Bijlage 5 Beleidsplan Recreatie en Toerisme
Tekst van het document
Uitnodigend landschap Beleidsplan Recreatie en Toerisme Gemeente Leudal 2 3 Dwalend door de bossen, uitgestrekte landerijen, langs beken en de oevers van de Maas ontvouwt zich het groenblauwe landschap dat zo kenmerkend is voor onze gemeente. Ons mooie Leudal! Een landschap met prachtige molens, kastelen, boerenhoeves en monumentale gebouwen. Een landschap dat ons uitnodigt om actief te genieten van al het moois dat het ons biedt, om neer te strijken op een terras, te genieten van lokale producten en deel te nemen aan culturele evenementen. Gelijktijdig hebben wij delen van dit landschap ook nodig om onze huizen op te bouwen, onze monden te voeden, te voorzien in onze energiebehoefte en om ondernemers te faciliteren die ons werkgelegenheid bieden. Leudal als uitnodigend landschap voor inwoners, toeristen en ondernemers! Met plezier presenteer ik u hierbij het beleidsplan Toerisme en Recreatie Leudal. Een plan waarin de vrijetijdssector een goede plek krijgt in afstemming met andere ontwikkelingen; een plan dat aansluit bij onze doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, gezondheid, en kwaliteit van leven. Een plan dat wordt ingezet ten behoud van voorzieningen in de dorpen, ontwikkeling van natuur en als deeloplossing voor vrijkomend erfgoed. Een plan waarin ruimte is voor kwalitatief ondernemerschap, ook voor ondernemers uit andere sectoren.
Een plan waarin keuzes worden gemaakt gericht op het verbeteren van onze woon-, werk- en leefomgeving en uitgaande van de kwaliteiten van ons unieke uitnodigende landschap. Mag ik u nu uitnodigen ons Leudal nog mooier te maken! Arno Walraven, wethouder gemeente Leudal Dit beleidsplan is gemaakt in opdracht van de Gemeente Leudal. Met dank aan: • Alle geïnterviewde informanten (ondernemers, terreinbeheerders, vrijwilligers, ambtenaren) • Deelnemers aan de stakeholdersbijeenkomst op 16 februari 2020 (ondernemers, terreinbeheerders, vrijwilligers, ambtenaren). • Randy Habets, Hugo van Heesewijk en Loes Peters van de gemeente Leudal door Jan Oosterman info@vrijetijdszaken.nl www.vrijetijdszaken.nl mei 2020
Inhoud 1. | 4. Een nieuw beleidsplan voor Recreatie en Toerisme | 7 Strategie: hand in hand, ieder vanuit zijn eigen rol | 30 1.1. Tijd voor vernieuwing | 84.1. Gemeente: faciliteert en stelt de kaders | 31 1.2. We leggen verbinding en zoeken samenwerking | 8 | 4.2. | Ondernemers, vrijwilligers en beheerders 1.3. | Van feiten en trends, naar ambitie, | investeren en werken samen | 31 strategie en projecten | 9 | 4.3. | Limburg Marketing: verantwoordelijk voor de promotie | 32 2. | 5. Hoe staan we ervoor en welke kansen zijn er? | 10 | Actieprogramma 2020 - 2024 | 33 2.1. | Het toerisme blijft groeien; | 5.1. | Product-verhaallijn “Midden door Limburg; Leudal profiteert hier nog niet van | 11 | routes, erfgoed en pleisterplaatsen” | 34 2.2. | Verblijfsrecreatie: beleving, diversiteit in luxe, | 5.2. | Product-verhaallijn Big Five, op safari beleving en grootte 12 | door de Limburgse Natuurparels | 36 2.3. Toeristische attracties en evenementen | 13 | 5.3. Productverhaallijn Water, Fun en Winkelen | 38 2.4. | Routegebonden recreatie blijvend populair. | 5.4. Voedseltuin van Midden-Limburg | 39 Kansen voor Leudal 16 | 5.5. Stimuleren toeristisch verblijf | 40 2.5. Waterrecreatie: deelformules en sloepenvaren | 17 | 5.6. Marketing en Gastheerschap | 41 2.6. Lopende ruimtelijke plannen en ideeën | 18 2.7. Samenvattend: opgaven en kansen voor Leudal | 21 | 6. Bijlagen 43 3.
Ambitie en Visie22 | 6.1. | Opbouw Bruto Gemeentelijk product van Leudal in 2015 | 44 3.1. Leudal doet mee in de regionale ambitie | 23 | 6.2. | Analyse routenetwerken voor fietsen, wandelen, 3.2. | Visie: Drie productverhaallijnen | paardrijden en varen 45 combineren met de kracht van Leudal | 24 | 6.3. | Informatie over de voor Leudal 3.3. | De ‘inzichtzoeker’ als | drie belangrijkste leefstijlgroepen | 47 nieuwe doelgroep voor Leudal | 26 3.4. Toeristische kansen op de kaart | 26 3.5. Overige opgaven voor de ruimtelijke planvorming | 29 4 | 5 foto: Roman Purtov/ Unsplash 6 7 Een nieuw beleidsplan voor Recreatie en Toerisme 1 foto: Benjamin Davis/ Unsplash 8 9 1.1. Tijd voor vernieuwing Toerisme en Recreatie is voor de ontwikkeling van de gemeente Leudal van bijzonder belang. Leudal vernieuwt en intensiveert zijn recreatie- en toerismebeleid. De sector is kansrijk en stuwend voor de hele lokale economie1. De gemeente schept, samen met andere overheden, de kaders voor de ontwikkelingen; zij wil samen met ondernemers, gebiedsbeheerders en andere initiatiefnemers kansen benutten.
Het aantal banen in de sector2 is in Leudal nog relatief bescheiden, vergeleken met andere sectoren, maar de sector is van belang voor de verdere economische ontwikkeling van de gemeente en ook belangrijk voor het draagvlak van voorzie- ningen (detailhandel, horeca) in de verschillende kernen van de gemeente. Bewoners profiteren bovendien van de fiets-, wandel en vaarmogelijkheden. In het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Samenspel’ van de gemeente Leudal is toerisme een belangrijke onderwerp. De gemeente schrijft: “In de toekomst gaan we zorgen dat bezoekers (ook uit de directe omgeving) langer in onze gemeente verblijven, zetten we in op voorzieningen die we momenteel missen en maken we verbindingen met sectoren zoals kunst, cultuur , monumenten, zorg en het platteland” . Daarnaast kan de ontwikkeling van toerisme en recreatie bijdragen aan een nieuwe balans in het buitengebied. Enerzijds heeft de gemeente te maken met ontwikkelingen in de agrarische sector zelf: verduurzaming van de landbouwsector en het vrijkomen van agrarische gronden en bebouwing. Anderzijds heeft de gemeente te maken met nieuwe ruimteclaims vanuit de energietransitie (zonnepanelen en windmolens) en de uitbreiding van de benodigde oppervlakte voor natuur en water . Leudal werkt samen in de regio.
Eind 2019 heeft het College van Burgemeester en Wethouders de Visie en het Actieprogramma Recreatie en Toerisme voor Midden Limburg vastgesteld. Het voor u liggende beleidsplan Toerisme en Recreatie is een lokale uitwerking hiervan. Leudal onderschrijft daarmee de inhoudelijke lijnen, de ambities en de wijze van samenwerking die in deze Regionale visie en actieprogramma zijn beschreven. Met behulp van dit, voor u liggende, nieuwe beleidsplan met geactualiseerde doelen en daaraan gekoppelde acties en projecten wil de gemeente, samen met de partners de ontwikkeling van de sector in de gemeente vorm geven. Het doel is dat de sector de komende jaren sterker zal bijdragen aan de werkgelegenheid, de leefbaarheid (zoals draagvlak voor voorzieningen) en de mogelijk- heden om van de dorpen en het buitengebied te genieten. 1.2. We leggen verbinding en zoeken samenwerking Verbindingen met andere onderwerpen Dit beleidsplan is een bouwsteen voor de omgevingsvisie die in 2020 voor de gemeente Leudal wordt opgesteld. Die omgevings- visie is een integrale visie op de fysieke leefomgeving, waarin veel onderwerpen, zoals landbouw, wonen, natuur , werklocaties, waterbeheer en duurzame energieopwekking een plek krijgen. Dit beleidsplan Recreatie en Toerisme zet de wensen en ambities vanuit recreatie en toerisme op een rij, zodat de omgevingsvisie hier optimaal rekening mee kan houden.
