Begroting 2023 + Meerjarenraming 2024-2026 (concept)
Tekst van het document
Programmabegroting 2023-2026
Inhoud
Inleiding..............................................................................................................................4 Leeswijzer ...........................................................................................................................5 1 Bestuurlijke samenvatting ..................................................................................................8 1.1 Bestuurlijke hoofdlijn ...................................................................................................9 1.2 Financiële hoofdlijn .................................................................................................... 12 1.3 Projecten.................................................................................................................. 14 2 Programmaplan ............................................................................................................... 16 2.1 Veiligheid ................................................................................................................. 17 2.2 Leefomgeving ........................................................................................................... 22 2.3 Voorzieningen ...........................................................................................................
38 2.4 Samenleving ............................................................................................................. 45 2.5 Dienstverlening ......................................................................................................... 59 2.6 Samenwerking .......................................................................................................... 63 2.7 Financiën en belastingen ............................................................................................ 66 3 Overige .......................................................................................................................... 67 3.1 Algemene dekkingsmiddelen ....................................................................................... 67 3.2 Overhead ................................................................................................................. 70 3.3 Heffing VPB .............................................................................................................. 72 3.4 Onvoorzien ............................................................................................................... 73 4 Paragrafen ......................................................................................................................
74 4.1 Lokale heffingen ........................................................................................................ 75 4.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 81 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................... 87 4.4 Financiering .............................................................................................................. 91 4.5 Bedrijfsvoering .......................................................................................................... 99 4.6 Verbonden partijen .................................................................................................. 102 4.7 Grondbeleid ............................................................................................................ 126 4.8 Demografische ontwikkelingen .................................................................................. 135 5 Financiële bijlagen ......................................................................................................... 136 5.1 Productenbegroting ................................................................................................. 137 5.2 Overzicht structurele en incidentele baten en lasten ....................................................
143 5.3 Overzicht van lasten en baten per taakveld ................................................................ 146 5.4 Overzicht MIP 2023 - 2026 ....................................................................................... 149 5.5 Reserves ................................................................................................................ 152 5.6 Voorzieningen ......................................................................................................... 194 6 Overige bijlagen ............................................................................................................ 200 6.1 Risicobeheermatrix .................................................................................................. 200 6.2 Kerngegevens ......................................................................................................... 214 6.3 Lijst van gebruikte afkortingen .................................................................................. 218 6.4 Lijst van begrotingssubsidies .................................................................................... 222
Inleiding De wereld om ons heen verandert en de maatschappelijke opgaven zijn groter in aantal en omvangrijker dan ooit. De oorlog in Oekraïne, de stikstofproblematiek en de vluchtelingenstroom naar Europa zijn slechts enkele voorbeelden van deze maatschappelijke opgaven. Als gemeente zullen wij een bijdrage moeten leveren aan het oplossen van deze opgaven zodat wij, maar vooral ook onze kinderen in de toekomst grotendeels nog steeds ‘Mooi kunnen leven in Leudal’. Dit zijn geen eenvoudige opgaven maar complexe vraagstukken met grote onderlinge afhankelijkheden waarvoor geen eenduidige oplossingsrichtingen bestaan en waaraan verschillende belanghebbenden een bijdrage kunnen en moeten leveren. Voor elke gemeente zijn deze grote maatschappelijke opgaven gelijk maar zullen de oplossingen op lokaal niveau veelal van elkaar verschillen. Middels de zomernota hebben wij een aantal handvatten benoemd om de komende jaren te werken aan een doorontwikkeling van onze gemeente. Om voor de gemeente de juiste keuzes te maken en koersvast te zijn, worden huidig beleid en toekomstige plannen getoetst aan de voorliggende thema’s, effecten en doelen. Deze begroting is hiervoor het startpunt, waarbij het proces meerdere jaren zal vergen. Dit doen we om een heldere koers voor de gemeente Leudal uit te zetten. In gezamenlijkheid bouwen wij verder aan een mooie toekomst voor Leudal.
Het college van burgemeester en wethouders
4
Leeswijzer Doelstelling Programma 1. Veiligheid Inwoners en ondernemers worden beschermd en voelen zich veilig
Collegedoel
Subdoelstellingen
Ondermijnende criminaliteit
Voorkomen en terugdringen van georganiseerde criminaliteit
Sociale Veiligheid
Integrale en gebiedsgerichte aanpak van veiligheidsvraagstukken geënt op integraal veiligheidsbeleid
Crisisbeheersing
De crisisorganisatie is voorbereid en inzetbaar zowel regionaal als lokaal
Programma 2. Leefomgeving Samen bouwen aan een duurzame en vitale fysieke leefomgeving
Wij zijn en blijven aantrekkelijk voor werkgevers Wij bieden weerstand tegen de dreigende personeelskrimp
