CConstaterende datLeudal
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 inclusief Erratum

Commissievergadering Bestuur en middelen 7 oktober 2026, gemeente LeudalBij agendapunt: Raadsvoorstel programmabegroting 2027 en meerjarenraming59.077 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 7

3.1.10 Woonlasten Onder woonlasten verstaan we het gemiddelde bedrag dat een huishouden betaalt aan OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Onderstaand overzicht geeft de effecten van de concept tarieven weer voor 2027. Tevens geeft dit overzicht de tariefontwikkeling van de drie belangrijkste gemeentelijke belastingen. Jaar | OZB | Rioolheffing Afvalstoffen- | Totaal | Totaal | Eigenaar en heffing | eigenaar | gebruiker | gebruiker 2025 | 326,73 | 282,51 | 299,73 | 609,24 | 299,73 | 908,97 2026 | 357,17 | 282,51 | 377,06 | 639,68 | 377,06 | 1016,74 2027* | 357,42 | 282,51 | 315,60 | 639,93 | 315,60 | 955,53 *Op basis van prognose. De tarieven voor 2027 worden definitief vastgesteld in de raadsvergadering van december.

In 2026 hanteren de omliggende gemeenten de volgende tarieven bij een gemiddeld huishouden: Gemeente | OZB | Rioolheffing | Afvalstoffen- | Totaal heffing Leudal | 357,17 | 282,51 | 377,06 | 1016,74 Weert | 342,12 | 242,16 | 367,92 | 952,20 Nederweert | 447,36 | 316,08 | 255,24 | 1018,68 Roermond | 438,98 | 200,54 | 347,48 | 987,00 Maasgouw | 363,64 | 312,37 | 298,50 | 974,51 Echt-Susteren | 342,40 | 308,80 | 283,00 | 934,20 Roerdalen | 399,12 | 248,00 | 353,00 | 1000,12 Peel en Maas | 292,34 | 318,60 | 260,00 | 870,94 Horst aan de Maas | 472,00 | 287,00 | 280,79 | 1039,79 Gemiddeld | 331,46 | 247,67 | 282,47 | 977,13 Gemiddelde Limburg | 385,64 | 254,08 | 340,20 | 979,92 56 57 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3.2.1 Algemeen Door aandacht te hebben voor het weerstandsvermogen kan worden voorkomen dat substantiële risico's leiden tot een bijstelling van de uitvoering van programma's. We gaan zorgvuldig om met risico's en maken bewuste afwegingen bij het aangaan van risico's en nemen passende beheersmaatregelen. Als een risico's zich voordoet kunnen we dit dragen. Een gezond weerstandsvermogen is het vermogen om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat de uitvoering van het beleid stagneert. De risicobeheermatrix is het instrument om bovenstaande inzichtelijk te maken. Deze wordt twee keer per jaar geactualiseerd.

Op 18 maart 2025 is de Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2025 vastgesteld. Deze paragraaf geeft inzicht in de weerstandscapaciteit, weerstandsvermogen en de financiële kengetallen. 3.2.2 Weerstandscapaciteit Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: • De weerstandscapaciteit: dit zijn middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet-begrote kosten te dekken. • Alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die materieel van invloed kunnen zijn op de meerjarige financiële positie. De omvang van het weerstandsvermogen geeft aan hoe robuust de begroting is. Dit is van belang bij een financiële tegenvaller. Door alert te zijn op het weerstandsvermogen, voorkomen we dat elke financiële tegenvaller leidt tot bezuinigingen. Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit is de verzamelterm van alle middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet-voorziene financiële tegenvallers te bekostigen. Het gaat om buffers in het eigen vermogen respectievelijk in de exploitatie, die kunnen worden vrijgemaakt om niet-begrote kosten van optredende risico’s die onverwachts en substantieel zijn te dekken, zonder dat dit gevolgen heeft voor het beleid en de uitvoering van taken. De weerstandscapaciteit en de daarmee samenhangende risico’s worden uitgedrukt in geld.

Er is onderscheid tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De gemeente Leudal gebruikt in eerste instantie de incidentele weerstandscapaciteit (begrotingssaldo, budget onvoorzien en algemene reserve) om zowel incidentele als structurele tegenvallers te dekken. Vervolgens zal hiervoor bij de eerstvolgende begroting dekking gezocht worden. Lukt dit niet, dan rest de structurele weerstandscapaciteit (de onbenutte belastingcapaciteit) als dekkingsmiddel. De incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen om calamiteiten eenmalig op te vangen. Het zijn de direct aan te wenden middelen voor tegenvallers. De volgende reserves kunnen worden gerekend tot de incidentele weerstandscapaciteit: • algemene reserve • post onvoorzien Met name de algemene reserve bepaalt de weerstandspositie van de gemeente Leudal. De structurele weerstandscapaciteit heeft betrekking op het vermogen om onverwachte tegenvallers structureel in de lopende begroting op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken.

De middelen die dat vermogen bepalen zijn: • | de structurele exploitatieruimte • | de beïnvloedbare ruimte binnen de begroting • | de resterende (onbenutte) belastingcapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit is: (bedrag x 1.000) Realisatie 2025 | Begroting na | Primitieve wijziging 2026 | begroting 2027 Algemene reserve 31-12- | 26.266 Algemene reserve 1-1- | 26.266 | 31.627 Onvoorzien | 1 | 1 Saldo rekening/begrotingssaldo | 11.974 | 2.570 | 3.639 Totaal | 38.240 | 28.837 | 35.267 De weerstandscapaciteit van de gemeente Leudal is € 975 per inwoner (aantal inwoners 36.157). 3.2.3 Risico's Inventarisatie risico’s Voor de begroting 2027 is de risicobeheermatrix opgesteld en opgenomen in de bijlage. De risico's in de risicobeheermatrix bestaan uit structurele risico's en incidentele risico's. Ook is een berekening gemaakt van het weerstandsratio voor zowel de incidentele als ook de structurele risico's. Dit is opgenomen in deze paragraaf. 3.2.4 Onderlinge relatie Relatie tussen risico's en weerstandscapaciteit Het weerstandsvermogen geeft aan of de gemeente Leudal in staat is negatieve financiële consequenties van risico’s zelfstandig op te vangen. Achterliggend doel hiervan is dat er gestuurd wordt op een weerstandsvermogen dat voldoende dekking geeft voor de risico’s. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen (BBV art.

11 lid 1): • | de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken; • | alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. Deze relatie komt tot uitdrukking in een ratio die wordt bepaald door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit (de financiële risico's). Wanneer de ratio minder is dan 1, dan zijn er theoretisch niet genoeg middelen beschikbaar om de risico's af te dekken. Daarom wordt minimaal gestreefd naar een ratio van 1,5. Indien de ratio lager uitvalt dan 1 wordt er uiterlijk binnen één jaar een voorstel aan de raad voorgelegd om de beschikbare weerstandscapaciteit te vergroten en/of de benodigde weerstandscapaciteit te verlagen. 58 59 Onderstaande tabel geeft inzicht in zowel het incidentele als het structurele weerstandsvermogen.

Weerstandsvermogen 2027 Algemene reserve stand 31-12-2026 31.627 Begrotingssaldo 3.639 Weerstandsvermogen 35.266 Incidentele risico's 2.592 Structurele risico's 2.700 Totale risico's 5.292 Minimale weerstandsratio 1,5 Minimaal benodigde weerstandscapaciteit 7.938 Weerstandsratio stand 31-12-2027 6,7 3.2.5 Financiële kengetallen Als gemeente zijn we verplicht de onderstaande vijf financiële kengetallen op te nemen in de jaarrekening en begroting. Deze kengetallen geven samen een beeld van de financiële ontwikkelingen in de gemeente. De samenhang tussen de kengetallen hierin is belangrijk. De kengetallen en beoordeling zijn bedoeld om de financiële positie inzichtelijk te maken en kunnen daarnaast gebruikt worden als vergelijking tussen gemeenten.