Daarnaast zoekt de gemeente met dit plan, zoals het coalitieak- koord al aangaf, de verbinding met opgaven binnen het veld van cultuur , sport, monumenten en zorg. Zo kunnen programma’s gericht op gezond leven en bewegen gebruik maken van de routenetwerken voor fietsen en wandelen. Evenementen trekken bezoekers van binnen en buiten de gemeente en dragen bij aan bij aan het lokale culturele klimaat. Duurzame ontwikkeling is uitgangspunt en voorwaarde voor alles wat de gemeente in dit beleidsplan voorstelt. Of het nu gaat om energie, mobiliteit, afval, voeding of inclusiviteit. We betrekken deze aspecten bij ieder plan en initiatief van welke partij dan ook, inclusief de gemeente zelf. Samenwerking met private initiatiefnemers De ontwikkeling van Toerisme en Recreatie kan de gemeente niet alleen. Integendeel. Ondernemers, terreinbeheerders en vrijwilligers zijn in dit veld degenen die het ‘echte’ werk doen. Bij hen worden de bezoekers ontvangen en zij zorgen dat zij een geweldig verblijf hebben. De gemeente wil graag samen met deze partijen optrekken, waarbij ieder zijn eigen rol en verantwoordelijkheid heeft. Ondernemers en initiatiefnemers investeren en exploiteren, beheren het erfgoed en de natuur en organiseren evenementen.
Collectieve samenwerking, zoals binnen het Promotieplatform Leudal en in het Ondernemersplatform Midden-Limburg moet ervoor zorgen dat dat deze partijen onderling afstemmen, arrangementen organiseren, et cetera. De gemeente heeft daarbij een eigen en onmisbare rol. Zij stelt de ruimtelijke plannen op, geeft vergunningen. Zij kan beleids- velden aan elkaar knopen en heeft een beperkt budget om ontwikkelingen en activiteiten te stimuleren en aan te jagen. Ook is er structurele ondersteuning van Limburg Marketing, het Promotieplatform Leudal en evenementen. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor beheer en aanleg van de openbare ruimte, waaronder openbaar groen, wandel- en fiets- paden, kades en bruggen. Samenwerking in Midden-Limburg Onze bezoekers trekken zich niets aan van de gemeentegrenzen. Zij komen voor de hele regio, voor de natuur , de winkels, de attracties, het erfgoed, de fietsroutes, et cetera. Daarom onderschrijft Leudal, zoals gezegd de regionale visie en daarom kiest Leudal nadrukkelijk voor samenwerking en profilering binnen de regio Midden Limburg. We werken samen, zowel in de productontwikkeling als in de marketing en promotie. Zo krijgen wij een product, een bereik, merkwaarde en bekendheid die we als gemeente alleen niet kunnen bereiken. Sterker nog: zonder die samenwerking kan de gemeente Leudal niet floreren als toeristische bestemming. 1.3.
Van feiten en trends, naar ambitie, strategie en projecten In dit document presenteren we eerst enkele ‘toeristische’ feiten en trends. Wat voor gemeente is Leudal eigenlijk als we kijken naar recreatie en toerisme? Hoe zit het met werkgelegenheid en wat heeft de gemeente te bieden aan routes, voorzieningen en overnachtingsmogelijkheden? (H2) Ook beschrijven we hier enkele voor Leudal belangrijke ontwikkelingen om af te sluiten met een samenvatting van sterktes, zwaktes ontwikkelingen en de kansen en opgaven die dit met zich meebrengt. In Hoofdstuk 3 beschrijven we de ambitie. Wat voor gemeente wil Leudal zijn over 10 jaar , op het gebied van recreatie en toerisme? Tenslotte komen de strategie (hoe komen we daar?) (H4) en een programma met acties (H5) aan de orde. Impact Coronacrisis op de vrijetijdseconomie en de inhoud van dit beleidsplan Het beleidsplan Recreatie en Toerisme Leudal wordt afgerond in een periode waarin Leudal, net als de rest van de wereld, te maken heeft met een crisis ten gevolge van het Coronavirus. Het virus en de maatregelen om de impact van het virus te beperken, hebben de vrijetijdseconomie vanaf medio maart jl. grotendeels stilgelegd. De korte termijn gevolgen zijn zeer groot voor vele ondernemingen, ook nu sommige bedrijven delen van hun exploitatie weer oppakken. Ondanks de crisis behoudt dit beleidsplan zijn waarde.
De in dit plan beschreven krachten van Leudal blijven gelijk en de kansen en uitdagingen zullen naar alle waarschijnlijk niet wezenlijk veranderen. Daarom kiezen wij ervoor om de huidige crisiseffecten van het virus nu niet te vertalen in het beleid. Naast de directe gevolgen leidt de crisis wellicht tot meer structurele veranderingen voor de sector . Het is denkbaar dat het vakantie- en recreatiegedrag wezenlijk verandert en dat dit tot nieuwe bedreigingen en tot nieuwe kansen zal leiden. Het is nu (mei 2020) echter nog te vroeg om in dit beleidsplan rekening te houden met de gevolgen op (middel)lange termijn. Wel zal er eind 2021, als er meer zicht is op de situatie, een evaluatie plaatsvinden met aandacht voor de lange termijn effecten van de crisis, nieuw ontstane bedreigingen en kansen en de maatregelen die dit voor de toekomst met zich mee zou moeten brengen. 1 Leudal onderneemt. Economisch profiel, naar een economische agenda voor Leudal. 2 Het aantal banen in de sector in de gemeente Leudal bedraagt 790 (LISA in een bewerking van ABF . ‘Waar staat je gemeente’ 2020). 2.1.
| Het toerisme blijft groeien; Leudal profiteert hier nog niet van Zowel het toerisme binnen Nederland als het toerisme van het | De sector ‘Leisure’ droeg in 2015 in de gemeente Leudal € 47 buitenland naar Nederland is de laatste jaren fors gegroeid3, en de | miljoen bij aan het “Bruto Gemeentelijk product”4. Daarmee is het verwachting was, voordat de coronacrisis in maart 2020 uitbrak, | zeker niet de grootste sector in Leudal (het totale BGP bedroeg in dat dit de komende tien jaar nog flink zou toenemen. In 2019 was | 2015 ongeveer € 1 miljard), maar de sector wordt wel gezien als een het aantal bezoekers uit het buitenland met 7 procent gegroeid | stuwend en kansrijk cluster. In 2018 gaf de gemeente aan dat zij de naar 20,1 miljoen. De sterkste groei werd veroorzaakt door bezoek | ambitie heeft om tussen 2015 en 2025 het toeristisch gemeentelijk uit Duitsland en België. | product met 25% te verhogen5. 40 | Toeristische groei | Wat betekent dat? 2 30 | groei | groei | Knelpunten | Kansen van | van | Voor plekken | Voor andere 52% | 24% | met (te)veel | bestemmingen 20 | bezoekers | in NL Hoe staan we ervoor 10 en welke kansen zijn er? | 0 | Buitenland | Nederland Leudal heeft nog niet geprofiteerd van de landelijke groei van de | Nederland sprake was van een stijging van het aantal banen in de afgelopen jaren. De gemeente had in 2018 790 banen in de sector | sector.
In de meeste buurgemeenten van Leudal was overigens ook recreatie en toerisme. Dat zijn er zo’n 28 per 1000 inwoners. Dat is | sprake van een stagnatie of zelfs van een daling van de banen in de lager dan het gemiddelde aantal per 1000 inwoners in Nederland. | sector. In Leudal is sinds 2013 sprake van stabilisatie terwijl in de rest van 50 40 30 20 | Leudal Nederland 10 | Aantal banen in de sector recreatie en toerisme per 1000 inwoners in Leudal 0 | en Nederland6 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 3 | Nederland heeft in 2019 20,1 miljoen internationale verblijfsbezoekers verwelkomd, een groei van 7 procent ten opzichte van 2018. In 2018 groeide het inkomend toerisme met 5 procent iets minder hard na een jaar (2017) met sterke groei (13 procent). 4 | Bron: Economisch profiel Leudal; naar een economische agenda voor Leudal, 2018. Het BGP is een cijfer dat is afgeleid van verschillende datasets. Vanuit het COROP-schaalniveau Midden-Limburg is, aan de hand van de werkgelegenheidsgegevens per sector (die per gemeente beschikbaar zijn) teruggerekend naar Leudal. Daarbij is dus de arbeidsproductiviteit per sector van het COROP-gebied toegepast op de gemeente. Deze gegevens zijn geijkt aan een onderzoek van de Rabobank voor het gebied Peel, Maas en Leudal en op onderdelen op maat gemaakt.
