Beleidsplan 2023 - 2027 (concept)

........

Beleidsplan openbare verlichting voor de periode 2023 tot en met 2027 “Slimmer en duurzamer verlichten”

Colofon Beleidsplan Openbare Verlichting voor de periode 2023 tot en met 2027 Gemeente Leudal N. Roost l.roost@leudal.nl

Nobralux Marco Mus / Janneke van Haaren marco.mus@nobralux.nl Projectnummer: LDL-22-07 Versie: V6 Status: definitief Datum: 28 februari 2023

Inhoudsopgave Leeswijzer ....................................................................................................................... 1 1 Samenvatting .......................................................................................................... 2 2 Inleiding .................................................................................................................. 5 Missie en visie ............................................................................................................. 5 Doel van de openbare verlichting ................................................................................ 5

3

Huidige situatie ....................................................................................................... 9 Beleid 2018 - 2022 ...................................................................................................... 9 Areaal ......................................................................................................................... 9 Vervangingsinvestering ............................................................................................. 11 Energieverbruik en Klimaatakkoord ........................................................................... 12 Conclusie .................................................................................................................. 12

4

Kosten OVL............................................................................................................ 14 Onderhouds- en beheerkosten .................................................................................. 14 Preventief onderhoud .................................................................................... 14 Correctief onderhoud ..................................................................................... 15 Vervanging en verbetering (investeringen OVL) ......................................................... 16 Energie- en netwerkkosten........................................................................................ 16

5

Beleidskeuze ......................................................................................................... 17 Wat zijn de uitgangspunten? ..................................................................................... 17 Algemeen ....................................................................................................... 17 Ontwerp......................................................................................................... 18 Aanleg ............................................................................................................ 18 Materialen ..................................................................................................... 18 Onderhoud..................................................................................................... 19 Beheer ........................................................................................................... 19 Strategie ................................................................................................................... 20 Doelstellingen ........................................................................................................... 21 Financiën .................................................................................................................. 23

6

Welke keuzes heeft de gemeente gemaakt (in detail)?......................................... 24 Wettelijke kaders ...................................................................................................... 24 Aansprakelijkheid ........................................................................................... 24 Elektriciteitswet ............................................................................................. 25 Wet natuurbescherming ................................................................................. 25 Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) .......................................................... 25 WIBON ........................................................................................................... 26 CROW 400 ...................................................................................................... 26 Europese regelgeving ..................................................................................... 27 Richtlijnen ................................................................................................................. 27 Richtlijn openbare verlichting ......................................................................... 27 Schijnveiligheid...............................................................................................

27 PolitieKeurmerk Veilig Wonen (PKVW)............................................................ 27 Verlichtingsklasse op basis van het BVV .......................................................... 28 Duurzaam ................................................................................................................. 28 Klimaatakkoord .............................................................................................. 28 Ledverlichting................................................................................................. 29 Dimmen ......................................................................................................... 29 Stabiliteitsmeting ........................................................................................... 30

Circulariteit .................................................................................................... 30 Maatschappelijk verantwoord inkopen ........................................................... 31 Lichtvervuiling ................................................................................................ 32 Lichthinder ..................................................................................................... 32 Esthetiek en materialen............................................................................................. 33 Masten........................................................................................................... 33 Armaturen...................................................................................................... 33 Lichtkleur ....................................................................................................... 33 Aanstraalverlichting........................................................................................ 33 NBD bewegwijzering....................................................................................... 34 (Kosten)efficiënt........................................................................................................ 34 Regie en organisatie .......................................................................................

34 Onderhoud..................................................................................................... 34 Vervangingsinvestering................................................................................... 36

7

Innovaties ............................................................................................................. 37 De mast staat er toch, wat kan er nog meer aan? ...................................................... 37 Slimme verlichting (smart lighting).................................................................. 37 Voordelen slimme verlichting ......................................................................... 37 Nadelen slimme verlichting ............................................................................ 38 Investering en opbrengsten ............................................................................ 38 Via smart lighting naar smart city .............................................................................. 38 Innovatieve smart city oplossingen ................................................................. 39 De connected lichtmast .................................................................................. 40 Regeren is vooruitzien ............................................................................................... 40 Zhaga connector ............................................................................................. 40

Leeswijzer Hoofdstuk 1: Samenvatting Hoofdstuk 2: Inleiding Waarom verlichting in de buitenruimte? Het doel en de doelstellingen (missie en visie) van de OVL in de gemeente worden beschreven. Hoofdstuk 3: Huidige situatie Wat is er gerealiseerd en wat is de stand van zaken? Dit deel beschrijft de huidige situatie in kwantiteit en kwaliteit. Hoofdstuk 4: Kosten OVL Dit deel beschrijft de kosten van openbare verlichting. Er wordt inzicht gegeven in de kostenbepalende factoren in de gemeente. Hoofdstuk 5: Beleidskeuze De uitgangspunten van het voorgestelde beleid worden in dit deel uitgewerkt. De financiële en kwalitatieve impact van de keuze is hierin inzichtelijk gemaakt. Hoofdstuk 6: Welke (detail) keuzes heeft de gemeente gemaakt? Dit deel geeft een beschrijving van de OVL-keuzes en ambities die de gemeente heeft gemaakt op het gebied van veiligheid, duurzaamheid, esthetiek en het (kosten)efficiënt in stand houden van de installatie. Hoofdstuk 7: Innovatie De mast staat er toch, wat kan er nog meer aan? In dit worden innovaties en nieuwe technieken gekoppeld aan de lichtmast en de keuzes die de gemeente daarin nu maakt, beschreven.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

1

1

Samenvatting Algemeen In de komende beleidsperiode wordt gewerkt aan: Armaturen: Het vervangen van (evenals in voorgaande jaren) verouderde armaturen door nieuwe energiezuinige armaturen voorzien van LED-verlichting. Saneren PL-verlichting. In februari 2023 stopt de productie van PL-lichtbronnen. In juni 2022 was ongeveer 35 % van ons areaal nog voorzien van deze lichtbron. Armaturen van 17 jaar en ouder zullen (deels) vroegtijdig vervangen worden door LED-verlichting. De rest van de armaturen met een PL-lichtbron worden, voor zover dit mogelijk is, binnen de beleidsperiode van dit plan, omgebouwd en voorzien van een energiezuinige LED-lichtbron. Armaturen met niet energiezuinige lichtbronnen worden, afhankelijk van leeftijd en waar mogelijk, omgebouwd en voorzien van energiezuinige LED-modules dan wel vervangen. Armaturen uit het duurdere segment (specials), veelal destijds geplaatst bij reconstructies in dorpskernen, vragen om specifieke maatregelen. Vervangen kan natuurlijk altijd. Echter, daar waar vervanging van de huidige lichtbron door een energiezuinige LED-module mogelijk is, heeft dit in de meeste gevallen de voorkeur. Antieke armaturen op antieke masten, verspreid aanwezig over de gemeente, worden apart bekeken, opgewaardeerd en zo mogelijk omgebouwd naar LED. In combinatie hiermee kan ook onderhoud uitgevoerd worden aan de antieke gietijzeren masten.