Begroti | Beoordeli Bij ultimo jaar | ng na | Begroti | Begroti | Begroti | Begroti | ng Leudal Realisat | wijzigin | ng | ng | ng | ng Bandbree | begroting ie 2025 | g 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | dte | s jaar Cat A <90% Netto | Cat B >90 < schuldquote | 8% | 28% | 57% | 60% | 116% | 120% 130% | Cat A Cat C > 130 % Netto | Cat A <90% schuldquote | Cat B >90 < gecorrigeerd | 3% | 23% | 52% | 55% | 111% | 115% 130% | Cat A voor alle | Cat C > 130 verstrekte leningen | % Cat A > 50% Solvabiliteitsratio | 59% | 61% | 53% | 50% | 36% | 33% Cat B >20 < | Cat A 50% Cat C <20 % Structurele | Cat A > 0% exploitatieruimte | 11% | 2% | 4% | -6% | -3% | -4% Cat B 0% | Cat A Cat C < 0 % Cat A <20% Grondexploitatie | 1% | 2% | 5% | 0% | 0% | 0% Cat B >20 < | Cat A 35% Cat C > 35% Cat A <95% Belastingcapacite | Cat B >95 < it | 81% | 93% | 87% | 87% | 87% | 87% 105% | Cat A Cat C > 105 % In de tabel wordt per kengetal aangegeven in welke categorie de gemeente Leudal zit. Hierbij wordt alleen het kengetal in het begrotingsjaar als waarde genomen voor de toekenning van de categorie. Categorieën zijn als volgt: A = Goed B = Voldoende C = Onvoldoende 60 61

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in de mate waarin de schuldenlast (aflossing en rente) drukt op de exploitatie, met andere woorden hoeveel schuld kan een gemeente dragen. Dit kengetal wordt berekend door het totaal van de geleende gelden te delen door de totale jaarlijkse baten en wordt uitgedrukt in een percentage van de totale jaarlijkse baten. Het kengetal is hiermee gevoelig voor schommelingen in de baten. De signaalwaarden voor de netto schuldquote zijn als volgt: • | < 90% gezonde positie • | > 100% Vanaf 100% blijft er te weinig leencapaciteit over om financiële tegenvallers op te vangen • | > 130% Vanaf 130% is er sprake van een hoge schuld. De netto schuldquote van de gemeente Leudal voor 2027 is 57% en zit onder de grens van 90%. Dit betekent dat er voldoende ruimte is om leningen aan te trekken als dit nodig is. Met de te verwachten investeringen binnen onze gemeente is het gunstig dat deze indicator laag is. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te krijgen in hoeverre sprake is van doorlenen, wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Hierdoor wordt inzichtelijk wat het aandeel van verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast.

De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen van de gemeente Leudal voor 2027 is 52% en zit onder de grens van 90%. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële termijn verplichtingen op lange te | rmijn te voldoen. Dit kengetal geeft het eigen vermogen weer als percentage van het balanstotaal. De uitkomst van het kengetal geeft aan welk deel van het gemeentebezit is afbetaald doordat er geen schuld op rust. Hoe lager de ratio hoe meer het bezit met schulden is belast. Gemeenten hebben een vermogensbuffer nodig voor het opvangen van tegenvallers. De maat voor een voldoende solvabiliteit is een ratio groter dan 20% (VNG). In de Nota Reserves en Voorzieningen gemeente Leudal 2023 | -2026 wordt een gewens | t solvabiliteitsrisico benoemd van circa 40%. Voor 2027 is dit 53% en daarmee voldoende. We zijn in staat om aan onze lange termijn verplichtingen te voldoen vanuit het eigen vermogen. Met het oog op toekomstige grote investeringen is het belangrijk dit kengetal te beoordelen, deze zal dan gaan dalen maar blijft ook in 2030 voldoende (boven de 20%). Structurele exploitatieruimte Om vast te kunnen stellen of er sprake is van een structureel en reëel begrotingsevenwicht wordt er onderscheid gemaakt in structurele en incidentele lasten.

De structurele exploitatieruimte wordt berekend door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves te delen door de totale baten. Dit wordt uitgedrukt in een percentage. Een percentage waarmee beoordeeld kan worden welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Structurele baten en lasten zijn baten en lasten die jaarlijks in de begroting, meerjarenraming en jaarrekening zijn opgenomen. Incidentele baten en lasten zijn posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Voor de gemeente Leudal is de ratio in 2027 4% en daarmee positief; de structurele lasten zijn gedekt door structurele baten. 62 63 Grondexploitatie Het financiële kengetal grondexploitatie geeft in een percentage weer hoe de waarde van de grond zicht verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze moet worden terugverdiend bij de verkoop. Binnen onze gemeente hebben we relatief weinig grote grondexploitaties. Hierdoor lopen we minder risico op grote tekorten als grondposities in waarde dalen.

Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen en wordt bepaald door de totale WOZ-waarde van alle woningen en niet-woningen in de gemeente. De onbenutte belastingcapaciteit geeft aan hoeveel ruimte de gemeente heeft om, met inachtneming van de wetgeving, maximale extra inkomsten te genereren uit de gemeentelijke heffingen. Voor de gemeente Leudal is de belastingcapaciteit in 2027 93% en daarmee is er voldoende ruimte om mogelijke toekomstige tekorten op te vangen binnen de begroting. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) presenteert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder woonlasten worden verstaan de OZB en de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde. 3.2.6 Indexering In Leudal maken wij in de begroting gebruik van "lopende prijzen" in de berekening van de inkomsten uit het gemeentefonds. Dit betekent dat we aan de batenkant rekening houden met toekomstige indexeringen. Hierdoor is het verplicht om ook aan de lastenkant indexatie toe te passen. De eenvoudigste methode voor indexering is werken met een stelpost voor indexering. Bij deze methode wordt op het moment dat de daadwerkelijke indexering bekend is dat bedrag vanuit de stelpost toegevoegd aan dat betreffende budget.

Een eventueel restant valt jaarlijks standaard vrij bij de 2e Raadsrapportage ten gunste van het begrotingssaldo. Jaarlijks worden de budgetten die onderhevig zijn aan eventuele indexatie beoordeeld. Afhankelijk van de soort kosten wordt bekeken welk indexeringspercentage het best passend is. We maken onderscheid in de volgende indexeringen: • Loonvoet sector overheid (Lvo) • CAO gemeenten (CAO) • Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA) / Prijsontwikkeling Particuliere Consumptie (PPC) • Prijs bruto binnenlands product (Pbbp) De Lvo wordt gebruikt bij posten waarvan het merendeel bestaat uit loonkosten (bijvoorbeeld subsidie welzijnswerk). De financiële gevolgen van de afgesloten CAO zijn direct verwerkt in de loonkostenbudgetten. De huidige CAO loopt tot en met 31 maart 2027. Voor de periode vanaf 1 april 2027 wordt de Lvo gebruikt. Bij Wmo en jeugdzorg is het gebruikelijk te indexering met de OVA/PPC, die jaarlijks landelijk wordt vastgesteld. Alle overige posten die voor indexering in aanmerking komen zijn geïndexeerd met het in de meicirculaire vastgestelde pbbp. In de oude beheerplannen is in het verleden geen rekening is gehouden met indexatie. Bij de actualisatie van de beheerplannen is berekend dat de huidige beheerplannen hierdoor 40% geïndexeerd moeten worden om het werk op de huidige manier te kunnen vervolgen.

Om dit recht te trekken zijn de budgetten van de beheerplannen voor het jaar 2027 met 40% geïndexeerd. Jaarlijkse indexering | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lvo | 4,2% | 4,0% | 3,6% | 3,5% CAO | 3,2% | 4,0% | 3,6% | 3,5% OVA/PPC | 3,6% | 3,6% | 3,6% | 3,6% Pbbp | 2,5% | 2,9% | 2,5% | 2,6% Pbbp beheerplannen | 40,0% | 2,9% | 2,5% | 2,6% In de begroting werken we met een tweetal stelposten: de stelpost loon/prijs en de stelpost CAO. Deze stelposten zijn cumulatief. Dit wil zeggen dat bijvoorbeeld de | stelpost 2030 is samengesteld uit de stelpost 2027 tot en met 2030. Voor de stelpost loon/prijs wordt 10% van de berekende omvang elk volgend jaar als risico in de weerstandsparagraaf meegenomen. (t+1 10% t+2 20% t+3 30%). (bedrag x 1.000) Hoogte indexering | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 CAO | 805 | 1.834 | 2.789 | 3.759 Loon/prijs | 2.969 | 4.923 | 6.543 | 8.411 Totaal | 3.774 | 6.757 | 9.332 | 12.170 Stelposten in begroting | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stelpost CAO | 805 | 1.834 | 2.789 | 3.759 Stelpost loon/prijs | 2.969 | 4.431 | 5.235 | 5.888 Totaal | 3.774 | 6.265 | 8.024 | 9.647 Risicobeheermatrix | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 CAO | 0 | 0 | 0 | 0 Loon/prijs | 0 | 492 | 1.309 | 2.523 Totaal | 0 | 492 | 1.309 | 2.523 64 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen 3.3.1 Algemeen Deze paragraaf beschrijft het beleid voor de kapitaalgoederen van de gemeente en de gevolgen daarvan voor de komende jaren.