5 Er heeft anno 2020 nog geen nieuwe berekening van het BGP plaatsgevonden, waardoor niet bekend is hoe dit zich na 2015 heeft ontwikkeld. 6 Aantal per 1.000 inwoners van 15-74 jaar. Bron: CBS Bevolkingsstatistiek / LISA - bewerking ABF Research via Waarstaatjegemeente.nl 10 | 11 Als het toerisme zich na de crisis weer herpakt biedt dit bijzondere | En natuurlijk bij de samenstelling van de groep: stellen, gezinnen | In Midden-Limburg wordt het gros van de overnachtings- | Het gemiddelde prijsniveau was in Midden-Limburg in 2018 lager kansen voor Leudal – evenals voor andere delen van Midden- | met kinderen, vriendengroepen, familiebijeenkomsten, et cetera. | mogelijkheden gevormd door de campings en huisjesterreinen. | dan van het aanbod in de regio Zuid-Limburg8. Limburg. Steeds meer bezoekers, vooral zij die de bekende plekken | Dat betekent variatie, eigen sfeer en beleving. Boomhutten, | De kwaliteit van een aantal accommodaties een aandachtspunt. in Nederland al kennen gaan op zoek naar nieuwe interessante | hooibergslapen, ecolodges, luxe verblijven in full service, luxe | Uit een vergelijking met andere regio’s kwam naar voren dat er plaatsen die zij nog niet kennen en waar het minder druk is. Leudal | groepswoningen met sauna en jacuzzi. Ongetwijfeld komen daar | relatief weinig onderscheidende of luxe concepten zijn.
ligt dicht bij Duitsland en België en kan met zijn natuur, erfgoed | de komende jaren nieuwe vormen bij die we nu nog niet eens en water interessant zijn voor groepen die komen voor een | kennen: alles is mogelijk. | Aantal overnachtings- ontspannende buitenvakantie in het groen of op het water. | Verblijfsaccommodaties | Aantal accommodaties | plaatsen / bedden | Zuid-Limburg | Noord- Limburg Voorwaarde is wel dat Leudal - en de rest van de regio - zich kan | Toegenomen behoefte aan stiltebeleving biedt kansen.“Rust en | in Limburg | Midden-Limburg* | Midden-Limburg* onderscheiden met bijzonder aanbod. | stilte worden de nieuwe luxe producten in de gastvrijheidsindustrie van 2020. In onze hectische maatschappij is steeds minder tijd om even rust | Totaal | 159 | 28.243 | 55.418 | 49.498 2.2. Verblijfsrecreatie: beleving, diversiteit | in te bouwen. Hierdoor zien we een groei van wellness, bamping (back-to- | Hotels/pensions | 75 | 2.374 | 17.378 | 3.304 in luxe, beleving en grootte | basic camping), en natuurbeleving. We zetten onszelf graag een tijdje ‘uit’ Kampeerterreinen | 49 | 14.410 | 24.769 | 22.950 of zijn niet continu online of bereikbaar. Onthaasten kan door wandelen | Huisjesterreinen | 18 | 10.687 | 11.487 | 21.388 Verblijfstoerisme is belangrijk voor de hele sector recreatie | en fietsen in de natuur. Ook ontspanningsactiviteiten als yoga en en toerisme.
Verblijfstoeristen besteden niet alleen aan de | meditatie nemen in populariteit toe”, aldus trendwatcher in de | Groepsaccommodaties | 17 | 772 | 1.784 | 1.856 accommodatie zelf, maar gaan ook fietsen, wandelen, uit eten en | vrijetijdsindustrie Goof Lukken bij de bespreking van de naar attracties. De inzet op verblijfsmogelijkheden heeft | * Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Roerdalen, Roermond, Weert belangrijkste trends voor 2020 aan het begin van het jaar. | Bron: CBS, situatie november 2019 een groot effect op bestedingen en arbeidsplaatsen. Verblijfs- toeristen besteden veel meer dan dagtoeristen en leveren een | In Leudal is het nog op veel plekken stil en is sprake van bijzondere hogere bijdrage aan de werkgelegenheid7. | De overnachtingsmogelijkheden in de gemeente Leudal bevinden | Er zijn routes en routesystemen voor wandelen, fietsen, natuur die je het gevoel kunnen geven in een andere wereld te zijn, | zich voor een belangrijk deel in het recreatiepark De Leistert | ruiteren en varen (zie 2.4). weg van de hectiek. Dat betekent wel dat er ook verblijfs- | (verreweg de grootste werkgever in de sector in Leudal) en een In de verblijfsrecreatiesector gaat het al een tijd niet meer om het | mogelijkheden moeten zijn waar je het gevoel van natuur en stilte bieden van onderdak, maar om het bieden van een beleving, | aantal campings en groepsaccommodaties.
Daarnaast zijn er | In de buurgemeenten van Leudal zijn diverse extra mogelijkheden en helemaal weg zijn kunt beleven. Voorbeelden zijn tiny houses, | enkele kleinere hotels en een kleine 30 bed and breakfasts. Leudal | voor de bezoeker, ook met slecht weer. Ze liggen allemaal op korte toegesneden op de wensen en verwachtingen van de gasten. | vlotboten, boomhutten, et cetera. Dat kan niet in de kwetsbare Het verblijf moet iets bijzonders bieden, het liefst passend in een | heeft weliswaar veel verblijfsrecreatie, maar een deel voldoet | afstand van Leudal en zijn dus ook van belang voor de verblijfs- natuurgebieden, maar ze kunnen misschien ook in de directe | niet altijd aan de hierboven geschetste hedendaagse verwachtin- | bezoekers in de gemeente Leudal. Allereerst zijn er de grote thema, passend bij de omgeving en aansluitend bij het doel van | omgeving ervan worden gerealiseerd. het uitje: jezelf in alle rust en stilte opladen, ‘echt even samen’, | gen. De ene accommodatie investeert ieder jaar in vernieuwing | publiekstrekkers Toverland en Designer Outlet Roermond. genieten van de natuur. | (zoals de Leistert), de andere accommodatie ontbreekt het aan de | Daarnaast vinden we vlak over de gemeentegrens onder andere middelen of daadkracht om dit te doen.
Sommige accommodaties | het ‘witte stadje Thorn’, vier grote natuurgebieden waaronder twee worden (ook) verhuurd aan arbeidsmigranten. | Nationale Parken9 (samen met het Leudal vormen zij de Big Five van Midden-Limburg), rondvaarten over de Maas, Drakenrijk in 2.3. Toeristische attracties en evenementen | Beesel, Funbeach in Panheel, Het Klimbos en het natuureducatie- centrum de IJzeren Man in Weert, en tenslotte de Effelder De gemeente Leudal heeft weinig toeristische attracties. | Waldsee, vlak over de Duitse grens. De Leistert heeft een indoor speeltuin, Minigolf en een zwem- paradijs. In Buggenum is de oude kleiwarenfabriek onlangs | De aanwezigheid van attracties binnen en buiten Leudal getransformeerd in een indoor activiteitencentrum (Home of | bieden mogelijkheden voor samenwerking met de verblijfs- Heroes). Vanuit Neer kan een rondvaart worden gemaakt. Er is | accommodaties (wederzijdse promotie). Vooral de samenwerking gelegenheid om te zwemmen in de natuur en in een aantal | met de Designer Outlet Roermond, die veel bezoek van ver trekt en zwembaden. Eigenlijk is het landschap met zijn natuur en erfgoed | nu al de aanleiding is voor een groot aantal (hotel)overnachtingen Bron: www.natuurhuisje.nl | in zijn geheel de grootste toeristische attractie van Leudal, | in de regio zou voor extra overnachtingen in Leudal kunnen zorgen. althans met mooi weer.
7 Nederlanders geven volgens CVTO gemiddeld in Nederland zo’n € 17,- uit tijdens een dagje uit. Verblijfsbezoekers besteden tussen de 23 euro (kamperen) en 82 euro (hotel en B&B) per nacht. Buitenlandse bezoekers en zakelijke bezoekers besteden nog aanzienlijk meer. Bron: Besteding per | 8 Visie en Actieprogramma Recreatie en Toerisme Midden-Limburg, 2019, blz. 22. nacht per accommodatietype in Nederland, 2012 & 2017. Bron: CVO, op basis van driejaarsgemiddelden. | 9 Nationale Parken Meinweg en De Groote Peel, Kempen-Broek en Rivierpark Maasvallei 12 | 13 14 15 “Rust en stilte worden de nieuwe luxe producten in de gastvrijheidsindustrie. In onze hectische maatschappij is steeds minder tijd om even rust in te bouwen. We zetten onszelf graag een tijdje ‘uit’ . ” Bron: Buitenhof De Leistert Toch wordt een toeristische attractie, gericht op gezinnen met | in Midden-Limburg al jaren gemist en is de regio op zoek naar een | De elektrische fiets is bezig aan een opmars. In 2019 was, net als | route uitstippelen of een route uitkiezen. Op de kaart vind je ook kinderen in Midden-Limburg, aantrekkelijk bij alle weertypen, en | partij die hierin in de regio wil investeren. | in 2018, sprake van meer dan 1 miljoen verkochte fietsen, waarvan | de pleisterplaatsen en overnachtingsmogelijkheden.