Ondernemers in stuwende sectoren In samenwerking met de private sector zetten wij in op ervaren een aantrekkelijk het realiseren van onderscheidend aanbod. Aanbod dat vestigingsklimaat past bij het DNA van Leudal, goed is voor inwoners, toeristen en ondernemers en bijdraagt aan het bereiken van de beleidsdoelstellingen. Ons woningaanbod is passend sluit aan bij de (verschuivende) woonwensen van onze inwoners Er is een passend woningaanbod met een aantrekkelijke openbare ruimte
Ons openbaar gebied word op adequaat niveau onderhouden. (De voorzieningen in de openbare ruimte sluiten aan bij de behoeften van de inwoners). De gemeente is goed bereikbaar en toegankelijk
Er is een balans tussen de aspecten Het vermogen van de hernieuwbare energie opwekking Planet (ecosystemen en binnen onze gemeente ligt boven het Limburgse hulpbronnen), Profit (verantwoorde gemiddelde economische ontwikkeling) en Onze openbare ruimte is adequaat bestand tegen de People (sociale cohesie en invloeden van klimaatverandering betrokkenheid), waarbij de focus ligt op energiebesparing, duurzaam energieverbruik en de opwekking van duurzame energie
5
Programma 3. Voorzieningen Optimaal inzetten van sociaal maatschappelijke voorzieningen
Inwoners hebben toegang tot en nemen deel aan sport en bewegen
Sportdeelname draagt bij aan welzijn, gezondheid en vitaliteit van onze inwoners Gezonde inwoners nemen deel aan sport in verenigingsverband of in groepsverband Jeugd toeleiden, via combinatiefunctionarissen, naar sportverenigingen
Inwoners hebben toegang tot en nemen deel aan culturele activiteiten
Cultuur deelname draagt bij aan welzijn, gezondheid en vitaliteit van onze inwoners Jeugd toeleiden, via combinatie functionarissen, naar culturele verenigingen Inwoners nemen deel aan culturele activiteiten
De mogelijkheid voor inwoners om zich via onderwijs te kunnen ontwikkelen is gewaarborgd
Jeugdigen via onderwijs kennis laten maken met culturele activiteiten, met de nadruk op nieuwe cultuur activiteiten Jeugdigen via onderwijs kennis laten maken en deel laten nemen aan sport activiteiten Er is passend onderwijs huisvesting beschikbaar waar nodig
Programma 4. Samenleving Samen aan de slag met talent: iedereen telt mee, doet mee en draagt bij naar eigen vermogen
Zelfredzaamheid
Vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners
Samenleving
Meer inwoners doen mee, inclusieve samenleving
Ondersteuning
Inwoners krijgen beter en passende ondersteuning. Zo preventief mogelijk, zo kort mogelijk en zo lang als nodig
Maatschappij
Versterken van de samenredzame maatschappij
Gezondheid
Inwoners zijn zich bewust van de invloed van hun levensstijl op hun gezondheid
Onderwijs
Inwoners hebben de mogelijkheid om zich via educatie te ontwikkelen
Programma 5. Dienstverlening Leudal staat voor een eigentijdse en Eigentijds & Daadkrachtig daadkrachtige dienstverlening, die voor iedereen toegankelijk en kwalitatief hoogwaardig is. Transparant
6
Wij sluiten op een duurzame en dynamische manier aan bij de leefwereld van onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Wij streven naar een open en transparante communicatie met inwoners, ondernemers en bezoekers.
Toegankelijkheid
Wij streven naar een toegankelijke dienstverlening voor inwoners, ondernemers en bezoekers.
Kwaliteit
Wij streven naar een hoogwaardige kwaliteit van onze dienstverlening.
Programma 6 . Samenwerking De maatschappelijke opgaven staan Burgerparticipatie centraal, we laten los waar het kan, werken samen en nemen regie waar het moet. Overheidsparticipatie
Wij betrekken in een zo vroeg mogelijk stadium belanghebbenden om samen met hen tot uitvoering van de opgaven te komen. Wij helpen initiatieven uit de samenleving mogelijk te maken, stellen kaders en wegen op transparante wijze.
Samenwerking regionaal, nationaal Wij werken samen met andere overheden, (publieke-en en internationaal private) organisaties en maatschappelijke partners om maatschappelijke opgaves te realiseren, omdat we dit niet alleen kunnen. Programma 7. Financiën en belastingen Waarborgen van de financiële slagkracht om ruimte te scheppen voor de maatschappelijke opgaven
7
1 Bestuurlijke samenvatting
8
1.1 Bestuurlijke hoofdlijn Onze belangrijkste ambitie is een vitale plattelandsgemeente te zijn en te blijven waar mensen graag wonen, werken en verblijven. We willen ons versterken als een groene ruimte tussen onze stedelijke buurgemeenten, met karakteristieke dorpen waar onze inwoners verbondenheid met elkaar blijven voelen. Om dit doel te bereiken, zijn middels de zomernota drie thema’s benoemd waarin onze belangrijkste opgaven en ambities samenkomen, te weten: • Sociale basis • Buitengebied • Passend wonen De drie thema’s, evenals de omschrijvingen van de thema’s, zijn niet uitputtend. De drie thema’s geven echter voor een heel groot deel invulling aan de grootste maatschappelijke opgaven. Daarbij is van belang dat de onderwerpen economie, duurzaamheid en mobiliteit een rode draad vormen binnen alle drie de thema’s. Deze onderwerpen zijn immers niet terug te voeren tot één thema en kennen een grote verwevenheid met alle thema’s. In onderstaande afbeelding is de samenhang van de thema's weergegeven.
Sociale basis Visie In Leudal krijgt iedereen de kans om mee te doen. Het unieke karakter van Leudal is mede te danken aan het rijke verenigingsleven en de inwoners die elkaar kennen en iets voor elkaar (willen) doen. We zorgen voor elkaar, werken samen en genieten samen. Een ontmoetingsplek door middel van gemeenschappelijke voorzieningen, het realiseren van sportfaciliteiten en het faciliteren in de sociale ondersteuning zijn hierbij van belang om de saamhorigheid in Leudal te behouden. Om deze saamhorigheid die Leudal maakt tot wat het is te behouden, vinden wij het belangrijk om in al deze aspecten van het dagelijks leven te investeren.
9
Ambitie Het realiseren van een sterke basis die bestaat uit wat inwoners met en voor elkaar doen en de meer professionele basisvoorzieningen. Een sterke basis zorgt ervoor dat iedereen zo veel mogelijk in zijn eigen kracht staat en in staat is om zijn eigen leven te leiden in alle aspecten van het dagelijkse leven: ontmoeting, onderwijs, opvoeding, werk, gezondheid, wonen, bewegen, cultuur en veiligheid. We werken daarom aan een bestendig aanbod van voorzieningen, waarbij hoge kwaliteit, veilige bereikbaarheid vanuit alle dorpen en toegankelijkheid voorop staan. Daarbij dient een oplossing gevonden te worden voor de uitdagingen op het gebied van accommodaties. Het gaat hier met name om terugloop in ledenaantallen, bezettingsgraden, omvang en soorten accommodaties. Naast het bieden van goede, fysieke voorzieningen worden onze inwoners, indien nodig, ondersteund met de specialistische voorzieningen vanuit het sociaal domein. Buitengebied Visie In Leudal hebben we een uniek buitengebied dat zich kenmerkt door natuur, bedrijvigheid in onder andere de toeristische sector en de landbouw. Rust, ruimte en groen en de diversiteit in landschapstypen in het buitengebied zorgen voor een hoge kwaliteit en een onderscheidend karakter. We streven naar een duurzaam ruimtegebruik waarin kwaliteit van natuur en landschap zijn gewaarborgd en een goede verbinding ontstaat met de kernen.
