Bijlage F Rapport Ontwikkelperspectief BCL - Leisure Brains december 2023
Tekst van het document
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
‘Een weg ontstaat door erop te lopen’. BESCHRIJVING VAN DE TRANSITIE NAAR HÉT INFORMATIE- EN INSPIRATIECENTRUM VAN HET LEUDAL.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
1
Leisurebrains Thijs Vossen December 2023
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
2
INHOUD
1.
Aanleiding, opdrachtformulering en werkwijze
3
2.
De strategische doelen van Bezoekerscentrum Leudal
4
3.
Ambitie om te komen tot hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal
6
4.
Onze visie op de beoogde ambities
10
5.
Aanbevelingen aan het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal
15
6.
Aanbevelingen aan de gemeente Leudal
19
7.
Het beoogde bedrijfsmodel
21
7.1 Waardepropositie
21
7.2 Uitwerking kernactiviteiten
22
7.3 Uitwerking partners
26
7.4 Uitwerking klantsegmenten
26
7.5 Uitwerking kanalen
35
7.6 Uitwerking klantrelaties
35
7.7 Uitwerking bronnen
36
7.8 Uitwerking inkomstenstromen en kostenstructuur
36
7.8.1
Staat van baten en lasten 2021
36
7.8.2
Staat van baten en lasten 2022
37
7.8.3
Balans 31 december 2022
38
7.8.4
Begroting 2024
38
8:
Andere bezoekerscentra in Limburg
39
9.
Leisure leefstijlvinder segmentatie
41
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
3
1. Aanleiding, opdrachtformulering en werkwijze Aanleiding
Punten die hierbij een rol spelen: •
Het pand waarin Bezoekerscentrum Leudal is gevestigd (Roggelseweg 58 te Haelen) vergt groot onderhoud. Hiervoor is op initiatief van Stichting
Een toekomstbestendig ontwikkelperspectief van het gebied rondom Bezoekerscentrum Leudal;
•
De functie die het bezoekerscentrum als natuureducatiecentrum en
Bezoekerscentrum Leudal al eerder een ambitiedocument opgesteld
toegangspoort tot het Leudal kan vervullen en de daaruit voortvloeiende
en werd aan de gemeente Leudal en de provincie Limburg een bijdrage
noodzakelijke en gewenste aanpassingen aan de constructie en de
gevraagd ter financiering van het plan. Het gebouw is in eigendom van de
inrichting en het gebruik van Bezoekerscentrum Leudal;
gemeente Leudal. Het college van B&W heeft besloten het gebouw te
•
Wensen en eisen van bijpassende doelgroep-segmenten;
willen behouden t.b.v. een natuur-educatieve functie en als toegangspoort
•
Ontwikkelingen in de omgeving;
tot natuurgebied het Leudal.
•
Belangen van direct betrokkenen;
•
Adviezen om de kwaliteit van de natuurbeleving te verbeteren (optimaliseren bezoekerservaring);
Het college van B&W heeft ook besloten vooralsnog niet te investeren in het aangeboden plan omdat onvoldoende is onderbouwd dat het aansluit
•
op de toekomstige ontwikkelingen binnen het gebied. De gemeente wil
•
Adviezen om de spreiding van bezoekers te stimuleren;
graag inzicht krijgen in een toekomstbestendig ontwikkelperspectief van
•
Het rapport gaat vergezeld van een financiële paragraaf met een
het gebied rondom het bezoekerscentrum, de functie die Bezoekers-
Adviezen om de bezoekduur te verlengen;
investerings- en exploitatiebegroting.
centrum Leudal als natuureducatiecentrum en toegangspoort tot het Leudal kan vervullen en de daaruit voortvloeiende noodzakelijke en
Werkwijze
gewenste aanpassingen aan de constructie en de inrichting en het gebruik van het bezoekerscentrum.
We hebben Bezoekerscentrum Leudal meerdere malen bezocht, relevante stukken bestudeerd en gesprekken gevoerd met het bestuur
Opdrachtformulering
van Bezoekerscentrum Leudal. Ook hebben we een enquête uitgezet onder alle vrijwilligers om
De gemeente vraagt om in samenwerking met het bestuur van Bezoekers-
een beter beeld te krijgen van de beoogde
centrum Leudal een plan op te stellen dat het toekomstbestendig ontwikkel-
doelstellingen. Vervolgens hebben we een
perspectief toont met als hoofdvraag: Hoe ziet Bezoekerscentrum Leudal
strategische sessie georganiseerd met een
eruit als zijnde hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal?
kleinere groep stakeholders waarbij we hebben gereflecteerd op de eerdere keuzes in het ambitiedocument. Tenslotte hebben de resultaten geleid tot dit rapport.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
4
2. De strategische doelen van Bezoekerscentrum Leudal Bezoekerscentrum Leudal is een stichting die als doel heeft:
Deze doelstelling wordt ingevuld door de vele partners die van het
1. Het (doen) organiseren en faciliteren van activiteiten ter bevordering van
gebouw gebruik maken:
het behoud, ontwikkelen, vergroten, uitdragen en vergaren van kennis over
• Stichting Studiegroep; die o.a. het Museum beheert
cultuurhistorie, natuur, milieu en landschap in het brede kader van duurzame
• Stichting Groen Hart Leudal; die met zijn vrijwilligers de balie bemenst en
ontwikkeling. 2. Bewustwording te initiëren bij bewoners en bezoekers van de gemeente Leudal op het terrein van: a. Natuur, cultuur, historie, erfgoed en de streek; b. Mogelijkheden van toerisme en recreatie in de gemeente Leudal; c. Duurzaam gebruik van natuur, cultuur, historie, erfgoed en de streek. 3. Verbindingen te leggen tussen lokale en regionale organisaties, actief in relatie tot voornoemde doelen.
zorgdraagt voor vele excursies • Stichting St. Elisabethmolen; die de watermolen beheert • Stichting van het Monument van Verdraagzaamheid; die zorg draagt voor de jaarlijkse herdenking van de slachtoffers van WOII in het Leudal • Imkervereniging Roer- en Leudal; die hier hun imkeropleiding verzorgt en open dagen verzorgt • De Vereniging Ecologisch Tuinieren; die hier hun opleidingen verzorgt, lezingen geeft en een deel van de tuin verzorgt.
De stichting tracht haar doel te bereiken door:
Verder werkt men nauw samen met:
1. Beheer en exploitatie van Bezoekerscentrum Leudal;
• IVN Roermond en omgeving; die met ons het onderhoud rondom het
2. Onderdak te bieden aan rechtspersonen, die als interne partner van de stichting in en nabij het gebouw activiteiten ontwikkelen met een nauwe relatie tot genoemde doelstellingen; 3. Ontwikkelen en onderhouden van samenwerkings- en activiteitenconvenanten met haar partners; 4. Het leggen van verbindingen met en tussen lokale en regionale organisaties, actief in relatie tot de genoemde doelen en het stimuleren en faciliteren van een gemeenschappelijk beleid; 5. Zoveel mogelijk samen te werken met andere instellingen en organisaties die op vergelijkbare en/of aansluitende terreinen werkzaam zijn; 6. Het realiseren en onderhouden van contacten met de gemeente Leudal en
gebouw en de rolstoelpaden verzorgt • SBB, de eigenaar van de grond; die ons ondersteunt bij onze activiteiten • Restaurant St. Elisabeths Hof; waar veel bezoekers een versnapering nuttigen • Duboisfoundation; waar de Studiegroep het beheer van de Uilentoren en IJskelder verzorgt
aangrenzende gemeentes, provincie Limburg, exploitant restaurant St. Elisabethshof en alle andere personen en organisaties relevant voor de realisatie van de doelstellingen van de stichting; 7. Het bevorderen van museale activiteiten en tentoonstellingen; 8. Alle andere middelen die aan het doel dienstig zijn.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
5
3. Ambitie om te komen tot hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal Bezoekerscentrum Leudal en het museum liggen in het hart van natuurgebied
Het gebouw is duurzaam en energieneutraal
Leudal. Het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal vindt het daarom van
Een natuureducatiecentrum moet natuurlijk een voorbeeld zijn van duurzaam-
belang de huidige functie als toeristisch informatiecentrum te versterken, uit te
heid. Het bezoekerscentrum gaat voor nul op de meter met een warmtepomp
breiden en daarmee toekomstbestendig te maken. Er zal een modernisering van
(aardwarmte), aansluiting op de St. Elisabethmolen en zonnepanelen. Zonne-
het bezoekerscentrum, de tuin en het museum doorgevoerd worden. Dit zal de
panelen hebben hun grootste rendement in de zomer terwijl de watermolen
zichtbaarheid en toegankelijkheid verbeteren waardoor de locatie aantrekkelijker
vooral in de wintermaanden het meest kan produceren. De groene elektriciteit
wordt. De plannen voor de verbouwing staan al enkele jaren op de agenda,
die de St. Elisabethmolen nu opwekt, gaat alleen naar het restaurant en is niet
maar de benodigde financiën zijn tot nu toe de bottleneck. Onder de naam
doorgeschakeld met het bezoekerscentrum. Graag ziet het bestuur van het
‘Samen geworteld voor de toekomst’, heeft men al eerder ambities geformu-
bezoekerscentrum dan ook de aansluiting op de molen gerealiseerd.