Tunnelverlichting en aanstraalverlichting vraagt om maatwerk. In de komende beleidsperiode wordt in ieder geval de verouderde verlichting beoordeeld en vervangen. Lichtmasten Van de lichtmasten ouder dan 40 jaar wordt de kwaliteitstoestand bepaald. Bij de masten met een lichtpunthoogte van 6,50 meter en hoger gebeurt dit door het uitvoeren van kwaliteitsmetingen. Masten met een lagere lichtpunthoogte worden door visuele inspectie op technische kwaliteit beoordeeld. Bij afkeur volgt vervanging. Missie en visie De missie voor de openbare verlichting in de gemeente Leudal is om tot een duurzaam en betrouwbaar areaal openbare verlichting te komen, met als doel het bieden van een veilige omgeving voor haar inwoners voor de lange termijn en rekening houdend met de natuur waar Leudal zo trots op is. Hiertoe blijft de gemeente Leudal investeren en meewerken aan de ontwikkeling van een duurzame, betrouwbare openbare verlichting op tijdstippen en in gebieden waar dat het nodig is. Hierbij wordt de minimaal benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economisch en maatschappelijk verantwoorde kosten. Strategie Er is met de volgende uitgangspunten rekening gehouden: Lichtmasten waarvan de afschrijvingstermijn al is verstreken worden in 2023 t/m 2027 op stabiliteit beproefd (250 stuks per jaar).

Naar verwachting zullen jaarlijks 20 masten (8%) afgekeurd en vervangen worden; Lichtmasten waarvan de afschrijvingstermijn verloopt worden op stabiliteit beproefd. Het aantal fluctueert per jaar. Naar verwachting zal 8% van deze masten worden afgekeurd; De goedgekeurde lichtmasten krijgen een stabiliteitsgarantie voor minimaal zes jaar (onder gelijkblijvende condities). Na zes jaar wordt de lichtmast in principe alsnog vervangen.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

2

Met deze werkwijze (masten vervangen o.b.v. meetresultaat) wordt bijgedragen aan een duurzame, circulaire economie. Lichtmasten beproeven voorkomt dat goed, functionerend materiaal wordt vervangen. Het vervangingsmoment wordt op een verantwoorde manier uitgesteld. Keerzijde van deze methode is dat de investeringen worden uitgesteld. Armaturen Alle conventionele armaturen met PL- of TL-lamp worden in 2023 en 2024 vervangen of voorzien van een retrofit LED-oplossing; De overige conventionele armaturen (724 stuks) worden als volgt vervangen: o De armaturen met een vervangingsdatum tot en met 2026 (422 stuks) worden op basis van leeftijd vervangen; o Van de armaturen met een vervangingsdatum ná 2026 (302 stuks) wordt onderzocht of deze armaturen ook om te bouwen zijn met een retrofit LEDoplossing. Indien ombouw mogelijk is, zónder dat teveel op lichtkwaliteit wordt ingeleverd, dan worden deze armaturen in de periode tot en met 2026 omgebouwd met een retrofit LED-oplossing; Armaturen die al zijn voorzien van een retrofit LED-oplossing worden pas vervangen als de LED-lamp of LED-module het einde van zijn levensduur heeft bereikt (levensduur gesteld op 12 jaar); LED-armaturen worden op basis van afschrijvingstermijn (20 jaar) vervangen.

Met deze werkwijze wordt invulling gegeven aan de motie (M1) waarmee de gemeenteraad op 8 november 2022 heeft ingestemd (onderzoeken of het mogelijk is de straatverlichting vervroegd te vervangen door LED-verlichting). Doelstellingen Veiligheid De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Lichtmasten worden beproefd op stabiliteit en zodoende verantwoord in stand gehouden. Afgekeurde lichtmasten worden vervangen. Goedgekeurde lichtmasten worden na de garantieperiode van 6 jaar in principe vervangen. LED-armaturen worden op basis van leeftijd vervangen. Armaturen met conventionele lichtbron worden uiterlijk in 2031 vervangen voor een LED-armatuur of omgebouwd met een retrofit LED-oplossing. Met planmatige instandhouding wordt voldaan aan alle relevante normen en richtlijnen. Het risico op schade en uitval wordt beperkt, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Duurzaamheid Dimbare LED-verlichting wordt toegepast, armaturen worden op basis van leeftijd vervangen. Er vindt zeer beperkte kapitaalvernietiging plaats door vervroegde vervanging van 238 armaturen vanwege het uitfaseren van de PL/TL-lampen. Het tempo van armatuurvervanging bepaalt ook het tempo waarmee op energieverbruik wordt bespaard.

Op een beperkt aantal armaturen na zullen alle conventionele armaturen uiterlijk in 2031 worden vervangen, en wordt de maximale besparing op exploitatiekosten bereikt. Ook het energieverbruik zal dan met 325.000 kWh zijn afgenomen van 985.000 kWh in 2022 naar 660.000 kWh in 2031. Kosten efficiënt Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LED-lichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen relatief laag ligt zal het aantal storingen relatief langzaam verminderen. De onderhoudskosten nemen af, omdat het aantal storingen aan LED-verlichting minder is dan bij conventionele lichtbronnen. De energiekosten nemen ook af, (dimbare) LED-verlichting verbruikt aanzienlijk minder energie dan conventionele verlichting.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

3

Om de vervanging te realiseren wordt geïnvesteerd volgens een beheersbaar ritme van planmatige efficiënte voorbereiding en uitvoering, én hierdoor kan gebruik gemaakt worden van de jaarlijkse verbetering (prijs, kwaliteit, efficiëntie) van toe te passen materialen. Kwaliteit De algemene verlichtingskwaliteit, de kwaliteit van de technische installatie en de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gaat erop vooruit door het planmatig uitvoeren van onderhoud en vervanging. Armatuurvervanging wordt planmatig uitgevoerd en lichtmasten worden op stabiliteit beproefd. De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte. Financieel De financiële impact van de beleidsstrategie is in onderstaande tabellen inzichtelijk gemaakt. Door conventionele verlichting te vervangen door energiezuinige LED-verlichting wordt vooral bespaard op energieverbruik en energiekosten. 2023 Investeringen € 560.530 € Investering masten € 166.451 € Investering armatuurvervanging € 250.080 Investering ombouw naar retrofit € 144.000 Investering armaturen € 394.080 € Kapitaallasten investeringen Exploitatiekosten Beheer- en Onderhoudskosten Energie- en netwerkkosten Totaal exploitatielasten

€ € € €

€

Energiebesparing t.o.v. 2013 [%] Energiebesparing t.o.v. 2013 [kWh]

291.893 112.711 179.181

€ € € €

291.893 € 36% 462.000

Energiebesparing t.o.v. 2013 [%] Energiebesparing t.o.v. 2013 [kWh]

€ € € €

€

89.745 270.869 111.717 159.152

€ € € €

360.614 € 48% 611.000

2026 106.010 € 17.405 € € 88.604 €0 88.604 €

2027 495.520 17.305 € 478.215 €0 478.215

31.915 275.609 111.941 163.668

46.334 272.366 111.788 160.578

€ € € €

53.138 271.473 111.745 159.727

318.700 €

324.610

€ € € €

49.045 275.032 111.914 163.118

307.525 € 45% 577.000

2028 Investeringen € 409.939 € Investering masten € 207.888 € Investering armatuurvervanging € 202.051 Investering ombouw naar retrofit €0 Investering armaturen € 202.051 € Kapitaallasten investeringen Exploitatiekosten Beheer- en Onderhoudskosten Energie- en netwerkkosten Totaal exploitatielasten

beleidsperiode 2024 2025 328.161 € 39.719 € 146.069 € 15.705 € € 38.092 € 24.014 € 144.000 €0 182.092 € 24.014 €

