Handreiking voor gemeenten gratis lhbti+ beleid

Gratis lhbtiqa+ beleid Handreiking voor gemeenten

Handreiking lhbtiqa+ emancipatie

Gratis lhbtiqa+ beleid

INLEIDING Gemeenten hebben een belangrijke rol in het bevorderen van de veiligheid, weerbaarheid en sociale acceptatie van lesbische, homoseksuele, bi+, transgender, intersekse, queer en aseksuele personen (lhbtiqa+ personen). Met gerichte inzet en activiteiten kunnen gemeenten ervoor zorgen dat vooroordelen, discriminatie, intimidatie en geweld tegen lhbtiqa+ inwoners afnemen.Het doel is dat lhbtiqa+ inwoners zich gesteund, veiliger en weerbaarder voelen:

op school, op straat, op het werk, in de zorg, thuis, in de sport en binnen hun sociale kring. Deze handreiking biedt gemeenten handvatten om de acceptatie en het welzijn van lhbtiqa+ inwoners te bevorderen. De tips en aanbevelingen uit de handreiking vragen wel om enige tijdsinvestering, maar brengen verder geen of nauwelijks extra kosten met zich mee.

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 2 van 21

Gratis lhbtiqa+ beleid

WAAROM AANDACHT VOOR LHBTIQA+ PERSONEN IN JOUW GEMEENTE?

Inleiding 

Acceptatie van lhbtiqa+ personen De acceptatie van lhbtiqa+ personen heeft zich door de jaren heen ontwikkeld. Over het algemeen zijn opvattingen over lhbtiqa+ personen steeds positiever geworden. Maar toch worden zichtbare uitingen van seksuele of genderdiversiteit nog niet altijd geaccepteerd en blijft de acceptatie van genderdiversiteit achter op die van seksuele diversiteit (Panteia et al., 2024; SCP, 2022). De acceptatie van seksediversiteit is nog maar beperkt onderzocht.

positieve houding

10%

neutrale houding

30%

17%

72%

Intersekse personen

2%

19%

53%

Non-binaire personen

8%

16%

Waarom aandacht lhbtiqa+ personen?

71%

Transgender personen

9% 4%

26%

82%

Aseksuele personen

66%

86%

Bi+ personen

Veel gemeenten maken de beweging van doelgroepenbeleid naar een inclusiebreed beleid. Specifiek lhbtiqa+ beleid en inclusief beleid kunnen elkaar mooi aanvullen Het is namelijk geen kwestie van óf-óf, maar eerder én-én. Inclusief beleid sluit specifieke aandacht voor groepen, zoals lhbtiqa+ personen, niet uit. Belangrijk is dat verschillende perspectieven geborgd blijven. Ook binnen onderwijs, zorg en welzijn, veiligheid en sport kan aandacht zijn voor de positie van lhbtiqa+ inwoners.

Acceptatie lhbtiqa+ in het algemeen

Homoseksualiteit

Naar schatting is het aantal lhbtiqa+ personen 18% van de Nederlandse bevolking (CBS, 2024). Als gemeente maak je beleid voor alle inwoners, en daarom is het van belang ook aandacht te besteden aan de sekse-, seksuele en genderdiversiteit binnen deze groep. Daarnaast heb je als gemeente een aantal wettelijke verplichtingen tegenover lhbtiqa+ inwoners. In directe zin gaat het om de plicht hen te beschermen tegen discriminatie. Daarnaast zijn er indirecte verplichtingen, die voortvloeien uit wetten op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp en participatie (Meijsen, 2022).

Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie 

23% 5%

negatieve houding Bron: Panteia et al., 2024

Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport

Wettelijke verplichtingen Voor meer informatie over de wettelijke verplichtingen richting lhbtiqa+ inwoners, raadpleeg de Regenbooggids van Movisie. Deze gids brengt het beleid in beeld dat Nederlandse gemeenten voeren voor de verbetering van de positie van lhbtiqa+ inwoners. Je kunt deze gids gebruiken om lhbtiqa+ beleid te ontwikkelen en uit te voeren in je eigen gemeente, of het bestaande diversiteitsof inclusiebeleid uit te breiden.

Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 3 van 21

Opvallend is dat er duidelijke verschillen zijn in de houding tegenover verschillende groepen lhbtiqa+ personen. Bij de opvattingen over homoseksualiteit in brede zin (homoseksuele en lesbische personen) valt op dat de positieve trend in acceptatie van de afgelopen jaren zich doorzet. Uitingen van homoseksualiteit in de openbare ruimte, vooral door homoseksuele mannen, worden nog altijd minder geaccepteerd (Panteaia et al., 2024). Opvallend is ook dat het percentage van de Nederlandse bevolking met een positieve houding naar bi+ personen (66%) lager is dan naar homoseksuele personen. Ook vind nog steeds nog 27% dat bi+ een modeverschijnsel is (Panteaia et al., 2024). Een ruime meerderheid van de Nederlands bevolking heeft een positieve houding ten opzichte van aseksualiteit. Ongeveer driekwart van de ondervraagden vindt dat er niets mis is met het niet willen van seks en dat een liefdesrelatie zonder seks nog steeds een echte liefdesrelatie is (Panteia et al., 2024). Het valt op dat relatief veel ondervraagden niet hebben nagedacht of geen antwoord konden geven op enkele stellingen over aseksualiteit. Dat laat zien dat mogelijk veel mensen nog onvoldoende kennis hebben over wat aseksualiteit inhoudt. Over genderdiversiteit bestaat nog steeds veel negatieve opvattingen.

Zo vindt 32% van de respondenten dat het aantal transgender personen toeneemt en dat het een modeverschijnsel of rage is (Panteaia et al., 2024). De acceptatie van binaire trans personen (trans man, trans vrouw) lijkt groter dan de acceptatie van non-binaire personen (Panteia et al., 2024). Eén op de zes respondenten vindt dat er iets mis is met mensen

Feiten en cijfers Meer feiten en cijfers over de veiligheid, het welzijn en de leefsituatie van lhbtiqa+ personen vind je in de handreiking Feiten en Cijfers over lhbtiqa+ personen op een rij.