leerd die de transitie weergeven. Deze ambities zijn in de afgelopen maanden
Deze aansluiting en een voor het publiek zichtbare actuele- en jaarproductie
opnieuw tegen het licht gehouden en hier onder (vanuit de stichting) geactuali-
kunnen bijdragen aan de duurzaamheid van het gebouw en de duurzame
seerd geformuleerd.
uitstraling naar de bezoekers. Daarbij willen zij de bezoekers ook laten zien hoe het werkt. Verder dient de hemelwaterafvoer afgekoppeld te worden van de
Inleiding
riolering en benut te worden voor toepassing in en om het gebouw. Het bestuur
De gemeente Leudal heeft het gebouw bijna 25 jaar geleden, met een forse
van het bezoekerscentrum wil op een natuur-educatieve manier laten zien hoe
financiële ondersteuning van de Studiegroep, ingericht als natuur-educatief
de hemelwaterafvoer werkt en hoeveel groene energie er wordt opgewekt
centrum. Afgelopen jaar heeft het college van B&W van de gemeente Leudal
door watermolen, zonnepanelen en warmtepomp.
nogmaals dat besluit onderschreven en besloten het gebouw te behouden voor een natuur-educatieve functie en als toegangspoort tot natuurgebied
Upgrade museum
‘Het Leudal’. Het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal ziet daarbij de volgende
Het museum verdient een aanpassing aan de tijd. Meer interactief en met
ontwikkelingsrichtingen als voorwaardelijk.
digitale ondersteuning. De plannen hiervoor liggen klaar, maar het vraagt wel een aanpassing van het gebouw opdat het museumklimaat voldoet aan de eisen van de tijd. Nu vragen we een kleine vergoeding voor een bezoek en de 125 donateurs kunnen het museum gratis bezoeken. Aansluiting bij de Museumjaarkaart is een van de wensen die alleen mogelijk is als het museum ook die uitstraling krijgt. Onder de noemer ‘Nieuwe beleving van het Leudal’ heeft de Studiegroep recent een beleidsplan geschreven voor de periode 2023-2025. Intussen is met de uitvoering van deze plannen gestart en zijn nadere ideeën voor de modernisering van het museum ontwikkeld. Relevant daarbij is de steeds verdergaande digitalisering die binnen de museumwereld is gestart.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
6
Om hierbij te kunnen aansluiten heeft de Studiegroep stappen gezet die in 2024
De breedte die iemand in een rolstoel nodig heeft om rechtdoor te kunnen rollen
verder worden uitgerold. Voordeel van die digitale ontsluiting is dat het museum
is 90 centimeter. Voor een openbare ruimte waar meerdere mensen tegelijkertijd
een bredere aansluiting met andere musea gaat krijgen dan nu het geval is.
aanwezig kunnen zijn en elkaar moeten passeren, zijn paden met een breedte
De fysieke inrichting zal, rekening houdend met de wens van de moderne
van minimaal 120 centimeter aan te bevelen. Toegankelijkheid van de 1e
bezoeker, een beleving worden, waarbij het eigen karakter van de Studiegroep
verdieping via een lift blijft een wens van Bezoekerscentrum Leudal voor de
niet wordt losgelaten. Bij de herinrichting wordt rekening gehouden met de
bereikbaarheid van het museumdeel op de 1e etage.
mogelijkheid om, met behulp van diverse objecten, leerprojecten te ontwikkelen die voor leerlingen basisonderwijs en voortgezet onderwijs relevant zijn.
Zichtbaarheid vanaf de weg vergroten
De ideeën hiervoor zijn in ontwikkeling.
De ingang van Bezoekerscentrum Leudal is nauwelijks zichtbaar voor de bezoekers. Willen we de natuur-educatieve functie en informatiefunctie goed
Met het Sociaal Historisch Centrum te Maastricht is contact gezocht. Er wordt
kunnen vervullen, moet deze vanaf de weg en parkeerplaats zichtbaar zijn. Wij
gewerkt aan een samenwerking waardoor onderzoekers gebruik kunnen gaan
willen het gebouw “meer smoel” geven.
maken van het materiaal dat binnen de Studiegroep aanwezig is. De voorzijde van het gebouw bepaalt mede het gezicht van het historische geTegelijkertijd zijn er stappen gezet om het door de Studiegroep in 52 jaren
bouw. Het beeld boven de deur heeft dan ook een gezichtsbepalende waarde
opgebouwde erfgoed te gaan ontsluiten. Ook dit zal in 2024 zijn beslag gaan
die we adviseren te behouden, evenals de ingang aan die zijde. We vinden het
krijgen.
belangrijk dat het gebouw zoals het er nu staat zoveel mogelijk in ere gehouden wordt. De zijkant van het gebouw kent een tweede ingang die zonder veel
Het zijn vooral de wisseltentoonstellingen die de bezoekers trekken. Deze ten-
ingrijpen geschikt gemaakt kan worden om de entreeruimte beter toegankelijk
toonstellingen zijn een samenwerking van de stichtingen Studiegroep Leudal
te maken.
en Groen Hart Leudal. Het bezoekerscentrum streeft daarom ook naar een open en actieve inrichting van de tentoonstellingsruimte beneden. Juist dat
Een dakkapel aan de zijkant, voor extra licht op de 1e verdieping, kan de bruik-
deel moet vanuit de entreeruimte uitnodigend zijn om te bezoeken. Hier kan
baarheid en uitstraling van de ‘vergaderzaal’ daar verbeteren. Hiervoor is een
een (binnenhuis)architect waarschijnlijk een goed advies geven.
aanvullend technisch- en architectonisch advies nodig.
Toegankelijkheid voor mindervaliden creëren Bezoekerscentrum Leudal is minder geschikt voor rolstoelgebruikers. De ingang is smal en ook in het gebouw zijn de deuren en toiletten niet echt geschikt voor rolstoelgebruikers. Daarbij is de ontvangstruimte erg klein. Met 4 mensen is het vol en kunnen de bezoekers zich nauwelijks bewegen. Bezoekerscentrum Leudal wil dan ook naar minstens een verdubbeling van de huidige ruimte opdat minstens 15 personen gelijktijdig binnen kunnen rondkijken en informatie kunnen ophalen. Wettelijk is de gemeente sinds 2017 verplicht het gebouw aan de eisen voor rolstoelgebruik te laten voldoen.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
7
Verder kan de zichtbaarheid van Bezoekerscentrum Leudal vanaf de parkeer-
In het gebouw dienen de toiletten en keuken gerenoveerd te worden en verder
plaats op veel andere manieren worden vorm gegeven:
dient het volledige gebouw een meer eigentijdse inrichting te krijgen.