Kapitaalgoederen zijn voorzieningen die van groot maatschappelijk belang zijn, een lange levensduur hebben en een hoge vervangingswaarde vertegenwoordigen. Denk hierbij aan wegen, riolering, bruggen en andere civiele kunstwerken, openbare verlichting, groenvoorzieningen en gemeentelijke gebouwen. Een groot deel van het gemeentelijk vermogen bestaat uit deze fysieke voorzieningen in de openbare ruimte en het gemeentelijk vastgoed. Om deze goed te beheren, zijn voor de verschillende onderdelen meerjarenplannen opgesteld. In deze plannen staat beschreven hoeveel voorzieningen er zijn, welk kwaliteitsniveau wordt nagestreefd en welke kosten nodig zijn voor beheer, onderhoud en vervanging. In 2026 is het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) vastgesteld voor de daaropvolgende jaren voor wegen, GRP, Kunstwerken, Openbare Verlichting en Groen. Daarbij is vastgesteld dat de benodigde budgetten hoger zijn dan in de vorige plannen. Dit komt onder andere door stijgende prijzen, indexeringen, uitbreiding van het areaal | en een toenemende onderhouds- en vervangingsopgave. Voor verschillende kapitaalgoederen geldt namelijk dat deze het einde van hun technische levensduur naderen. In het IBOR is invulling gegeven aan deze onderhouds | - en vervangingsopgave.

Vaststelling | Volgende | Financieel Achterstallig Prgr | Omschrijving | raad | Frequentie | actualisatie Voorziening | in de | onderhoud begroting Wegen 2023- | 2022 | 1 x p. 4 jaar | 2026 | Nee | Ja | Nee 3 2026 WRP 2022- | 2021 | 1 x p. 5 jaar | 2026 | Ja | Ja | Nee 8 2026 Kunstwerken | 2023 | 1 x p. 4 jaar | 2026 | Nee | Ja | Nee 3 2023-2026 Openbare verlichting | 2023 | 1 x p. 4 jaar | 2026 | Nee | Ja | Nee 3 2023-2026 Groen 2023- | 2022 | 1 x p. 4 jaar | 2026 | Nee | Ja | Nee 6 2026 Gemeentelijk 2023-2026 | 2022 | 1 x p. 4 jaar | 2026 | Nee | Ja | Nee 1 vastgoed 65 3.3.2 Wegen Voor de instandhouding van een duurzame, veilige en toekomstbestendige openbare ruimte is het belangrijk dat deze wordt onderhouden en dat het beheer geborgd is. In de diverse beheerplannen (Groen, Wegen, Riolering en Water, Openbare Verlichting en civiele kunstwerken) wordt aangegeven op welke wijze dit wordt ingevuld en hoe dit wordt gefinancierd. Met alle maatschappelijke en fysieke opgaven in de leefomgeving is een integrale blik op -en integrale sturing in de buitenruimte belangrijk. Dit vraagt om nog meer samenwerking tussen interne beheer- en beleidsvelden, én met externe partners zoals inwoners, bedrijven en instellingen. De looptijd van verschillende beheerplannen loopt eind 2026 af.

Daarom is ervoor gekozen één integraal beleidsplan (IBOR) op te stellen met een beheervertaling naar alle afzonderlijke assets. Het beheerplan wegen is hier een onderdeel van. De ervaringen uit de pilot "wortelopdruk" is meegenomen in het beheerplan groen en bomen (een van de andere assets). Hier wordt dan ook structureel extra budget gevraagd voor het aanpakken van wortelopdruk, veroorzaakt door gemeentebomen. Bij het vaststellen van het IBOR wordt tevens ingestemd met het beschikbaar stellen van de benodigde budgetten voor het uitvoeren van het onderhoud aan de wegen en o.a. het groen op minimaal kwaliteitsniveau B. We streven echter ook naar differentiatie op specifieke plekken (doelstelling uit integrale beleidsplan en het coalitieprogramma "Vasthouden wat werkt, verbeteren wat nodig is"). In samenspraak met bestuurders, inwoners en inhoudsdeskundigen beoordelen we waar deze specifieke plekken kunnen ontstaan. Door burgerparticipatie te bevorderen, stimuleren we dat daarnaast dat de gebruikers van de openbare ruimte ideeën en initiatieven aandragen en hieraan gekoppeld zelf werkzaamheden verrichten in de openbare ruimte. In het beheerplan is gerekend met de kosten voor vervanging op basis van de levensduur benadering.

Ondanks dat de openbare ruimte op een goed niveau wordt onderhouden, is het onvermijdelijk dat een weg of een groenelement aan het einde van de levensduur vervangen moet worden. Uit deze benadering en het uitgangspunt dat de maximale leeftijd van verhardingen 60 jaar is, blijkt dat over enkele jaren (2025-2035) een duidelijke piek in de vervangingsinvestering komt. Deze piek is te verklaren, doordat er tussen 1960 en 1980 diverse grote uitbreidingsplannen zijn gerealiseerd. 2027 | 2028 | 2029 | 2030 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud wegen | 1.486 | 1.487 | 1.488 | 1.488 Vervangingsinvestering infrastructurele werken | 2.760 | 2.760 | 2.760 | 2.760 3.3.3 Riolering Voor de instandhouding van een duurzame, veilige en toekomstbestendige openbare ruimte is het belangrijk dat deze wordt onderhouden en dat het beheer geborgd is. In de diverse beheerplannen (Groen, Wegen, Riolering en Water, Openbare Verlichting en civiel | e kunstwerken) wordt aangegeven op welke wijze dit wordt ingevuld en hoe dit wordt gefinancierd. 66 Met alle maatschappelijke en fysieke opgaven in de leefomgeving is een integrale blik op -en integrale sturing in de buitenruimte belangrijk. Dit vraagt om nog meer samenwerking tussen interne beheer- en beleidsvelden, én met externe partners zoals inwoners, bedrijven en instellingen. De looptijd van verschillende beheerplannen loopt eind 2026 af.

Daarom is ervoor gekozen één integraal beleidsplan (IBOR) op te stellen met een beheervertaling naar alle afzonderlijke assets. Het beheerplan riolering en water is hier een onderdeel van. Landelijk worden steeds hogere eisen en wettelijke verplichtingen aan de waterbeheerders opgelegd. Om hieraan te voldoen, werken we op het gebied van de zorg voor de waterketen al enkele jaren samen in het samenwerkingsverband Waterpanel Noord. Deze samenwerking heeft geleid tot het gezamenlijk opstellen van één Waterketenplan (WKP) en 15 afzonderlijke Gemeentelijke Rioleringsplannen (GRP). Doordat water steeds meer in breed perspectief moet worden gezien wordt voor de periode 2027- 2031 een nieuw WRP (Water en Rioleringsplan) opgesteld als opvolger van het GRP. In het nieuwe WRP wordt nog breder ingezoomd op de gemeentelijke watertaken vanuit o.a. waterkwaliteit, kwantiteit, verdroging en vernatting, waterzuivering en grondwaterbescherming. Al deze zaken spelen binnen onze gemeente, waardoor de opgave steeds complexer wordt en hiermee de noodzakelijke investeringen ook steeds omvangrijker en urgenter worden. In het nieuwe WRP wordt beschreven hoe we onze objecten in de waterketen beheren. Regelmatig reinigen we de objecten en voeren we inspecties uit. Daarnaast vervangen we de objecten wanneer deze niet meer goed functioneren.