Ambitie Het versterken van de rust en groene ruimte en omvormen van het buitengebied in Leudal. Wij geven sturing aan de ingezette autonome ontwikkeling waarin de landbouwsector transformeert (bedrijven stoppen, noodgedwongen of niet) en tegelijkertijd grote ruimtevragers een claim leggen op het buitengebied (bijvoorbeeld hernieuwbare energie). De vaak als negatieve ervaren effecten van de agrarische sector op inwoners en natuur moeten worden verlaagd door toepassing van nieuwe technieken, verplaatsing of beëindiging. Het reeds ingezette beleid om te komen tot scheiding van mens en dierconcentraties wordt (versterkt) doorgezet. Een extra uitdaging zijn de opgaven die in dit verband vanuit rijk en provincie op gemeenten afkomen maar die naar verwachting pas in 2023 duidelijker zullen worden. We bieden perspectief door ruimte te geven aan nieuwe economische dragers, natuurversterking en een natuurinclusieve landbouw. Daarbij zijn de kernkwaliteiten en de draagkracht van het landschap leidend. Uitbreiding van zorg- of woonvoorzieningen is in het buitengebied niet wenselijk. Omvorming van voormalige bedrijfswoningen naar een reguliere woning(en) is alleen mogelijk wanneer sprake is van een goed woon- en leefklimaat en van sloop van voormalige bedrijfsbebouwing.
Passend wonen Visie Leudal is een prachtige plek om te wonen vanwege onze karakteristieke dorpen die zijn omringd door natuur en ruimte. Het woon- en leefklimaat is over het algemeen goed. We streven naar levendigheid in de dorpen door ontmoeting voor jong en oud mogelijk te maken en onderlinge betrokkenheid te versterken. Ambitie We bieden de ruimte voor passende woningen in de kernen, afgestemd op de demografische en economische ontwikkeling en met respect voor de kenmerkende ruimte en groen in de directe omgeving. We bieden de beleidsruimte voor de bouw van extra woningen, (mede) gericht op de werkgelegenheid in de regio Zuid Oost Brabant; (nieuwe) inwoners zijn bereid afstand te overbruggen gelet op de aantrekkelijke woonomgeving die we te bieden hebben. We stimuleren de verbouw van onze bestaande woningvoorraad (energetisch en langer thuis wonen), de transformatie van leegstaand of vrijkomend commercieel of maatschappelijk vastgoed en faciliteren nieuwbouw. Dit doen wij voornamelijk vanuit collectieve wensen van inwoners (collectieve burgerinitiatieven). Thema overstijgende opgaven De opgaven op het gebied van duurzaamheid, economie en mobiliteit vormen de rode draad door de thema’s heen. Deze onderwerpen zijn dermate verweven met maatschappelijke opgaven dat zij als medebepalend voor de invulling van het thema moeten gelden.
De drie thema’s kennen een grote mate van onderlinge afhankelijkheid.
10
Bestuurlijke vernieuwing Gelet op de geschetste grote en omvangrijke maatschappelijke opgaven, wordt ook voorgesteld op een andere manier te werken en samen te werken. Middels de zomernota is een eerste inzicht gegeven in de nieuwe manier van werken. Hierbij staan de maatschappelijke opgaven centraal en werken gemeente, organisaties en inwoners organisatie- en grensoverstijgend samen. Om de gewenste effecten te bereiken en tegelijkertijd ruimte te bieden voor creativiteit en innovatie, is het van belang om meer te sturen op realiseren van doelen, waarbij het proces een middel is om dit doel te bereiken. De ambtelijke en bestuurlijke organisatie zullen hierin mee moeten bewegen. We verkennen de reikwijdte en impact van deze verandering van werkwijze en zullen deze de komende jaren inbedden in onze bedrijfsvoering en besluitvorming.
11
1.2 Financiële hoofdlijn Middels de zomernota is een door vertaling gemaakt van de strategische visie en het coalitieakkoord. Daarin zijn ook financiële mutaties opgenomen die verwerkt zijn in de primitieve begroting. Tussen de behandeling van de zomernota in de raad en de behandeling van de begroting hebben zich een drietal mutaties voorgedaan met effect op de begrotingsruimte. Deze worden hierna toegelicht: B1 Bijstelling lijst van begrotingssubsidies De lijst van subsidies wordt bijgesteld op basis van de ingekomen aanvragen. Hierbij is het belangrijk om te vermelden dat het bijstellen van de lijst niet betekent dat dit bedrag ook toegekend wordt aan de gesubsidieerde instelling. Voor het bibliotheekwerk wordt een bedrag van € 105.253 extra opgenomen voor het jaar 2023. B2 Bijstelling verbonden partijen Met betrekking tot de investeringsagenda Midden-Limburg en Keyport wordt een mutatie doorgevoerd. De middelen voor de investeringsagenda worden voor 1 jaar opgenomen voor een bedrag van € 32.025. Daarnaast vindt een bijstelling naar beneden voor de bijdrage aan Keyport plaats voor de jaren 2023 en 2024 voor respectievelijk € 27.831 en € 36.752. B3 Kostendekkendheid afval Op basis van de kostendekkendheid berekening voor afval wordt een bedrag van € 208.557 extra geheven aan extra comptabele kosten. Deze worden toegevoegd aan het begrotingssaldo.
+ = overschot/baat en - = tekort/last Nr.