• Verlichte naamgeving, duidelijk op de gevel en zichtbaar vanaf de weg; • Informatiebord met partners die werkzaam zijn in het gebouw;
Samenwerking met de horeca
• Juiste bebording;
De huidige uitbaters van de horeca, Mary en Martin Baetsen, ondernemen hier
• Et cetera.
al sinds 1992. In eerste instantie hebben ze het pand twee jaar gehuurd van Staatsbosbeheer en vanaf 1994 zijn ze eigenaar. Bezoekerscentrum Leudal was
Ook de tuin, die nu maar sporadisch bezocht wordt, wordt twee keer zo groot
er toen nog niet en is pas in 1996 geopend. Men heeft de horeca-locatie groten-
en krijgt een nieuwe inspirerende natuur-educatieve functie. Bezoekerscentrum
deels vanuit het niets ontwikkeld. Er is een concurrentiebeding opgenomen bij
Leudal wil daarbij aantrekkelijk zijn voor kinderen en de tuin ook geschikt maken
de verkoop, waardoor Bezoekerscentrum Leudal geen horeca-activiteiten mag
voor mensen met een rolstoel of visuele beperking. In de directe omgeving ligt
ontplooien. De samenwerking is niet altijd optimaal. Bezoekerscentrum Leudal
immers al bijna 4 kilometer rolstoel pad. We willen daarbij aansluiten.
steekt de hand uit om samen te werken, but it takes two to tango. Het restaurant is bijvoorbeeld iedere woensdag gesloten en voor de interne activiteiten betaalt
Vergroten en revitaliseren entreeruimte
het bezoekerscentrum horecaprijzen. De mooiste oplossing zou zijn om de
De ingangsruimte moet groter worden gemaakt. In de oorspronkelijke plannen
horecafunctie volledig te integreren in Bezoekerscentrum Leudal.
is de muur met de tentoonstellingsruimte met meer dan 2 meter verplaatst. Als de huidige grens wordt aangehouden, is het noodzakelijk de muur tussen de
Relatie met recreatie en toerisme
huidige balieruimte en de labruimte te verwijderen en de bekisting rondom de
Bezoekerscentrum Leudal is gevestigd midden in natuurgebied ‘het Leudal’ en
pilaren te verwijderen.
een populaire uitvalsbasis voor bezoekers van dit deels natura 2000 gebied. Niet voor niets is Bezoekerscentrum Leudal één van de vier Leudalse Natuur-
Beide ingangen, aan voorzijde en zijkant, dienen daarbij te voldoen aan de
poorten. Dit betekent dat een groot deel van de bezoekers de locatie gebruikt
wettelijke eisen. Bij voorkeur 120 cm, omdat mensen elkaar moeten kunnen
om te parkeren en vervolgens op eigen gelegenheid het natuurgebied in te
passeren (zie ook het Bouwbesluit 2012). Verder blijkt uit onderzoek dat een
trekken. De recreatieve functie van Bezoekerscentrum Leudal is nog onvoldoende
toegankelijk gebouw/bedrijf zorgt voor 20-25% meer klanten.
bekend en wordt te weinig gebruikt.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
8
In de regionale visie Recreatie & Toerisme wordt aangegeven dat de aanwezig-
De Natuurpoorten in het Leudal (Heide, Water, Bos en Weide) verbinden met een
heid van vijf grote natuurgebieden een sterke USP van de regio Midden-Limburg
diversiteit aan routestructuren de andere (kleinere) Natuurpoorten, parkeervoor-
kan zijn. Behalve de omvang is het bijzonder dat de landschappelijke kwaliteiten
zieningen, ondernemers, dorpskernen, erfgoed én mensen. In onze beleving
van de zogenaamde The Big Five (NP De Meinweg, NP De Groote Peel, Kempen~
dient een aantrekkelijk vormgegeven Natuurpoort een scala aan (gethemati-
Broek, Rivierpark Maasvallei én het Leudal) divers zijn. Door The Big Five fysiek
seerde) routestructuren om het Leudal en de omgeving al wandelend, fietsend
en thematisch met elkaar te verbinden en conceptmatig te ontwikkelen, worden
of te paard te ontdekken.
deze gebieden samen een drager voor de ontwikkeling van recreatie en toerisme
Routes geschikt voor diverse doelgroepen; van kinderen tot liefhebbers van
in en rondom deze gebieden (regio Midden-Limburg). De gemeenten zien deze
erfgoed, van minder validen tot MTB’ers en van mensen die de natuur het
kans en willen deze ontwikkeling samen op gang brengen door uitvoering te
liefst alleen beleven tot mensen die de natuur in clubverband ontdekken. In de
geven aan de regionale visie. Het voorgaande is ook verankerd in het onlangs
Natuurpoort wordt op een uitnodigende manier informatie gepresenteerd over
vastgestelde Beleidsplan Recreatie en Toerisme gemeente Leudal. Wij zien zelfs
de The Big Five natuurgebieden met uitgebreide informatie over de landschap-
extra kansen. Het Leudal vormt namelijk het middelpunt van de The Big Five,
pelijke en ecologische waarden van het Leudal. Het voorzieningenaanbod is
het centrale knooppunt waar de verbindingen van de natuurgebieden samen-
afgestemd op de recreatieve functie met oplaadpunten voor elektrische fietsen
komen.
en auto’s, een watertappunt, picknickplaatsen, routeinformatie en algemene toeristische informatie, een wasplaats voor MTB’s met kleine reparatiefaciliteiten,
Wij hebben de kans om Bezoekerscentrum Leudal te ontwikkelen tot een
lockerruimtes en het liefst zelfs een omkleedruimte. Deze voorzieningen, in
Natuurpoort met een uitgebreid kwalitatief voorzieningenniveau en boven-
combinatie met het museum, de aanwezige horecafaciliteiten en beschikbaar-
lokale aantrekkingskracht. Niet alleen als wandel- en fietsknooppunt van The
heid van een multifunctionele vergaderruimte, maken Natuurpoort Het Leudal
Big Five, maar vooral ook als centraal knooppunt van de lokale natuurgebieden
tot hét ontmoetingscentrum voor diverse lokale verenigingen en clubs en tot
in de gemeente Leudal, inclusief de Maasoever.
een kwalitatief hoogwaardig recreatief knooppunt voor het Leudal, de omgeving en The Big Five.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
9
4. Onze visie op de beoogde ambities De eerder geformuleerde ambitie was: ‘Men beoogt Bezoekerscentrum Leudal
Upgrade museum
te ontwikkelen tot Natuurpoort, kenniscentrum en belevingscentrum met een
We onderschrijven deze ambitie als hard nodig. We hebben met de partners
uitgebreid kwalitatief voorzieningenniveau en bovenlokale aantrekkingskracht.
verkend of het een optie is om het museum naar beneden te verplaatsen, als
Niet alleen als wandel- en fietsknooppunt van The Big Five, maar vooral ook
onderdeel van een grotere beleving. Dit blijkt niet haalbaar te zijn, wat we
als centraal knooppunt van het Leudal en de omliggende natuurgebieden met
begrijpen. Hieronder staat waarom dit niet wenselijk is.
verbindingen naar de Maasoever en de dorpskernen. Ook is het de thuisbasis en het kenniscentrum voor natuurbehoud en recreatie gerelateerde stichtingen,
Onderdeel van het tentoonstellen van objecten is dat hiervoor voldaan moet
verenigingen, ondernemers, erfgoed én mensen. Stakeholders hebben de
worden aan lichtwaarden. Een verplaatsing naar bijvoorbeeld de panoramazaal
afgelopen jaren al veel gepresteerd om te komen tot hét informatie- en
zou betekenen dat voor die zaal een verduistering zou moeten worden aan-
inspiratiecentrum van het Leudal. We denken dat daar ook de sleutel ligt tot
gebracht. Gezien de prachtige lichtinval die in deze zaal aanwezig is, is dat de
een toekomstbestendig ontwikkelperspectief. Op hoofdlijnen betreft de
wereld op zijn kop. Daaraan toegevoegd, tijdens de zomermaanden loopt de
verandering:
temperatuur, vanwege de vele ramen, (veel) te hoog op voor de objecten, dus dat vergt een grotere inspanning op het gebied van temperatuurregeling dan
•
Het pand verduurzamen;
•
Toegankelijkheid voor mindervaliden creëren;
•
Ingang verleggen of verbeteren;
Verder betwijfelt men of de bovenverdieping wel geschikt te maken is voor
•
Entreeruimte vergroten;
grote groepen. Er worden avonden georganiseerd met 50 deelnemers. Deze
•
Herinrichting expositie museum.
moeten allemaal met de trap omhoog en naar beneden. In geval van een
nu nodig is voor de bovenverdieping.
calamiteit wordt dit gezien als een onveilige situatie. De trap is ook met catering Hieronder geven we per beoogde ambitie onze visie.
een struikelblok. Juist voor dat soort bijeenkomsten is er boven onvoldoende daglicht. De bovenverdieping heeft daarbij ook geen toiletvoorziening en
Het gebouw is duurzaam en energieneutraal
mindervaliden kunnen lastiger deelnemen aan die activiteiten. Verder komt de
De verduurzaming van het pand vinden we niet meer dan logisch. Wij onder-
trap onhandig uit in het midden van de zaal en grenst de bovenruimte niet aan
schrijven dit als een gewenste ambitie en we adviseren de gemeente Leudal
de tuin, waardoor activiteiten binnen-buiten lastiger te organiseren zijn.
om het centrum daarin te faciliteren. Feitelijk hoort elk (publieks)gebouw in 2023 verduurzaamd te zijn, zeker een gebouw met een dergelijke voorbeeld-
Herinrichting van de expositie
functie. We denken dat de mogelijkheid om het opwekken van energie via de
De herinrichting van de expositie vinden we eveneens logisch. Dat is een perio-
watermolen zichtbaar te maken, zeer educatief kan zijn voor kinderen.
dieke aangelegenheid. We adviseren herhaald te onderzoeken of het museum meer geïntegreerd kan worden in het geheel, waarbij ook niet langer entree betaald hoeft te worden.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
10
De opbrengsten zijn zeer gering en het betalen van een entree werpt absoluut
Vergroten en revitaliseren entreeruimte
een drempel op, hoe mooi de collectie dan ook mag zijn.