324.076 € 45% 581.000

47% 600.000

47% 606.000

doorkijk 2029 2030 2031 522.918 € 233.974 € 343.160 € 183.406 € 189.257 € 206.113 € € 339.512 € 44.716 € 137.047 €0 €0 €0 339.512 € 44.716 € 137.047 €

2032 269.174 205.412 € 63.762 €0 63.762

108.669 270.409 111.695 158.714

€ € € €

164.582 268.676 111.613 157.063

411.682 €

433.258

€ € € €

138.204 270.186 111.684 158.501

379.078 € 48% 614.000

€ € € €

408.390 € 48% 615.000

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

4

€ € € €

142.678 269.004 111.629 157.375

49% 624.000

49% 626.000

2

Inleiding Missie en visie Het doel van het beleidsplan OVL is gebaseerd op de visie dat in een ideale situatie de OVL optimaal bijdraagt aan de verkeersveiligheid en de sociale veiligheid. Het energieverbruik dient zo laag mogelijk te zijn en er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen. Het doel van het vaststellen van beleid is om een kader te scheppen waarbinnen de openbare verlichting effectief, kostenefficiënt en milieubewust in stand wordt gehouden. Dit alles binnen de daarvoor geldende wettelijke bepalingen en richtlijnen. De doelstellingen voor de openbare verlichting zijn vertaald naar een missie en visie: Missie openbare verlichting In een missie is aangegeven wat de gemeente wil betekenen voor haar inwoners en andere belanghebbenden op het gebied van openbare verlichting. De missie maakt duidelijk waar de gemeente voor staat en waarin zij zich onderscheidt van andere gemeenten. Missie gemeente Leudal: De missie voor de openbare verlichting in de gemeente Leudal is om tot een duurzaam en betrouwbaar areaal openbare verlichting te komen, met als doel het bieden van een veilige omgeving voor haar inwoners voor de lange termijn en rekening houdend met de natuur waar Leudal zo trots op is. Visie openbare verlichting De visie bevat het langetermijnperspectief van de gemeente op het gebied van de openbare verlichting.

Visie gemeente Leudal: Blijven investeren en meewerken aan de ontwikkeling van een duurzame, betrouwbare openbare verlichting op tijdstippen en in gebieden waar dat het nodig is. Hierbij wordt de minimaal benodigde verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economisch en maatschappelijk verantwoorde kosten.

Doel van de openbare verlichting Verlichting zorgt ervoor dat wij in staat zijn bij duisternis de omgeving waar te nemen. Openbare verlichting (OVL) moet zaken zichtbaar maken, die voor een veilig en doelmatig gebruik van de openbare ruimte van belang zijn. Het doel van openbare verlichting is om optimaal bij te dragen aan de sociale veiligheid, de verkeersveiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte (leefbaarheid). Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn; een zo laag mogelijk energieverbruik, het toepassen van duurzame oplossingen en borging van een veilige en goed functionerende installatie. Dit alles tegen verantwoorde kosten en een zo laag en duurzaam mogelijk energieverbruik. De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor de verlichting van de openbare ruimten die in eigendom of in beheer zijn van de gemeente. Hierin is een hoofdtaak weggelegd. De gemeente kan in het kader van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk gesteld worden voor het niet naar behoren functioneren van de openbare verlichting.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

5

De OVL moet voldoen aan de wettelijke kaders die daarvoor zijn gesteld. Relevant zijn de Elektriciteitswet, de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), installatie-verantwoordelijkheid, Wet Informatie-uitwisseling Boven en Ondergrondse netten + Netwerken (WIBON), regelgeving met betrekking tot werken in vervuilde grond en Europese regelgeving over te gebruiken producten. Aanvullend op de wettelijke kaders zijn er nog richtlijnen en aanbevelingen die het merendeel van de gemeenten als uitgangspunt voor hun (OVL)-beleid hanteren, zoals de praktijkrichtlijn ‘Kwaliteitscriteria Openbare Verlichting’ NPR13201, het PolitieKeurmerk en de richtlijn Lichthinder van de NSvV. Nationaal zijn er afspraken gemaakt met betrekking tot energiebesparingsdoelstellingen (het Klimaatakkoord) die voornamelijk gevolgen hebben op het terugdringen van het energieverbruik van de OVL. In hoofdstuk 5 wordt verder ingegaan op wet- en regelgeving, richtlijnen, aanbevelingen en het PolitieKeurmerk. OVL is het geheel aan masten, armaturen, lampen en kabels om openbaar toegankelijk gebied te verlichten. De gemeente is eigenaar van het bovengrondse gedeelte van de OVL. De netbeheerder (Enexis in de gemeente Leudal) is eigenaar van het ondergrondse gedeelte. Een beperkt gedeelte van het voedingsnet is in eigendom van de gemeente.

Tot het ondergrondse gedeelte behoren de (ondergrondse) kabels, de aansluiting en de systemen om verlichting in- en uit te schakelen. In onderstaande figuur is de samenhang tussen de onderdelen van een lichtobject weergegeven.

   

Een lichtpunt bestaat uit vier onderdelen: Lamp (lichtbron): zorgt voor de verlichting Armatuur: behuizing van de lichtbron Mast: houder van het armatuur Kabel: zorgt voor de aanvoer van elektriciteit

Figuur 1 Samenhang onderdelen lichtobject

Sociale veiligheid Het gevoel van veiligheid ontstaat vooral wanneer de openbare ruimte als overzichtelijk wordt ervaren. Dit houdt onder meer in dat men de aanwezigheid van andere gebruikers kan zien en op voldoende afstand kan herkennen en hun intenties kan inschatten. Deze overzichtelijkheid ontbreekt als het zicht niet vrij is. Denk aan pilaren in een tunnel of donkere struiken. Er moet afstemming zijn tussen de openbare ruimte en de verlichting. Naast de verlichtingssterkte speelt gelijkmatigheid van het licht een belangrijke rol. Als er veel donkere plekken in een verder verlicht oppervlak zijn, wordt dit als onveilig ervaren. De onderlinge mastafstand is bepalend voor de gelijkmatigheid van de verlichting. Verkeersveiligheid Goede openbare verlichting stelt weggebruikers in staat zich veilig te verplaatsen, waarbij medeweggebruikers, obstakels, oneffenheden van het wegdek en het verloop van de weg goed kunnen worden waargenomen. Ook hier is gelijkmatigheid van de verlichting weer van belang. Als deze sterk varieert, beïnvloedt dit negatief het waarnemingsvermogen van de weggebruiker door het aanpassingsvermogen van het oog.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

6

Naast gelijkmatigheid is het niveau van de verlichting een belangrijke variabele. Het verlichtingsniveau wordt aangepast aan de wegcategorie en de verkeerssituatie. Drukke doorgaande wegen verlangen een hoger verlichtingsniveau dan wegen die minder vaak gebruikt worden. Daarnaast wordt het verlichtingsniveau vaak verhoogd bij conflictgebieden, denk aan kruispunten of voetgangersoversteekplaatsen. Goede verlichting kan een onoverzichtelijke situatie een stuk veiliger maken. Leefbaarheid Leefbaarheid heeft betrekking op herkenbaarheid, sfeer en/of het benadrukken van het bijzondere karakter van de openbare ruimte. Dit wordt bevorderd als gebruikers van de ruimte zich prettig voelen en de behoefte ervaren om in de ruimte te zijn. Het bijzondere karakter van de openbare ruimte kan zowel in donkere als in lichte momenten met behulp van de verlichtingsmaterialen tot uitdrukking worden gebracht. Denk aan het plaatsen van klassieke masten in een historische omgeving of aan plaatsing van modern vormgegeven verlichting op een recent ontwikkeld plein. Functionele verlichting beïnvloedt de leefbaarheid; negatief als de installatie niet functioneert (niet brandend, scheef en/of beschadigd) en positief als het onderhoud netjes wordt bijgehouden. Verlichting kan sfeer verhogend werken door middel van een weloverwogen lichtkleur.