(bedrag x 1.000) I/S 2023
2024
876
232
468
1.288
Mutaties kaderbrief 2023 - 2026 Bijstelling raadsbesluiten na kaderbrief voor zomernota
-1.056 -1.079
-1.089
-1.102
-100
-101
-169
Bijstelling stelpost jeugdzorg
-1.488 -1.396
-1.285
-1.285
Meicirculaire 2022
6.124
6.700
8.677
4.096
Mutaties zomernota 2023 - 2026
-3.460 -3.266
Begrotingssaldo voor kaderbrief 2023 - 2026
-93
2025
2026
-2.989
-3.254
Primaire begroting 2023 - 2026
904
1.091
3.680
-427
B1 Bijstelling lijst van begrotingsubsidies B2 Bijstelling verbonden partijen
-106
0
0
0
-8
37
0
0
B3 100% kostendekkenheid afval
209
0
0
0
999
1.127
3.680
-427
Begrotingssaldo 2023 - 2026 In de begroting opgenomen taakstellingen:
Accommodaties Het uitgangspunt van het accommodatiebeleid is dat de functies ontmoeten en zorg in ieder dorp aanwezig zijn. Voor overige functies wordt rekening gehouden met een geografisch spreiding, waarbij maatwerk per dorp noodzakelijk is. Voor de jaren 2023 en verder dient nog invulling te worden gegeven aan deze taakstelling. Keuzes voor de wijze waarop dienen nog gemaakt te worden. Sociaal domein Binnen het sociaal domein resteert een taakstelling van circa € 1.600.000 structureel. Het strenger indiceren van aanvragen in het kader van de WMO- begeleiding waarbij het afschalen van maatwerk ten opzichte van inzet in het voorliggend veld de nadruk heeft en door een “cocktail” van maatregelen (onder andere het normaliseren en de-medicaliseren van de jeugdzorg) uit het Plan van aanpak Duurzaam evenwicht in het Sociaal Domein en het doorvoeren van het “woonplaatsbeginsel”. Is de bijgestelde taakstelling voor de jaren 2023 en 2024 gerealiseerd. Voor de jaren 2025 e.v. is als gevolg van deze maatregelen een bedrag van € 1.125.000 ingerekend ten gunste van de taakstelling.
12
Om realistische maatregelen voor te kunnen leggen voor het resterende deel van de taakstelling wordt met inzet van de gevraagde additionele capaciteit gewerkt aan een structuur en aanpak waarmee een invulling gegeven kan worden aan de (bezuinigings)opgaven in het Sociaal Domein. Als ‘zoekgebied voor besparingen’ zal ook de regionale samenwerking (bijv. CJG en samenwerking Midden-Limburg West) worden meegenomen. Griffie Aan deze taakstelling dient nog invulling te worden gegeven. Keuzes voor de wijze waarop dienen nog gemaakt te worden. (bedrag x 1.000) Maatregel
2023
2024
2025
2026
Accommodaties
141
141
141
141
Sociaal domein
-
-
90
424
Griffie
50
50
50
50
Totaal
191
191
281
615
In onderstaand overzicht wordt het structurele begrotingssaldo van de gemeente Leudal gepresenteerd. Indien de raad instemt met de begroting en alle hierin opgenomen bedragen, zijn de jaarschijven 2023 tot en met 2025 structureel sluitend. Enkel het jaar 2026 is niet structureel sluitend, waarbij dit de aandacht blijft houden. De openstaande taakstellingen zijn onderdeel van het begrotingssaldo.
Presentatie van het structurele begrotingssaldo bij de begroting 2023-2026
Saldo baten en lasten Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo na bestemming Waarvan incidentele baten en lasten Waarvan structurele baten en lasten
(bedrag x 1.000) 2023
2024
2025
2026
76
342
3.195
-901
923
785
485
475
999
1.127
3.680
-426
-580
-151
19
-69
1.579
1.278
3.661
-357
13
1.3 Projecten (bedrag x 1.000) Indicatie
Investering
Majeure projecten
Aandeel Aandeel Krediet Subsi- derden gevotedie meente ring
Fase -ring
Afschrijving 2023 2024 2025 2026 2027
Burgerinitiatieven Kindcentrum Leudal West
10.000
Aanvullende verkeersmaatregelen Kindcentrum Leudal West
700
Subtotaal
10.000
10.700
2022
700
28
28 2025
700 10.000
28
28
142
142 2023
Lokale projecten Fietspad Spoorbrug Buggenum
7.100
3.500
3.600
Herinrichting oude kern Baexem
3.500
1.750
1.750
Zevenellen
1.000
175
333
492
Subtotaal
11.600
5.425
333
5.842
Totaal
22.300
5.425
333
50
142
142
70 2026 20
20
20
20 2023
50
162
162
162
232
6.542 10.050
162
162
190
260
Beschikbaar budget in stelpost
36
307
307
307
307
Verschil (- tekort / + overschot)
36
145
145
117
47
Kindcentrum Leudal West Op 10 november 2020, enkele maanden na de definitieve locatiekeuze voor het nieuwe Kindcentrum, heeft de gemeenteraad besloten een voorbereidingskrediet toe te kennen voor de realisatie van het nieuwe Kindcentrum Leudal West op de locatie Heijerveld in Ittervoort. In het nieuwe Kindcentrum is ruimte voor de fusieschool Haler, Hunsel, Ittervoort en Neeritter, Hoera Kinderopvang, Stichting Bibliocenter en een sportgedeelte. Inmiddels ligt er een definitief ontwerp van het gebouw en hebben we een bestemmingsplan in concept gereed. Naar verwachting wordt de realisatie van het Kindcentrum en de buitenruimte in 2023 aanbesteed en kan er in 2023 gestart worden met de bouw van het nieuwe Kindcentrum. Aanvullende verkeersmaatregelen Kindcentrum Leudal West In mei 2021 heeft het college de eindrapportage 'Verkeersmaatregelen Leudal West' voor kennisgeving aangenomen. Vervolgens zijn er financiële middelen toegekend door de gemeenteraad om de maatregelen met de prioriteit 'hoog' en 'normaal' uit te voeren. Ter hoogte van de Brigittastraat zijn de voorbereidingen voor de werkzaamheden al gestart. Daar is niet gekozen voor de kleinschalige ingrepen, maar voor de volledige herinrichting van de straat. Voor de overige maatregelen moet de voorbereiding nog starten. Uitvoering is gepland voor 2023.