Het vergroten van de entreeruimte heeft volgens ons een enorme meerwaarde als dit leidt tot integraliteit tussen informatiebalie, museum en horeca. We zien
Toegankelijkheid voor mindervaliden creëren
de toekomstige bezoekerstoename daarbij in mindere mate ontstaan bij de
Ook deze ambitie onderschrijven we en vinden we niet meer dan logisch anno
informatiebalie. De behoefte aan informatie zal alleen maar verder afnemen
2023. Het zijn basale faciliteiten die nodig en gewenst zijn. We zetten echter
en verschuiven naar digitale informatie. De nadruk van de verandering moet
vraagtekens bij de lift naar de eerste etage waaraan in eerste instantie werd
aansluiten bij een grotere beleving. Zien, voelen, ruiken, horen en proeven zijn
gedacht. Er is momenteel al een stoellift aanwezig. We kregen de indruk, toen
essentieel voor een blijvende ervaring.
we ter plekke waren, dat deze al voorziet in de oplossing. We adviseren het bestuur van het bezoekerscentrum in haar afweging de museumnormen m.b.t.
De interesse om het museum te bezoeken, kan volgens ons worden vergroot
toegankelijkheid te hanteren om te voldoen aan de eisen zonder dat de kosten
door de entree gratis te maken en in te zetten op exposities die bezoekers
qua investeringen daardoor fors oplopen.
verleiden vervolgens het museum op de 1e etage te bezoeken. We adviseren het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal om externe expertise in te huren om
Wij lezen hierover in de museumnormen: Het museumgebouw dient bij
tot een optimale beleving te komen van de entreeruimte.
voorkeur toegankelijk te zijn voor mindervaliden, bijvoorbeeld voor personen in een rolstoel door de aanwezigheid van liften, rolstoel, stoelliften e.d.
Daarbij biedt de interne doorgang naar het restaurant een mooie kans voor
Als een museum niet toegankelijk kan zijn voor mensen met een beperking
beide partijen om één gezicht uit te stralen.
mag deze eis beredeneerd en onderbouwd worden uitgesloten. Als het museumgebouw beperkt toegankelijk is, dient men dit te communiceren.
Samenwerking met de horeca
Dit kan door op de website en bij de entree aan te geven dat het museum
Samenwerking met de horeca-uitbater zal een relevante doelstelling moeten
beperkt toegankelijk is voor mindervaliden.
worden om te komen tot hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal. We denken dat hier een cultuurverandering en de nodige wilskracht en crea-
Zichtbaarheid vanaf de weg vergroten
tiviteit voor nodig is. Mogelijk gaat dit beter als er op termijn sprake is van een
We begrijpen deze ambitie op basis van de aanvullende gesprekken die we
andere uitbater, maar ook in de tussentijd moet de hand naar elkaar worden
met de partners hebben gevoerd. Wat we mee willen geven als aanvullend
uitgestoken.
advies is om de verbinding met de Sint Elisabeths hof en de St. Elisabeth molen te optimaliseren. Het zijn nu twee gescheiden werelden die volgens ons juist
We verwachten op termijn een grotere groep bezoekers in de Sint Elisabeths
tot een integraal concept moeten worden gesmeed. Denk aan de website, de
hof, als deze wordt gerevitaliseerd, waarbij gasten vervolgens ook geïnteres-
ingang, de look and feel en de samenwerking. Door de ingang te verleggen
seerd zijn in het informatiecentrum en het museum. We denken dat een deel
richting de parkeerplaatsen moet hoe dan ook voorkomen worden dat de
van de collectie (de minder kwetsbare delen) van het museum zelfs in de
horecazaak en de watermolen optisch nog verder van de ingang van Bezoe-
horeca kan worden geëtaleerd. Ons advies: maak het meer beleefbaar voor
kerscentrum Leudal komen te liggen. Voor wat betreft de omgeving is een
iedereen.
nieuwe bewegwijzering cruciaal. De huidige aanwijzingen zijn niet uitnodigend en nauwelijks leesbaar. Ons advies: kom tot uniformiteit.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
11
Er is nu feitelijk sprake van twee werelden. Rechts een restaurant dat (zonder
Natuurmonumenten:
oordeel over de kwaliteit) overal zou kunnen liggen. De keuken oriënteert zich
Een bezoekerscentrum is het informatiepunt van een natuurgebied. Je vindt
rondom het Middellandse zeegebied met wijnen van het Zuid-Amerikaanse
hier informatie over de natuur in het gebied en over wandel-, fiets- of kanoroutes.
Chili via het Spaanse Tarragona naar Zuid-Afrika en aanvullend Franse wijnen.
Bij een bezoekerscentrum start of eindigt je natuuractiviteit of excursie en vind
Links een bezoekerscentrum dat een noodzakelijke horeca soms mist als
je kinderactiviteiten en een lekkere kop koffie. Natuurmonumenten heeft zes
integraal onderdeel van het geheel en daardoor weinig financiële omzet kan
bezoekerscentra in Nederland. Tot 2016 was daar De Brunssummerheide bij.
genereren.
Inmiddels heeft men formeel geen bezoekerscentrum meer in Limburg.
Bij de meeste bezoekerscentra/musea komt het erop neer dat de combinatie
Staatsbosbeheer:
van een bezoekerscentrum/museum en een goede horecavoorziening de
De 8 Buitencentra van Staatsbosbeheer zijn hét vertrekpunt voor je dag naar
ingrediënten vormen voor een realistisch verdienmodel dat zonder subsidie kan
buiten. Je kunt er het hele jaar terecht voor activiteiten, wandelroutes, inlich-
renderen. Onderstaande definities, die we tegenkomen bij andere concepten,
tingen over onze natuurgebieden en vaak ook een hapje en een drankje. Maar
laten zien hoe belangrijk de horecafunctie is.
ook voor vergaderen en groene bedrijfsuitjes. In de winkels kun je terecht voor originele groene cadeaus. Formeel runt men alleen het bezoekerscentrum nabij Nationaal Park De Groote Peel. Limburgs Landschap: Bij verschillende natuurgebieden heeft het Limburgs Landschap info-plekken gecombineerd met horeca. Hier kunt u informatie krijgen over de omgeving en na een mooie tocht door het Limburgse landschap terecht voor koffie met vlaai, lunch, diner of borrel. Deze hebben we opgenomen in de bijlagen. Particulier bezit: Bezoekerscentrum Brunssumerheide en De Meinweg zijn voorbeelden van particulier bezit of exploitatie. Voor de bezoeker van het gebied wordt de indruk gewekt dat het een ‘officieel’ bezoekerscentrum is, het gaat echter om een horecapunt waar ook informatie over het gebied voorhanden is.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
12
Relatie met recreatie en toerisme
Op basis van de gesprekken die we hebben gevoerd, trekken we de conclusie
Ons werd gevraagd ook te beoordelen hoe de kwaliteit van de (natuur)
dat de potentie enorm groot is gezien het aanbod aan activiteiten, maar dat
beleving verbeterd kan worden. Het gaat daarbij om het optimaliseren van de
er ook nog een forse uitdaging ligt om alle gebieden met elkaar te verbinden.
bezoekerservaring. Het is daarbij de kernvraag hoe je tegen het bestaande
Enerzijds onderling, maar anderzijds ook het centrum met de omgeving. Denk
concept (inclusief omgeving) aankijkt.
aan de relatie tussen de binnen- en buitenactiviteiten. We denken dat de spreiding van bezoekers die het Leudal bezoeken redelijk vanzelf plaatsvindt. Deels vanwege de horecapunten op meerdere plaatsen. We zijn ook van mening dat er niet nog meer bezoekers (aanvullend) voor het natuurgebied Leudal geworven dienen te worden om het bezoekerscentrum
Bezoekers-
of het museum succesvol te laten zijn. Het natuurgebied Leudal kent 206.000
centrum
bezoekers die met enige regelmaat terugkeren. Parkeerplaatsen zijn in het weekend overal bezet. Het aantal bezoekers aan Bezoekerscentrum Leudal bedroeg 4525 (opgave Bezoekerscentrum) over de periode januari tot en met juni 2023. Dat zijn er ongeveer 10.000 per jaar. Het museum ontvangt 1000 betalende bezoekers
Inspiratiecentrum
Natuurgebied Leudal
per jaar. Horeca Dit is ongeveer 5%. Het is logisch dat hier nog potentie is om het aantal fors uit te breiden. Gebruikmakend van kennis die we hebben opgebouwd op basis van andere opdrachten, kunnen we de volgende indeling maken voor een aantal vergelijkbare gebieden.