Gratis lhbtiqa+ beleid

Respondenten vinden zoenen in het openbaar aanstootgevend bij:

twee mannen

21%

twee vrouwen

16%

man en vrouw

11%

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid

die geen man of vrouw zijn en één op de tien gaat liever niet om met mensen van wie het niet duidelijk is of ze man of vrouw zijn. De houding ten opzichte van intersekse personen is overwegend positief: 84% vindt dat zij zelf over hun lichaam moeten kunnen beslissen en 65% wil medische ingrepen bij een intersekse kind uitstellen totdat het kind daar zelf over kan beslissen. Overkoepelend blijkt ook dat de percentages van de ondervraagden die aangeven geen relatie te willen met transgender personen (54%), non-binaire personen (45%), bi+ personen (42%), aseksuele personen (42%) en intersekse personen (34%) erg hoog te zijn (Panteia et al., 2024). Dit kan het lastig maken voor personen uit deze groepen om een relatie aan te gaan als ze dat wel willen. En dat kan negatieve gevolgen hebben voor hun welzijn en leefsituatie. Meer informatie over de verschillende groepen binnen de lhbtiqa+ gemeenschap vind je op www.movisie.nl/lhbtiqa-groepen.

Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 4 van 21

COMMUNICATIE EN ZICHTBAARHEID Door als gemeente uit te dragen dat lhbtiqa+ inwoners zichtbaar mogen zijn, geef je aan een breder publiek het signaal dat iedereen zichzelf kan en mag zijn. Via diverse communicatiekanalen en -middelen kan een gemeente laten zien oog te hebben voor lhbtiqa+ inwoners, hun behoeften en hun zichtbaarheid:

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen?

• Zorg in je gemeentelijke communicatie voor lhbtiqa+ inclusief taalgebruik. Zo voelen lhbtiqa+ inwoners in de gemeente zich echt aangesproken. De gemeente Amsterdam heeft deze gids met regenboogtaaltips ontwikkeld, samen met lhbtiqa+ belangenorganisaties. Hierin staan tips over hoe je via eenvoudige en toegankelijke aanpassingen je taalgebruik als gemeente lhbtiqa+ inclusiever kan maken. Door bijvoorbeeld ‘beste inwoner’ in plaats van ‘best heer/mevrouw’ te gebruiken. Bekijk in het kader hieronder 10 algemene taaltips. • Voeg aan de gemeentelijke website een aparte pagina toe met informatie voor lhbtiqa+ inwoners. Zoals deze Regenboogstad pagina van de gemeente Amersfoort. Plaats op deze pagina verwijzingen naar lokale (belangen)organisaties waar lhbtiqa+ inwoners met vragen terechtkunnen, naar ontmoetingsplekken en naar lhbtiqa+-evenementen. Daarnaast kan de pagina verwijzen naar www.switchboard.nl, de vraagbaak van het COC, waar je anoniem informatie, steun of een luisterend oor kunt vinden. Op de site is ook een landelijk overzicht van relevante adressen en een activiteitenagenda beschikbaar. • Hijs op belangrijke lhbtiqa+-themadagen de regenboogvlag. Soms is een aanpassing van het vlaggenprotocol nodig. Betrek bij het hijsen lokale lhbtiqa+inwoners of organisaties, of laat een betrokken wethouder

Gratis lhbtiqa+ beleid

Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning

of burgemeester de vlag hijsen om steun van de gemeente te tonen. De gemeente kan ook een faciliterende rol spelen, bijvoorbeeld door een ruimte beschikbaar te stellen voor evenementen van lokale lhbtiqa+-organisaties. De meest inclusieve vlag is de intersekse progress pride-vlag. Deze combineert de klassieke regenboogkleuren met een gele punt en paarse cirkel (intersekse), wit, roze en blauw (transgender) en bruin en zwart (lhbtiqa+-personen van kleur). • Maak als gemeente gebruik van digitale kanalen zoals de website, social media en de digitale agenda. Gebruik deze kanalen om relevante informatie te delen met lhbtiqa+ inwoners, bijvoorbeeld over lokale organisaties en activiteiten. Benut ook de kanalen van anderen, zoals uitvoerings- en belangenorganisaties, sportclubs, onderwijsinstellingen, culturele locaties, horeca en zorginstellingen. Veel van hen

Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 5 van 21

Gratis lhbtiqa+ beleid

Communicatietips

Themadagen

Meer communicatietips vind je in onze handreiking Communicatie en Zichtbaarheid LHBTI-beleid.

Op verschillende nationale en internationale dagen wordt aandacht besteed aan lhbtiqa+-thema’s en personen. Gemeenten kunnen hierbij aansluiten door de regenboogvlag uit te hangen of een evenement te organiseren. Hieronder staan enkele belangrijke dagen:

hebben nieuwsbrieven of social media accounts waarop, wanneer relevant, ook berichten over gemeentelijk beleid en evenementen kunnen worden gedeeld. • Zorg voor inclusief beeldmateriaal op de gemeentelijke website, campagnes andere communicatiekanalen. Gebruik beeldmateriaal dat een afspiegeling vormt van je inwoners, inclusief lhbtiqa+ inwoners. Plaats bijvoorbeeld op de pagina over het sluiten van een huwelijk een foto van een non-binair stel, en op de pagina over opvoedondersteuning een foto van een regenbooggezin. Door dit soort beelden te gebruiken, laat de gemeente zien dat zij aandacht heeft voor de diversiteit van haar inwoners en dat lhbtiqa+ inwoners zich erkend en welkom voelen.