Het aanlichten van gebouwen en het gebruik van bijzondere verlichting zal de kwaliteit en de leefbaarheid van de openbare ruimte verbeteren. Toegankelijkheid (Bron: Handboek toegankelijkheid gemeente Leudal, september 2019) In de visienota “Samen aan Zet!” is toegankelijkheid opgenomen als voorwaarde voor een inclusieve samenleving. Met onder meer inzet voor een vergrote toegankelijkheid van de publieke ruimten, van wegen, paden en gebouwen, van informatie, en de mogelijkheid keuzes te maken. Het streven is dat ook mensen met beperkingen volwaardig kunnen meedoen. In het handboek is beschreven dat binnen de bebouwde kom van alle kernen de inrichting van de openbare ruimte zo moet zijn, dat mensen met een functiebeperking er gebruik van kunnen maken. Looproutes in woonwijken, buurtparken, pleinen, voetpaden en trottoirs moeten toegankelijk zijn voor mensen met een beperking (basiskwaliteit). Verder is beschreven dat in een gebied van 50 meter rondom voorzieningen waar veel mensen op af komen (winkelgebied, huisartsenpost of andere voorzieningen) een hoger kwaliteitsniveau van toegankelijkheid gewenst is. Ook routes tussen verzorgingstehuizen en bushaltes vallen onder kwaliteitsniveau Hoog voor toegankelijkheid. In het handboek is opgenomen, dat de verlichting gelijkmatig en voldoende sterk moet zijn om contrasten waar te nemen.

De richtlijn NPR13201 hanteert determineertabellen om op basis van gebruik, gebruikers en omgeving tot een verlichtingsklasse te komen (zie figuur hieronder). Uit de verlichtingsklasse volgt de gemiddelde verlichtingssterkte en gelijkmatigheid. In het Handboek toegankelijkheid is voor verlichting het volgende opgenomen: Waar men zich goed moet kunnen oriënteren en bij obstakels in de looproute is een verlichting nodig van minimaal 50 lux. Bij te bedienen gebruiksobjecten 200 lux. In het ontwerp van openbare verlichting zal, voor zover mogelijk en niet in strijd met de NPR13201, met deze eis rekening worden gehouden.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

7

Doel van de openbare verlichting Sociale veiligheid

Verkeersveiligheid

Leefbaarheid

Toegankelijkheid

- Veilig gevoel

- Vlotte en veilige afwikkeling van het verkeer - Lage risicoaansprakelijkheid

- Identiteit & sfeer - Oriëntatie & informatie - Structuur & samenhang

- Inclusiviteit - Hoog kwaliteitsniveau

Kwaliteit van de openbare verlichting

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

8

3

Huidige situatie Dit deel beschrijft het voorgenomen beleid en een evaluatie van het gevoerde beleid. Ook is de huidige situatie en de kwaliteit en kwantiteit van de aanwezige openbare verlichting beschreven. Op basis van wat er is bereikt en de stand van zaken, kan het huidige beleid worden bijgestuurd.

Beleid 2018 - 2022 Voor de periode 2018 tot en met 2022 is een Beleidsplan openbare verlichting geschreven. De belangrijkste uitgangspunten en doelstellingen waren: De openbare verlichting wordt goed beheerd en op een duurzame en maatschappelijk verantwoorde wijze onderhouden. De gemeente heeft zich conformeert aan het Energieakkoord en de duurzaamheidscriteria van het Agentschap. De gemeente implementeert de installatieverantwoordelijkheid in de organisatie. De gemeente verlicht alleen waar en wanneer dat nodig is, rekening houdend met verkeerveiligheid, sociale veiligheid, energieverbruik en de gewenste kwaliteit van de leefomgeving. In het lichtontwerp wordt rekening gehouden met lichthinder. Hierbij kiest de gemeente veelal standaard voor de lichtkleur wit (tot 4000K), maar kan in bepaalde gebieden (bijvoorbeeld in een centrum) ook gekozen worden voor warm wit (3000K) De openbare verlichting heeft een theoretische levensduur. De masten worden afgeschreven in maximaal 40 jaar, de armaturen in maximaal 20 jaar. Het werkelijke vervangingsmoment wordt bepaald door het resultaat van de visuele en kwalitatieve inspectie van de mast. Lampen worden vervangen als ze stuk zijn en niet preventief vervangen via groepsremplace. Vervangingen kunnen ook plaats vinden naar aanleiding van schouwrondes, die 2 keer per jaar wordt uitgevoerd.

Lichtmasten in gebieden met de afwijkende RAL kleuren (anders dan RAL 7033) worden geschilderd. Bij de uitvoering van groot onderhoud wordt, ten behoeve van de eenheid en standaardisatie, gestreefd naar dezelfde soort materialen.

Areaal Het OVL-areaal binnen de gemeente Leudal is als volgt samengesteld (peildatum juni 2022): Aantal lichtmasten: 9.136 stuks Aantal armaturen: 9.225 stuks Aantal lampen: 9.300 stuks Genoemde aantallen betreffen de verlichtingsobjecten in het beheer van de gemeente en zijn een momentopname. Vanuit het areaalbestand is een selectie gemaakt met de leeftijdsopbouw van masten en armaturen. In onderstaande grafieken is de leeftijdsopbouw van masten en armaturen weergegeven. Hierbij is rekening gehouden met mutaties van het lopende armatuur-vervangingsplan.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

9

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

10

Energieverbruik [kWh]

Categorie

Gemiddeld vermogen

%Areaal (aantal)

LED

19 Watt

61%

417.524

42%

36 Watt

31%

361.585

37%

65 Watt

8%

206.220

21%

laag vermogen (PL/TL) hoog vermogen (SOX/SON/OVERIG) Totaal

%Areaal (verbruik)

985.329

De verouderde armaturen met SOX, SON en CDO, CPO en CDM-lichtbronnen betreft 8% van het areaal. Deze lichtbronnen zijn goed voor 21% van het energieverbruik van de openbare verlichting. Dat komt omdat deze lichtbronnen niet zuinig zijn en veelal niet gedimd worden.