Museum
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
13
Gebied
Nationaal park
Aantal
Aantal bezoekers
% dat iets
Gemiddeld
De vergelijkingen gaan echter snel mank als je naar de grootte van de ge-
bezoekers in
bezoekers-
nuttigt in
bedrag per
bieden en het aantal horecapunten nabij het gebied kijkt. Nabij het Leudal
het gebied
centrum
de horeca
gebruiker
liggen meer horecapunten en is het streven naar een bezoekerspercentage
362.000
160.000(44%)
58%
€ 4,00
De Groote Peel
van boven de 40% daarom niet realistisch volgens ons. Stel, men weet een percentage van 25% te realiseren, dan zou er sprake zijn van 50.000 potentiële bezoekers. In bovenstaande gevallen gaat het echter vooral om gasten die de
199.000
83.000(42%)
41%
€ 4,00
horeca bezoeken. We denken dat een ambitie van 20% t.w. 40.000 bezoekers
Brunssummerheide 344.000
145.000(42%)
48%
€ 4,00
milieucentrum De ijzeren Man in Weert haalt dit jaar naar verwachting 35.000
De Meinweg
aan het bezoekerscentrum/museum ambitieus genoeg is. (Het natuur- en bezoekers, inclusief de scholen.) Het is natuurlijk wel belangrijk om daarbij appels met appels te vergelijken. Worden alleen de bezoekers geteld die het gebouw betreden of alle mensen die deelnemen aan activiteiten die georganiseerd worden door de partners? Hoe dan ook is er potentie om dit aantal fors te laten groeien. Het zal de kunst zijn om geïnteresseerden in Bezoekerscentrum Leudal en/of museum te detecteren tussen de unieke bezoekers aan het Leudal en die te verleiden Bezoekerscentrum Leudal en/of het museum te bezoeken. Op doordeweekse dagen zou ingezet kunnen worden op het verleiden van gasten die op Recreatiepark De Leistert verblijven. Het natuur- en milieucentrum De ijzeren Man in Weert heeft daar goede ervaring mee in relatie tot De Weerterbergen.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
14
5. Aanbevelingen aan het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal Op basis van bovenstaande verkenning en beschouwing komen we tot de volgende SWOT-analyse.
STERKE PUNTEN
ZWAKKE PUNTEN
• Locatie historisch bekend in de grote regio
• Beperkte parkeerplaats
• Iconisch gebouw • Veelzijdig aanbod
• Geen eenduidige bewegwijzering • Geen integraliteit van de producten/ diensten/concepten
• Grote betrokkenheid vrijwilligers
• Geen moderne expositie opstelling
KANSEN
BEDREIGINGEN
• Betere positionering is mogelijk
• Blijven denken vanuit eilanden i.p.v. een wij-land
• Integraliteit in aanbod en positionering
• Cultuurverschillen tussen het bezoekerscentrum
• Horeca betrekken bij het bezoekerscentrum
en de horeca uitbater (afwijkende missie en visie)
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
15
Naast het maken van een SWOT-analyse bepalen we bij een dergelijke beoordeling de vitaliteit van een organisatie. We maken daarbij gebruik van het nevenstaand model. Een vitaal bedrijf heeft volgens ons alle kenmerken van constante groei en verandering in zich en de verandering begint en eindigt met de missie en visie en de strategie.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
16
Strategie
“Cultuur eet strategie als ontbijt” is een beroemd citaat. Hier zien we uitdagingen
In een vitale organisatie is er sprake van een duidelijke missie en visie en een
voor het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal. Op basis van de gesprekken die
heldere strategie die voor iedereen die er werkt herkenbaar is. Als dat ontbreekt
we hebben gevoerd, merken we dat hier nog ‘winst’ te behalen valt. Dit in relatie
ontstaat er verwarring en ontbreekt de samenhang in de bedrijfsvoering. Wil je
tot de naastgelegen horeca. We stellen vast dat het bestuur van Bezoekers-
als bezoekerscentrum blijven groeien en veranderen, dan is dit dus de minimale
centrum Leudal zich dit realiseert en er open voor staat om daaraan te werken.
basis. Naast de vraag waar je voor staat en waar je voor gaat zijn de kernwaarden (intern gericht) heel belangrijk. Het is een soort filter waar je keuzes in moeten
Mensen
passen. Tegelijkertijd is het belangrijk gastbeloften (extern gericht) te formuleren.
Hier maakt een organisatie altijd het verschil in onze sector. De juiste mensen
Waar kan de gast je op afrekenen?
met de juiste houding en de vereiste vaardigheden. Weet iedereen wat zijn of haar taak is binnen de bedrijfsvoering?
We zijn van mening dat het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal dit onderdeel scherp in beeld heeft. Samen met ons is gereflecteerd op de ambities en
We hebben enorm respect voor de wijze waarop Bezoekerscentrum Leudal als
zijn op onderdelen keuzes bijgesteld. De uitdaging die we zien is dat men alle
geheel door vrijwilligers wordt gerund. Hiermee wordt het centrum veel meer
stakeholders en vrijwilligers aangehaakt houdt bij de missie en visie. Als de
dan zomaar een centrum, het is een pareltje op het gebied van leefbaarheid,
organisatie erin slaagt de vrijwilligers blijvend te verbinden aan missie en visie
saamhorigheid en burgerparticipatie. Menige gemeente zou jaloers zijn op
van Bezoekerscentrum Leudal, ontstaat er een nog grotere betrokkenheid en
de manier waarop dit wordt opgepakt. Tegelijkertijd is het complex om zoveel
neemt de kans op gedeeld leiderschap toe.
organisaties met zoveel belangen samen te laten werken onder een dak. Zie in dat kader onze eerdere opmerkingen bij het aspect cultuur.
Structuur Denk hierbij aan taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van iedereen
Middelen
die bij het bezoekerscentrum is betrokken. Ontbreekt de structuur, dan is er
Denk daarbij aan de juiste faciliteiten en voldoende geld. Denk aan de juiste
geen sprake van beheersing en besturing. Alles gebeurt dan ad-hoc en
gereedschappen en de beste prioriteiten. Zonder de juiste voorzieningen, geen
chaotisch. De uitkomst kun je raden.
vitale organisatie.
We zijn van mening dat de structuur complex is binnen Bezoekerscentrum
Naast de mensen die het doen, is dit de kern van Bezoekerscentrum Leudal.
Leudal als geheel. Dat hoort echter bij een dergelijke samenwerking en we zien
Feitelijk gaan hier ook de geformuleerde ambities over. We hebben daar al in
ook dat het bestuur nog steeds stappen zet om de structuur transparanter en
een apart hoofdstuk op ingezoomd.
eenvoudiger weer te geven. Wederom is dat belangrijk om alle stakeholders en vrijwilligers aangehaakt te houden.
Resultaten Het aandachtsgebied resultaten gaat over het rendement van de activiteiten.