14
Fietspad spoorbrug Buggenum Op 14 februari 2020 hebben Provinciale Staten besloten € 3,5 miljoen te reserveren voor de snelle fietsverbinding Haelen - Roermond, onderdeel fietsbrug Buggenum - Leeuwen. Eind 2020 heeft het college de projectopdracht goedgekeurd. Adviesbureau Tauw heeft inmiddels een inkoopstrategie opgesteld waarmee we nu het voorbereidingskrediet kunnen bepalen en een planning kunnen opstellen. Deze onderdelen worden verwerkt in een projectplan dat ook aan de gemeenteraad voorgelegd zal worden voor een go of no go. In het geval er een bestuurlijke go wordt uitgesproken in gemeente Roermond en gemeente Leudal, kunnen we in 2023 starten met de voorbereiding en de onderzoeken. De fietsbrug is onderdeel van de Hoogwaardige Fietsverbinding Midden-Limburg. Hiervoor is in 2021 een intentieverklaring ondertekend met gemeenten Nederweert, Leudal, Roermond, Roerdalen en provincie Limburg voor het gezamenlijk uitvoeren van een verkennende tracéstudie. Herinrichting Napoleonsweg Neer De Napoleonsweg (N273) in de kern Neer is een Provinciale weg. Enkele jaren geleden wisselden provincie en gemeente met elkaar van gedachten over een mogelijke toekomstige inrichting. Uitgangspunt was een 50 km/uur inrichting met gescheiden rijbanen.
Als gevolg van het besluit van Provinciale Staten (PS) in februari 2020, vond een herschikking van Provinciale middelen tot betrekking van mobiliteitsdoeleinden plaats. Aan het project N273 Neer is door dit besluit binnen de provincie geld toegekend voor de technische vervanging van de weginfrastructuur. Op dit moment is nog niet duidelijk in hoeverre de door Provinciale Staten (PS) toegekende middelen de initieel voorgenomen herinrichting mogelijk maakt. Er is geen indicatie van bijdragen vanuit de gemeente. Op dit moment zijn hiervoor binnen de gemeentelijke begroting nog geen financiële middelen opgenomen. Deze zijn mede afhankelijk van de daadwerkelijke reconstructieplannen. Hierover is overleg opgestart. Daadwerkelijke uitvoering is vooralsnog voorzien voor 2023. Herinrichting oude kern Baexem Cultuurhistorie, landschap en natuur maken de kern Baexem bijzonder aantrekkelijk om te wonen, te werken of te recreëren. De huidige doorsnijding van de N280 tast echter deze waarden en kwaliteiten in grote mate aan. Nu het de bedoeling is om de N280 zuidelijker te leggen, is er in 2015 een gebiedsvisie opgesteld voor de dorpsentree Baexem. Het idee is om opnieuw de aandacht te vestigen op de oorspronkelijke kwaliteiten van de kern. De uitvoering van deze herinrichting komt pas aan bod na realisatie van de N280, naar verwachting eind 2025 of begin 2026.
Aanvullende verkeersmaatregelen Zevenellen Het college besloot in 2019 naar aanleiding van een extern advies om de aanleg van twee rotondes op de Roermondseweg na te streven. Aanbesteding en uitvoering is naar verwachting voor 2023. Zowel bij de provincie als bij het Rijk zal er uitstel gevraagd moeten worden in het kader van de verstrekte subsidies. Daarnaast moet er nog een overeenkomst gesloten worden met de ontwikkelende partijen van bedrijventerrein Zevenellen.
15
2 Programmaplan
16
2.1 Veiligheid Inwoners en ondernemers worden beschermd en voelen zich veilig. Visie Integrale veiligheid betekent samen werken aan de verbetering van de lokale veiligheid, met een samenhangend pakket van activiteiten en maatregelen. Hierbij werken private partijen (inwoners, ondernemers, woningbouwcorporaties, verenigingen) en publieke partijen (gemeente, politie, brandweer, hulpverleningsinstanties, scholen etc.) samen aan het verbeteren van de veiligheid in de gemeente. Veiligheid is steeds minder vanzelfsprekend. De maatschappij verhard zich. Er is sprake van een toenemende individualisering, afnemende zekerheden en er is een risicosamenleving ontstaan. Ondermijnende criminaliteit en de gevaren ervan wordt een steeds groter probleem voor de samenleving. Ontwikkelingen gaan steeds sneller, crisissen volgen elkaar op en er worden steeds hogere eisen gesteld. Ongemerkt mengen de gedachte en gevoelens van burgers zich in de discussie die op het eerste gezicht over criminaliteit en overlast lijken te gaan. Crisissen en overlastproblemen vergen steeds meer aandacht waardoor minder capaciteit overblijft voor de preventieve maatregelen. Dit is jammer omdat effectieve preventie op termijn veel kosten bespaart in de repressie. De gemeente is regisseur op het gebied van integrale veiligheid. Dit betekent dat de gemeente stuurt, bemiddelt en randvoorwaarden in stand houdt.
Zo blijven de diverse betrokken partijen op het terrein van veiligheid op een effectieve manier samenwerken. Ook creëren en behouden ze met elkaar een aanvaardbaar niveau van veiligheid en leefbaarheid. Een zo veilig mogelijke gemeente wordt gewaarborgd door een integrale gebiedsgerichte aanpak, in samenwerking met alle partners, Daarbij worden burgerinitiatieven ondersteund. Binnen het cluster Veiligheid worden drie hoofdthema's aangeduid: 1. Ondermijnende criminaliteit 2. Sociale veiligheid 3. Crisisbeheersing Wat willen wij bereiken? We vinden een veilige leefomgeving voor elke inwoner en ondernemer van groot belang. Het creëren van een veilige gemeente wordt bereikt en blijft gewaarborgd door het uitvoeren van een stevig en effectief integraal veiligheidsbeleidsplan. Het integraal veiligheidsbeleidsplan 2023-2026 draagt bij aan het continueren en verder ontwikkelen van de genoemde veilige leefomgeving. In dit plan zijn de volgende veiligheidsproblemen geprioriteerd: • • • • • •
Georganiseerde ondermijnende criminaliteit High Impact Crimes (HIC) Jeugd en veiligheid Veilige leef- en woonomgeving Cybercrime
Veiligheid
(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2021 na begroting 2024 2025 2026 wijziging 2023 2022
Lasten
3.776
3.697
3.476
3.476
3.476
3.476
Baten
-401
-115
-115
-115
-115
-115
Mutatie reserves
-51
-363
0
0
0
0
3.324
3.219
3.361
3.361
3.361
3.360
Resultaat
17
2.1.1 Ondermijnende criminaliteit 2.1.1.1 Voorkomen en terugdringen georganiseerde criminaliteit Voorkomen en terugdringen van georganiseerde criminaliteit. Wat gaan wij daar voor doen? Bij ondermijnende criminaliteit is sprake van verwevenheid van de onder- en bovenwereld. Het gaat om crimineel handelen dat sluipenderwijs een zodanige sociale en economische invloed heeft dat daarmee de veiligheid, leefbaarheid en integriteit wordt aangetast. Ingezet wordt op pro-actie, preventie en repressie. Door bewustwording van de gevaren van ondermijning te vergroten bij burgers en ondernemers en hun handelingsperspectief te bieden als zij hiermee in aanraking komen willen we bereiken dat zij meewerken aan de aanpak van ondermijning. Doel is de kwetsbare inwoners en ondernemers in de gemeente te beschermen en te voorkomen dat ondermijning doordringt tot in de haarvaten van de samenleving. Aan de hand van het integraal ondermijningsbeeld is een ondermijningsmatrix Leudal 2021-2023 opgesteld. Hierin staan de actiepunten voor deze jaren vermeld. Op het gebied van de aanpak van ondermijnende criminaliteit wordt met verschillende partners en op verschillende niveaus (provinciaal, regionaal, Robuust Basisteam Weert, lokaal) samengewerkt. De focus ligt op de aanpak van drugs en witwassen.
