte indicatoren Kerngegevens

Wet- en regelgeving • Besluit begroting en verantwoording (BBV) – Verplichte structuur ( programmaplan /paragrafen /financiële begroting /financiële bijlage) – Taakvelden • Financiële verordening (artikel 212 GW) – Uitgangspunten voor het financiële beleid • Afschrijvingstermijnen / Afwijkingen en verantwoording / Soorten P&C producten • Lokale nota’s gemeente Leudal o.a – Nota reserves en voorzieningen

Van detail naar hoofdlijn

raad

college

ambtelijke organisatie

9 programma’s

uitvoeringsinformatie/taakvelden

taken/prestaties/activiteiten

Tijdspad en samenhang (P&C Cyclus)

Kaderbrief 2025

Juni 2026

Jaarstukken 2025

november 2025

2e raadsrapportage 2025

Juni 2024

Begroting 2025

1e raadsrapportage 2025

november 2024

Juni 2025

Van Thema naar programma Sociale Passend Vitaal basis Wonen Buiten gebied Bestuur en ondersteuning Veiligheid Verkeer, vervoer en waterstaat Economie Onderwijs Sport, cultuur en recreatie Sociaal domein Volksgezondheid en milieu Volkshuisvesting, Ruimtelijke ontwikkeling Stedelijke vernieuwing

Economie, Bestuurlijke Duurzaam-heid vernieuwing en Mobiliteit

Opbouw programmaplan algemeen de 3 W vragen • Wat willen we bereiken > lange termijn • Wat gaan we daarvoor doen > komend jaar • Wat mag het kosten > Het budget wat ingezet word om het doel te bereiken – Gesplitst in baten en lasten – Structuur taakvelden cf BBV • Alleen nieuwe zaken in begroting. Niet de dagelijkse uitvoering en/of beleidsinitiatieven van voorgaande jaren • Welke verbonden partijen dragen bij aan dit programma

2.1 Bestuur en ondersteuning blz 17 Wat zijn de algemene baten & lasten van de organisatie de gemeente Leudal. Algemene lasten ( o.a. Overhead) Denk hierbij aan het gemeentehuis, het college, burgerzaken, treasuryuitgaven of ICT. Algemene baten de gemeentefondsuitkering en de lokale lasten zoals de OZB. De mutaties in de reserves opgenomen.

Uitleg Begroting 2025-2028

2.2 Veiligheid blz 21 ev Bestrijding criminaliteit preventie. crisisbeheersing brandweer het tegengaan van radicalisatie.

2.3 Verkeer vervoer waterstaat blz 23 ev Alle activiteiten rondom mobiliteit van voertuigen en vaartuigen • de aanleg, en het onderhoud, van wegen en (fiets) paden. • het openbaar vervoer. • de (recreatieve) vaart, zoals het onderhouden van havens en waterwegen.

2.4 Economie blz 25 ev Stimulering de lokale economie, • via bedrijfsloketten, economische promotie (zoals beurzen en jaarmarkten) • Samenwerking met het bedrijfsleven en kennis- en onderzoeksinstellingen. • het ontwikkelen van bedrijventerreinen, bijvoorbeeld door te investeren in winkelgebieden en grond bouwklaar te maken.

2.5 Onderwijs blz 29 ev

• de onderwijshuisvestiging voor openbaar en bijzonder onderwijs. • achterstandenbeleid, • peuteronderwijs • volwasseneneducatie

2.6 Sport, cultuur en recreatie blz 31 ev • Voorzieningen voor bevolking op diverse terreinen Voorbeelden • Sport Accommodaties • Musea • Openbaar groen • etc

2.7 Sociaal domein blz 35 ev • Uitvoering de WMO & Jeugdzorg. • Inkomensondersteuning • (re-)integratie naar werk

2.8 Volksgezondheid en Milieu blz 44 ev • Inzameling van afval en voor het aanleggen en onderhouden van de riolen. – Hiervoor wordt ook belasting geïnd (riool- en afvalstoffenheffing) welke in principe kostendekkend zijn.