Vervangingsinvestering Vanuit de areaalgegevens (peildatum juni 2022) blijkt dat 2.006 masten de theoretische vervangingstermijn van 40 jaar hebben overschreden. Van 1.434 armaturen is de theoretische vervangingstermijn van 20 jaar overschreden. In de komende beleidsperiode, van 2023 tot en met 2027, zullen 416 masten en 2.664 armaturen de theoretische vervangingstermijn bereiken. De vervangingswaarde van de gehele bovengrondse OVL-installatie in de gemeente bedraagt ongeveer € 9,7 miljoen, inclusief de uitvoeringskosten voor vervanging. Bij deze berekening zijn we uitgegaan van een gewogen gemiddeld tarief voor masten en armaturen. Kosten voor arbeid, leverantie en de kosten van de netbeheerder zijn hierbij ook inbegrepen. In het rekenmodel is gerekend met gedifferentieerde tarieven die aansluiten op het areaal van de gemeente. Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

11

Energieverbruik en Klimaatakkoord Nationaal zijn er energiebesparingsdoelstellingen (Energieakkoord) overeengekomen die ook impact hebben op het terugdringen van het energieverbruik van de OVL-installatie. In Nederland gaat namelijk ongeveer 1,5 procent van de geproduceerde elektrische energie naar OVL (bron: www.energieoverheid.nl). Van de totale energierekening van een gemeente gaat ongeveer de helft naar openbare verlichting. In het Energieakkoord 2013 staan de volgende doelstellingen genoemd voor openbare verlichting (OVL) en verkeersregelinstallaties (VRI's):    

20% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2020 ten opzichte van 2013; 50% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2030 ten opzichte van 2013; 40% van de OVL is voorzien van slim energiemanagement 1 in 2020; 40% van de OVL is energiezuinig in 2020.

In 2019 is het Klimaatakkoord tot stand gekomen. Hierin ligt de nadruk op CO2-reductie. De nog lopende afspraken uit het Energieakkoord zijn integraal opgenomen in het Klimaatakkoord. Het berekende jaarverbruik op peildatum juni 2022 is 985.300 kWh. Vanuit de monitoring Energieakkoord, welke periodiek door Rijkswaterstaat werd uitgevoerd, is in onderstaande grafiek de gerealiseerde besparing op energieverbruik weergegeven. De besparing ten opzichte van het verbruik op 1 januari 2013 bedraagt 23% op peildatum juni 2022. Op basis van het beleidsplan, waarbij armaturen vervangen worden op basis van leeftijd, zal de besparing in 2030 naar verwachting 48% bedragen. De doelstelling in het Klimaatakkoord is 50%.

Jaar 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Energieverbruik besparing [kWh] 1.284.000 0% 1.247.000 3% 1.225.000 5% 1.140.000 11% 1.117.000 13% 1.094.000 15% 1.066.832 17% 1.039.664 19% 1.012.497 21% 985.329 23%

Conclusie De masten en armaturen zijn kwalitatief goed. De vervangingen worden op duurzame wijze op basis van technische kwaliteit structureel uitgevoerd, waardoor het risico op uitval en schade beperkt wordt. Afgelopen beleidsperiode zijn circa 2.300 traditionele armaturen vervangen door LED armaturen, waardoor het totaalpercentage LED momenteel op 61% uitkomt. Het energieverbruik is in de afgelopen beleidsperiode met 8% gedaald. Het energieverbruik voor de openbare verlichting kritisch volgen - het energieverbruik en de exploitatielasten zullen door toepassing van LED-systemen verder dalen.

1

Slim energiemanagement is:  anders schakelen dan het standaard brandrooster ‘Nacht’;  het regelen van het lichtniveau d.m.v. dimmen.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

12

De gemeente heeft conform beleidsplan contracten met derden gesloten voor het beheer, projectmanagement en onderhoud van de OVL. De gemeente zelf blijft als portefeuillehouder verantwoordelijk voor het budget en de verantwoording hierover. Voor het onderhoud van de OVL wordt er gebruik gemaakt van duurzame energie en duurzame materialen. Het beheer wordt uitgevoerd op een duurzame en maatschappelijk verantwoorde wijze onderhouden. Afgelopen beleidsperiode heeft de gemeente gewenst om installatieverantwoordelijkheid voor alle betrokken disciplines in de organisatie te implementeren. Aan deze wens dient komende beleidsperiode invulling gegeven te worden. Gedurende afgelopen beleidsperiode zijn uitvoerings- en vervangingsrichtlijnen verder gestandaardiseerd. Onder andere de uitvoeringsrichtlijnen met betrekking tot lichtkleur, vervangingstermijn van masten en armaturen, de spotremplace van lampen en het (niet) schilderen van masten zijn structureel uitgevoerd ten behoeve van kwaliteit, kostenbeperking en duurzaamheid. Daarnaast wordt er door de gemeente gekozen voor uniformiteit in materialen ten behoeve van standaardisatie van het straatbeeld en vereenvoudiging van beheer en onderhoud. Door diverse redenen is het vervangingsbudget afgelopen jaren niet geheel besteed.

Dit budget wordt komende beleidsperiode ingezet om een inhaalslag te maken ten behoeve van kwaliteit, duurzaamheid en besparing op de exploitatiekosten.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

13

4

Kosten OVL Een goed inzicht in de kostenposten van de OVL-installatie is voor het vaststellen en uitvoeren van beleid van groot belang. In dit deel wordt aandacht besteed aan de kosten voor het instandhouden van de kwaliteit van de OVL. De kosten voor de OVL zijn grofweg te verdelen in de volgende groepen: Onderhouds- en beheerkosten; Investeringen voor vervanging en verbetering; Energie- en netwerkkosten.

Onderhouds- en beheerkosten Het onderhoud is onder te verdelen in preventief en correctief onderhoud.

Preventief onderhoud De werkzaamheden die voor preventief onderhoud kunnen worden uitgevoerd zijn: Lamp remplace (groepsremplace); Schouwen; Schilderen Groepsremplace Remplace draagt bij aan de continuïteit van de kwaliteit van de verlichting. Door veroudering van de lamp wordt de lichtopbrengst gedurende de levensduur van de lamp minder en neemt de kans op incidentele storingen ten gevolge van lampdefecten toe. LED-verlichting kent een veel langere levensduur, en bovendien maakt de lichtbron onlosmakelijk onderdeel uit van het armatuur, waardoor remplace niet meer nodig is. Naast de energiebesparing is dit een belangrijk tweede voordeel van LED waardoor de exploitatiekosten lager worden. Uitfasering fluorescentielampen (Bron: “Factsheet uitfasering fluorescentie lampen”, OVLNL, juli 2022) De Europese commissie heeft Richtlijn 2011/65/EU aangepast. Deze richtlijn bevat voorschriften die het gebruik van gevaarlijke stoffen in elektrische en elektronische apparatuur beperken. Deze voorschriften dragen bij aan de bescherming van de volksgezondheid en het milieu, inclusief de toepassing en verwijdering van afgedankte apparatuur. De vrijstelling op (o.a.) de fluorescentie en halogeenlampen is in 2022 vervallen en daarmee worden alle o.a. kwikhoudende lampen op termijn verboden.