De knoop- direct bereikbaar vanaf de verblijfsrecreatieparken, | 42% e-bikes (Bovag, 2020): het meest verkochte type fiets. | puntenbordjes en paaltjes zijn in goede staat en worden onder- houden. Er is nog wel wat te verbeteren aan de veiligheid van deze Volgens het onderzoek ‘Recreatief fietsen in Nederland 2016’ vindt | routes. Ook de afwezigheid of kwaliteit van de rust- en picknick- 32% van de recreatieve fietsritten plaats op een elektrisch onder- | banken langs de routes is een aandachtspunt. Leudal beschikt nog steunde fiets. Dat zullen er in 2020, gezien de sterke groei van de | niet over een mountainbikeroute. Tenslotte mist Leudal verspreid verkopen, bepaald niet minder geworden zijn. | over de gemeente nog enkele startpunten met een informatiebord Dankzij de elektrische fiets fietsen meer mensen, blijven mensen | (ook wel Toeristisch Overstappunten of TOP’s) waar men uit de bus langer in hun leven doorfietsen en is de actieradius vergroot, wat | stapt of de auto parkeert om de route te beginnen, zo mogelijk met betekent dat de hele gemeente befietsbaar wordt voor de verblijf- | een horecavoorziening; juist ook buiten Het Leudal zelf waar vier stoerist en de inwoner van Roermond en Weert. | van dergelijke plekken (Natuurpoorten) zijn. Routes moeten zorgen voor beleving en samenhang tussen de onderdelen.
De grote uitdaging voor Leudal is om ervoor te zorgen Toverland | Leudal | dat er voldoende beleving en samenhang tussen de onderdelen langs de routes is. Dankzij horeca die geopend is, erfgoed- Leudal kende de laatste jaren enkele onderscheidende | 2.4. | Routegebonden recreatie blijvend populair. | attracties waar je fysiek terecht kunt of informatie over kunt (eenmalige) evenementen, zoals het Europees Schutterstreffen in | Kansen voor Leudal | verkrijgen. Routes zijn gebaat bij kleinschalig erfgoed en het 2018, het Graafschapsfeest in Horn (2018), en de viering van | 15 km erfgoed is gebaat bij routes. Leudal is bezaaid met (potentieel) 75 jaar bevrijding in 2019. Daarnaast kent Leudal een vast aanbod | Wandelen is de meest populaire vorm van vrijetijdsbesteding | 20 km | interessante plekken, zoals watermolens, kerken en kastelen; van evenementen op het gebied van: | onder Nederlanders. Maar liefst 10,5 miljoen Nederlanders | juist de routes en arrangementen moeten zorgen voor de • | Volkscultuur en traditie (zoals Schuttersfeesten, Sleutel- | wandelen voor hun plezier. | verbinding en het verhaal ertussen. overdracht, Carnaval, Kermissen, Loeren bij de Boeren in Neer | De totale uitgaven aan wandelen bedragen 1,7 miljard Euro; en Kessel).
In de regio vinden we dit thema ook terug, met | daarvan wordt 320 miljoen tijdens het wandelen besteed aan | Bijlage 2 van dit rapport is een overzicht van sterktes en zwaktes bijvoorbeeld het Draaksteken in Beesel (1x per 7 jaar). | directe uitgaven zoals koffie en lunch10. | van de verschillende routesystemen in de gemeente. • | Theater, kunst, muziek (zoals Limburg Festival, Open Poortendag | Wandelen wordt ook popularder door gaming-elementen als in Buggenum, het Kunst- en cultuurweekeind) | ‘geocaching’, virtual reality games tijdens de wandeling. Ook | De gemeente Leudal kan zich, met zijn afwisselend landschap en • | Popcultuur (zoals Tispelpop Roggel, Oasig Hunsel*, Pop Ell). | wandelevenementen (tochten) en meerdaagse wandeltrips en | vele dorpskernen, verder ontwikkelen als fietsgemeente – iets dat | 2.5. | Waterrecreatie: deelformules Popcultuur is ook sterk in de regio met Solar Roermond, | -vakanties winnen aan populariteit. | trouwens voor veel meer gemeenten geldt. Voorwaarde is dan ook | en sloepenvaren Bospop Weert. | dat de gemeente kan concurreren met andere fietsgemeenten.
• | Sport (zoals de TT van Haler, internationaal Volleybaltoernooi | Leudal heeft alles in huis om zich verder te profileren als wandel- | Daarbij is een interessant en veilig fietsnetwerk (zonder hinder | Particulier bootbezit maakt de laatste jaren plaats voor allerlei Molenhoek Heythuysen, paardensport) | gemeente: natuur, groen, erfgoed, een vriendelijk landschap met | van verkeer), met geopende pleisterplaatsen en aantrekkelijke | vormen van varen met geleende, gedeelde of gehuurde boten. De veel kleine kernen en erfgoed dat overal te vinden is. Voorwaarde is | bezienswaardigheden belangrijk. | huidige generaties kiezen steeds minder voor het hebben van een Informatie per plekke 20% | een interessant en up to date routenetwerk van hoge kwaliteit met | boot, maar voor gedeeld eigenaarschap, het varen met de boot van (informatiepanelen, paaltjesroutes) horeca en beleefbaar erfgoed. | Hoe staat het met de routenetwerken? We spreken dan over | hun ouders, lenen van vrienden, delen via een app. Dit betekent fietsen, wandelen en paardrijden. Deze routenetwerken werken | dat jongeren nog wel varen, maar dat het bootbezit als geheel GPS 20% | met een knooppuntensysteem als basis. Daarmee kan men online | achteruitgaat. Recreanten willen meer variatie in de vrijetijd, ook Knooppuntensysteem 16% | de route bepalen en meenemen voor onderweg. Het systeem van | op en aan het water.
De ene keer met een roeiboot, een zeilboot of 33 | het Routebureau Noord- en Midden-Limburg op de website van | een sloep, de andere keer lekker aan het water liggen en misschien 17 | 8 | de VVV Midden-Limburg is gebruiksvriendelijk. Je kunt er je eigen | een paar rondjes kabelskiën11. 2 11 Waterrecreatie Advies schat dat het aantal zeil- en motorjachten in Nederland, in de komende 30 jaar met 20 tot 30% zal dalen (ca. 1% per jaar). 10 Bron: Wandelnet 2016, Nationale Wandelmonitor | Onderzoek in het IJsselmeergebied, de Hollandse Plassen en in Zeeland wijst uit dat deze ontwikkeling al een aantal jaren gaande is. Bijna 75% van de * Oasig is voor het laatst in 2019 in Hunsel onder deze naam gehouden. | huidige booteigenaren is momenteel ouder dan 50 jaar tegen 35% in 1993, zo blijkt uit de gegevens van Waterrecreatie Advies. 16 | 17 Daar staat tegenover dat met, al dan niet gehuurde, luxere sloepen | Ontwikkelingen langs de Leudalse Maasoever | Hiervoor is een gebiedsfonds opgericht waarmee ingrepen voor | gemeenten rekening met het behoud van aanwezige ruimtelijke meerdaagse tochten worden gemaakt. Deze ontwikkelingen | landschapsherstel, bijvoorbeeld met kleine landschapselementen, | kwaliteiten, waarbij behoud en versterking van de kwaliteit van het bieden kansen voor de horeca en de verblijfsaccommodaties | Klein Hanssum: Plan Wijnaerden.