• Milieubeheer (zoals ongediertebestrijding), • Begraafplaatsen (zoals het beheer van crematoria) • Volksgezondheid (zoals ambulance en ziekenvervoer)

2.9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing blz 48 ev

• Inrichting van de publieke ruimte • Bestemmingsplannen – Welke grond is waarvoor geschikt • Grondexploitaties – Welke gronden kunnen geschikt gemaakt worden voor woningbouw

Gemeentelijke inkomsten Waar betalen we het van

Inkomsten Waar komen ze vandaan

1. Uitkering Gemeentefonds (=algemene uitkering) (66%) Beinvloedbaarheid 0. Vrij besteedbaar

2. Specifieke uitkeringen ( 9%) Niet vrij besteedbaar

3. Eigen inkomsten ( 24%) OZB 7% ( vrij) Rioolrecht/Afval/leges (max 100% kostendekkend) 10% Toeristenbelasting (1%) Overig (dividend/rente/huren/pachten etc) (3%) Inzet reserves 3%

Uitkering uit het Gemeentefonds (=algemene uitkering) • De hoogte wordt bepaald door een veelheid aan factoren als inwonersaantallen, m2, leeftijdopbouw van bevolking etc. • Decentralisatie-uitkering in geval van afwijkende indexatiemethoden of wijze verdelen (bijv. uitkering voor zeehavens) • Integratie-uitkering met name om herverdeeleffecten op te vangen

Vrij besteedbaar De beschikkingsmacht ligt bij de raad

Specifieke uitkeringen Bedoeld voor specifieke taken (geoormerkt geld) zoals uitvoering Wet werk en bijstand, Participatiebudget bij niet besteding moet het geld terug naar het Rijk (muv WWB = eigen risicodrager) De beschikkingsmacht ligt bij het Rijk; mate van beleidsvrijheid varieert

Eigen inkomsten • Belastingen: • Algemene belastingen vrij te besteden bijv. onroerende zaak belasting, toeristenbelasting • Bestemmingsbelastingen inkomsten voor specifieke taken. bijv. rioolrecht, afvalstoffenheffing

• Retributies (rechten en leges) om kosten voor een specifieke dienst te dekken bijv. leges voor paspoorten

• Overige eigen inkomsten bijv. dividenden, rente-inkomsten, resultaten uit grondbedrijf

De beschikkingsmacht ligt bij de raad

Tabel inkomsten Totaal €107.945 ( excl grondbedrijf)

Leges /huren/pachten; 2.696 ; 3% toeristenbelasting; 1.291 ; 1% Dividend / rente; 1.083 ; 1% afstoffen heffing; 3.693 ; 3% rioolrecht; 4.882 ; 5%

overig; 1.614 ; 2% reserves; 3.380 ; 3% OZB; 7.796 ; 7% Rijksbijdragen; 9.908 ; 9%

Algemene uitkering; 71.602 ; 66%

Gemeentelijke uitgaven Waar geven we het aan uit

Uitgaven / Exploitatie Welke middelen zetten in om onze doelen te bereiken • Personele inzet ( direct/ indirect) • Sociale uitkeringen ( zowel geld als facititeiten ) • Bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen voor de uitvoering van specifieke gemeentelijke taken ( bijv BSGW) • Goederen en diensten door derden ( onderhoud/energie/ uitbestedingen etc) • Bijdragen en subsidies aan derden • Kapitaallasten ( rente afschrijvingen investeringen) • Reserveringen voor toekomstige uitgaven

Tabel uitgaven € 107.761 ( excl grondbedrijf)

reserves en voorzieningen; 3.080; 3% Rente en afschrijvingen; 6.147; 6% Bijdragen en subsidies; 10.664; 10% Overige goederen en diensten; 21.682; 20%

Overig; 808; 1%

Personeelslasten (vast/tijdelijk) 25.838; 24% Sociale uitkeringen; 25.542; 23% Gemeenschappeli jke regelingen; 14.000; 13%

Investeringen ( MIP) hfd 4.3 blz 133 e.v Er wordt door de gemeente ook geïnvesteerd in (investeren = aanschaffen voor meerjarig gebruik): • Investeringen met economisch nut automatisering, gebouwen, riolering • Investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut wegen, groen e.d.