• 17 mei: International Day Against Homophobia, Transphobia and Biphobia (IDAHOT), waarvoor internationaal veel aandacht bestaat • Derde zaterdag van juni: Roze Zaterdag, ieder jaar in een andere stad in Nederland • Begin augustus: Pride Amsterdam met de Canal Parade • 11 oktober: Internationale Coming Out Dag

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning

Coming Out Dag Steeds meer gemeenten besteden aandacht aan Coming Out Dag op 11 oktober, een dag waarop wordt gevierd dat iedereen zichzelf mag zijn en eigen keuzes mag maken. Gemeenten hijsen de regenboogvlag of organiseren laagdrempelige activiteiten, zoals fototentoonstellingen. Het is ook een moment om te erkennen dat niet iedereen de behoefte voelt om ‘uit de kast’ te komen; iedereen bepaalt dat zelf. Op 17 mei, de Internationale Dag tegen Homo, Lesbische-, Bi-, Trans- en Interseksefobie (IDAHOBIT), hijsen steeds meer gemeenten de regenboogvlag. In 2021 was Den Haag de eerste gemeente die de transgendervlag uithing op Transgender Zichtbaarheidsdag.

Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 6 van 21

Gratis lhbtiqa+ beleid

Acht taaltips 1

2

3

4

5

Gebruik zoveel mogelijk taal die de binaire genderindeling (m/v) niet herhaalt en versterkt. Als je spreekt over mannen en vrouwen of dames en heren sluit je mensen die niet in die categorieën passen, buiten. Ga voor het meest inclusieve alternatief, zo gebruiken steeds meer gemeenten de aanhef ‘beste inwoners’ of ‘stadsgenoten’ in hun communicatie. Gebruik geen paraplutermen als het specifieker kan. Op het moment dat je homo-emancipatie schrijft of zegt, terwijl je lhbtiqa+ emancipatie bedoelt, heeft dat een uitsluitend effect. Zie en erken belangenorganisaties als taalkompas. De affiniteit, expertise en sensitiviteit over ‘regenboogtaal’ zit met name bij lokale en landelijke belangenorganisaties en anderen die zich actief inzetten voor lhbtiqa+ emancipatie. Maak van de doelgroep geen homogeen geheel; meningsverschillen bestaan overal. Ook binnen belangenverenigingen en organisaties, en onder activisten, bestaan verschillen in opvatting over wat het juiste is. Zo zijn er transpersonen die niet vinden dat zij bij de lesbische, homoseksuele en biseksuele gemeenschap horen, terwijl anderen dit juist vanzelfsprekend vinden. Wees je bewust van het feit dat taal continu aan verandering onderhevig is, en stel je open voor die verandering. Verschuil je niet achter het groene boekje of de Van Dale, maar stel je open op voor taal die misschien nog niet bestaat.

Op die manier is elk nieuw woord of elke nieuwe grammaticale regel ook ontstaan. Meer regenboogtaaltips vind je in deze gids.

6

7

8

Bedenk dat taal niet alleen dingen beschrijft, maar ook vormgeeft. Taal is normatief en normerend. ‘De wereld is nu eenmaal zoals die is, en taal is slechts een middel om die wereld te beschrijven’. Deze misvatting houdt veel stereotypen, ongelijkheden en discriminatie in stand. Door slim met taal om te gaan kun je juist ook positieve normen uitdragen en die daadwerkelijk versterken. Probeer in taaluitingen zo min mogelijk aannames naar voren te laten komen. Neem niet aan dat je publiek cisgender en hetero is, maar ga uit van alle opties. Gebruik dus bijvoorbeeld het woord partner in plaats van man, vrouw, vriend of vriendin. Kies voor positief wanneer dat kan. Onderzoek over sociale normen en hun invloed laat zien dat negatieve termen meestal niet werken om positieve sociale verandering teweeg te brengen. Zeg dus niet dat we de samenleving moeten veranderen omdat het zo slecht gesteld is met de veiligheid van lhbtiqa+ personen, maar benadruk dat het vanzelfsprekend moet zijn dat iedereen mag zijn wie die is en dat er soms extra inzet nodig is om dat te bereiken.

Meer informatie over zichtbaarheid en lhbtiqa+ emancipatie vind je op de themapagina www.movisie.nl/lhbtiqa-zichtbaarheid.

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 7 van 21

MONITORING EN BURGERPARTICIPATIE Voor gemeenten is het belangrijk inzicht te krijgen in de leefsituatie, veiligheid, acceptatie en ondersteuningsbehoeften van lhbtiqa+ inwoners. Monitoring, het systematisch verzamelen van gegevens, kan hierbij helpen. Monitoring kan worden ingezet voor verschillende doelen: het signaleren en volgen van beleidsontwikkelingen, het afleggen van verantwoording en het zichtbaar maken van de impact en resultaten van beleid en interventies. Veel gemeenten gebruiken hiervoor burgerpeilingen, stadspeilingen of gemeentelijke monitoren om inwoners te bevragen. Het toevoegen van specifieke vragen over de leefsituatie, veiligheid en

acceptatie van lhbtiqa+ personen levert waardevolle informatie op om lokaal beleid beter af te stemmen. Dit hoeft niet veel te kosten, omdat je kunt aansluiten bij bestaand regulier onderzoek. • Vraag het gemeentelijk onderzoeksbureau om vragen over sekse-, seksuele en genderdiversiteit op te nemen in regulier onderzoek. Zo kun je als gemeente bijvoorbeeld lokaal extra vragen laten toevoegen aan de Veiligheidsmonitor van het CBS en aan de gezondheidsmonitors van de GGD. Meer informatie over relevante monitoren en voorbeeldvragen vind je in de handreiking ‘Gemeentelijke monitoren en lhbtiqa+’.

Gratis lhbtiqa+ beleid

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning

Sociale norm stellen De gemeente is er door en voor haar burgers. Dat betekent dat ambtenaren, politici en bestuurders een verantwoordelijkheid hebben bij het geven van het goede voorbeeld rond respect en burgerschap. Vooral de burgemeester, wethouders en raadsleden kunnen invloed uitoefenen op de sfeer in de gemeente. Zij kunnen een belangrijke sociale norm stellen rondom de acceptatie van sekse-, seksuele en genderdiversiteit. Benadruk in de gemeente het belang van samenleven in goede harmonie, respect en waardering van diversiteit.

Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport

Tips voor leiderschap in gemeentelijke rolmodellen: • Bezoek af en toe een lhbtiqa+ organisatie of evenement. Laat de wethouder op bekende lhbtiqa+ themadagen aanwezig zijn bij een activiteit en een speech verzorgen. Of verwijs ernaar als u op een themadag elders spreekt over burgerschap en tolerantie • Besteed aandacht aan sekse-, seksuele en genderdiversiteit bij gemeentelijke contacten en bij de organisaties waarmee je samenwerkt. • Stel in het College of de Raad geregeld aan de orde of en hoe er in beleidsvoorstellen rekening wordt gehouden met diversiteit, inclusief sekse-, seksuele en genderdiversiteit. • Steun bijvoorbeeld de benoeming van lhbtiqa+ inwoners in ereposities. Zo reikt de gemeente Schiedam sinds 2016 Jillis Bruggeman Opstekers uit aan een organisatie of persoon die zich inzet voor de acceptatie van sekse-, seksuele en genderdiversiteit in de regio Zuid-Holland-Zuid.

Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 8 van 21

Gratis lhbtiqa+ beleid

• Voer (twee)jaarlijks een gesprek met de lokale lhbtiqa+ organisatie(s). Benader een regionale organisatie als er in jouw gemeente geen lhbtiqa+ organisatie actief is. Vraag hen of zij signalen of suggesties hebben wat jouw gemeente voor haar lhbtiqa+ inwoners kan doen. • Als jouw gemeente werkt met wijkpanels of buurtschouwen, vraag de organisatoren dan om (ook) lhbtiqa+ inwoners te betrekken. Stel sekse-, seksuele en genderdiversiteit in de wijk aan de orde. Vraag bijvoorbeeld of lhbtiqa+ inwoners mensen zich veilig en geaccepteerd voelen in de wijk. • Ga na of lhbtiqa+ inwoners deelnemen aan formele vormen van participatie. Denk hierbij aan de Wmo-raad, Participatieraad of andere medezeggenschapsorganen. Hoe stellen adviesraden zich op de hoogte van de behoeften en meningen van de lhbtiqa+ inwoners? Wijs hen de weg naar lokale of regionale belangenorganisaties.

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen?

Lhbtiqa+ burgerparticipatie Voor meer tips over het organiseren van lhbtiqa+ burgerparticipatie, raadpleeg onze handreiking Inspraak van burgers bij lokaal regenboogbeleid.

Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 9 van 21

ZORG, WELZIJN EN ONDERSTEUNING Gemeenten kunnen binnen bestaand beleid veel betekenen voor het welzijn en de gezondheid van hun lhbtiqa+ inwoners. Welzijnsbeleid is vaak wijkgericht en generalistisch opgezet, waarbij in het wijkteam verschillende disciplines samenwerken. Hierdoor kunnen lhbtiqa+ inwoners met uiteenlopende levensvragen bij het wijkteam

terecht. Tegelijkertijd kan de generalistische aanpak een valkuil zijn, omdat er niet altijd voldoende specialistische kennis is over de positie van lhbtiqa+ inwoners en de gezondheidskwesties waarmee zij te maken hebben (Meijsen, 2022).

Gratis lhbtiqa+ beleid

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Lhbtiqa+ personen hebben vaker psychische gezondheidsproblemen dan cis-hetero personen, zoals depressie en overspannenheid. Vooral non-binaire en queer personen geven vaak aan met depressie te worstelen, respectievelijk 49% en 36% (Panteia et al, 2024). Daarnaast geven alle groepen lhbtiqa+ personen, behalve intersekse personen, vaker aan ooit suïcidale gedachten te hebben gehad dan cis-hetero personen (Panteia et al., 2024). Onderzoek wijst uit dat transgender en non-binaire jongeren een sterk verhoogde kans op suïcide hebben (Vijlbrief & Bool, 2018). Voor lhbtiqa+ ouderen ligt het risico op eenzaamheid hoger, omdat zij niet altijd vanzelfsprekend over (familie)netwerken beschikken en soms afstand houden tot hun buurt (Meijsen, 2022). Omdat gemeenten al regulier beleid maken voor het sociaal domein, kan hierop worden ingezet om meer sensitiviteit te creëren voor de gezondheid en het welzijn van lhbtiqa+ personen. • Maak instellingen die je inschakelt voor zorg en ondersteuning bewust van de positie van lhbtiqa+ inwoners. Vanuit Movisie zijn er verschillende gratis e-learningsmodules ontwikkeld waarmee sociaal professionals hun kennis over lhbtiqa+ personen kunnen leren. Bijvoorbeeld de module Hoe ondersteun je lhbti+ cliënten? • Zet via de Jeugdwet ook in op de ondersteuning van lhbtiqa+ jongeren.

Het is belangrijk dat professionals en vrijwilligers in het jongerenwerk, buurtwerk en de sport open staan voor lhbtiqa+ jongeren en bekend zijn met hun problematiek. Meer informatie en tips vind je in de brochure Hoe ondersteun je lhbtiqa+ jongeren? • Heb via het wijkgericht werken oog voor de specifieke problematiek van lhbtiqa+ ouderen. Via de Wmo kan het wijkteam de netwerken van bewoners versterken om zelfredzaamheid te vergroten en eenzaamheid te voorkomen. Voor meer informatie en tips, raadpleeg de brochure Hoe ondersteun je lhbtiqa+ ouderen?