Dit plan, dat in eerste instantie | ingrepen ten behoeve van weidevogels of het zichtbaar maken van | landschap leidend is15. Voor recreatie en toerisme is het belangrijk in Midden-Limburg. Sloepvaarders koken en slapen over het | bedoeld is om de Maas bij hoog water veiliger te maken biedt ook | het verleden, zoals een Romeinse weg worden betaald13. Maar ook | dat de windmolens en zonne-akkers zo min mogelijk versto- algemeen niet op hun boot. Zij zullen dus op zoek gaan naar | nieuwe kansen voor recreatie en toerisme. De uitvoering is gestart, | verbetering van routestructuren en belevingselementen kunnen | rend zijn voor de beleving van het landschap. Daarbij kunnen zij mogelijkheden dicht in de buurt van hun aanlegplaats om te eten | maar de voltooiing duurt nog zo’n 15 jaar. | er mogelijk mee worden bekostigd14. Het fonds bevat medio 2020 | mogelijk zelf nog een beleving en een verhaal toevoegen over de en te slapen. | • Er ontstaat meer ruimte voor sloepenvaren | nog 1,7 miljoen euro. | moderne vormen van opwekking van duurzame energie. • Routestructuren fietsen wandelen worden uitgebreid Het varen met boten is maar een onderdeel van het fenomeen | • | Er komt een nieuw havenfront met ruimte voor | Buggenum. plannen voor een fietsbrug In het kader van het ‘waterrecreatie’.
Ook zwemmen, strandwatersporten (surfen, | strandtent/ijssalon | programma snelfietsroutes wordt gesproken van een nieuwe fiets- kitesurfen, golfsurfen, foilen en blokarten), sportvissen, suppen, | • | Het bestemmingsplan bevat de mogelijkheid om, via een | brug over de Maas als onderdeel van de route Haelen-Roermond. kanoën, roeien, sportduiken, waterskiën, flyboarden, snelvaren | wijzigingsprocedure12, max 26 recreatiewoningen te bouwen. | Deze verbinding is van belang voor het woon-werk-studieverkeer, met jetski’s, speedboten en RIB’s (Rigid Inflatable Boat, een | om zo te stimuleren dat meer mensen gebruik maken van de rubber boot met een stevige romp), of langzaam varen met | (elektrische) fiets in hun dagelijkse verplaatsing. De verbinding is bijvoorbeeld een BBQ-donut, vallen eronder. De populariteit | ook een belangrijke ontbrekende schakel in het recreatieve van deze activiteiten neemt toe. De rustige en relatief langzame | fietsroutenetwerk van Midden-Limburg met bijzondere betekenis vormen als suppen, kanoën, roeien zijn, naast het sloepenvaren, | voor Leudal en de recreatieve ontsluiting van de Leudalse mogelijk kansrijk bij de Maas en op de nieuwe plassen van | Maasoever. De brug heeft bovendien de mogelijkheid om als Wijnaerden.
Snelle vormen van waterrecreatie als speedboten | icoon of blikvanger van het fiets- en vaarroutenetwerk te en waterskiën passen niet in het Leudalse gedeelte van de Maas. | functioneren. Als de brug op een bijzondere wijze vorm krijgt Andere Maasplassen van Midden-Limburg spelen wel in op | kan hij als landmark van de routegebonden recreatie in de regio | Vrijkomend Agrarisch vastgoed. Agrarische vastgoed komt in Leudal deze vormen. | Hoogwaterveiligheid | dienen. Een landmark dat zichtbaar is vanaf het land, het water | op grote schaal leeg te staan. Dit proces is al in volle gang en de Extensieve recreatie Ontwikkeling natuurlandschap | en vanuit de trein. Eind 2019 heeft de provincie voor de brug een | verwachting is dat er in 2030 sprake zal zijn van meer dan 200.000 Voor (sloepen)varen bestaat in Midden-Limburg geen knoop- | Verblijfsrecreatie | bijdrage van 3,5 miljoen euro in het vooruitzicht gesteld. Andere | vierkante meter leegstaande agrarische bebouwing16. puntensysteem, maar er is wel een ‘Maasplassen app’ voor op de | Kwel | bijdragen zouden in ieder geval moeten komen van de gemeenten smartphone, waarmee de vaarrecreant gemakkelijk zijn/haar route | Natuur inclusieve landbouw | Leudal en Roermond.
De komende tijd moet duidelijk worden of | Mogelijk bieden sommige van deze agrarische panden kansen kan varen en informatie vindt over aanlegplaatsen, sluizen en | de brug haalbaar is en zo ja, in welke vorm. | voor nieuwe recreatieve invullingen in Leudal. Vooral landschap- bruggen, et cetera. | pelijk mooi gelegen gebouwen en schuren met een bijzondere Kans; geïntegreerde ontwikkeling van de Leudalse Maasoever. | architectonische waarde (horeca of verblijf) of een grote overdekte In Leudal zijn de mogelijkheden voor waterrecreatie nu nog | Versterking Maasoever tussen Horn-Buggenum. Ook zuidelijk | Door de vier hierboven genoemde ontwikkelingen en initiatieven | oppervlakte met mogelijkheid voor een indoor-attractie, lijken het beperkt, ondanks de ligging aan de Maas en de nabijheid van | van het gebied Wijnaerden (Buggenumse Veld) ligt een opgave | (Wijnaerden, Versterking tegen hoog water, gebiedsfonds, | meest kansrijk. de Maaspassen. Zo zijn er nog weinig aanlegplaatsen of plekken | om de Maasoevers bestendiger te maken tegen het klimaat en | fietsbrug) integraal af te stemmen en investeringen zo goed waar je vanaf de kant kunt genieten van de Maas. De toekomstige | situaties met hoog water.
Ook hier liggen kansen om de recreatieve | mogelijk te koppelen ontstaan extra kansen om de Leudalse | Leegstand aanpak van de Leudalse Maasoevers met het oog op water- | mogelijkheden toe te voegen als het gebied op de schop gaat, met | Maasoever strategisch te ontwikkelen en aantrekkelijk en | agrarische stallen en schuren veiligheid en aanpassing aan het klimaat bieden mogelijkheden | routes, oevers, aanmeermogelijkheden, overnachtingsmogelijk- | bereikbaar te maken voor recreatie. | 46x om deze Maasoevers toeristisch aantrekkelijker te maken met | heid, et cetera. verhuurmogelijkheden, aanlegplaatsen en overnachting in de | Energietransitie. Leudal schakelt, net als andere gemeenten in Maasdorpen als Neer en Buggenum (zie hiervoor paragraaf 2.6). | Gebiedsfonds Buggenumse Veld. De dorpen Buggenum, Neer | Nederland, over op duurzame energieopwekking. De gemeente 2.6. Lopende ruimtelijke plannen en ideeën | en Nunhem werken al enkele jaren samen om de ingrijpende | heeft daarbij de taakstelling om ongeveer 17 windmolens en een veranderingen in het Buggenumse Veld (als gevolg van de | vierkante kilometer zonneveld te realiseren.
Daarbij houdt de | 55.000 m2 | 232.000 m2 Leudal heeft te maken met ruimtelijke projecten en ontwikke- | uitbreiding van het bedrijf Nunhems’ met een kassencomplex) | Huidige leegstand | Leegstand in 2030 (prognose) lingen die kansen bieden voor de ontwikkeling van toerisme en | te compenseren. 13 Lokale organisaties hebben in 2014 een aantal voorstellen in deze richting gedaan in hun rapport: “Tussen Servaas en Maas”. recreatie in Leudal. | 14 De beschrijving van de ruimtelijke kwaliteiten van de Structuurvisie Buggenumse Veld uit 2014 dient hierbij als kader. 15 Voor meer informatie: zie het ‘Kader duurzame energie in Leudal’. Het kader wordt naar verwachting in mei 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. 12 In het kader van zo’n procedure dienen burgemeester en wethouders de gemeenteraad te horen. Op dit moment zijn er geen initiatieven. | 16 Bron: Gemeente Leudal, 2018; Buitengebied in beweging, Factsheet 18 | 19 20 21 Bomen erbij. De provincie Limburg wil in de huidige en volgende collegeperiode 1 miljoen bomen planten in heel Limburg en heeft een subsidieregeling ingesteld voor het eerste half miljoen bomen. Dit biedt kansen voor de gemeente. In de eerste plaats kunnen de bestaande natuurgebieden, zoals Het Leudal groter en robuuster worden gemaakt. Zo ontstaat er meer ruimte voor de recreanten, maar ook voor de natuur .