Raad beslist over de in het begrotingsjaar te verrichten investeringen MIP 2025 2028 Bedragen* 1.000

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

8.196

24.046

8.359

61.360

6.411

6.411

13.383

4.660

Financiering van Investeringen Hfd 3.4 blz 75

• De investeringen zijn kosten van derden maar ook uren van eigen personeel • Voor kredieten moet veelal geld worden aangetrokken • Afschrijvingen en rente over deze investeringen worden als kapitaallasten meegenomen in de programmabegroting • De leningen worden afgelost met de vrijgekomen afschrijvingen uit de programmabegroting • Rente% nieuwe geldleningen

Financiering van Investeringen Hfd 3.4 blz 75

Onderhoud kapitaalgoederen Hfd 3.3 blz 68 e.v

Wat doen we aan onderhoud om alle investeringen in stand te houden. Wat is het beleid. Wat de onderhoudsplannen. Wat zijn wettelijke eisen etc

Onderwerpen Wegen / Riolering / Civieltechnische kunstwerken ( bruggen etc) Openbare verlichting / Groen / Gebouwen en sportaccommodaties

Reserves Hoofdstuk 4.4 blz 142 e.v

• Algemene reserve Dit zijn reserves waaraan geen (specifieke) bestemming is gegeven en deze worden vooral aangehouden als financiële buffer ten behoeve van dekking van algemene risico’s (weerstandsvermogen). Zij hebben een algemeen karakter en de uit deze reserve beschikbare middelen vrij aanwendbaar

• Bestemmingsreserves Reserves waaraan de raad (vooraf) een bepaalde bestemming heeft gegeven. Deze zijn bewust ingesteld ter dekking van kosten gedaan voor een bepaald doel en hebben daarmee een expliciet bestedingskarakter. Het is voor de raad mogelijk om een eenmaal gegeven bestemming te wijzigen.

• Dekkingsreserves De dekkingsreserves dienen ter dekking van de kapitaallasten van een specifiek onderwerp of project binnen de gemeente. Wanneer de afschrijvingstermijn van het object is verstreken, is ook de reservewaarde nihil. Door deze methodiek worden kapitaallasten van objecten niet direct ten laste van de exploitatie gebracht

Reserves Hoofdstuk 4.4 blz 142 e.v

Overzicht reserves per 1/1 bedragen * € 1.000 Algemene Reserve

2025

2026

2027

2028

2029

23.261

22.341

20.209

20.209

12.597

27.224

35.037

34.002

32.727

31.022

41.017

31.845

30.944

30.195

29.414

68.241

66.882

64.946

62.922

60.436

91.502

89.223

85.155

83.131

73.033

Bestemmingsreserves - Dekkingsreserves - Overige bestemmingsreserves

Totaal reserves

Voorzieningen

• Voorzieningen – Voor toekomstige uitgaven en verwachte verliezen, – Wwaarvan de oorzaak zich nu al voordoet of zich reeds heeft voorgedaan. – De oorzaak ligt dus in het verleden of het heden, maar de bijbehorende financiële verplichting in de toekomst.

Voorzieningen Hfd 4.5 blz 191 e.v Overzicht voorzieningen per 1/1 bedragen * € 1.000 Toekomstige verplichtingen verliezen en risico's

2025 1.856

2026 1.856

2027 1.856

2028 1.856

2029 1.856

Kosten egalisatie Rioleringen Onderhoud gem. gebouwen

3.402

3.484 195

3.559 749

3.629 1.472

3.625 1.819

Middelen derden met gebonden bestemming

1.407

1.407

1.407

1.407

1.407

Totaal reserves

6.665

6.942

7.571

8.364

8.707

Risico’s Hfd 5 blz 198 e.v

Wat zijn dat Omvang Besteedbaarheid

Opbouw naar begroting 2025

• • • • • • •

Coalitieprogramma 2022 – 2026 Begroting 2024 Rekening 2023 Raadsrapportages Kaderbrief 2025 Externe ontwikkelingen Programmabegroting 2025 – 2028

Opbouw naar begroting 2025

Coalitieprogramma 2022 – 2026

Algemene Uitkering

Begroting 2024 Rekening 2023

december circulaire

2023

1e Raadsrapportage 2024 Externe ontwikkelingen Kaderbrief 2025 meicirculaire

2024

Programmabegroting 2025 – 2028

Externe ontwikkelingen septembercirculaire

2024

OZB Ontwikkeling Opbrengst ( fase 1)

• Correctie door standaardisatie (Correctie door het Rijk op het gemeentefonds door veranderingen WOZ-waarde) • Inflatiecorrectie: – Bron Inflatiecorrectie prijs Nationale Bestedingen (pNB) (meicirculaire) – De OZB inkomsten ontwikkeling gelijk met ontwikkeling van de prijs nationale bestedingen waardoor inflatiecorrectie plaatsvindt. – Aan de wens om de OZB te corrigeren voor inflatie ligt tevens een raadsbesluit van 15 februari 2022 aan ten grondslag. – 2025: 2,2% 2026: 2,6% 2027: 2,6% 2028: 2,5%