• Maak sociaal professionals en belangenorganisaties bewust van de behoeften van transgender en genderdiverse cliënten. Meer informatie voor hen vind je in deze leaflet Hoe ondersteun je transgender en genderdiverse personen? • Gebruik de mogelijkheden van de GGD om de gezondheid van lhbtiqa+ inwoners te bevorderen. Bespreek met de GGD welke mogelijkheden er zijn om vragen over lhbtiqa+ inwoners op te nemen in de gezondheidsmonitor, bijvoorbeeld zoals bij GGD Utrecht in de Gezondheidsmonitor Jeugd. Daarnaast verzorgt de GGD soms voorlichting over seksuele gezondheid op scholen en in asielzoekerscentra. • Stem met de GGD af hoe zij mannenontmoetingsplaatsen (MOP’s) kunnen ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan het verstrekken van gratis condooms en het plaatsen van informatie over seksuele gezondheid. • Vraag de Wmo-raad of Participatieraad om bij hun adviezen rekening te houden met sekse-, seksuele- en genderdiversiteit. Laat dit als een vast aandachtspunt terugkomen in hun beleidssuggesties.

Gratis lhbtiqa+ beleid

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

• Zorg dat lokale opvangvoorzieningen oog hebben voor bedreigingen die te maken hebben met sekse-, seksuele- of genderidentiteit. Hebben zij oog voor slachtoffers van huiselijk geweld of eerwraak op die gronden? En hebben de lokale opvangvoorzieningen oog voor de specifieke situaties van dak- en thuisloze lhbtiqa+ personen? Voor meer informatie over de veiligheid van dak- en thuisloze lhbtiqa+ jongeren, wijs de opvangvoorzieningen op deze gratis online training Veilige Opvang voor Regenboogjongeren en op dit onderzoek. Meer informatie over lhbtiqa+ en zorg en welzijn, vind je op de themapagina www.movisie.nl/lhbtiqa-zorg-welzijn.

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

VEILIGHEID EN DISCRIMINATIE Op het gebied van veiligheid en discriminatie bestaan nog altijd duidelijke verschillen tussen lhbtiqa+ personen en niet-lhbtiqa+ personen. Lhbtiqa+ personen voelen zich vaker onveilig, worden vaker slachtoffer van geweldsdelicten en ervaren meer discriminatie dan niet-lhbtiqa+ personen. Daarnaast hebben lhbti-personen vaker te maken met huiselijk geweld dan heteropersonen (Westerveld, 2022). Met name transgenderpersonen zijn vaak slachtoffer van huiselijk geweld (De Blank et al., 2021). En uit onderzoek blijkt dat bi+ personen veel vaker dan heteroseksuele, homoseksuele en lesbische mensen te maken krijgen met seksueel geweld (Verlee et al., 2025). Alle lhbtiqa+ groepen ontvangen vaker online haatreacties dan cis-hetero personen (Panteia et al., 2024). De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om de openbare veiligheid te waarborgen, inclusief het bestrijden van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Binnen de algemene middelen van de gemeente is veel mogelijk om lhbtiqa+ inwoners te beschermen tegen discriminatie en geweld in de openbare ruimte. Daarnaast heeft de gemeente de taak beleid te voeren dat seksueel en huiselijk geweld voorkomt. Er zijn verschillende manieren waarop de gemeente beleid kan inzetten om de veiligheid van lhbtiqa+ personen te verbeteren.

• Zorg voor een nauwe samenwerking tussen politie, gemeente, antidiscriminatievoorziening en de lhbtiqa+ belangenorganisaties op het gebied van veiligheid. Bespreek veiligheid van lhbtiqa+ personen in overleggen van de driehoek (burgemeester, OM en politie). Je kunt ervoor kiezen om de lokale antidiscriminatievoorziening en/of de lokale lhbtiqa+ belangenorganisatie ook uit te nodigen bij een driehoeksoverleg om toelichting te geven over de meldingen en veiligheidsgevoelens van lhbtiqa+ personen.

Roze in Blauw is te bereiken via het landelijke lhbtiqa+ nummer 088-1691234 • Wijs burgers erop dat zij bij niet spoedeisende zaken rond lhbtiqa+ geweld contact op kunnen nemen met Roze in Blauw via hun landelijke LHBT nummer 0881691234. Roze in Blauw Nederland (RiB NL) is een landelijk samenwerkingsverband van alle Roze in Blauw-teams binnen de politie-eenheden en -diensten. Deze teams behartigen de belangen van lhbtiqa+ inwoners, zowel binnen als buiten de politie. Bij spoed bel je het noodnummer 112. • Breng de situatie van lhbtiqa+ personen met betrekking tot (huiselijk) geweld in kaart en weet wat er speelt. Dit kan bijvoorbeeld door vragen op te nemen in monitorinstrumenten, zoals de jaarlijkse gezondheidsmonitor of leefbaarheids- en veiligheidsmonitoren. Voor meer informatie over huiselijk geweld tegen lhbtiqa+ personen, zie de handreiking Onzichtbaar geweld lhbti en huiselijk geweld • Ga met de politie in gesprek over hoe ze om kunnen gaan met mannenontmoetingsplaatsen (MOP’s). Als er een MOP is in de gemeente, ga dan in gesprek met de politie of zij de veiligheids- en overlastrisico’s van deze plekken op hun radar hebben. Betrek hierbij ook Roze in Blauw. • Bespreek met de lokale antidiscriminatievoorziening hoe zij omgaan met meldingen van lhbtiqa+ discriminatie.

Meer informatie over lhbtiqa+ en veiligheid en discriminatie vind je op de themapagina www.movisie.nl/lhbtiqa-veiligheid.

Gratis lhbtiqa+ beleid

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Gratis lhbtiqa+ beleid

ONDERWIJS Het onderwijs is een belangrijke plek om lhbtiqa+ acceptatie te bevorderen. Sinds 2012 is aandacht voor seksuele en relationele diversiteit opgenomen in de kerndoelen van het onderwijs. Met de aanscherping van de burgerschapswet in 2021 zijn alle scholen in

het basis- en voortgezet onderwijs bovendien verplicht de veiligheid en acceptatie van lhbtiqa+ jongeren in de klas te waarborgen (Meijsen, 2022).