En kunnen er zones worden ingericht met kwetsbare rustige gebieden en drukkere gebieden voor recrean- ten. Ook kan de subsidie een impuls geven aan sterkere groene en recreatieve verbindingen met de andere natuurgebieden in Midden-Limburg (de zogenaamde Big Five17). Leudal heeft veel bossen en natuur , waarvan Het Leudal behoort tot de Europese Topnatuur (Natura 2000). Het Leudal is een van de Big Five natuurgebieden in Midden-Limburg. De uitdaging is om de natuur- gebieden groter en robuuster te maken en beter met elkaar te verbinden, niet alleen voor de flora en fauna, maar ook in recreatief opzicht. Bron: https://www.clo.nl/indicatoren/nl1425-begrenzing-van-het- natuurnetwerk-en-natura-2000-gebieden 17 Visie en Actieprogramma Recreatie en Toerisme Midden-Limburg 2.7. Samenvattend: opgaven en kansen voor Leudal Ruimtelijke plannen Sterktes, zwaktes, ontwikkelingen Opgave / Kans voor Leudal Groei toerisme in Nederland, kansen voor ‘onontdekte’ gebieden, zoals Leudal (gevolgen Corona-crisis nog buiten beschouwing). Marktkansen voor Leudal Leudal kan profiteren van de landelijke groeitrend, met bijzonder en onderscheidend aanbod toegesneden op de consumentvraag en passend in het landschap.
Werkgelegenheid beperkt, maar wel een kansrijke en stuwende sector voor Leudal Inzetten op groei van de sector , extra mogelijkheden creëren voor ondernemers en investeringen Behoefte aan beleving, diversiteit in luxe, beleving en grootte De Leistert verreweg de grootste verblijfsaccommodatie. Sommige andere overnachtings-accommodaties in Leudal missen nog kwaliteit en beleving. Bij nieuwe ontwikkelingen alleen nog kwalitatieve, onderscheidende concepten, passend bij doelgroepen en kwaliteit omgeving. Meer beleving en diversiteit in bestaande verblijfsrecreatie- voorzieningen stimuleren. Stiltebeleving / ‘uit staan’ / niet bereikbaar zijn is groeiende trend Bijzondere overnachtingen op stille plaatsen, inspelend op deze trend. Aanbod ‘all weather’ (familie)-attracties in Leudal beperkt, wel aanbod in de buurgemeenten. Leudal zet, samen met de regiogemeenten, de deur open voor een toeristische attractie met een bovenlokale aantrekkingskracht waar ook de eigen inwoners van zullen profiteren. Wandelen en fietsen blijven zeer populair Leudal kan met zijn natuur , erfgoed en landschap prima inspelen op deze trend. Maar dan moet het wel beleefbaar , veilig en comfortabel zijn. Routenetwerken en knooppuntensysteem in Leudal op orde, ook digitaal, Leudal heeft topnatuur en eeuwenoud erfgoed, maar beleving en samenhang aan de route wordt gemist.
Kwaliteit en beleving van bestaande routes verbeteren. Routes overal veilig maken. Bieden van een complete tocht, met beleefbaar erfgoed, horeca, streekproducten, et cetera. Overal voldoende rustbanken en startpunten met informatie (TOP’s en Natuurpoorten). Opkomst elektrische fiets: mensen fietsen verder en tot op hogere leeftijd. Heel Leudal bereikbaar vanuit Weert en Roermond. Zorgen voor comfortabele fietsroutes. Aantrekkelijke pleisterplaatsen en bestemmingen om een (mid)dagje naar toe te fietsen (uitkijktoren, horeca, et cetera). Kans op fietsbrug bij Buggenum (voor dagelijks woon-werk- school- en recreatief verkeer) Inzetten op deze kans. Belangrijke schakel in netwerk en belangrijke voor ontwikkeling Leudalse Maasoever . Iconische architectuur als zichtbaar symbool van het recreatieve netwerk in de gemeente wenselijk. Waterrecreatie: opkomst sloepenvaren en verhuur/ deeltijdeconomie. Meer aanlegplaatsen, horeca en overnachtingsplekken langs de Maas. Plannen om de Maasoevers aan te pakken in verband met waterveiligheid. Wijn-aerden, Gebiedsfonds Buggenumse veld Bijzondere kansen om de aantrekkelijkheid en de recreatie- ve mogelijkheden van de Leudalse Maasoever te vergroten. Energietransitie: plaatsing van windmolens en zonnepanelen Aandacht voor waardevol landschap, en behoud mooie routes. Informatie ter plekke over duurzame energie- opwekking.
Vrijkomende Agrarische bebouwing Toeristische invulling van functioneel geschikte gebouwen of gebouwen met architectonische waarde. Provinciaal 1 miljoen bomenplan. Provincie levert cofinanciering voor plannen met aanplant nieuwe bomen Aanleg recreatienatuur (sparen kwetsbare natuur) grenzend aan bestaande natuurgebieden en verbindingen tussen natuurgebieden Midden-Limburg Groei- mogelijkhedenVerblijfsrecreatieAttractieWandelen, fietsen, paardrijden, varen
3.1. Leudal doet mee in de regionale ambitie | Tiny houses aan de rand van natuurgebieden, drijvende huisjes en hutten bij de Maas, maar ook stijlvolle overnachtings- Wat wil Leudal met zijn toerisme- en recreatiebeleid bereiken? | mogelijkheden in bijzonder erfgoed. Van basic tot luxe, alles moet Wat voor gemeente wil Leudal straks zijn? Daarover gaat dit | in 2030 mogelijk zijn. hoofdstuk. Toerisme zorgt voor meer levendigheid in de kernen, | Ambitie 3: Groei toeristische bestedingen met minimaal betere horecavoorzieningen, een levendig cultureel klimaat en | 2 procent per jaar meer draagvlak voor de dagelijkse detailhandel. Draagvlak voor de | De acht gemeenten in de regio Midden Limburg schrijven: natuur en het erfgoed: nieuwe vrijwilligers en donateurs. Last but | “We richten ons op meer kwaliteit en een langer verblijf, waardoor not least zorgt toerisme voor werkgelegenheid voor jong en oud, | de bestedingen per bezoeker stijgen. We streven ook naar voor hoger en lager opgeleiden. | spreiding over het seizoen: dat betekent meer bezoekers in de periode van november tot en met maart”. Leudal vormt geen 3 | De ambitie van Leudal ligt direct in het verlengde van de regionale | uitzondering. Spreiding zorgt ervoor dat er minder hinder is en dat ambitie zoals vastgelegd in ‘Visie en Actieplan Recreatie en | ondernemers beter in staat zijn om vast personeel aan te nemen.
Toerisme Midden-Limburg’. Daarom neemt Leudal de ambities van | De groei van 2 procent per jaar sluit goed aan bij de doelstelling de Visie en het Actieplan Toerisme en Recreatie Midden-Limburg | zoals geformuleerd in de Economische Visie van de gemeente, over en maken we als gemeente plannen om ze, passend bij de | waarin de gemeente aangaf dat zij tussen 2015 en 2025 het Ambitie en visie | kracht en identiteit van Leudal, verder in te vullen en te realiseren. | toeristisch gemeentelijk product met 25% wil verhogen. De drie regionale ambities, toegepast op Leudal, zijn: | Dat betekent ook een verbreding van de doelgroepen, waar we in paragraaf 3.3 op ingaan. Ambitie 1: Beleving en kwaliteit op het hoogste niveau aanwezig Over 10 jaar wil Leudal een gemeente zijn waar de rust en | Om toerisme zo in te zetten dat Leudal optimaal profiteert is schoonheid van de natuur, de rijke historie en het erfgoed, sterker, | het belangrijk dat we de gewenste bezoekers op de beste aanwezig zijn. Onze ambitie is ook dat de beleving ervan (door | momenten (juist ook buiten het seizoen) naar onze gemeente middel van openstelling, goede informatie, evenementen en | weten te trekken. Het aanbod moet aansluiten bij de vraag en de arrangementen) zich in 2030 op onderdelen kan meten met de | gewenste doelgroep moet dit aanbod goed weten te vinden.
hoogste klasse van wat er in Nederland op dit gebied bestaat. | Marketing/promotie en ontwikkeling van het aanbod moeten Ook al heeft Leudal erfgoed en natuur van hoog niveau; daarmee | daarom hand in hand gaan. is niet gezegd dat je deze er overal goed en gastvrij kunt beleven. En daarin moet het verschil tussen 2020 en 2030 zitten. Bezoekers | Voorwaarde voor het behalen van de ambities is dat de partners en bewoners kunnen, veel meer dan nu, in allerlei (tussen)vormen | (overheid, bedrijfsleven en vrijwilligers) actiever samenwerken en van verblijf, vermaak, sport en educatie het moois in de gemeente | dat een persoon of organisatie de regie neemt, waardoor goede beleven. De bezoeker voelt zich gastvrij ontvangen, weet zijn/ | ideeën niet blijven liggen. Hierover meer in hoofdstuk 4, dat ingaat haar weg te vinden en zorgt niet voor overlast voor de bewoners of | op de vraag hoe we onze ambities kunnen realiseren. schade voor de natuur. Ambitie 2: Sterke en vitale verblijfsmogelijkheden met een grote aanbodvariatie De vraag naar verblijf wordt steeds diverser en varieert van een ‘basic’ verblijf in een ‘hutje’ in het veld, tot en met een luxe design accommodatie met wellnessvoorziening.