Gevolg is dat vanaf februari 2023 geen PL- en TL-lampen meer geproduceerd mogen worden in Europa of geïmporteerd vanuit het buitenland. Het productieverbod heeft ook gevolgen voor de beschikbaarheid van PL- en TL-lampen in de gemeente. Een defect aan verlichting met deze lampen kan dan in principe niet meer verholpen worden, tenzij de gemeente: een voorraad lampen inkoopt; het armatuur voorziet van een retrofit (LED) oplossing; het armatuur vervangt door een LED armatuur. De gemeente kiest er niet voor om PL- en TL-lampen op voorraad te nemen, omdat het niet past bij de achtergrond van het productieverbod, namelijk het uitbannen van (milieu-) belastende stoffen.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

14

De gemeente kiest ervoor om ingeval van een storing aan een PL- of TL-lamp een retrofit oplossing (LED-lamp of LED-module) toe te passen. Hierbij wordt het armatuur aangepast om geschikt te maken voor een LED-lamp of wordt het binnenwerk vervangen door een LED-module. Proefondervindelijk wordt vastgesteld welke armaturen/situaties zich lenen voor deze oplossing. Bij oudere armaturen (vanaf 17 jaar) kiest de gemeente ervoor om bij uitval van PL- of TL-lamp het complete armatuur te vervangen door een LED-armatuur. Om discontinuïteit in het lichtbeeld op straat te voorkomen, zal in voorkomende gevallen het LED-armatuur aan het begin of einde van de straat omgewisseld worden. Met het toepassen van retrofit oplossingen wordt de levensduur van de armatuur verlengd en wordt gebruik gemaakt van de energiezuinige LED-toepassing. In het kader van circulariteit kan dit gekenmerkt worden als het verlengen van de levensduur door middel van Re-use. Schouwen Dit betreft de periodieke lampcontrole op het functioneren van de lampen. Het schouwen vindt in de avonduren plaats en alleen de gebiedsontsluitingswegen en industrieterreinen met conventionele lichtbronnen. Jaarlijks worden twee controlerondes uitgevoerd. Defecten worden genoteerd, op een later tijdstip gerepareerd en geregistreerd in het beheersysteem.

Schilderen Het beleid voor schilderen, vastgesteld in het vorige beleidsplan, wordt voortgezet. Dit betekent dat lichtmasten (zowel nieuw als bestaand) in die gebieden met de afwijkende RAL kleuren (anders dan RAL 7033) worden geschilderd. De periode hiervoor is 1 keer per 12 jaar. In de gebieden waar de standaard RAL kleur aanwezig is worden masten, zowel nieuw als bestaand, niet meer geschilderd.

Correctief onderhoud Correctief onderhoud omvat het oplossen van storingen, schades en incidentele gebreken. Storingen Storingen aan de openbare verlichting worden gemeld volgens het onderstaande processchema:

Storingen worden verholpen volgens het onderhoudscontract. Dit betreffen storingen aan het bovengrondse deel van de installatie wat in eigendom en beheer is bij de gemeente. In het geval dat de veiligheid in het geding is of een hinderlijke situatie aanwezig is, wordt direct gereageerd op de melding. Het onderhoud is uitbesteed aan een onderhoudsaannemer met een meerjarig onderhoudscontract. Meldingen worden binnen 10 werkdagen opgelost, tenzij het werk meer omhelst dan alleen het vervangen van de lamp. Het contract is aanbesteedt voor een periode van maximaal 6 jaar, met ingangsdatum 1 januari 2023. De contractvorm en omvang van het werk wordt bepaald op basis van actuele inzichten. Het net behoort tot het eigendom en verantwoordelijkheid van het netwerkbedrijf Enexis. Storingen aan het ondergrondse kabelnet worden daarom aan dit bedrijf doorgegeven. Reparatie van deze storingen vallen binnen de verantwoordelijkheid van Enexis. Voor het beheer heeft de gemeente een overeenkomst met een beheerpartij gesloten, de gemeente wordt hierin volledig ontzorgd.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

15

Schade en molest Het herstel van schade (vandalisme, storm- en/of aanrijdschade) of vernieling aan openbare verlichting wordt middels een onderhoudscontract met een aannemer geregeld. De gemeente heeft een contract met een gespecialiseerd bedrijf (NODR) voor het verhalen van schade bij veroorzaker of Waarborgfonds. Jaarlijks worden er ongeveer 45 lichtmasten aangereden in de gemeente Leudal.

Vervanging en verbetering (investeringen OVL) Dit betreft de kosten voor vervanging van technisch afgeschreven materialen. Op basis van de economische levensduur van materialen en een gemiddeld tarief per lichtobject (inclusief arbeid) kan de jaarlijkse noodzakelijke vervanging worden bepaald. Er is met de volgende uitgangspunten rekening gehouden: Op het moment dat een armatuur (met conventionele lichtbron) technisch is afgeschreven wordt deze veelal vervangen voor een energiezuinig led-armatuur voorzien van (statische) dimfunctionaliteit; De afschrijftermijn voor masten van staal en aluminium is gesteld op 40 jaar, masten van gietijzer 60 jaar. Na de theoretische levensduur worden masten gecontroleerd op basis van een visuele inspectie en stabiliteitsmetingen. De levensduur kan verlengd worden tot maximaal 50 jaar. Armaturen worden in 20 jaar afgeschreven. Vervangingen na 20 jaar worden gedaan op basis van defecten (spotvervanging), als er sprake is van een armatuur met PL-lamp, dan worden deze vervangen bij een leeftijd van 17 jaar (of ouder); Uitfasering PL-lampen: retrofit toepassen In de kosten zijn leveringen en handelingen inbegrepen; De netwerkkosten (Enexis) voor het losnemen en heraansluiten van een lichtmast zijn inbegrepen.

Energie- en netwerkkosten Dit betreft de vaste kosten voor het ondergrondse netwerk en de energie die de OVL-installatie verbruikt. De energiekosten die hier zijn opgenomen geldt voor de gehele installatie, inclusief energiebelasting en Opslag Duurzame Energie, en wordt afgerekend op basis van verbruik. Het netwerk is eigendom van het netwerkbedrijf Enexis. Per aansluiting betaalt de gemeente een vaste vergoeding voor instandhouding van het netwerk.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

16

5

Beleidskeuze Wat zijn de uitgangspunten? Aan de hand van de evaluatie van het huidige beleid en de beschreven gewenste situatie, visie en keuzes is een beleid geformuleerd. Met dit beleid wordt tevens invulling gegeven aan de motie (M1) waarmee de gemeenteraad op 8 november 2022 heeft ingestemd (onderzoeken of het mogelijk is de straatverlichting vervroegd te vervangen door LED-verlichting). Het beleid kent de volgende hoofduitgangspunten.

Algemeen De openbare verlichting wordt in overeenstemming met de Nederlandse richtlijn (NPR 13201:2017) ontworpen en geplaatst; De gemeente wil in bepaalde gebieden de duisternis bevorderen. In het buitengebied wordt terughoudend met verlichting omgegaan en geldt het principe “Niet verlichten, tenzij…”; Openbaar gebied met een recreatief karakter zoals natuurgebied en parken wordt niet, of terughoudend, verlicht; Verlichting van fietspaden is afhankelijk van de verlichting langs de hoofdrijbaan. Indien sprake is van oriëntatieverlichting op de hoofdrijbaan, dan zal het fietspad ook met oriëntatieverlichting worden verlicht. Daar waar dit knelpunten oplevert, wordt gezocht naar een passende oplossing, afgestemd op de situatie en het gebruik; Voor de afweging om te verlichten en met welk lichtniveau, en als om verkeers- en/of sociale veiligheid toch verlichting noodzakelijk is worden de determineertabellen uit de richtlijn gehanteerd. Bij (nieuwe) doorgaande routes in het buitengebied wordt enkel orientatieverlichting geplaatst. Uitzondering hierop kunnen zijn het bijplaatsen van nieuwe lichtmasten op doorgaande, drukbezochte verbindingsroutes zoals bijvoorbeeld naar de sportvelden Kelpen-Oler en naar de school in Ittervoort. Toekomstige uitzonderingen worden met de beheerder besproken.