Door het uitvoeren van de maatregelen die in het WRP benoemd zijn, wordt achterstallig onderhoud of kapitaalvernietiging voorkomen. De maatregelen en verbeteringen aan het rioolstelsel inclusief de noodzakelijke vervangingsopgave, worden in de lopende planperiode ook uitgevoerd. (bedrag x 1.000) 2027 | 2028 | 2029 | 2030 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud riolen | 1.304 | 1.311 | 1.318 | 1.318 Vervangingsinvestering riolering (W.R.P.) | 3.325 | 3.308 | 3.308 | 3.308 3.3.4 Civieltechnische kunstwerken Voor de instandhouding van een duurzame, veilige en toekomstbestendige openbare ruimte is het belangrijk dat deze wordt onderhouden en dat het beheer geborgd is. In de diverse beheerplannen (Groen, Wegen, Riolering en Water, Openbare Verlichting en civiel | e kunstwerken) wordt aangegeven op welke wijze dit wordt ingevuld en hoe dit wordt gefinancierd. Met alle maatschappelijke en fysieke opgaven in de leefomgeving is een integrale blik op | -en integrale sturing in de buitenruimte | belangrijk. Dit vraagt om nog meer samenwerking tussen interne beheer- en beleidsvelden, én met externe partners zoals inwoners, bedrijven en instellingen. De looptijd van verschillende beheerplannen loopt eind 2026 af. Daarom is ervoor gekozen één integraal beleidsplan (IBOR) op te | stellen met een beheervertaling naar alle afzonderlijke assets.

Het beheerplan | civieltechnische kunstwerken is hier een onderdeel van. Onze gemeente heeft ruim 130 bruggen en duikerbruggen in beheer en onderhoud. | Veel van de civieltechnische kunstwerken (bruggen en duikers) zijn kort na de Tweede Wereldoorlog geplaatst en raken daardoor verouderd en/of naderen hun technische levensduur. Voor de komende jaren wordt een relatief grote vervangingsopgave verwacht. 67 68 De kwaliteit van de civieltechnische kunstwerken wordt bepaald door de mate waarin een kunstwerk veilig, beschikbaar en functioneel is, waarbij gestuurd wordt op een landelijk geldende conditiescore en het voldoen aan de eisen voor constructieve veiligheid. Hiertoe wordt periodiek (optisch) geschouwd en worden instandhoudingsinspecties uitgevoerd. De kunstwerken zijn veilig en functioneel in gebruik, maar vertonen op verschillende locaties tekenen van veroudering en slijtage. Om de veiligheid, beschikbaarheid en functionaliteit ook op langere termijn te waarborgen zijn (onderhouds-) maatregelen, nader onderzoek en vervangingen noodzakelijk. De huidige inspectieresultaten laten zien dat onze gemeente de komende jaren voor een toenemende instandhoudings- en vervangingsopgave staat. Het IBOR en het bijbehorende beheerplan civieltechnische kunstwerken 2027-2031 beschrijven welke werkzaamheden de komende jaren worden uitgevoerd en welke middelen daarvoor nodig zijn.

2027 2028 2029 2030 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud civieltechnische werken 177 177 177 177 Vervangingsinvestering civieltechnische kunstwerken 0 0 0 0 3.3.5 Openbare verlichting Voor de instandhouding van een duurzame, veilige en toekomstbestendige openbare ruimte is het belangrijk dat deze wordt onderhouden en dat het beheer geborgd is. In de diverse beheerplannen (Groen, Wegen, Riolering en Water, Openbare Verlichting en civiele kunstwerken) wordt aangegeven op welke wijze dit wordt ingevuld en hoe dit wordt gefinancierd. Met alle maatschappelijke en fysieke opgaven in de leefomgeving is een integrale blik op -en integrale sturing in de buitenruimte belangrijk. Dit vraagt om nog meer samenwerking tussen interne beheer- en beleidsvelden, én met externe partners zoals inwoners, bedrijven en instellingen. De looptijd van verschillende beheerplannen loopt eind 2026 af. Daarom is ervoor gekozen één integraal beleidsplan (IBOR) op te stellen met een beheervertaling naar alle afzonderlijke assets. Het beheerplan openbare verlichting is hier een onderdeel van. In het vastgestelde IBOR zijn de benodigde investeringen voor het verduurzamen en de benodigde vervangingen van de openbare verlichting voor de periode 2027-2036 opgenomen.

Naast areaalaanpassing, de wettelijke duurzaamheidsopgaven en een keuze in de vervangingsopgave is vastgelegd welke investeringen noodzakelijk zijn voor goed verlichte en veilige openbare ruimte. De onderhoudsbudgetten zijn gebaseerd op de huidige staat en leeftijd van de openbare verlichtingsinstallaties en de daarbij behorende onderhoudsbehoefte. Daarnaast blijft de gemeente als installatieverantwoordelijke verantwoordelijk voor een veilige elektrische installatie. Om aan deze verantwoordelijkheid te voldoen, worden jaarlijks meer dan 100 lichtmasten elektrotechnisch geïnspecteerd volgens de richtlijnen van de NEN 3140. Deze inspecties zijn noodzakelijk om de veiligheid van de installatie te waarborgen, gebreken tijdig op te sporen en te voldoen aan de wettelijke zorgplicht. (bedrag x 1.000) 2027 | 2028 | 2029 | 2030 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud openbare verlichting | 112 | 112 | 112 | 112 Vervangingsinvestering openbare verlichting | 694 | 574 | 732 | 328 3.3.6 Groenvoorziening Voor de instandhouding van een duurzame, veilige en toekomstbestendige openbare ruimte is het belangrijk dat deze wordt onderhouden en dat het beheer geborgd is. In de diverse beheerplannen (Groen, Wegen, Riolering en Water, Openbare Verlichting en civiele kunstwerken) wordt aangegeven op welke wijze dit wordt ingevuld en hoe dit wordt gefinancierd.

Met alle maatschappelijke en fysieke opgaven in de leefomgeving is een integrale blik op -en integrale sturing in de buitenruimte belangrijk. Dit vraagt om nog meer samenwerking tussen interne beheer- en beleidsvelden, én met externe partners zoals inwoners, bedrijven en instellingen. De looptijd van verschillende beheerplannen loopt eind 2026 af. Daarom is ervoor gekozen één integraal beleidsplan (IBOR) op te stellen met een beheervertaling naar alle afzonderlijke assets. Het beheerplan groen en bomen is hier een onderdeel van. In het IBOR is kwaliteitsniveau B het uitgangspunt. Dit betekent dat de openbare ruimte schoon, veilig en functioneel wordt gehouden op een niveau dat past bij de verwachtingen van inwoners en gebruikers. Er is extra aandacht voor bomen die problemen veroorzaken in de openbare ruimte. De ervaringen uit de pilot "wortelopdruk" is hierin meegenomen. Ook wordt gekeken naar bomen die op een minder geschikte groeiplaats staan, te dicht bij woningen of percelen groeien of waarvan de boomsoort niet optimaal past bij de locatie. In het plantseizoenen 2026-2027 worden de nog resterende bomen uit het 37.000 bomen-plan geplant. Hiermee leveren we een belangrijke bijdrage aan biodiversiteit, klimaatadaptatie, een aantrekkelijke leefomgeving en de vergroening van onze gemeente.

(bedrag x 1.000) 2027 | 2028 | 2029 | 2030 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud groen | 2.080 | 2.080 | 2.080 | 2.080 Vervangingsinvestering groen | 193 | 193 3.3.7 Gebouwen en sportaccommodaties Het reguliere onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen wordt uitgevoerd volgens het door de raad vastgesteld meerjarenonderhoudsplanning 2025-2028 (MJOP). Halverwege de looptijd van het onderhoudsplan vindt een herijking plaats. Deze actualisatie is verwerkt in de huidige begroting. Daarbij houden we rekening met wijzigingen in de vastgoedportefeuille, prijsontwikkelingen en indexeringen. Zo blijft het onderhoudsplan aansluiten bij de actuele situatie en de verwachte kosten voor beheer en onderhoud van het gemeentelijk vastgoed. 69 In november 2024 is het Duurzaam Meerjarig Onderhoudsplan (DMJOP) vastgesteld. In het kader van het Duurzaam Meerjarig Onderhoudsplan (DMJOP) is een fasering vastgesteld voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Op basis van deze planning is ervoor gekozen om in 2027 de panden (gemeentehuis en BMV de Roffert, incl. gymzaal) aan te pakken. Met deze werkzaamheden werken we stapsgewijs aan een energiezuinige, duurzame en toekomstbestendige vastgoedportefeuille. De maatregelen dragen bij aan het verlagen van het energieverbruik, het verminderen van de CO2-uitstoot en het verbeteren van het gebruikscomfort van de gebouwen.