De actiepunten voor 2023 zijn: - creëren van een weerbare organisatie en medewerkers die signalen van ondermijning herkennen; - zicht hebben op ondermijnende activiteiten door meldingen en integrale controles; - bewustwording creëren bij burgers en ondernemers door voorlichtingsactiviteiten; - burgerparticipatie vergroten. Vanuit de zomernota zijn de volgende actiepunten expliciet opgenomen: • We investeren in het voorkomen van cybercriminaliteit en ondermijning waarbij we inwoners actief betrekken en samenwerken aan een veilige en leefbare samenleving. • We blijven het instrument Bibob(Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) breed inzetten en voorkomen met name de ongewenste facilitering door de gemeente. • We zetten in op actieve communicatie naar inwoners en binnen het gemeentehuis, zodat we iedereen bewust maken van de gevaren van ondermijnende criminaliteit en het herkennen van signalen. • Meldingen van vermoedelijke ondermijnende activiteiten pakken we actief op en we voeren preventieve controles uit. Wat mag dat kosten? Voorkomen en terugdringen georganiseerde criminaliteit
(bedrag x 1.000)
Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2021 na begroting 2024 2025 2026 wijziging 2023 2022 Lasten Ondermijning
204
176
132
132
132
132
Totale lasten
204
176
132
132
132
132
Ondermijning
-217
0
0
0
0
0
Totale baten
-217
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
24
-119
0
0
0
0
Resultaat
11
57
132
132
132
132
Baten
18
2.1.2 Sociale veiligheid 2.1.2.1 Integrale en gebiedsgerichte aanpak Integrale en gebiedsgerichte aanpak van veiligheidsvraagstukken geënt op integraal veiligheidsbeleid. Wat gaan wij daar voor doen? Sociale veiligheid betreft de veiligheidsrisico's die een menselijke oorsprong kennen zoals overlast, huiselijk geweld en inbraken. Om deze veiligheidsrisico's te beperken is het uitgangspunt een integrale gebiedsgerichte aanpak, in samenwerking met alle partners waarbij burgerinitiatieven worden ondersteund. Aanpak van High Impact Crimes Dit zijn delicten met een groot impact op het slachtoffer, diens omgeving en het veiligheidsgevoel in de maatschappij, bijvoorbeeld woninginbraken. Op het gebied van de High Impact Crimes wordt er naar gestreefd het huidige niveau de komende jaren te behouden. Dit gebeurt door het continueren van de preventie activiteiten en de persoonsgerichte aanpak van de daders. Door inzet van wijkagenten, boa's en het betrekken van burgers, dorpsraden etc. krijgt dit gestalte. Jeugd en veiligheid Preventieve activiteiten gericht op het vroegtijdig actief signaleren van radicalisering, polarisering, extremisme. Verder wordt aandacht gegeven aan preventie van alcohol- en drugsgebruik. De inspanningen richten zich op de jongeren en op hun omgeving. Er wordt een preventie- en handhavingsplan alcohol gemaakt.
Veilige leef- en woonomgeving We pakken de problematiek rondom mensen met verward gedrag effectief aan en voorkomen het ontstaan van verdere tegenstellingen met mede inwoners. Dit willen we bereiken door persoonsgerichte, gebiedsgerichte en themagerichte maatregelen. De 9 bouwstenen opgenomen in het plan van aanpak verward gedrag Midden-Limburg worden uitgevoerd. Een stevige samenwerking met het Zorg- en Veiligheidshuis Midden-Limburg komt het aanpakken en signaleren van casussen en sociale veiligheidstrends ten goede. Preventie activiteiten gericht op bewustwording van cybercrime Cybercrime is criminaliteit met ICT bijvoorbeeld hacking, phishing, malware, ransomware, oplichting via marktplaats, identiteitsfraude, sexting. Ingezet wordt op preventieactiviteiten om inwoners bewust te maken van de gevaren en weerbaarder te maken tegen deze vorm van criminaliteit. De kadernota en projectplan cybercrime van de provinciale taskforce cyber Limburg wordt uitgevoerd. Burgerparticipatie Door buurtpreventie, buurtwhatsapp, burgernet en buurtbemiddeling.