De gemeente verlicht geen particulier terrein; De gemeente volgt de richtlijnen NEN1010 en NEN3140 voor de elektrische veiligheid bij aanleg en instandhouding van haar areaal, voor het deel waar zij aansprakelijk voor is. De gemeente zal in deze beleidsperiode installatieverantwoordelijkheid (zo mogelijk organisatie breed) vormgeven en ervoor zorgen dat de onderhoudsaannemer volgens het veiligheidshandboek van de gemeente gaat werken. In strijdige situaties tussen energiebesparing en veiligheid prevaleert de veiligheid; Vanwege de grote investeringen die gemoeid zijn met het conformeren aan het PolitieKeurmerk Veilig Wonen en het feit dat de gemeente dimt, is de PKVW geen bindende norm; Duurzaamheidscriteria worden als criteria meegenomen bij aanbesteding van werken voor de openbare verlichting; De gemeente gaat door met verdere verlaging van het energieverbruik van de OVL en onderschrijft de doelstellingen “Slim Energiemanagement” en “Energiezuinig” van het Klimaatakkoord; De gemeente monitort de energiereductie jaarlijks en verstrekt deze gegevens aan Rijkswaterstaat; Vervanging van materialen vindt plaats op basis van ouderdom. Aanvullend wordt op basis van energieverbruik gekeken welke armaturen moeten worden vervangen; De gemeente benut innovatieve mogelijkheden van de openbare verlichting (en markering).

De gemeente heeft geen lichtvisie beschreven en OVL wordt niet als separaat thema voor standsverfraaiing bestempeld. Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

17

Ontwerp Waar mogelijk en maatschappelijk verantwoord: Saneren OVL en vervangen voor alternatieven; De functie van de openbare ruimte bepaalt in belangrijke mate de noodzaak en de wijze van verlichten. De praktijkrichtlijn ‘Kwaliteitscriteria Openbare Verlichting’ NPR13201 (NPR) wordt gebruikt om de noodzaak van verlichting te kunnen bepalen; Bij de vervanging van de bestaande masten streeft de gemeente er zo veel mogelijk naar dat de bestaande locatie wordt hergebruikt, om hogere kosten te voorkomen. Als de openbare ruimte integraal wordt aangepast, kan verplaatsing van masten wel plaatsvinden; Toepassing van ledverlichting in neutraal wit (4000K) is de standaard; Het plaatsen van armaturen voor het aanlichten van objecten zo dicht mogelijk bij het object dat moet worden verlicht; De gemeente is terughoudend bij nieuwe aanvragen voor het aanstralen van monumenten en kunstwerken; Afwijkingen op de ontwerprichtlijnen worden uitsluitend in overleg en na goedkeuring uitgevoerd.

Aanleg De gemeente streeft, waar mogelijk, de doelstellingen vanuit het Klimaatakkoord na en koopt 100% duurzaam in; Bij vervanging naar led armaturen past de gemeente standaard statisch dimmen toe om het energieverbruik verder terug te dringen. In de gemeente wordt voornamelijk dimregime Z37 toegepast, waarbij de verlichting tussen 0:00u en 6.30 met 50% gedimd wordt;

De aanleg en het onderhoud van het aanlichten van panden en/of objecten is grotendeels in het beheer van openbare verlichting opgenomen.

Materialen Verlichtingsoplossingen worden uniform door het toepassen van gestandaardiseerd materiaal. De toepassing van standaard materiaal is afhankelijk van de uitstraling van het openbaar gebied. De gemeente gaat door met de uitrol van LED-armaturen bij nieuwbouw, incidentele vervanging bij schade en defecten, en geplande vervangingen bij einde theoretische vervangingstermijn. Uitzondering hierop is de PL- en TL-verlichting Als decoratieve masten onderhoud nodig hebben, worden ze gerenoveerd en voorzien van moderne led lichttechniek. De gemeente maakt gebruik van thermisch verzinkte stalen masten, die financieel in 40 jaar worden afgeschreven. Als masten langer dan 40 jaar staan, dan wordt de stabiliteit van de mast gemeten. Als de mast voldoende stabiel is, wordt deze (de komende 6jaar) niet vervangen. Masten ouder dan 50 jaar worden, in principe, altijd vervangen; Lichtmasten met lichtpunthoogte ≥6,5m worden periodiek op stabiliteit beproefd, het meetbedrijf geeft maximaal zes jaar garantie op stabiliteit. Door stabiliteitsmeting structureel onderdeel van beheer en onderhoud te maken, wordt het vervangingsmoment van lichtmasten verantwoord uitgesteld op basis van de verleende garantie en duurzaamheid bevorderd. Afgekeurde masten worden, inclusief armatuur, direct vervangen; Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

18

Nieuw toe te passen producten (lichtmasten en armaturen) voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en zijn voorzien van een CE-keurmerk; De gemeente kiest ervoor dat armaturen bij nieuwbouw en vervanging van afgeschreven armaturen (nog) niet worden voorzien van een Zhaga connector, tenzij de armaturen standaard (af-fabriek) al zijn voorzien.

Onderhoud Het onderhoud van de OVL wordt verzorgd door de onderhoudsaannemer. De gemeente of haar beheerpartner controleert de werkzaamheden en voert inspecties uit; De gemeente contracteert met een aanbesteding een aannemer, die het onderhoud verzorgt aan de installatie van de gemeente. Nakoming van overeengekomen oplostermijnen wordt actief gemonitord door de beheerpartner van de gemeente; Het zo veel als mogelijk gecombineerd uitvoeren van (onderhouds-)werkzaamheden met overige disciplines (bv het gebruik maken van wegafzettingen bij het onderhoud van wegen); Het, op basis van kosten, baten en kwaliteit, planmatig en groepsgewijs vervangen van verlichtingsmiddelen op het meest economische moment; Lichtmasten (nieuw en bestaand) worden niet geschilderd, tenzij deze staan of geplaatst worden in een omgeving waar lichtmasten een afwijkende kleur hebben dan 7033; Het reinigen van LED-armaturen ter bevordering van de warmtehuishouding, bijvoorbeeld eens per zes jaar, is een aandachtspunt voor de toekomst; De installatiekwaliteit wordt gecontroleerd bij monitoring tijdens incidentele storingen en via schouwrondes. De onderhoudsaannemer schouwt 2 keer per jaar een aantal gebiedsontsluitingswegen en industrieterreinen.

Tijdens de schouw wordt het lichtpunt geïnspecteerd op het branden van de verlichting; Van de onderhoudspartner wordt verwacht dat zij zo veel als mogelijk vrijkomende materialen hergebruikt en dat zij materialen afvoert naar een erkende verwerker.

Beheer De gemeente voert regie, bijgestaan door marktpartijen. Het dagelijkse administratieve beheer is bij een externe partij belegd. Er vindt controle op de kosten van de aannemer plaats, en wordt er steekproefsgewijs controle gedaan op de uitvoering; Het beheer van sportveldverlichting, inclusief de accommodatie is in het beheer van het sportveld opgenomen; De verlichting op een openbare parkeerplaats valt onder het beheer van de openbare verlichting, De verlichting wordt conform de NPR ontworpen, tenzij de mate van gebruik, de sociale veiligheid of de ligging van de parkeerplaats het toepassen van orientatieverlichting toestaat. Als een openbare parkeerplaats bij clubgebouwen of sportterreinen binnen de bebouwde kom ligt, door meerdere verenigingen en zelfs door bewoners als reguliere parkeerplaats wordt gebruikt, zijn de normale richtlijnen voor openbare verlichting van toepassing; Voor het aanbrengen van banieren en bloembakken wordt beleid vastgesteld. Voor feestverlichting en camera’s is géén beleid bepaald. In alle gevallen wordt een aanvraag door de beheerder OVL beoordeeld op constructie en geschiktheid van de lichtmast; De installatieverantwoordelijke van de gemeente stelt kaders aan de elektrische eigenschappen van de aansluiting en het aan te sluiten object.