2027 | 2028 | 2029 | 2030 In begroting opgenomen: Klein onderhoud DMJOP | 566 | 637 | 532 | 681 Jaarlijkse storting voorziening vastgoed groot onderhoud | 1.855 | 1.855 | 1.855 | 1.855 Investeringen duurzaamheid gemeentelijke gebouwen en | 780 | 780 | 780 | 780 accommodaties 70 71 3.4 Financiering 3.4.1 Algemeen De financieringsfunctie heeft betrekking op het beleid voor de financieringsrisico's en de verwachtingen hierin. Verantwoord financieren en tijdig beschikbaar hebben van financieringsmiddelen tegen zo gunstig mogelijke prijzen. Hierbij wordt rekening gehouden met de randvoorwaarden (kasgeldlimiet en renterisiconorm) en de aard van de financieringsbehoefte (kort versus lang). We geven inzicht in de financieringsbehoefte, in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend. Centraal staat het treasurybeleid en het risicobeheer van de financieringsportefeuille. De wettelijke kaders hiervoor zijn vastgelegd in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido), de wet Houdbare gemeentefinanciën (Hof), het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Daarnaast is de Financiële verordening Gemeente Leudal 2025 en het Treasurystatuut 2023 Gemeente Leudal van toepassing.

3.4.2 Rente risicobeheer Het is belangrijk om risico's gestructureerd en systematisch te managen en te wegen. Rentefluctuaties hebben niet alleen gevolgen voor de rentelasten of -opbrengsten bij het aantrekken en/of uitzetten van gelden, maar ook voor de koersen van obligaties. Hieronder worden de verschillende risico's toegelicht. Renterisico Het beheersen van het renterisico wordt gedaan door het berekenen van de kasgeldlimiet voor schulden korte termijn en de renterisiconorm voor langlopende schulden. Het doel van deze kengetallen is om decentrale overheden te behouden voor een onverantwoord grote gevoeligheid voor rentefluctuaties. Er wordt een grens gesteld aan de structuur van de leningen, niet aan de hoogte. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet stelt een grens aan leningen met een looptijd van maximaal één jaar (kort geld) die gemeenten hanteren voor de financiering van lopende uitgaven om tijdelijke liquiditeitstekorten op te vangen. De limiet voor het afsluiten van kortlopende geldleningen mag wettelijk maximaal 8,5% bedragen van het begrotingstotaal. Door het hanteren van een limiet wordt voorkomen dat er uitsluitend kortlopende leningen worden afgesloten. Het aantrekken van dit type leningen is aantrekkelijk wanneer de rente laag is met een risico van een stijgende rente bij herfinanciering.

Bij een overschrijding gedurende drie achtereenvolgende kwartalen moet de gemeente maatregelen nemen. De ruimte onder de kasgeldlimiet is het totale bedrag waarmee de netto-vlottende schuld mag worden verhoogd voordat de grens van de kasgeldlimiet wordt bereikt. Voor de gemeente Leudal is er voldoende ruimte onder de kasgeldlimiet. (bedrag x 1.000) Kasgeldlimiet | 3e kwartaal | 4e kwartaal | 1e kwartaal | 2e kwartaal 2025 | 2025 | 2026 | 2026 Begrotingstotaal per 1 januari | 112.300 | 112.300 | 119.846 | 119.846 Limiet percentage | 8,50% | 8,50% | 8,50% | 8,50% Normbedrag | 9.546 | 9.546 | 10.187 | 10.187 Netto vlottende positie Vlottende schuld | 142 | 57 Vlottende middelen | -46.175 | -45.008 | -33.944 | -38.867 Netto saldo | -46.175 | -44.866 | -33.944 | -38.810 Onder- overschrijding normbedrag Ruimte onder de kasgeldlimiet | 55.721 | 54.412 | 44.131 | 48.997 Overschrijding kasgeldlimiet Renterisiconorm De renterisiconorm is opgesteld met als doel de rentegevoeligheid van de leningenportefeuille met een looptijd van langer dan een jaar te beperken en beheersbaar te houden. Het renterisico in een bepaald jaar mag wettelijk niet hoger zijn dan 20% van het begrotingstotaal. Dit betekent dat het jaarlijks verplichte totaal aan aflossingen en de renteherzieningen kleiner dan 20% van het begrotingstotaal moet zijn.

Door een goede spreiding te behouden in de looptijd van de leningenportefeuille wordt flexibiliteit in de toekomst behouden tegen zo laag mogelijke rentetarieven. Voor de gemeente Leudal is er voldoende ruimte onder de renterisiconorm. (bedrag x 1.000) Renterisico | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingstotaal per 1 januari | 124.664 | 134.399 | 130.477 | 126.236 Renterisiconorm (in % van de grondslag) | 20,00% | 20,00% | 20,00% | 20,00% Toegestane renterisiconorm | 24.933 | 26.880 | 26.095 | 25.247 Renteherzieningen | 0 | 0 | 0 | 0 Aflossingen | 5.695 | 5.060 | 4.480 | 3.980 Renterisico vaste schulden | 5.695 | 5.060 | 4.480 | 3.980 Onder- overschrijding normbedrag Ruimte onder de renterisiconorm | 19.238 | 21.820 | 21.615 | 21.267 Overschrijding van de renterisiconorm Liquiditeitsrisico Liquiditeit richt zich op de vraag of de gemeente genoeg geldmiddelen heeft om op de korte termijn de facturen, salarissen en aflossingen op leningen te betalen zonder dat daarvoor aanvullende financiering moet worden aangetrokken. Het risico bij liquidite | it is dat de gemeente over onvoldoende middelen beschikt om aan bovengenoemde verplichtingen te voldoen. 72 73 De gemeente Leudal hanteert het systeem van totaalfinanciering. Dit betekent dat alle uitgaven worden opgeteld en alle inkomsten hier tegenover worden gezet.

Als blijkt dat de uitgaven hoger zijn dan de inkomsten, is er sprake van een financieringsbehoefte. Bij totaalfinanciering zijn leningen niet gekoppeld aan specifieke uitgaven of investeringen, maar aan het saldo van wat de gemeente in totaal uitgeeft en binnenkrijgt. Een goed inzicht in het verloop van inkomsten en uitgaven leidt tot een goeie sturing op de benodigde liquiditeiten voor de komende jaren, de aan te trekken externe financiering en de ontwikkeling van de rentekosten. Gemeenten zijn in het kader van schatkistbankieren verplicht hun overtollige liquide middelen boven het drempelbedrag aan te houden in de rijksschatkist. Door deze maatregel hoeft het Rijk minder geld te lenen op de financiële markten en zal de staatsschuld dalen. De drempel voor verplicht schatkistbankieren is voor gemeenten 2% van het begrotingstotaal, als het begrotingstotaal lager is dan € 500 miljoen, waarbij het drempelbedrag minimaal € 1 miljoen bedraagt. Ook zijn er mogelijkheden om overtollige middelen uit te lenen aan overige decentrale overheden, met inachtneming van wet- en regelgeving. Bij aanvang van het begrotingsjaar 2027 wordt een theoretisch financieringstekort verwacht van afgerond € 14,7 miljoen, waarbij ervan uit wordt gegaan dat alle in de meerjarenbegroting opgenomen investeringen volgens planning worden uitgevoerd. In de komende begrotingsperiode dalen de reserves.