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 13 van 21

Dit is nog steeds hard nodig. Onderzoeken laten zien dat lhbtiqa+ jongeren relatief vaak gepest worden, zowel door medeleerlingen als door schoolpersoneel. Zo geeft 65% van de lhbtiqa+ personen aan tijdens hun schooltijd te maken te hebben gehad met pestgedrag vanwege hun seksuele of genderidentiteit (FRA, 2024). Ook online worden lhbtiqa+ leerlingen vaker gepest dan niet-lhbtiqa+ leerlingen (Kaufman & Baams, 2022). Er zijn verschillende manieren waarop gemeenten lhbtiqa+ acceptatie op scholen kunnen bevorderen. • Stimuleer scholen om Gender & Sexuality Alliances (GSA’s) op te zetten. Dit zijn netwerken op middelbare scholen van leerlingen en soms leraren die vinden dat iedereen het recht heeft om zichzelf te zijn op school, ongeacht sekse, gender of seksuele oriëntatie. Zij organiseren activiteiten en zijn bijvoorbeeld actief op Paarse vrijdag. Het COC biedt GSA’s ondersteuning. Wijs ook bestuurders, decanen en vertrouwenspersonen op de GSA-website. • Stel scholen op de hoogte van partners zoals Stichting School & Veiligheid. Deze stichting bevordert sociale veiligheid, ook via het ruimte geven aan sekse-, gender- en seksuele diversiteit. Gendi is een platform van Stichting School & Veiligheid om binnen het onderwijs ruimte te vragen voor een sociaal veilige omgeving voor gender- en seksuele diversiteit.

• Wijs professionals in het onderwijs op de e-learning Weet jij hoe het ècht gaat met je leerlingen? In deze online training krijgen professionals die werken met leerlingen kennis, inzichten en handvatten aangereikt om depressieve gevoelens of zelfmoordgedachten beter te signaleren en bespreekbaar te maken. Uit onderzoek blijkt dat lhbtiqa+ jongeren veel vaker kampen met depressie dan hun heteroseksuele leeftijdsgenoten. Daarom besteedt de module ook aandacht aan thema’s als seksuele en genderdiversiteit.

Gratis lhbtiqa+ beleid

Aantal lhbtiqa+ personen die tijdens hun schooltijd te maken hadden met pestgedrag

65%

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid

• Wijs professionals in het onderwijs op de site www. iedereenisanders.nl Professionals kunnen deze site onder de aandacht brengen bij leerlingen. De site is erop gericht om jongeren informatie te geven over hoe zij op hun eigen tempo en manier zichzelf kunnen ontdekken op het gebied van hun sekse, seksuele oriëntatie en genderidentiteit. Ook worden er veel verhalen van lhbtiqa+ jongeren gedeeld.

Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

• Vraag de GGD in jouw regio om de landelijke aanbevolen vragen over sekse-, gender en seksuele diversiteit mee te nemen in de Jeugdmonitor. Er zijn verschillende monitoren waarin deze vragen opgenomen kunnen worden. Denk aan de Gezondheidsmonitor en de Leefstijlmonitor van het RIVM.

Sport

• Vraag de GGD naar de mogelijkheden om via hun afdeling Jeugdgezondheidszorg of preventie de monitorgegevens per school terug te koppelen. Dit leidt tot meer bewustzijn van de lhbtiqa+ specifieke (on)veiligheid van scholen.

Aanbod en ondersteuning Movisie

Gemeentelijke organisatie

Bronnenlijst

Meer informatie over lhbtiqa+ en onderwijs vind je op www.movisie.nl/lhbtiqa-ondewijs.

Pagina 14 van 21

Gratis lhbtiqa+ beleid

SPORT Aandacht voor een veilig sportklimaat voor lhbtiqa+ personen is nog altijd nodig. Een kwart van de homo- en biseksuele mannen en vrouwen geeft aan dat hun seksuele oriëntatie invloed heeft (gehad) op hun sportgedrag (Elling et al, 2020). Onder mannen is deze invloed het grootst. Homoseksuele en biseksuele mannen mijden bijvoorbeeld relatief vaak bepaalde sporten en vereniging met een machocultuur, zoals bij voetbal. Dit doen zij vaak uit de angst om niet geaccepteerd te worden binnen de vereniging (Elling et al, 2020). Ongeveer 80% van de transgender sporters geeft aan dat hun trans-zijn invloed heeft op hun sportgedrag (Cremers & Elling, 2021). Het meest genoemde gevolg van deze invloed is het kiezen van een individuele sport en niet bij een vereniging. Dit geldt ook voor intersekse personen (Greeven et al, 2025). Hoewel de meeste transgender sporters die bij een vereniging sporten zich overwegend veilig voelen, geeft bijna de helft aan onbegrip te ervaren, en één op de vijf heeft te maken met uitschelden of naroepen (Cremers & Elling, 2021). Voor transgender personen en non-binaire personen geldt dat zij zich soms moeten aanpassen, bijvoorbeeld door thuis om te kleden of een individuele kleedkamer te vragen, omdat zij zich niet prettig voelen in gemeenschappelijke kleedkamers (Greeven et al., 2025).

Voor sport en recreatie bestaan doorgaans reguliere budgetten en regelingen. Als gemeente kun je hierin aandacht besteden aan sekse-, seksuele- en genderdiversiteit. Hieronder volgen tips om een inclusieve sportomgeving voor lhbtiqa+ personen te bevorderen. • Zet in op het borgen van aandacht voor lhbtiqa+ inclusie in het bredere sportbeleid en antidiscriminatiebeleid van de gemeente. Zoek hiervoor de samenwerking op met de beleidsmedewerker die verantwoordelijk is voor de afdeling sport en het antidiscriminatiebeleid. Vraag in samenwerking met deze afdelingen bij lokale sportclubs naar hun antidiscriminatiecode

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie 

Lhbtiqa+ beleid en sport Voor meer informatie en tips over lhbtiqa+ beleid en sport, raadpleeg de handreiking Naar een gelijk speelveld voor lhbtiqa+ sporters. Wijs ook lokale sportverenigingen op de handreiking van NOC*NSF over gender- en seksediverse personen en op het onderzoek van het Mulier Instituut naar sportervaringen van jonge lhbtiqa+ personen.

Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Gratis lhbtiqa+ beleid

en de aandacht voor lhbtiqa+ inclusie in het lokale sportakkoord. • Werk samen met lokale sportverenigingen, sportscholen en andere sportorganisaties om lhbtiqa+ inclusie in de sport te bevorderen. Breng samen met hen de situatie in kaart, om een beeld te krijgen waar lokale knelpunten en mogelijkheden liggen. Indien de vereniging een vertrouwenscontactpersoon heeft kan deze bijvoorbeeld als aanspreekpunt dienen om nare ervaringen van lhbtiqa+ sporters bespreekbaar te maken en tevens een signaleringsfunctie vervullen voor lhbtiqa+ sporters in de vereniging.

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid

• Neem aandacht voor lhbtiqa+ discriminatie op in subsidieeisen. Geef bijvoorbeeld aan dat sportclubs en gemeentelijke sportbedrijven aandacht moeten besteden aan de preventie en aanpak van (lhbtiqa+) discriminatie. • Treed op tegen anti-lhbtiqa+ schelden bij sportwedstrijden. Onveiligheid kan zich uiten in spreekkoren of schelden langs de lijn. Ga hierover in gesprek met sportverenigingen en bespreek bijvoorbeeld dat in hun gedragscode wordt opgenomen dat anti-lhbtiqa+ gescheld niet wordt geaccepteerd en actief wordt aangepakt. • Steun lokale initiatieven voor lhbtiqa+ sportclubs. Bijvoorbeeld door sportlocaties beschikbaar te stellen of te delen. Meer informatie over lhbtiqa+ en sport vind je op de themapagina www.movisie.nl/lhbtiqa-sport.

Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning

Goed voorbeeld: Osse Sport Awards In 2020 werd tijdens de Osse Sportawards een Regenboogaward uitgereikt. Dit initiatief kwam van het Sport Expertise Centrum, het COC en Regenboogstad Oss. De award ging naar de sportaanbieder die zich het meest inzette voor de acceptatie van lhbtiqa+ sporters of een goed idee had om hieraan te werken. Het doel was sportverenigingen te stimuleren aandacht te besteden aan lhbtiqa+ inclusie in de sport. In 2020 won de korfbalvereniging KV DOT, omdat zij een commissie oprichtte die zich richtte op de sociale veiligheid binnen de vereniging.

Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

GEMEENTELIJKE ORGANISATIE: WERKGEVERSCHAP EN HET GOEDE VOORBEELD GEVEN Naast dat je als gemeente lhbtiqa+ beleid kunt maken voor je lhbtiqa+ inwoners, ben je zelf ook werkgever, aanspreekpunt en opdrachtgever. Er zijn verschillende manieren waarop je als gemeentelijke werkgever ervoor kan zorgen om een lhbtiqa+ vriendelijke werkvloer te creëren.

Gratis lhbtiqa+ beleid

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 17 van 21

• Teken als gemeente een verklaring om je te committeren aan lhbtiqa+ inclusief werkgeverschap. Zo geef je via het tekenen van de Verklaring van Dordrecht aan dat je gaat werken aan een transgender vriendelijke arbeidsmarkt. In de verklaring staan tien punten die bijdragen aan goed werkgeverschap voor transgender werknemers. En via de Intersekse Verklaring verklaar je als gemeente om aan intersekse emancipatie te gaan werken en de bredere acceptatie van seksediversiteit.

Naast het werkgeverschap richting je eigen medewerkers, kan een gemeentelijke organisatie ook op andere manieren het goede voorbeeld geven richting samenwerkingspartners:

• Als werkgever kan de gemeente rekening houden met de behoeften van lhbtiqa+ medewerkers door onnodige sekseregistratie terug te dringen. In sommige gevallen is registratie verplicht, bijvoorbeeld op paspoorten, of nodig voor identificatie of communicatie. Vaak zijn er echter alternatieven. Het terugdringen van onnodige sekseregistratie draagt bij aan efficiëntere dataverwerking en biedt erkenning aan medewerkers die zich niet in de binaire indeling van ‘man’ en ‘vrouw’ plaatsen, zoals sommige transgender-, intersekse- en non-binaire personen. Voor meer informatie en tips, raadpleeg deze toolkit van Atria.

• Breng seksuele diversiteit onder de aandacht in steden waarmee je een stedenband onderhoudt. Neem vertegenwoordigers van de lokale lhbtiqa+ beweging mee tijdens uitwisselingsbezoeken, of vraag hen een discussie over seksuele diversiteit te organiseren wanneer je gemeente bezoek ontvangt in het kader van de stedenband.

• Faciliteer interne lhbtiqa+ netwerken. Activiteiten kunnen variëren van borrelmomenten tot het leveren van input op HRM-zaken en beleid. Deze netwerken dragen bij aan de zichtbaarheid en sociale acceptatie van lhbtiqa+ collega’s. • Gemeentelijke medewerkers die in gendertransitie zijn of gaan, hebben vanaf 1 oktober 2025 recht op betaald transitieverlof, volgens de nieuwe CAO voor gemeenten.

• Bij subsidieaanvragen, bijvoorbeeld voor culturele of sportevenementen, kun je in de voorwaarden opnemen dat er een antidiscriminatiecode geldt of dat samenwerking plaatsvindt met lokale lhbtiqa+ organisaties.

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie 

Inclusieve werkvloer faciliteren

Onderwijs

Wil je als gemeente een lhbtiqa+ inclusieve werkvloer realiseren? Lees dan de artikelen:

Sport

• Hoe agendeert u als gemeente intern LHBTI-emancipatie?