19
Wat mag dat kosten? Integrale en gebiedsgerichte aanpak
(bedrag x 1.000)
Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2021 na begroting 2024 2025 2026 wijziging 2023 2022 Lasten Veiligheidsmaatregelen specifiek Totale lasten
222
428
183
183
183
183
222
428
183
183
183
183
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
-44
-245
0
0
0
0
Resultaat
179
183
183
183
183
183
Baten Veiligheidsmaatregelen specifiek Totale baten
2.1.3 Crisisbeheersing 2.1.3.1 Crisisorganisatie is voorbereid De crisisorganisatie is voorbereid en inzetbaar zowel regionaal als lokaal. Wat gaan wij daar voor doen? Wat betreft brandweerzorg en crisisbeheersing maakt de gemeente Leudal onderdeel uit van de Veiligheidsregio Limburg-Noord. Door de VRLN worden activiteiten gericht op preventie en repressie gerealiseerd. De veiligheidsregio biedt gemeenten deskundige hulp bij het voorkomen en beperken van (brand)incidenten en bij het indammen van brandrisico’s. Daarnaast voert de veiligheidsregio de operationele brandweerzorg uit. Tevens coördineert de veiligheidsregio de multidisciplinaire hulpverlening bij rampen en crises en verzorgt de ketenregie in samenwerking met de gemeenten (Oranje Kolom). De gemeente dient te zorgen voor bemensing van de Oranje Kolom en het actueel houden van de lokale draaiboeken en processen ten behoeve van een crisis. Het op peil houden van de functionarissen die een taak hebben in de Oranje Kolom vraagt continue aandacht. Deze functionarissen worden opgeleid. Jaarlijks wordt tenminste één oefening georganiseerd voor het team bevolkingszorg. De processen en draaiboeken die van toepassing zijn bij een calamiteit worden actueel gehouden.
20
Wat mag dat kosten? Crisisorganisatie is voorbereid
(bedrag x 1.000)
Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2021 na begroting 2024 2025 2026 wijziging 2023 2022 Lasten Veiligheidsmaatregelen algemeen Totale lasten
3.350
3.094
3.161
3.161
3.161
3.161
3.350
3.094
3.161
3.161
3.161
3.161
-184
-115
-115
-115
-115
-115
-184
-115
-115
-115
-115
-115
-32
0
0
0
0
0
3.134
2.979
3.046
3.046
3.046
3.045
Baten Veiligheidsmaatregelen algemeen Totale baten Mutaties reserves Resultaat
Verplichte indicatoren uit het BBV
Indicator
Eenheid
Winkeldiefstal
aantal per 2021 1.000 inwoners
0,3
CBS Het aantal winkeldiefstallen per Geregistreerde 1.000 inwoners. criminaliteit & Diefstallen
Geweldsmisdrijven aantal per 2021 1.000 inwoners
2,8
CBS Het aantal geweldsmisdrijven, per Geregistreerde 1.000 inwoners. Voorbeelden van criminaliteit & geweldsmisdrijven zijn seksuele Diefstallen misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.).
Diefstal uit woning aantal per 2021 1.000 inwoners
1,2
CBS Het aantal diefstallen uit woningen, Geregistreerde per 1.000 inwoners. criminaliteit & Diefstallen
Vernieling en beschadiging
aantal per 2021 1.000 inwoners
3,9
CBS Het aantal vernielingen en Geregistreerde beschadigingen, per 1.000 inwoners. criminaliteit & Diefstallen
Verwijzingen Halt
per 10.000 2020 inw.
2
Bureau Halt
Het aantal verwijzingen naar Halt, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 12-17 jaar.
1
CBS Jeugd
Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen.
Jongeren met delict % voor rechter
Jaar Waarde Bron
2020
Beschrijving
Verbonden partijen ● Veiligheidsregio- Limburg Noord
21
2.2 Leefomgeving Samen bouwen aan een duurzame en vitale fysieke leefomgeving Visie De gemeente Leudal is economisch vitaal en de leefomgeving wordt als prettig ervaren; het is mooi leven in Leudal. Dit willen wij zo houden en waar dat kan, versterken en verbeteren. Dit is een hele uitdaging, want door bovenlokale trends en ontwikkelingen zijn de opgaven voor de fysieke leefomgeving in Leudal groot. Denk aan de ontwikkelingen en opgaven op het gebied van klimaatverandering (verdroging, vernatting, hitte) en de energietransitie (opwekken duurzame energie, aardgasvrije woningen, besparing). Maar ook de transitie van de agrarische sector, circulaire economie of het anders kijken naar afval en grondstoffen, bereikbaarheid en woningbouw. Er ontstaan steeds meer verschillende activiteiten en wensen voor de ruimte in het buitengebied. Soms conflicteren deze wensen. De opgaven voor de fysieke leefomgeving bieden kansen, maar vragen ook om het maken van zorgvuldige keuzes. Onze opgaven en keuzes komen terug in de Omgevingsvisie en dragen bij aan een duurzaam ruimtegebruik in Leudal en de waarborging van kwaliteit van landschap en natuur en een gezonde woon- en leefomgeving. Voor de uitvoering daarvan maken wij gebieds- en themagerichte uitvoeringsprogramma’s.
Via het op te stellen Omgevingsplan geven wij kaders voor inwoners en ondernemers voor het realiseren van bebouwing en activiteiten. Hierbij bieden wij het raamwerk voor de juiste functies op de juiste plek én een plan om onze doelen te realiseren. Wat willen wij bereiken? Deze visie en aanpak sluit aan bij het doel en de geest van de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 januari 2023 in werking treedt. Namelijk, het bereiken van een balans tussen een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit bereiken en in stand houden. Dit betekent dat de voorbereiding van de Omgevingswet niet alleen nodig is om te voldoen aan de wettelijke taken, maar ook om onze dienstverlening en inrichting van de fysieke leefomgeving te verbeteren. De implementatie stopt niet op 1 januari 2023. De komende begrotingsperiode zullen we minimaal nodig hebben om de kansen die de wet biedt, te verankeren en hiervan de meerwaarde te ervaren. Minimale eisen Op 1 januari 2023 voldoet de gemeente Leudal aan de minimale eisen die de wet stelt. Vanaf dat moment zullen wij ervaren wat “werken onder de Omgevingswet” daadwerkelijk betekent voor participatie en samenwerking, (de uitvoering van) onze visies, de dienstverlening naar de klant en de gevolgen van één digitaal loket voor alles wat de fysieke leefomgeving aangaat.
Onze ervaringen worden gemonitord en geëvalueerd, zodat de conclusies daarvan bij aanstaande wijzigingen in regelgeving en beleid kunnen worden verwerkt. Vanaf 1 januari 2023 voeren wij ook nieuwe taken uit op het gebied van bodem(kwaliteit) en moeten geluidsregels goed en integraal verankerd worden. Dit laatste vraagt gebiedsgericht geluidbeleid, gezoneerde bedrijventerreinen moeten worden omgebouwd tot geluidplafonds en geluidsgegevens moeten gedigitaliseerd en digitaal ontsloten worden.