Deze worden onder andere ingezet ter dekking van een herstructureringsfonds, een dekkingsreserve voor de investeringen duurzaamheid en sloop/tijdelijke huisvesting van de onderwijslocaties uit het IHP (Integraal Huisvestingsplan). In de komende meerjarenperiode vinden er grote investeringen plaats. In 2023 is reeds een langlopende geldlening aangetrokken van € 15 miljoen, met het oog op grote investeringsprojecten. Dit is niet voldoende om de geplande investeringen in de komende jaren te financieren. Vanaf 2027 zullen er nieuwe leningen aangetrokken moeten worden die leiden tot nieuwe rentelasten. Op dit moment is het nog niet zeker wanneer de leningen aangetrokken moeten worden en wat de hoogte van de rentelasten zijn. In de risicoparagraaf is het renterisico opgenomen. Bij het aantrekken van leningen houden we rekening met de vereisten uit wet- en regelgeving voor de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Voor een bedrag van maximaal € 9 miljoen (kasgeldlimiet) kan dit met kortlopende geldleningen en voor het overige met langlopende leningen. Koersrisico Koersrisico is het risico op een daling van de marktwaarde van de financiële activa. De gemeente Leudal heeft in 2009 het oorspronkelijke bedrag van € 40 miljoen, afkomstig uit verkoop aandelen Essent ingezet voor een beleggingsportefeuille.

Door wijzigingen in wet- en regelgeving is het aantrekken van nieuwe beleggingen niet meer mogelijk. Na de laatste aflossing in februari 2025 resteerde in het mandaat van de gemeente Leudal nog € 408.000 in een obligatie. De gemeente Leudal heeft opdracht gegeven tot voortijdige verkoop van deze obligatie (2025 in plaats van 2026) omdat dit in een hogere boekwinst resulteerde. Het mandaat is met deze laatste aflossing en verkoop leeg en het vermogensbeheercontract is beëindigd. Daarom is het koersrisico nihil. 3.4.3 Leningen en garanties De gemeente Leudal heeft leningen afgesloten om investeringsuitgaven te kunnen doen. Jaarlijks wordt aan de hand van een liquiditeitsprognose beoordeeld of de leningenportefeuille nog voldoende is, of dat er nieuwe leningen aangetrokken moeten worden.

(bedrag x 1.000) Leningenportefeuille per 1 januari | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Opgenomen geldleningen | 39.385 | 33.690 | 28.630 | 24.150 Af: reguliere aflossingen | - 5.695 | - 5.060 | - 4.480 | - 3.980 Af: vervroegde aflossingen Nog op te nemen geldleningen | 14.760 | 28.178 | 95.418 | 112.796 Af: reguliere aflossingen | - 1.476 | - 2.818 | - 9.689 Totaal boekwaarde 31-12- | 48.450 | 55.332 | 116.750 | 123.276 Gemiddeld rentepercentage geldleningen | 2,43% | 2,64% | 2,95% | 3,08% 3.4.4 Rentetoerekening De rentetoerekening geeft inzicht in de rentelasten, het | renteresultaat en de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend. Volgens wet | - en regelgeving wordt de interne rente exact berekend. De omslagrente wordt berekend door de aan de taakvelden toe te rekenen rente te | delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa, die integraal zijn gefinancierd. Het percentage bedraagt 0,50% voor 202 | 7.

(bedrag x 1.000) Renteschema | 2027 | % De externe rentelasten over de korte en lange financiering | 1.069 | 2,43% De externe rentebaten over de korte en lange financiering | -316 Saldo rentelasten en rentebaten | 753 De rente die aan de facilitaire grondexploitaties (kostenverhaal) moet worden doorberekend | 0 De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend | 0 De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend | 0 Aan taakvelden toe te rekenen | externe rente | 753 Rente over eigen vermogen | 0 Rente over voorzieningen | 0 Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente | 753 De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) | -744 | -483 Renteresultaat op het taakveld Treasury | 9 Aan taakvelden toe te rekenen externe rente | 753 Boekwaarde vaste activa 1-1-2027 | 148.840 Gemiddelde rente | 0,51% Keuze voor de omslag rente | 0,50% 74 75 3.4.5 EMU saldo In de wet Hof zijn de Europese normen verankerd voor de hoogte en de jaarlijkse groei van de overheidsschuld. De decentrale overheden leveren een gelijkwaardige bijdrage aan het naleven van de EMU-normen (Economische en Monetaire Unie). De schuldontwikkeling van gemeenten worden gemonitord en mogen niet te hoog oplopen.

Er geldt een begrenzing van het bedrag waarmee de netto schuld van de gezamenlijke gemeenten jaarlijks mag toenemen. Gemeenten krijgen een individuele EMU-referentiewaarde voor het tekort in een jaar. Voor het sturen op de ontwikkeling van de gemeenteschuld luidt het advies als volgt: 'Let bij het opstellen van de begroting op de ontwikkeling van de hoogte van uw gemeenteschuld. Te hoge schulden zijn slecht voor de financiële gezondheid van de gemeenten. Pas als het plafond voor het EMU-tekort van de gezamenlijke gemeenten wordt overschreden kan de individuele referentie waarde een rol gaan spelen.' Onderstaande tabel geeft inzicht in het EMU-saldo: (bedrag x 1.000) Realisatie | Begroting | Primitieve | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 na | begroting | 2028 | 2029 | 2030 wijziging | 2027 EMU-SALDO | 3.713 | -25.025 | -36.629 | -7.743 | -61.113 | -6.193 EMU-SALDO referentiewaarde | -5.498 | -5.744 | -5.744 | -5.744 | -5.744 | -5.744 EMU-saldo blijft onder referentiewaarde | 9.211 EMU-saldo overschrijdt referentiewaarde | -19.281 | -30.885 | -1.999 | -55.369 | -449 Financiële vaste | Kapitaalverstrekkingen en | (+) activa | leningen | -2.294 | -1.708 | -34 | -32 | -28 | -28 Uitzettingen | (+) Activa | Uitzettingen | (+) | 1.042 | -30.786 | -12.928 Mutaties 1 januari | Vlottende activa | Liquide middelen | (+) | -391 | 973 | -1.000 t/m | Overlopende activa | (+) 31

december | 2.612 Vaste passiva | Vaste schuld | (-) | -6.251 | -6.076 | 9.065 | 6.882 | 61.418 | 6.526 Passiva | Vlottende schuld | (-) | 2.674 | -420 | 13.603 | 828 | -333 | -361 Vlottende passiva Overlopende passiva | (-) | 648 (Verwachte) boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa | 185 3.4.6 Geprognosticeerde balans (bedrag x 1.000) Omschrijving | Realisatie | Begroting | Primitieve | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 na | begroting | 2028 | 2029 | 2030 wijziging | 2027 Activa 31-12- Vaste activa Immateriële vaste activa | 204 | 188 | 154 | 122 | 89 | 57 Materiële vaste activa | 120.370 | 142.392 | 149.824 | 145.672 | 146.689 | 140.207 Materiële vaste activa MIP | 0 | 24.577 | 36.539 | 86.472 | 93.789 Financiële vaste activa | 7.968 | 6.259 | 6.225 | 6.193 | 6.165 | 6.137 Totaal vaste activa | 128.542 | 148.840 | 180.781 | 188.526 | 239.416 | 240.190 Vlottende activa Voorraden | 1.208 | 2.442 | 5.845 | 215 | 41 | 44 Uitzettingen | 54.820 | 25.007 | 11.079 | 11.079 | 11.079 | 11.079 Overlopende activa | 4.728 | 4.728 | 4.728 | 4.728 | 4.728 | 4.728 Totaal vlottende activa | 60.756 | 32.177 | 21.652 | 16.023 | 15.848 | 15.852 Totaal activa 31-12- | 189.298 | 181.017 | 202.433 | 204.548 | 255.264 | 256.042 Passiva 31-12- Vaste passiva Eigen vermogen: Reserves (excl.