Cultuur
Meestal gaat dit over omzet, maar het is vaak meer dan dat. Het kan per
Dit aspect gaat over respect, vertrouwen, waardering, samenwerking en aan-
organisatie verschillen, maar ook hier geldt dat het traject begint met een
spreken. Als bovenstaande aspecten niet aanwezig zijn, zien we weerstand in
missie en visie. Pas dan weet je waar je naar toe wilt werken en zie je of je
organisaties en gebrek aan binding. Groei en veranderingen stagneren dan.
succesvol bent in het behalen van je resultaten.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
17
We willen benadrukken dat het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal verminderde mogelijkheden heeft ten opzichte van andere centra omdat men geen horeca-activiteiten mag en kan ontplooien. Het is belangrijk om dan ook niet
Hoge impact
2
1
Lage impact
3
4
Moeilijk
Gemakkelijk
alleen naar rendement te kijken in euro’s, maar juist in de meerwaarde die het centrum heeft in het maatschappelijk verkeer. Het advies aan Bezoekerscentrum Leudal om ook de tevredenheid van gasten te meten. Vraag meteen de postcodes op. Het geeft inzicht in de gastsegmenten.
1. Dit zijn de kansen of oplossingen voor knelpunten met de beste combinatie qua impact en gemak. Hier ligt in de uitvoering de focus.
We zijn van mening dat Bezoekerscentrum Leudal voldoende vitaal is en dat de ambities bijdragen aan het behoud en de versterking van de vitaliteit. Tegelijkertijd realiseert het bestuur van het bezoekerscentrum zich dat er een kink in de kabel komt als de gemeente niet meegaat in een forse bijdrage aan
2. Het is belangrijk deze kansen of oplossingen voor knelpunten wel te verkennen om mogelijk op termijn uit te voeren als de moeilijkheidsgraad wellicht afneemt. 3. Het is onlogisch om kansen of oplossingen voor knelpunten op te nemen in
de benoemde investeringen en aanpassingen. Mogelijk moet men keuzes
een uitvoeringsprogramma die een zeer lage impact hebben en/of moeilijk
maken in de uitvoering. Een hulpmiddel om de goede keuze te kunnen maken
uit te voeren zijn.
is het opstellen van een uitvoeringsprogramma, gebaseerd op een impactanalyse.
4. In de uitvoering wordt gekeken of deze items direct om te zetten zijn in tastbaar resultaat. Kortom: Lage impact en moeilijk = niet doen Lage impact en gemakkelijk = direct doen Hoge impact en moeilijk = onthouden, maar niet direct oppakken Hoge impact en gemakkelijk = cruciaal, hier maken jullie het verschil mee In een vervolgsessie met stakeholders zullen jullie zelf deze keuzes moeten maken.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
18
6. Aanbevelingen aan de gemeente Leudal Ondersteun Bezoekerscentrum Leudal bij de transitie naar hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal. We zijn van mening dat dit rapport meer dan
Beoogde investeringen exclusief BTW (afgerond)
duidelijk maakt wat er tegenover staat. We geven daarbij de volgende adviezen
Het pand verduurzamen
.
Toegankelijkheid voor mindervaliden creëren
Exploitatiebegroting Het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal stelt het volgende: ‘De energiekosten zijn de afgelopen jaren de pan uit gerezen. Wij hebben in 2022 bijna 38% van
PM gemeente € 528.314,00
Ingang verleggen of verbeteren Entreeruimte vergroten Herinrichting expositie museum
PM Studiegroep
onze gemeentelijke subsidie uitgegeven aan gas en elektra. Wij komen de
Actualisatie prijspeil augustus 2021 + 9 %
€ 575.862,00
laatste jaren structureel bijna €10.000 tekort. Wij hebben de gemeente
Actualisatie prijspeil juli 2023 + 17,7% (gebaseerd op
€ 677.789,00
gevraagd om de subsidie aan te passen aan de inflatie, maar tot op heden
index nieuwbouwwoningen waarbij index eind 2021
geen antwoord.’
op 116,9 stond en in mei 2023 op 134,6). Voor Utiliteitsbouw hebben we geen actuele en
We adviseren de gemeente om hierover met het bestuur van Bezoekers-
betrouwbare cijfers kunnen vinden. Dit is dus een
centrum Leudal in overleg te treden. Mogelijk is dit probleem opgelost door
globale inschatting. Actuele offertes moeten dit
te investeren in duurzaamheid. Ons advies: geef hier prioriteit aan.
bedrag uiteindelijk concretiseren.
Investeringsbegroting
Afgerond
€680.000,00
Bij de eerste aanvraag vanuit Bezoekerscentrum Leudal naar de gemeente
We adviseren het college van B&W van de gemeente Leudal in overleg te treden
werd een begroting meegestuurd, welke in 2021 door het bestuur geactuali-
met het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal en een maximaal bedrag af
seerd werd. Medio 2023 hebben we deze wederom op basis van de hieronder
te spreken voor de gehele transitie waar ook politiek draagvlak voor is. Het
genoemde index bijgesteld. We hebben duurzaamheid opgenomen als een
bestuur van Bezoekerscentrum Leudal realiseert zich dat niet alles kan en dat
pro memoriepost die verkend moet worden door de gemeente Leudal.
er mogelijk keuzes gemaakt moeten worden. Op basis van een richtinggevende
De modernisering van het Leudal museum komt voor kosten van de Studie-
uitspraak rondom een taakstellende begroting, kan het bestuur van Bezoekers-
groep. Daarom hebben we die ook als pro memoriepost opgenomen.
centrum Leudal actuele offertes opvragen. Mogelijk kan er een ambitie aan worden gekoppeld om aantoonbaar meer bezoekers te trekken nadat de aanpassingen zijn doorgevoerd. Zie onze eerdere opmerkingen over de haalbaarheid die wij zien, zeker als meer scholen gebruik maken van de locatie en voorzieningen.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
19
St. Elisabeth hof We geven de gemeente Leudal als advies mee om te overwegen St. Elisabeth hof te verwerven als onderdeel van het geheel, mocht dit te koop komen. Niet om zelf uit te baten, maar om daarmee nieuwe ruimte te laten ontstaan voor de doorontwikkeling van hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal of om er versneld het kettingbeding af te halen rondom de exclusiviteit voor verkoop horecaproducten. Onderwijs Kijkend naar het natuur- en milieucentrum De ijzeren Man in Weert dan steunen wij het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal bij de gedachte dat er een grote kans ligt bij het verleiden van scholen in de regio om het inspiratiecentrum te bezoeken en er actief lessen te verzorgen. Het zou een ambitie kunnen zijn om elke klas in de gemeente Leudal een keer per jaar een dagdeel les te geven in het inspiratiecentrum, aansluitend bij de diverse onderwerpen van het museum of de (directe) omgeving. Er zijn naar we begrijpen 15 scholen voor regulier en bijzonder primair onderwijs in de gemeente Leudal. Veel scholen hebben een gering aantal leerlingen, waardoor klassen vaker gecombineerd worden. Momenteel maken (te) weinig scholen gebruik van het educatieve aanbod van het bezoekerscentrum. Veelal is dat het gevolg van een vervoersprobleem.
Het zou fijn zijn wanneer de gemeente het voortouw zou nemen en scholen zou verplichten minimaal een x aantal lessen/excursies af te nemen in het bezoekerscentrum en mee zou willen denken in de vervoersuitdaging die daarbij komt kijken.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
20
7. Het beoogde bedrijfsmodel Met behulp van het canvas businessmodel zijn we, samen met het bestuur van Bezoekerscentrum Leudal, tot de volledige omschrijving van hét beoogde informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal gekomen.
Onderdeel
Samenvatting op hoofdlijnen
Waardepropositie
De unieke waarde die hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal te bieden heeft aan bezoekers en gebruikers.
Kernactiviteiten
De belangrijkste activiteiten om geld te verdienen, een meerwaarde te creëren of om de relatie met de bezoekers en gebruikers te behouden
Strategische partners
Overzicht van alle gebruikers van hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal.
Klantsegmenten
De groepen gebruikers die hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal wil bereiken.
Kanalen
De kanalen die gebruikt worden door het hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal om potentiële bezoekers en gebruikers te bereiken.
Klantrelaties
De wijze waarop hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal contact houdt met de bezoekers en gebruikers.
Kernmiddelen
De belangrijkste middelen om hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal te laten functioneren.
Inkomstenstromen
Denk bij hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal aan inkomsten, maar ook aan subsidies of bijdragen vanuit de strategische partners.