Ook in Leudal moet het aanbod aan verblijfsmogelijkheden diverser zijn dan nu en verder moeten zijn uitgebreid met kleinschalige voorzieningen die aansluiten bij de beleving van water, erfgoed en natuur. 22 | 23 24 25 3.2. Visie: Drie productverhaallijnen combineren met de kracht van Leudal Aan de slag met de product-verhaallijnen. Wie niet kiest wordt niet gekozen. Het is een bekende gouden regel onder marketeers. Gemeenten, maar ook productmerken die een helder en herken- baar profiel hebben en dit goed communiceren trekken klanten aan. Ze krijgen bovendien de bezoekers en de klanten die vinden wat ze zoeken. De gemeenten in de regio Midden-Limburg hebben in dit verband gekozen voor drie product-verhaallijnen die de regio verder profileren en waarlangs het aanbod zich kan ontwikkelen. Leudal ligt in het hart van Midden-Limburg en de drie verhaal- lijnen uit de regionale visie18 (zie verbeeldingen op de volgende pagina) bieden voor Leudal veel aanknopingspunten waar de gemeente Leudal, al dan niet met buurgemeenten, mee aan de slag kan. Zo wil de gemeente de titel van dit beleidsplan ‘Uitnodigend Landschap’ verder waarmaken. Lokale profilering van Leudal in Midden-Limburg: Voedseltuin van Midden-Limburg Daarnaast kan de gemeente Leudal zich met toerisme en recreatie profileren met een eigen en lokaal onderscheidend thema: Voedseltuin.
Leudal is een agrarische gemeente met onder andere streekgebonden producten, zoals de asperges, frambozen, aardbeien en bessen. Steeds meer agrarische bedrijven richten zich op de een of andere manier op bezoekers en gastvrijheid, met streekproducten, ontvangst van groepen en educatie. In Leudal vind je in het voorjaar kraampjes langs de weg met asperges en aardbeien. Bijna alle bakkers en slagers in Leudal hebben wel een huisgemaakt streekproduct. Leudal kent diverse imkers, die zelf honing bereiden. De vele fruitboomgaarden leveren niet alleen fruit maar ook het stuifmeel voor de honing. De agrarische sector is volop in beweging en is bezig de omslag te maken naar duurzaamheid en het betrekken van natuurontwikkeling. De aandacht bij consumenten voor gezond eten en de herkomst van landbouwproducten sluit hier goed bij aan. Daarnaast is Leudal een centrum van innovatie, niet alleen op het gebied van productie, maar ook in verwerking en distributie, kennis en innovatie. De pluimveesector is hiervan misschien wel het beste voorbeeld. Kortom: Leudal is de voedseltuin van Midden-Limburg en dat biedt talrijke aanknopingspunten voor toerisme en recreatie. Op de volgende pagina staat voor ieder van de drie product- verhaallijnen en voor het lokale thema ‘Voedseltuin’ aangegeven welke toeristische producten daarbij passen.
De verdere invulling van deze vier verhaallijnen wordt uitgewerkt in hoofdstuk 5 (Actieprogramma). 18 Verbinden, Vertellen, Verrijken. Regionale Visie en Actieprogramma Recreatie en Toerisme Midden Limburg, 2019. Hoe Leudal kan inspelen op de product-verhaallijnen Product-verhaallijn Bijdrage Leudal (soms in samenwerking met buurgemeenten) • Routes Fietsen, Wandelen, Varen, Mountainbiken up to date • Arrangementen met horeca en erfgoed en combinaties • Culturele evenementen, • Vaker gezamenlijke openstelling erfgoed en 365 dagen per jaar toegankelijke digitale beleving • Verhalen ontwikkelen, bv.
Eugène Dubois, Graaf van Horne • Leudal als onderdeel van Big Five met eigen accent • Uitzichtpunten, boomhutten, iconische elementen • Overnachten in de stilte • Toegankelijkheid voor mensen met een beperking • Zonering in rustige en minder rustige gedeelten • Acquisitie (familie-) dagattractie (samen met de regio) • Waterrecreatie en Outdoor • Samenwerking met Designer Outlet Roermond • Open boerderijen met rustpunten, educatie en rondleidingen, verkoop streekproducten aan huis, verhuur van ruimtes • Rondleidingen bij moderne bedrijven (distributie, innovatie) • Culinaire evenementen Midden-Limburg: MIDDEN DOOR LIMBURG Routes, erfgoed en pleisterplaatsen Midden-Limburg: THE BIG FIVE Op safari in de Limburgse natuurparels Midden-Limburg: FUN EN WINKELEN Citytrip stijlvol Roermond Gemeente Leudal: VOEDSELTUIN 26 27 3.3. De ‘inzichtzoeker’ als nieuwe doelgroep voor Leudal De regio Midden-Limburg zoekt een specifieke match met vijf van de zeven lijfstijlgroepen van Leefstijlvinder .nl. Midden-Limburg trekt traditioneel veel ‘verbindingszoekers’ en ‘harmoniezoekers’ , de mensen die van gezelligheid houden (even lekker weg met elkaar; samen genieten).
De komende jaren richten de gemeenten en ondernemers in Midden-Limburg zich ook op de stijlzoeker (op zoek naar luxe en stijlvolle beleving), de inzichtzoeker (dingen leren en ervaren, in de natuur en met culturele activiteiten) en de plezierzoeker (bijvoorbeeld op festivals en evenementen). Zo wordt de bezoekersmarkt vergroot, maar dit stelt ook eisen aan de beleving en de kwaliteit van het aanbod. Binnen Leudal lijken vooral de harmoniezoekers, de inzichtzoekers en de verbindingszoekers het meest kansrijk om op in te zetten. De inzichtzoekers vormen daarmee voor Leudal een nieuwe doelgroep die kansen biedt. ‘Kunst, cultuur en wandelingen houden je fit!’ . Dingen leren en ervaren willen ze, in de natuur en met culturele activiteiten. Het liefst alleen of in klein gezelschap. Museumbezoek en bezienswaardige gebouwen; daar liggen de interesses. Actief de natuur in kan ook: het liefst wandelend of fietsend. ” , aldus de beschrijving van deze groep. Daarnaast is voor Leudal ook de rustzoeker van belang: deze is met 18 procent het sterkst vertegenwoordigd in de eigen bevolking. De rustzoeker is gericht op eigen huis en tuin, maar houdt ook van een rondje wandelen of fietsen. De bijlage bevat meer informatie over het gedrag en de voorkeuren van deze vier groepen van Leefstijlvinder . 3.4.
T oeristische kansen op de kaart Wat betekent de hier geformuleerde ambitie en visie voor de ruimtelijke ontwikkeling van Leudal? Leudal is een uitgestrekte gemeente en de afwisseling en de karakteristiek van het landschap en het erfgoed verschillen van gebied tot gebied. Daarom kent de visie een ruimtelijke neerslag op de kaart van Leudal die verschilt van gebied tot gebied. Daarnaast zijn er ruimtelijke onderwerpen die gelden voor de hele gemeente, zoals het mogelijk maken van bijzondere overnachtingsmogelijkheden. Het landschap van Leudal geeft richting aan de ontwikkelings- mogelijkheden van toerisme en recreatie. Het grootschalige boerenland in het noordwesten van de gemeente heeft andere mogelijkheden dan de kleinschalige gebieden met beekdalen of de Maasoevers. Wij onderscheiden drie kansrijke landschappelijke zones voor ontwikkeling. Deze drie landschappelijke zones zijn mede gebaseerd op het beleidskader landschapsontwikkeling dat wordt gebruikt voor de omgevingsvisie van Leudal. Iedere landschappelijke zone kent zijn eigen kansen: 1. Het Bekenlandschap Leudal heeft afwisselende hoogwaardige en beschermde en kwetsbare natuur in het Leudal, en mooie kleinschalige landschappen rondom de beken eromheen. Het Leudal is één van de Big Five: de vijf imagobepalende natuurgebieden van Midden-Limburg.