• 2% jaarlijkse verhoging conform het Coalitieakkoord • Totaal verhoging per jaar – 2025 6,37%, 2026 6,9%, 2027 3,16%, 2028 4,55%

OZB Van opbrengst naar tarief (fase 2)

Stap 1 Bepaling van de opbrengst OZB (eind aug) Stap 2 Vaststelling WOZ waarde ( input van BSGW ws 15 okt) Jaarlijkse hertaxatie per peildatum door BSGW) Stap 3 Bepaling Tarief (2e deel oktober) Opbrengst OZB / WOZ waarde = tarief

Stap 4 Vaststelling Tarief (Raad december) Vaststelling alle belastingverordeningen Belastingdruk

OZB Opbrengst 2025-2028 Hfd 3.1.2 blz 55

Afronding technisch deel hans dankers

• Vragen ? • Terugblik

Verloop algemene uitkering septembercirculaire bedragen * € 1.000

2025

Sept circulaire Dec circulaire Mei circulaire mutatie 2023 2023 2024 Begroting 2025

Sept circulaire 2024

2025

70.018

70.452

70.452

71.602

286

71.889

2026

66.001

66.265

66.265

68.526

1.382

69.908

2027

67.046

68.233

68.233

70.443

1.517

71.960

2028

68.179

69.891

69.891

72.283

1.551

73.835

74.253

1.580

75.833

2029

Opgenomen in begroting 2025/2028

Verloop algemene uitkering

Mutatie september circulaire Accres, hoeveelheden en uitkeringsbasis/-factor

2025

2026 2027

2028

2029

134

281

352

227

88

Mutaties in het Sociaal Domein

135

1.090 1.174

1.343

1.513

Mutaties in het Ruimtelijk Domein

7

-4

-24

-34

-43

Overige mutaties

11

14

15

15

22

Totaal

286

1.382 1.517

1.551

1.580

Septembercirculaire 2024

Septembercirculaire 2024 • •

Raadsinformatiebrief > ter kennisname in commissie / raad . Oktober 2024 Raadsvoorstel > vaststelling in commissie nov/dec 2024

De financiële doorkijk t/m 2032 weth v helden Wat weten we niet vanaf 2028 o.a. • CAO ontwikkelingen vanaf 2025 • Prijsontwikkelingen vanaf 2029 • Compensatie Loon en Prijs vanuit Algemene Uitkering Wat weten we wel • Afschrijvingen vanuit MIP 2025/2032 • Nieuwe geldleningen nodig > rente consequenties • Septembercirculaire (vaststelling raad december) UITGANGSPUNT. BEGROTINGSEVENWICHT. STRUCTURELE UITGAVEN MOETEN GEDEKT WORDEN UIT STRUCTURELE INKOMSTEN

LEUDAL In Cijfers t/m 2028 (bedrag x 1.000)

Structureel begrotingssaldo 2025 2028 A begrotingssaldo

2025 2.921

2026 -669

2027 -725

2028 298

waarvan incidenteel baten/lasten incidenteel mutatie reserves B Incidentele mutaties

1.673 375 2.048

1.439 2.507 3.946

67 375 442

-7.881 8.356 475

873

-4.615

-1.167

-177

+ = overschot - = tekort last

C (A-B) structureel saldo

Begroting 2028 is structureel NIET in evenwicht.

Financiële doorkijk 2025 – 2032 Wethouder v helden bedragen * € 1.000

Saldo begroting September 2025 structureel circulaire

Afschrijvingen MIP vanaf 2029

Rentelasten investeringen 2,5%

Saldo structureel

2025

873

222

-

-

1.095

2026

-4.615

1.317

-

-

-3.298

2027

-1.167

1.466

-

-558

-259

2028

- 177

1.504

-

-1.811

-484

2029

298

1.504

-1.460

-2.185

-1.843

2030

298

1.504

-1.710

-2.321

-2.229

2031

298

1.504

-2.029

-2.499

-2.726

2032

298

1.504

-2.438

-2.814

-3.450

+ = overschot/ baat - = tekort /last

Afronding doorkijk

Afronding 1e deel • Resterende technische vragen Afronding 20:15

Vervolg programma avond • Pauze tot 20:30 • Vanaf 2023 5 belangrijke dossiers