begrotingssaldo) | 100.339 | 107.324 | 101.493 | 97.529 | 90.224 | 88.882 Resultaat boekjaar 2025 | 11.974 Begrotingssaldo vorige boekjaren | 2.570 | 6.209 | 4.161 | 985 (cummulatief) Begrotingssaldo boekjaar | 2.570 | 3.639 | -2.048 | -3.176 | -4.312 Voorzieningen | 8.529 | 9.163 | 10.103 | 10.520 | 10.632 | 10.899 Vaste schuld bestaand | 45.461 | 39.385 | 33.690 | 28.630 | 24.150 | 20.170 Vaste schuld toekomstig | 14.760 | 26.702 | 92.600 | 103.106 Totaal vaste passiva | 166.303 | 158.442 | 166.255 | 167.542 | 218.591 | 219.730 Vlottende passiva Vlottende schuld | 6.058 | 5.638 | 19.241 | 20.069 | 19.736 | 19.375 Overlopende passiva | 16.937 | 16.937 | 16.937 | 16.937 | 16.937 | 16.937 Totaal vlottende passiva | 22.995 | 22.575 | 36.178 | 37.006 | 36.673 | 36.312 Totaal passiva 31-12- | 189.298 | 181.017 | 202.433 | 204.548 | 255.264 | 256.042 Een geprognosticeerde balans met meerjarig inzicht geeft een beeld van de ontwikkeling van onder meer investeringen, het aanwenden van reserves en voorzieningen, en in de financieringsbehoefte. In samenhang met de kengetallen, in paragraaf Weerstandsvermog | en en risicobeheersing, geeft de geprognosticeerde balans een indruk van het effect van het beleid in deze meerjarenbegroting op de vermogenspositie van de gemeente. In de investeringen is al rekening gehouden met het Meerjarig InvesteringsPlan (MIP) voor | de komende 4 jaren.

77 78 3.5 Bedrijfsvoering 3.5.1 Algemeen De bedrijfsvoering van de gemeente ondersteunt het primaire proces. De bedrijfsvoering maakt het mogelijk dat Leudal samen bouwt aan een duurzame, dienstverlenende en vitale toekomst. De belangrijkste aspecten binnen bedrijfsvoering zijn organisatieontwikkeling, communicatie, financiën, juridische zaken, personeelszaken, archivering, informatievoorziening, ICT, informatieveiligheid, privacy en huisvesting. We bewaken de samenhang tussen deze onderdelen en streven naar een verdere optimalisering van integraliteit en doelmatigheid van onze werkprocessen. 3.5.2 Communicatie Communicatie als verbindende schakel Communicatie speelt een belangrijke rol in het ondersteunen van een toegankelijke, betrokken en dienstverlenende organisatie. We versterken de verbinding tussen inwoners, dagelijks bestuur en organisatie. Daarbij zetten we communicatie in om beleid begrijpelijk te maken en maatschappelijke betrokkenheid te vergroten. Begrijpelijk taalgebruik en toegankelijke informatievoorziening staan centraal. Vijf aandachtspunten De communicatiestrategie sluit aan op de organisatievisie, het coalitieakkoord en de omgevingsvisie.

Binnen vijf strategische aandachtsgebieden werken we aan professionele en toekomstgerichte communicatie: Communicatie als strategische partner Communicatie is zoveel mogelijk vanaf het begin betrokken bij beleidsontwikkeling, programma’s en projecten. Denk bijvoorbeeld aan trajecten bij wonen en een aantrekkelijke leefomgeving, sociaal domein en dienstverlening, duurzaamheid en het buitengebied. Samen zorgen we voor heldere communicatie en gepaste betrokkenheid. Herkenbare profilering van bestuur De advisering van het bestuur op het gebied van communicatie wordt voortgezet. Dat gebeurt onder andere door structurele deelname aan Pho’s, het organiseren van factor-B sessies voor het nieuwe college en toepassen van omgevingsanalyses. Toegankelijke communicatie voor inwoners We blijven onze communicatie afstemmen op de behoeften van verschillende doelgroepen. Dit doen we op toegankelijke en begrijpelijke wijze door onder andere verbetering van brieven, de inzet van passende on- en offline communicatiekanalen en het borgen van de digitale toegankelijkheid van de website (A-status). Een communicatiebewuste organisatie Door middel van trainingen, presentaties en ondersteuning versterken we de communicatieve vaardigheden in de organisatie. Zo wordt communicatie steeds meer een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks werk.

Interne en externe communicatie liggen steeds meer in het verlengde van elkaar. 79 Datagedreven en lerend vakmanschap We gaan mee met technologische en maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van digitalisering, toegankelijkheid en datagedreven werken. Daarbij delen we resultaten van onder andere bereik, betrokkenheid en sentiment en gebruiken deze data om van te leren. Zo bouwen we verder aan relevante en impactvolle communicatie. De uitvoering van deze communicatiestrategie is mogelijk binnen het bestaande budget. We zorgen voor blijvende verbetering van onze communicatie richting inwoners en ondernemers. 3.5.3 Personeel en organisatie Personeel en organisatie In 2027 gaan we het HR-beleid evalueren. Ook gaan we de uitvoeringsmaatregelen in lijn brengen met het Concernplan. Hieronder staan enkele speerpunten die daarbij aan bod komen. Aantrekkelijk werkgeverschap We hebben een cultuur van korte, informele lijnen, waarbij leren en ontwikkelen onderdeel is van ons dagelijkse werk. We communiceren transparant en bieden medewerkers de ruimte om eigenaarschap te nemen en te groeien in hun rol. Hiervoor tonen we leiderschap dat vertrouwen geeft. We willen mensen aan ons binden die het fijn vinden om te experimenteren en te leren. In 2027 ligt de focus op de vraag wat onze (toekomstige) medewerkers bindt en boeit.

Hierbij kijken we terug naar eerdere uitvoeringsmaatregelen, evalueren die en komen met nieuwe maatregelen voor de komende jaren. Opleiden & Ontwikkelen Komend jaar gaan we meer inhoud geven om de waarden uit de organisatievisie door te vertalen naar de dagelijkse praktijk zodat we de waarden uit de organisatievisie door de hele organisatie heen steeds meer verankeren in ons gedrag en houding. Hiervoor gaan we o.a. de werving & selectie doorontwikkelen en de ontwikkelgesprekken meer richting geven op deze elementen. Ook hebben we op het gebied van opleiden drie concrete opgaves. We gaan: • opleidingen vanuit het centrale opleidingsbudget evalueren op resultaat; • meer de nadruk leggen op de centrale opleidingsbehoefte (naast de individuele ontwikkelbehoefte van medewerkers). • onderzoeken in hoeverre een leerplatform ons daarbij kan ondersteunen. Duurzame inzetbaarheid / Modern Werken Mentaal, sociaal, fysiek en digitaal fit blijven, wordt steeds belangrijker. Het tempo waarin veranderingen plaatsvinden, wordt steeds hoger. Eén van de elementen die bijdraagt aan duurzame inzetbaarheid van medewerkers is Modern Werken. Modern Werken is één van de thema’s in het Concernplan (Microsoft 365, zaakgericht werken, datagedreven sturing en AI). We gaan onderzoeken hoe we medewerkers kunnen ondersteunen en faciliteren om gedrag, houding en vaardigheden te ontwikkelen.

Zowel digitale fitheid als andere elementen van duurzame inzetbaarheid blijven de komende jaren onze aandacht hebben in nog concreet uit te werken maatregelen. (bedrag x 1.000) Omschrijving | Realisatie | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | na | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 wijziging 2026 Salariskosten | 21.481 | 23.718 | 24.318 | 24.199 | 24.095 | 24.095 Inhuur personeel | 3.193 | 2.491 | 1.360 | 1.360 | 1.210 | 1.210 Totaal personele lasten | 24.674 | 26.209 | 25.678 | 25.559 | 25.304 | 25.304 3.5.4 Informatievoorziening We ambiëren een informatievoorziening die is toegerust op de eisen van deze tijd: modern, veilig, cloud gebaseerd en klaar voor ontwikkelingen als data | -gedreven werken en AI. Om deze ambitie waar te maken, starten in 2027 het meerjarenprogramma Digitale Transformatie. Dit programma wordt uitgevoerd langs drie samenhangende sporen, met een doorlooptijd van circa drie jaar: • Spoor 1 – Fundament (toegang & security): | de ontwikkeling naar een moderne architectuur en actuele IT infrastructuur met moderne devices en digitale vergaderfaciliteiten. • Spoor 2 – Werken & informatie (samenwerking & proces): | de doorontwikkeling naar één samenhangende digitale (cloud)werkomgeving, met geïntegreerde vakapplicaties, eenduidige dossiervorming en compliant archivering. Dit spoor versnelt in 2027.