Het Leudal is momenteel al een populair gebied om te wandelen, te fietsen te paardrijden. Het gebied heeft vier Natuurpoorten: uitvalsbases met parkeren, startpunten van wandelroutes, horeca en informatie over het gebied. Het Leudal zou, volgens de gedachte van de Big Five, een beeldbepalend element moeten krijgen dat het gebied sterker op de kaart zet. Juist aan de randen, net buiten de kwetsbare natuur liggen kansen om het groen te versterken in combinatie met (verblijfs-)recreatie. Dit kan het best door het groen uit te breiden en het natuurgebied robuuster te maken. Dat geeft tegelijk mogelijkheden om in dit gebied met de hoogste na- tuurbeschermingsstatus (Natura2000) ook rustige gebieden te behouden. De rustige gebieden liggen vooral langs de beek (Neerbeek, Leubeek, Tungelroyse Beek). Zij verdienen extra be- scherming. Het bekenlandschap om het natuurgebied Leudal is kleinschalig en bevat talrijke erfgoedelementen (molens, kerken, et cetera). In Grathem bestaan vergevorderde plannen om de watermolen te renoveren en voor publiek open te stellen en hierbij tevens een aantal vakantiewoningen te realiseren. 2. Het Maasdal. Het gebied heeft met zijn karakteristieke dorpen en ligging aan de Maas, potentie om in recreatief opzicht meer met het water en de oevers van de Maas te doen.
Het biedt, met respect voor natuur en landschap, mogelijkheden voor aantrekkelijke oevers, promenades, aanlegmogelijkheden en verhuur van sloepen, vlotten, kano’s, et cetera. Daarom is het belangrijk om bij de aanpak van de oevers in het kader van de waterveiligheid, de kansen voor oever- en waterrecreatie optimaal mee te nemen. Het plan Wijnaerden is al in de fase van uitvoering. Voor recreatie en toerisme biedt Wijnaerden extra mogelijkheden voor waterrecreatie, fietsen en wandelen. 3. 1. 2. 28 29 3.5. Overige opgaven voor de ruimtelijke planvorming 4. De mogelijkheid tot vestiging van een dagattractie geschikt voor alle seizoenen en weertypen. Daarbij denken wij allereerst aan een grotere regionaal verzorgende dagattractie primair gericht op gezinnen met kinderen. De Midden-Limburgse gemeenten en de verblijfsrecreatieparken ervaren het gemis aan een dergelijke attractie, die een goede combinatie kan vormen met de verblijfsrecreatie. De gemeente Leudal biedt zich aan als zoekgebied naar een geschikte locatie voor een dergelijke attractie (goed bereikbaar vanaf de A2, mogelijke synergie met andere voorzieningen), vooral als de attractie ook iets bijdraagt aan het leefklimaat van Leudal en aantrekkelijk is voor de eigen inwoners.
Mogelijk biedt vrijkomend vastgoed (denk aan kerken, agrarische gebouwen of industrie) een goede optie voor een vestiging van een ‘all weather’ dagattractie. In dat verband zijn ook kleinere dagattracties denkbaar , passend bij een lokaal verzorgingsniveau of bij een gespecialiseerd (bovenlokaal) marktgebied van liefhebbers. Daarnaast kunnen kleinere unieke attracties die een nichemarkt bedienen ook een bovenlokale werking hebben. 5. Faciliteren van overnachtingsmogelijkheden. De gemeente wil graag meewerken aan initiatieven voor meer overnachtingsmogelijkheden, op voorwaarde dat zij onder- scheidend en duurzaam zijn en dat zij gebruik maken van leeg- staand erfgoed of agrarisch vastgoed. Ook moet het initiatief niet stuiten op belangrijke beperkingen als stank, risico, geluid of natuurbeschermings¬regels. In sommige gevallen zal een initiatief voor een verblijfsaccommodatie niet precies passen in het bestemmingsplan of voldoet het plan niet aan de exacte vergunningeisen. Het is dan aan de gemeente om naast de initiatiefnemer / ondernemer te staan, mee te denken en te adviseren hoe het wel kan. Toekomstige regelgeving moet dan ook zo goed mogelijk bij deze doelen aansluiten en voldoende flexibiliteit bieden om ondernemers met kwalitatief goede en onderscheidende plannen ruimte te kunnen bieden.
Van- zelfsprekend mogen daarbij de belangen van de natuur en het leefklimaat niet worden geschaad. Ook is de flexibiliteit nadrukkelijk niet bedoeld om kwalitatief slechte plannen mogelijk te maken. Het gaat juist om het mogelijk maken van bijzondere verblijfsconcepten die mogelijk net niet in de be- staande bouw- of omgevingsnormen vallen. Ook kunnen al te strikte minimumeisen voor parkeren op eigen terrein worden versoepeld, bijvoorbeeld bij concepten die zich sterk richten op de varende, fietsende en wandelende bezoeker . De precieze voorwaarden waaronder de gemeente meewerkt moeten worden uitgewerkt. 6. Leudal gaat actief op zoek naar mogelijkheden om met nieuwe bossen en natuurgebieden, maar ook met natuurinclusieve landbouw aan te sluiten op bestaande natuurgebieden. Zo worden recreatiemogelijkheden vergroot. Daarbij maakt de gemeente gebruik van subsidies uit stikstofreductie, transformatie van de landbouw, het bomenplan van de provincie Limburg, et cetera. Ruimte voor nieuwe verblijfs- recreatie is daarbinnen goed denkbaar . 7. Leudal wil meer ruimte bieden voor routegebonden horeca, zodat langs de fiets- en wandelroutes horeca goed gespreid is en er meer variatie in het aanbod is. Ondernemers met initiatieven langs de routes in bestaande gebouwen op kansrijke locaties met voldoende recreanten moeten hiertoe de planologische mogelijkheid krijgen.
Ook is het wenselijk dat de route- structuren beter verbonden worden met bestaande horeca. Daarom is het belangrijk dat de nieuwe oevers mogelijkheden krijgen voor verhuur en aanleg van sloepen. Aansluiting op de verschillende routenetwerken is gewenst. Een nieuwe fietsbrug bij Buggenum brengt het gebied dichter bij Roermond. Ze biedt misschien ook mogelijkheden om de ruiternetwerken op de beide Maasoevers aan elkaar te koppelen en om betere verbindingen te leggen met de nieuwe Europese Maasfiets- route die op de rechter Maasoever ligt. Een iconische vorm- geving waarbij de brug tegelijk kunstwerk is, maakt de brug extra attractief en tot beeldmerk van de verschillende routenet- werken in Leudal/Midden Limburg. 3. De Historische plaatsen met een verhaal (Neeritter , Ittervoort) in het zuidoosten van de gemeente vormen, samen met Thorn en Kessenich een bijzonder ruimtelijk cluster van erfgoed met stads- en dorpsgezichten, kerken, kasteel en molens. Het gebied leent zich bij uitstek voor mooie wandel- en fietsroutes met horeca, toegankelijk erfgoed en bijzondere verhalen. In de Landschapsbiografie Neeritter-Ittervoort19 zien de gezamenlijke opstellers (gemeente, IKL) de ontwikkeling van recreatie en toerisme in het gebied als een kans.
De benoemde kern- kwaliteiten kleinschaligheid, oorspronkelijke infrastructuur een cultuurhistorische elementen kunnen vanuit dit thema een impuls krijgen. Het versterken van deze kernkwaliteiten geven direct invulling aan de bewonerswensen om zandpaden en recreatieve voorzieningen beter te beheren en onderhouden. Men wil inzetten op kwaliteitsrecreatie, cultuurtoerisme en extensief recreatief gebruik. Bijvoorbeeld met meer horeca en het beter zichtbaar maken van de omwalling van Neeritter . 19 Gewaardeerd landschap. Neeritter – Ittervoort Landschapsbiografie. IKL, Gemeente Leudal, 2019 Slapende kans: Landgoed De Bedelaar Villa en landgoed de Bedelaar in Haelen kunnen nog altijd het verhaal vertellen van professor Eugène Dubois, de arts/ onderzoeker die wereldwijd bekend werd als de ontdekker van de homo erectus, een belangrijke schakel in de evolutie van de mens, door opgravingen in Indonesië. Het landgoed en de villa ‘de Bedelaar’ kent een rijke geschiedenis . Het landgoed wilde Dubois omvormen in een landschap zoals het er ooit bij Tegelen uitgezien zou hebben, hij wilde de oervegetatie van het gebied reconstrueren. Hij had daarbij een natuurpark voor ogen waarin de natuur zijn gang kon gaan en waar natuur- lijk evenwicht zou ontstaan. Het gebied heeft een vleermuistoren (rijksmonument) en een uilentoren, aangelegd door Dubois.