Kostenstructuur
Denk bij hét informatie- en inspiratiecentrum van het Leudal aan kosten op basis van de reguliere exploitatiebegroting.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
21
7.1
Waardepropositie
Wij grijpen de kans aan om Bezoekerscentrum Leudal te ontwikkelen tot
7.2
Uitwerking kernactiviteiten
Het bezoekerscentrum is het toeristisch centrum van Midden-Limburg
Natuurpoort, kenniscentrum en belevingscentrum, met een uitgebreid kwalitatief voorzieningenniveau en bovenlokale aantrekkingskracht. Niet alleen als wandel-
De gezamenlijke Midden-Limburgse gemeentes promoten 5 natuurgebieden
en fietsknooppunt van The Big Five, maar vooral ook als centraal knooppunt
als de Big Five. De bezoekersaantallen in deze gebieden zijn in 2016 gemeten
van het Leudal en de omliggende natuurgebieden met verbindingen naar de
door NBTC-NIPO in opdracht van SBB, Natuurmonumenten en Limburgs Land-
Maasoever en de dorpskernen. Ook is het de thuisbasis en het kenniscentrum
schap. Het Leudal ligt in het centrum van deze gebieden en telt jaarlijks bijna
voor natuurbehoud en recreatie gerelateerde stichtingen, verenigingen, onder-
net zoveel bezoeken als Meinweg en Groote Peel samen! Al deze bezoekers
nemers, erfgoed én mensen.
maken gebruik van de horeca in en om het Leudal; velen verblijven op de campings in de omgeving en doen hun inkopen bij de winkels in onze gemeente.
De vele vrijwilligers van Bezoekerscentrum Leudal ervaren een professionele Bezoekers x 1000
en prettige werkomgeving en ontwikkelen en borgen de natuurhistorische
Aantal bezoekers x miljoen
kennis van het gebied. Zij ontsluiten hun kennis als kundige adviseurs om relevant beleid en plannen van de gemeenten en andere partijen mee vorm
Grenspark Kempen-Broek
167
0,5 - 0,75
te geven.
Rivierpark Maasvallei
388
1,5 - 1,75
Nationaal Park de Meinweg
199
0,75 - 1,0
Nationaal Park de Groote Peel
362
0,5 - 0,75
Het `Leudal
206
1,0- 1,25
Met deze ingrijpende verbouwing zal Bezoekerscentrum Leudal beter toegankelijk en aantrekkelijker worden. Daarnaast wordt het energieneutraal en duurzaam, passend bij de toeristische ambitie van de gemeente Leudal.
Het bezoekerscentrum is VVV-vertrekpunt voor het Leudal
Onze ambitie is een goed en optimaal functionerend bezoekerscentrum, inclusief een gemoderniseerd streekmuseum. Een centrum waar de bezoeker
De parkeerplaats bij het bezoekerscentrum staat vrijwel dagelijks vol. Mensen
zich prettig voelt, waar de vraag van de bezoeker zo goed mogelijk wordt
kunnen op bezoek gaan in het museum om te kijken naar de wisseltenten-
beantwoord en bovenal een centrum waar de bezoeker graag terugkomt. Om
toonstelling men kan de natuur-educatieve tuin bezoeken. En natuurlijk starten
de organisaties binnen Bezoekerscentrum Leudal goed te laten functioneren in
vanuit het Bezoekerscentrum ook meerdere wandelingen door deze prachtige
de toekomst is er voortdurend vernieuwing, maar zeker ook verjonging nodig.
natuur. Bij het Bezoekerscentrum zijn zelfs twee rolstoelpaden aangelegd waardoor ook mensen met een beperking van deze mooie omgeving kunnen
Een gebouw met uitstraling is essentieel voor het behoud en aanvulling van
genieten. Het Bezoekerscentrum is aangesloten bij Hart van Limburg die de
vrijwilligers.
VVV-belangen in Limburg vertegenwoordigt en bij het Promotie Platform Leudal dat dit specifiek voor de gemeente Leudal doet. Wij vervullen de functie
Zonder vrijwilligers geen toekomst voor de stichtingen en verenigingen!
van VVV-informatiepunt en kunnen de bezoekers doorverwijzen naar andere activiteiten in de regio en ze wegwijs maken met folders en wandel of fietskaarten. Zo kregen we dit jaar bijna 8000 vragen om informatie.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
22
Het bezoekerscentrum is vectorpunt in
Het bezoekerscentrum wil ook mensen met een beperking van de natuur
de liberation route Europe
laten genieten
De Liberation Route Europe is een route door
Rondom het bezoekerscentrum is meer dan 4 kilometer rolstoelpad aan-
negen landen langs gedenkplekken uit de
gelegd. En ook de tuin bij het bezoekerscentrum wordt in 2023 geschikt
Tweede Wereldoorlog. Vanuit Zuid-Engeland
gemaakt voor rolstoelgebruikers, blinden en slechtzienden. Daarbij biedt
ga je via Frankrijk, Luxemburg en België naar
Bezoekerscentrum Leudal een prachtige service: het uitlenen van ‘Off Road’
Nederland. Vanuit hier kun je de route ver-
rolstoelen om ons prachtige Leudal voor iedereen bereikbaar te maken!
volgen door Duitsland, Tsjechië en Polen of
Met grote regelmaat worden ook wandelingen voor mensen met een
naar Italië.
beperking in het Leudal georganiseerd.
Onderweg kun je naar diverse musea, herdenkingsplekken, monumenten en oorlogsbegraafplaatsen. Via een app of luisterplekken luister je naar de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Op de muur van het Bezoekerscentrum is een 50 cm grote vector aangebracht als herkenningspunt en op de site van het Bezoekerscentrum wordt aandacht besteed aan de gebeurtenissen in het Leudal tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
23
Het bezoekerscentrum is het milieu- en natuureducatiecentrum in
Het bezoekerscentrum is beschermer van Natura 2000 Leudal
Midden-Limburg Wekelijks zijn er meerdere excursies in het natuurgebied Leudal. Zoals vogel-
De Zelsterbeek, de Roggelsebeek, de Leubeek en Tungelroysebeek zijn diep
excursies, bomenfietstochten, plantenexcursies, landschapswandelingen,
ingesneden in dit landschap waardoor grote hoogteverschillen zichtbaar zijn.
allemaal onder de leiding van deskundige gidsen. Deze gidsen bezoeken
De bijzondere natuur die hierdoor ontstaan is, heeft dit gebied een Europese
ook de scholen om daar les te geven in het belang van onze natuur. Jaarlijks
status gegeven van beschermd natuurgebied. Bescherming vraagt voorlichting.
bezoeken vele honderden kinderen het Bezoekerscentrum voor de slootjes-
De vrijwilligers in het Bezoekerscentrum zijn volledig voorbereid op die taak.
dagen of een educatieve wandeling met een gids door het gebied. Ook het
Ze geven voorlichting tijdens de excursie en vragen op de juiste momenten
Bezoekerscentrum in Weert vervult een dergelijke rol. We werken nauw met
aandacht voor kwetsbare planten en dieren. Tevens verzorgen ze het beheer
hen samen, bijvoorbeeld in de uitwisseling van materialen voor tentoonstel-
in het gebied en adviseren ze de gemeente, provincie en boseigenaren over
lingen. In 2022 hebben ongeveer 1250 mensen deelgenomen aan excursies
beheermaatregelen en verdere ontwikkeling.
en lezingen en hebben we voor bijna 900 leerlingen van basisscholen natuureducatie verzorgd
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
24
Het bezoekerscentrum huisvest het Leudalmuseum Het Leudalmuseum is een door de landelijke Museumvereniging erkend museum. De collectie kent vier aandachtsgebieden: Archeologie Met voorwerpen gevonden in het Leudal daterend van de steentijd tot en met de Romeinse tijd. Pronkstuk is het in 1999 in Neer gevonden wierookvat. Tweede Wereldoorlog In en nabij het Museum zijn diverse activiteiten geweest tijdens deze oorlog. Het museum laat voorwerpen en foto’s zien van het verzet, de bezetting en de bevrijding. Heemkunde Vooral het verenigingsleven is te zien met een groot aantal voorwerpen van schutterijen, zoals schuttersmedailles, een schuttersbuks, vaandels en Koningszilver. Flora en Fauna Met natuurlijk aandacht voor de bijzondere natuur in het Leudal. Veel dieren kun je hier van dichtbij zien en ook aanraken. Het Museum houdt de geschiedenis van het Leudal levend en voor toekomstige generaties zichtbaar. Dit jaar hebben 837 mensen het museum bezocht.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
25
7.3
Uitwerking partners
7.4
Uitwerking klantsegmenten
Op dit moment werken onderstaande partners in meer of mindere mate samen
Wij willen de bezoekersaantallen van de tentoonstellingen fors zien te
binnen Bezoekerscentrum Leudal:
verhogen.