• Spoor 3 – Organisatie & regie: de ontwikkeling van de organisatie naar regie en sturing, met aandacht voor compliancy, nieuwe rollen, passend bij moderne IT gerelateerde vraagstukken. | Dit spoor loopt als randvoorwaarde door alle | jaren heen. Met deze aanpak sluiten we bewust aan bij landelijke, beproefde ontwikkelingen | , een 'slimme volger'-strategie die risico’s en kosten beperkt. Wat willen wij bereiken We sturen op onze digitale projecten en initiatieven vanuit één samenhangend | portfolio, met heldere prioritering, capaciteitsplanning en besluitvorming. We richten de governance rond informatievoorziening en informatiebeveiliging helder in, met een duidelijke scheiding, zodat besluiten over informatiebeveiliging en gegevensbesch | erming onafhankelijk en vakinhoudelijk onderbouwd worden genomen. Aantoonbare naleving van wet- en regelgeving De digitale transformatie geeft ons de basis om gestructureerd en in samenhang te voldoen aan het brede pakket aan wet- en regelgeving op het gebied van gegevensbescherming, informatiebeveiliging, digitale toegang, archief | - en informatiebeheer, openbaarheid, digitale toegankelijkheid en AI-governance. 80 81 Concreet werken we toe naar: • Aantoonbare naleving van de wettelijke beheersmaatregelen, gemeten via de jaarlijkse verantwoording. • Digitale en compliant dossiervorming conform de Archiefwet eind 2028.

• Afhandeling van Woo-verzoeken binnen de wettelijke termijn • Digitale toegankelijkheid van al onze publieke websites en kanalen conform wet en regelgeving. • Een operationeel AI-register en toetsingskader in 2027. Wat gaan wij daarvoor doen • We starten het programma Digitale transformatie en zetten de eerste stappen in spoor 1 (fundament). • We werken de portfoliosturing verder uit. • We brengen onze informatiebeveiliging naar het niveau van de BIO 2.0 en bereiden ons voor op de NIS2-richtlijn. Maatschappelijk effect Deze investeringen dragen bij aan een betere en toegankelijkere dienstverlening aan inwoners en ondernemers, een grotere betrouwbaarheid en veiligheid in de omgang met persoonsgegevens, en aantoonbare naleving van wetgeving rond openbaarheid en archivering. Op termijn ontstaat een wendbaardere gemeente die nieuwe maatschappelijke opgaven sneller digitaal kan ondersteunen, met blijvende aandacht voor inwoners die minder digitaal vaardig zijn. 3.5.5 Informatieveiligheid en privacy De beveiliging van informatie is een onmisbare randvoorwaarde voor een betrouwbare en weerbare gemeente. De digitale dreigingen nemen toe. De wet- en regelgeving speelt hierop in en stelt steeds hogere eisen aan de bescherming van informatie en de continuïteit van de dienstverlening. De gemeente blijft investeren in een risicogerichte aanpak.

Deze werkwijze is gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2.0 (BIO 2.0), de Cyberbeveiligingswet en de verantwoording via de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA). De nadruk ligt hierbij op het verder versterken van onze beveiliging, het vergroten van de veerkracht van gebruikers, systemen en processen en het tijdig kunnen reageren op incidenten. De toenemende digitalisering, groeiend gebruik van data en de opkomst van nieuwe technologieën vragen blijvend aandacht voor privacy en informatiebeveiliging. Dit vraagt om continue bewustwording en veilige werkwijzes. Hiermee versterken we een cultuur waarin zorgvuldig omgaan met informatie vanzelfsprekend is en verkleinen we de kans op datalekken en beveiligingsincidenten. Om te waarborgen dat de gemeente rechtmatig en transparant blijft omgaan met persoonsgegevens, voldoet de gemeente aan de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), de Wet politiegegevens (Wpg) en andere relevante (privacy)wet- en regelgeving. Bij nieuwe of gewijzigde gegevensverwerkingen brengen we privacyrisico's vooraf in beeld met een Data Protection Impact Assessment (DPIA). Op deze wijze kunnen we tijdig passende (beveiligings)maatregelen nemen. 3.5.6 Financiën Doorontwikkeling Planning & Control Ook in 2027 wordt verder gewerkt aan de doorontwikkeling van de Planning & Control-cyclus.

De focus ligt op het verder versterken van de kwaliteit, samenhang en bruikbaarheid van de P&C- producten, zodat organisatie, college en raad tijdig kunnen beschikken over betrouwbare stuurinformatie. Daarbij wordt voortdurend gekeken naar mogelijkheden om processen verder te uniformeren, de informatievoorziening te verbeteren en de aansluiting tussen beleid, uitvoering en financiën verder te versterken. Financiële informatievoorziening De financiële informatievoorziening wordt waar mogelijk verder doorontwikkeld. Hierbij ligt de nadruk op het verbeteren van managementinformatie, dashboards en analyses, zodat ontwikkelingen gedurende het jaar beter kunnen worden gevolgd en tijdig kan worden bijgestuurd. Kennisdeling gemeentefinanciën Ook in 2027 blijft aandacht bestaan voor het vergroten van de financiële kennis binnen de organisatie en bij het bestuur. Waar nodig worden nieuwe medewerkers en bestuurders ondersteund met uitleg over gemeentefinanciën en de Planning & Control-cyclus. Auditcommissie De samenwerking met de auditcommissie wordt voortgezet. Bevindingen en aanbevelingen worden, waar passend, betrokken bij de verdere ontwikkeling van de Planning & Control-producten en de financiële informatievoorziening. 3.5.7 Overhead Overhead omvat alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces.

Hiertoe behoren in ieder geval leidinggevenden in het primair proces, de ondersteuning vanuit de afdeling bedrijfsvoering op de “PIOFACH” functies (Personeel, Informatievoorziening, Organisatie, Financiën, Automatisering, Communicatie, Huisvesting) en overige kosten niet toe te delen aan de taakvelden in het primaire proces. Wij hanteren de definitie die in het BBV wordt gehanteerd. Hierin worden ook de kosten meegenomen voor huisvesting, facilitaire zaken, ICT en overige. De laatste omvat kosten voor uitvoering van de algemene taken van de eigen gemeentelijke organisatie zoals onder andere verzekeringskosten, opleidingskosten en aanvullende personeelskosten. Overhead mag wel worden toegerekend aan grondexploitatie, investeringen en andere (subsidie)projecten en lokale heffingen. In de financiële verordening van de gemeente is vastgelegd op welke wijze overhead toegerekend wordt aan de heffingen. Voor de begroting bedraagt de opslag voor overhead 62,41% van de doorverdeelde salariskosten.

(bedrag x 1.000) Omschrijving | Realisatie | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | na | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 wijziging 2026 Personeel | 7.360 | 8.164 | 9.428 | 9.428 | 9.428 | 9.428 Huisvesting en facilitair | 1.091 | 1.170 | 1.222 | 1.747 | 1.759 | 1.746 ICT | 2.587 | 2.532 | 2.717 | 3.017 | 3.038 | 2.892 Overig | 1.959 | 3.565 | 1.423 | 1.405 | 1.240 | 1.255 Totaal Overhead | 12.996 | 15.430 | 14.789 | 15.597 | 15.466 | 15.321 Totaal Bestuur | 2.587 | 2.276 | 2.274 | 2.274 | 2.274 | 2.274 82 83 3.6 Verbonden partijen 3.6.1 Algemeen Verbonden partijen zijn rechtspersonen waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen deelnemingen door de gemeente in publiekrechtelijke samenwerkingsorganisaties (gemeenschappelijke regelingen) en privaatrechtelijke samenwerkingsorganisaties (N.V.’s, B.V.’s, stichtingen etc.). De uitvoering van een aantal gemeentelijke taken is overdragen aan verbonden partijen. De gemeente blijft verantwoordelijk, maar voert de taken niet zelf meer uit. Een bestuurlijk belang bestaat als de gemeente enige zeggenschap kan uitoefenen via een bestuurszetel of stemrecht.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leudal.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1f91e069-99c5-48ca-8849-49f28248e06b?agendaItemId=462ed393-0cc0-4400-b593-c5204207b6a9