De installatieverantwoordelijke is te allen tijde bevoegd de randvoorwaarden aan te passen op basis van nieuwe/gewijzigde inzichten of regelgeving; Het schadeverhaal is extern belegd. Aanrijdschades worden - zoveel mogelijk - verhaald op de veroorzaker. Als deze onbekend blijft, worden schades verhaald bij het Waarborgfonds Motorverkeer. De kosten die worden verhaald, zijn de concrete kosten uit het onderhoudsbestek.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

19

Strategie Hoe de gemeente de openbare verlichting (OVL) de komende beleidsperiode kan verbeteren, is uitgewerkt in een beheerstrategie. De strategie geeft inzicht in de investering en de gevolgen die deze investeringen hebben. Voor de beheerstrategie is een ‘score’ gegeven op de thema’s Veiligheid, Duurzaamheid, Kwaliteit en Kosten efficiënt. Deze score is geen ‘exacte wetenschap’ maar meer een inschatting van het effect van de strategie voor het betreffende thema, afgezet tegen de huidige situatie. De strategie is uitgewerkt op basis van het huidige prijspeil (2022) en niet geïndexeerd. De tarieven zijn gebaseerd op tarieven uit het nieuwe onderhoudscontract per 2022, de vaste tarieven van netbeheerder Enexis in 2022 en de Energiebelasting/O.D.E. zoals vastgesteld voor kalenderjaar 2022. Eventuele areaaluitbreiding is niet in de berekeningen meegenomen. Voor de berekening van de kapitaallasten is gerekend met 1,5% rente vanaf het jaar van investering. Op masten wordt vanaf het jaar van investering jaarlijks het 1/40e deel afgeschreven, bij armaturen het 1/20e deel. Lichtmasten Er is met de volgende uitgangspunten rekening gehouden: Lichtmasten waarvan de afschrijvingstermijn al is verstreken worden in 2023 t/m 2027 op stabiliteit beproefd (250 stuks per jaar).

Naar verwachting zullen jaarlijks 20 masten (8%) afgekeurd en vervangen worden; Lichtmasten waarvan de afschrijvingstermijn verloopt worden op stabiliteit beproefd. Het aantal fluctueert per jaar. Naar verwachting zal 8% van deze masten worden afgekeurd; De goedgekeurde lichtmasten krijgen een stabiliteitsgarantie voor minimaal zes jaar (onder gelijkblijvende condities). Na zes jaar wordt de lichtmast in principe alsnog vervangen; In de kosten zijn leveringen en handelingen inbegrepen; De netwerkkosten (Enexis) voor het losnemen en heraansluiten van een lichtmast zijn inbegrepen; In de vervangingskosten is 8% kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (V.A.T.) inbegrepen. Met deze werkwijze (masten vervangen o.b.v. meetresultaat) wordt bijgedragen aan een duurzame, circulaire economie. Lichtmasten beproeven voorkomt dat goed, functionerend materiaal wordt vervangen. Het vervangingsmoment wordt op een verantwoorde manier uitgesteld. Keerzijde van deze methode is dat de investeringen worden uitgesteld. Armaturen Alle conventionele armaturen met PL- of TL-lamp worden in 2023 en 2024 vervangen of voorzien van een retrofit LED-oplossing. De overige conventionele armaturen (724 stuks) worden als volgt vervangen: - De armaturen met een vervangingsdatum tot en met 2026 (422 stuks) worden op basis van leeftijd vervangen.

- Van de armaturen met een vervangingsdatum ná 2026 (302 stuks) wordt onderzocht of deze armaturen ook om te bouwen zijn met een retrofit LED-oplossing. Indien ombouw mogelijk is, zónder dat teveel op lichtkwaliteit wordt ingeleverd, dan worden deze armaturen in de periode tot en met 2026 omgebouwd met een retrofit LED-oplossing. Armaturen die al zijn voorzien van een retrofit LED-oplossing worden pas vervangen als de LED-lamp of LED-module het einde van zijn levensduur heeft bereikt (levensduur gesteld op 12 jaar). LEDarmaturen worden op basis van afschrijvingstermijn (20 jaar) vervangen.

Beleidsplan openbare verlichting gemeente Leudal 2023 t/m 2027

20

Energiebesparing Door armaturen te vervangen door energiezuinige LED-verlichting wordt fors op energieverbruik bespaard, zie onderstaande tabel. Jaar Energieverbruik besparing besparing besparing besparing besparing [kWh] [kWh] t.o.v. 2013 t.o.v. 2013 t.o.v. 2022 t.o.v. 2022 [kWh] [%] [kWh] [%] 2013 1.284.000 0% 2014 1.247.000 37.000 37.000 3% 2015 1.225.000 22.000 59.000 5% 2016 1.140.000 85.000 144.000 11% 2017 1.117.000 23.000 167.000 13% 2018 1.094.000 23.000 190.000 15% 2019 1.067.000 27.000 217.000 17% 2020 1.040.000 27.000 244.000 19% 2021 1.013.000 27.000 271.000 21% 2022 985.000 28.000 299.000 23% 2023 822.000 163.000 462.000 36% 163.000 17% 2024 707.000 115.000 577.000 45% 278.000 28% 2025 703.000 4.000 581.000 45% 282.000 29% 2026 684.000 19.000 600.000 47% 301.000 31% 2027 678.000 6.000 606.000 47% 307.000 31% 2028 673.000 5.000 611.000 48% 312.000 32% 2029 670.000 3.000 614.000 48% 315.000 32% 2030 669.000 1.000 615.000 48% 316.000 32% 2031 660.000 9.000 624.000 49% 325.000 33%

Doelstellingen In onderstaande overzicht zijn de effecten van de strategie op de doelstellingen weergegeven. Doelstelling Veilig Duurzaam Kostenefficiënt Kwaliteit

Effect

Toelichting op deze score: Veilig: De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Lichtmasten worden beproefd op stabiliteit en zodoende verantwoord in stand gehouden. Afgekeurde lichtmasten worden vervangen. Goedgekeurde lichtmasten worden in principe na de garantieperiode van 6 jaar vervangen. LED-armaturen worden op basis van leeftijd vervangen. Conventionele verlichting wordt uiterlijk in 2031 vervangen voor een LEDarmatuur of omgebouwd met een retrofit LED-oplossing. Armaturen met retrofit LEDoplossing worden vervangen bij einde levensduur van de module. Met planmatige instandhouding wordt voldaan aan alle relevante normen en richtlijnen. Het risico op schade en uitval wordt beperkt, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Duurzaam: Dimbare LED-verlichting wordt toegepast, armaturen worden op basis van leeftijd vervangen. Er vindt zeer beperkte kapitaalvernietiging plaats door vervroegde vervanging van 238 armaturen vanwege het uitfaseren van de PL/TL-lampen. Het tempo van armatuurvervanging bepaalt ook het tempo waarmee op energieverbruik wordt bespaard.

Op een beperkt aantal armaturen na zullen alle conventionele armaturen uiterlijk in 2031 worden vervangen, en wordt de maximale besparing op exploitatiekosten bereikt. Ook het energieverbruik zal dan met 325.000 kWh zijn afgenomen van 985.000 kWh in 2022 naar 660.000 kWh in 2031.