•
Bezoekerscentrum Leudal
•
Stichting Bezoekerscentrum Leudal
We liggen aan 4 kilometer rolstoelpad wat we in de afgelopen jaren in samen-
•
Stichting Studiegroep Leudal
werking met IVN en de gemeente hebben vormgegeven. Voor deze groep
•
Stichting Groen Hart Leudal
willen we ook zichtbaar en toegankelijk zijn. We breiden de tuin uit en maken
•
Vereniging Velt
die geschikt voor rolstoelgebruik. Mede daarom willen we graag aansluiting op
•
Imkervereniging Roer- en Leudal
het openbaar vervoer.
•
Stichting Herdenkingsmonument Militairen
•
Stichting Elisabethmolen Partners
Wij willen iedere groep van de 15 basisscholen in het Leudal minstens 1x per
•
Restaurant St. Elisabethshof
jaar op bezoek; dat wil zeggen 3000 kinderen uit het Leudal die we de liefde
•
Staatsbosbeheer
voor de natuur mee kunnen geven. Meer dan een vertienvoudiging t.o.v. de
•
Gemeente Leudal
huidige situatie.
•
IVN Roermond
•
Samenwerkingsconvenant Duboisfoundation (tussen DF Eijsden,
De mogelijkheden tot uitbreiding die nu zijn ingezet zijn:
Klein Zwitserland Tegelen en Studiegroep Leudal Haelen) Wij verzorgen de publiciteit rondom het Natura2000 gebied Leudal voor de
•
Een overleg met Kerngezond staat ingepland;
•
Er is een nieuwe brochure en webpagina gemaakt voor het educatieve
provincie. De kosten worden door de provincie vergoed. Wij werken nauw samen met het SBB die het grootste deel van het natuurgebied Leudal in
aanbod van het primair onderwijs; •
eigendom heeft. Wij zijn aangesloten bij Hart van Limburg https://www.hartvanlimburg.nl
De brochure is naar alle scholen verstuurd. Er zijn reeds positieve reacties. Het versturen van een brochure geschiedt jaarlijks 2 keer.
Scholen krijgen heel veel aanbod, waardoor ons aanbod wel eens aan de aandacht ontsnapt;
Wij zijn aangesloten bij het Promotieplatform Leudal https://promotieplatformleudal.nl/
•
We proberen via de leerkrachten die bij excursies betrokken zijn bij scholen binnen te komen om ons aanbod aan het onderwijsteam te presenteren. Nadruk: geen lessen stapelen, maar in plaats van.
Wij zijn aangesloten bij Liberation Route Europe. Het gebouw is aangemerkt als markant punt op deze route en voorzien van een Vector aan de muur. https://www.liberationroute.com/nl/pois/822/leudal-museum Onze Imkers werken provinciaal samen in de Stichting Bijenhouders Limburg en Groep Limburg van de Nederlandse Bijenvereniging.
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
26
Daarnaast worden in de schoolvakanties zogenaamde Buitenschoolse Activitei-
Het aantal bezoeken in dit rapport is gebaseerd op de gemeten participatie
ten georganiseerd. Kinderen in de leeftijd tot 12 jaar kunnen hier op inschrijven.
(heeft men een gebied bezocht) en de gemeten frequentie (het aantal keer dat
Onder leiding van schoolgidsen worden nestkastjes getimmerd, pompoenen
men het betreffende gebied heeft bezocht). Doordat de steekproef waarop de
uitgehold, wordt er vogelvoer gemaakt, wateronderzoek gedaan, een modder-
resultaten zijn gebaseerd is herwogen en opgehoogd naar de Nederlandse
dag georganiseerd et cetera.
bevolking, kunnen uitspraken worden gedaan over het totaal aantal bezoeken. Om het effect van uitschieters te minimaliseren, is het aantal bezoeken onder
Slechts 10% van de kinderen op de basisscholen in het Leudal krijgt van ons
meer gecorrigeerd op basis van woonregio. Hoe verder men van het gebied
educatie. Wij zijn bij uitstek de partij die zorg kan dragen voor natuureduca-
woont, hoe meer de bezoekfrequentie is afgetopt. Belangrijk is verder om te
tie, voorlichting over duurzaamheid en een geschiedenisles over WOII. Die
realiseren dat rond het aantal bezoeken marges zitten. Om deze redenen
rol nemen wij met onze 500 vrijwilligers met groot enthousiasme op ons. Een
worden de bezoeken niet gerapporteerd als ‘hard’ getal, maar in een categorie.
communicatiegroep benadert scholen persoonlijk voor contact. Doel is hetzelf-
Enige voorzichtigheid is dus gewenst bij de interpretatie van het aantal
de als hierboven.
bezoeken.
We beschikken niet over een gedetailleerde analyse van de bezoekers en de
De resultaten in dit rapport hebben betrekking op
herkomst van de bezoekers aan het bezoekerscentrum. Grofweg denken we
Nederlandse bezoekers. Bezoekers vanuit het buitenland
dat wandelaars uit een gebied met een actieradius van 50 kilometer komen. Bij
zijn dus buiten beschouwing gelaten.
fietsers zal het om 100 kilometer gaan. Er komen weinig Duiters of Belgen. De verblijvende gasten op de Leistert zijn ook een belangrijke groep. Waar moge-
In deze rapportage wordt gesproken over unieke bezoekers
lijk putten we qua inzichten over klantsegmenten uit het rapport ‘Bezoekerson-
en bezoeken.
derzoek natuurgebieden, Limburg 2016’. In dit rapport wordt inzicht gegeven in de omvang en de structuur van het bezoek aan 35 natuurgebieden in de
• Unieke bezoekers; een persoon die een bepaald gebied
provincie Limburg. Dit zijn verschillende soorten gebieden zoals bos, natuur-
meerdere keren heeft bezocht, telt een keer mee in de
gebieden en recreatieplassen. Het onderzoek is uitgevoerd door NBTC-NIPO Research in opdracht van Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Limburgs Landschap.
resultaten. • Bezoeken; de resultaten hebben betrekking op alle bezoeken die de respondent heeft afgelegd.
Aantal bezoekers Leudal
Zeer specifieke gebruikers van gebieden, zoals ruiters of
De definitie die de respondenten ontvingen als het gaat om een bezoek aan
kitesurfers, kennen een lage penetratie onder de Neder-
een recreatiegebied:
landse bevolking. De kans dat zij in een steekproef rond het bezoek aan recreatiegebieden voorkomen is daarmee
“Het gaat zowel om het bezoeken van het gebied zelf, alsmede het langs of door
relatief klein. Hierdoor kan het zijn dat zij niet expliciet uit
het gebied heen wandelen, fietsen etc. Ook het uitlaten van uw hond in het des-
de cijfers naar voren komen.
betreffende gebied of het maken van een ommetje rekenen wij tot een bezoek in uw vrije tijd.”
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
27
Bezoekaantallen natuurgebieden Limburg
Bezoekfrequentie (in % en aantal unieke bezoekers)
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
28
Waardering Leudal
Waardering natuurgebieden Limburg*
Ondernomen activiteiten tijdens de bezoeken (in %)
Het Leudal wordt hoog gewaardeerd, maar er zijn geen grote verschillen in de waarderingen.
Opvallend is dat de horeca wel wordt genoemd met 17%. Het bezoek aan het bezoekerscentrum zal genoemd zijn bij anders, t.w. 4%. Actueel zijn de belangrijkste horecapunten rondom het Leudal: https://elisabethshof.nl/ https://www.debusjop.nl/ https://cafedennenoord.nl/ https://www.facebook.com/st.servaas/
Ontwikkelperspectief Bezoekerscentrum Leudal
29
Bestaande bezoekers Leudal en hun leefstijlen
In de studie ‘Bezoekersonderzoek natuurgebieden, Limburg 2016’ van NBTC-
De Leefstijlvinder geeft inzicht in het gedrag, de waarden en behoeften
Leefstijlen segmentatie. Leefstijlen laten zien waar mensen in hun vrije tijd of
van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische
op vakantie behoefte aan hebben en wat de verschillen hierin zijn. De één wil