Gemeentelijke organisatie

• LHBTI+ op de werkvloer • Het recht op ouderschapsverlof wordt vanaf 1 januari 2026 uitgebreid voor gemeentelijke medewerkers in een meeroudergezin, eveneens volgens de nieuwe CAO voor gemeenten.

Gratis lhbtiqa+ beleid

Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 18 van 21

AANBOD EN ONDERSTEUNING MOVISIE Vanuit Movisie is er voor gemeenten een grote hoeveelheid gratis kennis beschikbaar over het opstellen, uitvoeren en monitoren van lhbtiqa+ beleid. Daarnaast organiseren we ook verschillende informatiemomenten door het jaar heen die gratis toegankelijk zijn. • Overzicht van handreikingen, publicaties en artikelen. Alle lhbtiqa+ handreikingen en publicaties vind je op onze website. • De Regenbooggids. Deze gids brengt in beeld welk beleid Nederlandse gemeenten voeren om de positie van lhbtiqa+ inwoners te verbeteren. Je kunt de gids gebruiken om lhbtiqa+ beleid in je eigen gemeente te ontwikkelen, uit te voeren of het bestaande diversiteits- en inclusiebeleid uit te breiden. • Regenboogupdate. Wil je op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen? Meld je aan voor de gratis digitale nieuwsbrief Regenboogupdate. Movisie verstuurt deze zes keer per jaar, gericht op beleidsmakers en belangenbehartigers rond lhbtiqa+ beleid. De nieuwsbrief behandelt landelijk nieuws, lokaal beleid, nieuwe Movisie-publicaties en inspirerende initiatieven. • Contact met Movisie voor lokale ervaringen. Benieuwd hoe gemeenten in de buurt aan de slag gaan met lhbtiqa+ beleid? Stuur een mail naar lhbtiqa@movisie.nl. Wij kunnen je koppelen aan een Regenbooggemeente bij jou in de buurt.

Movisie biedt momenteel 56 gemeenten individuele ondersteuning bij hun lokale lhbtiqa+ beleid. Op onze landkaart zie je een overzicht van deze gemeenten en van gemeenten die zichzelf tot Regenbooggemeente hebben uitgeroepen.

• Inloopvragenuurtje. Voor korte vragen over lhbtiqa+ beleid organiseert Movisie elke maand een inloopvragenuurtje voor gemeenten. Wil je de uitnodiging ontvangen? Stuur dan een mail naar lhbtiqa@movisie.nl.

Gratis lhbtiqa+ beleid

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 19 van 21

Gratis lhbtiqa+ beleid

BRONNENLIJST CBS. (2024). Hoeveel LHBTQIA personen telt Nederland? Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek Cremers, R. & Elling, A. (2021). Sportdeelname en ervaringen van transgender personen. Utrecht: Mulier Instituut De Blank, M., Naezer, M., Krebbekx, W., & Gashi, G. (2021). Onzichtbaar in twee werelden: Hulpverlening voor transgender slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling. Amsterdam: Atria Elling, A., Cremers, R., & Hoeijmakers, R. (2020). ‘Grappig bedoelde opmerkingen die benadrukken dat ik als homo toch minder ben’: sportgedrag en ervaren homo-acceptatie door homo- en biseksuele mannen en vrouwen. Utrecht: Mulier instituut FRA. (2024). LGBTIQ equality at a crossroads: Progress and challenges. Wenen: European Union Agency for Fundamental Rights Greeven, A., Cremers, R., Visser, T., & Elling, A. (2025). Sportdeelname en -ervaringen van transgender en intersekse personen. Utrecht: Mulier Instituut Kaufman, T. M., & Baams, L. (2022). Disparities in perpetrators, locations, and reports of victimization for sexual and gender minority adolescents. Journal of Adolescent Health, 70(1), 99-107 Meijsen, E. (2022). Regenbooggids voor gemeenten: Gemeentelijk beleid voor lhbti+ personen. Utrecht: Movisie

Panteia, Movisie & Ipsos I&O. (2024). Lhbtiqa+-monitor 2024. Zoetermeer: Panteia

Inleiding 

SCP. (2022). Opvattingen over seksuele en genderdiversiteit in Nederland en Europa. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau

Waarom aandacht lhbtiqa+ personen?

Verlee, S., Kraan, Y., de Graaf, H., van Berlo, W., & van Lisdonk, J. (2025). Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld bij bi+ mensen: Een verkenning van hun ervaringen en de hulpverlening. Utrecht: Rutgers

Communicatie en zichtbaarheid

Westerveld, N. (2022). Onzichtbaar Geweld Lhbti+ en huiselijk geweld. Utrecht: Movisie Vijlbrief, A., & Bool, M. (2018). Suïcidepreventie lhbt-jongeren: Wat kunnen ouders en professionals doen volgens de literatuur. Utrecht: Movisie

Monitoring en burgerparticipatie  Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst

Pagina 20 van 21

Gratis lhbtiqa+ beleid

Inleiding  Waarom aandacht lhbtiqa+ personen? Communicatie en zichtbaarheid Monitoring en burgerparticipatie 

Colofon Auteurs: Clous Holleman en Charlot Pierik Eindredactie: Communicatie Movisie Fotografie: 123RF Vormgeving: Ontwerpburo Suggestie & Illusie Downloaden: www.movisie.nl/lhbtiqa © Movisie, kennis en aanpak van sociale vraagstukken

Zorg welzijn en ondersteuning Veiligheid en discriminatie  Onderwijs

Sport

Movisie, september 2025 Postbus 19129 * 3501 DC Utrecht T 030 789 20 00 * info@movisie.nl

Gemeentelijke organisatie Aanbod en ondersteuning Movisie Bronnenlijst Bronnenlijst

Deze publicatie is mogelijk gemaakt door financiering van het ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap. Pagina 21 van 21