22
Omgevingsplan en programma’s Wanneer op 1 januari 2023 de minimale eisen zijn ingericht, worden de andere processen, instrumenten en keuzes verder uitgewerkt. De Omgevingsvisie biedt de basis voor de effecten die wij over een langere tijdshorizon in de fysieke leefomgeving willen laten zien. Om die effecten ook te bereiken zetten we nadere instrumenten in. Denk hierbij aan het Omgevingsplan (sturing op ontwikkelingen via regels) en Programma’s (sturing op ontwikkelingen via samenwerking en concrete maatregelen). Het Omgevingsplan bevat alle regels voor de fysieke leefomgeving, voor het hele grondgebied van de gemeente Leudal. Per 1 januari 2023 wordt dit Omgevingsplan van rechtswege tijdelijk gevormd door de bestaande bestemmingsplannen en de ‘Bruidsschat’. De Bruidsschat bevat alle regels die nu landelijk gelden en onder de Omgevingswet tot de bevoegdheid van de gemeente gaan behoren. Voor 1 januari 2030 moet het tijdelijke Omgevingsplan worden omgevormd naar een definitief Omgevingsplan. De Omgevingsvisie en de Verordening Fysieke Leefomgeving (de resultante van het project ‘Vermindering Regeldruk’) vormen daarbij de basis. Wij zetten in op een nieuw Omgevingsplan in 2026. De programma’s worden gevormd voor gebieden of thema’s en helpen uitvoering te geven aan de doelen, waardoor effecten zichtbaar worden.
Voorbeelden hiervan zijn het Duurzaamheidsprogramma waardoor wij energie besparen en duurzaam opwekken, het Uitvoeringsprogramma Wonen dat inzet op het creëren van betaalbare woningen voor starters en senioren en verloedering voorkomt en het Uitvoeringsprogramma voor Recreatie en Toerisme, dat bezoekers en inwoners uitnodigt te genieten van de kwaliteiten van Leudal. Nieuwe programma’s worden voorzien voor bijvoorbeeld (delen van) het buitengebied. Hierin staan opgaven als stikstofreductie, (sloop of herinvulling van) vrijkomende agrarische bebouwing en scheiding van mens- en dierconcentraties centraal. Wet kwaliteitsborging Tegelijk met de Omgevingswet treedt de Wet kwaliteitsborging (Wkb) in werking. De invoering van deze wet betekent dat een verschuiving van werkzaamheden plaatsvindt. De technisch-inhoudelijke toetsing aan het Bouwbesluit 2012 wordt grotendeels vervangen door andere werkzaamheden, zoals (toetsing aan) certificering. Ook verschuift het toezicht op de bouw naar de markt, al zal dit niet meteen merkbaar zijn. Dit betekent dat de processen per 1 januari 2023 zijn aangepast aan deze wet, maar dat 2023 een overgangsjaar wordt, waarbij nog veel onder de ‘oude’ regelgeving wordt gebouwd en nieuwe inzichten zich nog moeten ontwikkelen.
De implementatie van de Omgevingswet en de daarmee samenhangende ontwikkeling van instrumenten en processen is de komende begrotingsperiode een van de voornaamste opgaven van de gemeente Leudal. Deze opgave loopt als rode draad door de inhoudelijke opgaven vanuit de drie pijlers: economie, wonen en klimaat.
23
Wat mag u van ons verwachten? U mag van ons verwachten dat: 1. de gemeente Leudal in de periode tot 2026 bouwt aan een nieuw Omgevingsplan, dat beantwoordt aan de Strategische en Omgevingsvisie en duidelijke kaders biedt voor de ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving, waarbij telkens de vraag wordt gesteld hoe we onze doelen realiseren met zo min mogelijk regels; 2. de Omgevingsvisie werken we uit in (uitvoerings)programma’s zodat we de beoogde effecten in samenwerking met onze partners efficiënt en adequaat bereiken; 3. wij een passende woonagenda bieden, die in het bijzonder ruimte biedt voor aanvullende woning(ver)bouw voor het sociale en middel dure (huur)segment en betaalbare koopwoningen; 4. wij onze openbare ruimte verbeteren door de aanplant van 20.000 extra bomen (tot 2026); 5. wij de ruimte planmatig en pro-actief onderhouden op niveau B en verbeteren door maatregelen te treffen tegen de invloed van weersverandering en het bevorderen van biodiversiteit in het groen; 6. wij uitvoering geven aan een passende Duurzaamheidsagenda, waarbij wij een voorbeeldrol nemen; 7. wij een Leudalse Investeringsagenda opstellen en hieraan uitvoering geven, zodat lokale initiatieven worden ondersteund en de economische veerkracht en groei eerder en beter kan worden ingezet.
Daarnaast mag u van ons verwachten dat vergunningverlening, toezicht en handhaving als regulier proces wordt uitgevoerd. De stijgende lijn van het aantal aanvragen om omgevingsvergunningen, conceptaanvragen en meldingen uit 2020 en 2021 is in het eerste half jaar van 2022 niet doorgezet. Op basis van de trendlijn is een lichte daling van het aantal aanvragen te verwachten: 264 aanvragen omgevingsvergunning (82% t.o.v. voorgaande jaren), 142 conceptaanvragen (91 % t.o.v. voorgaande jaren) 245 meldingen (82% t.o.v. voorgaande jaren). We verwachten echter wel een piek in de aantallen aanvragen net vóór 1 januari 2023 (de datum waarop de Omgevingswet en de Wkb in werking zullen treden). Dit heeft gevolgen voor 2023. Daarnaast zullen ca. 180 bouwmeldingen worden gedaan in het kader van de Wkb. Ook voorzien wij dat aanvragers sneller zullen kiezen voor een aanvraag omgevingsvergunning dan wijziging van het Omgevingsplan. In 2022 is het nieuwe VTH-beleidsplan vastgesteld. Dit beleidsplan legt een relatie tussen de bestuurlijke ambities en prioriteiten bij (de inzet van) vergunningverlening, toezicht en handhaving. De activiteiten die daartoe moeten worden uitgevoerd, staan vermeld in het jaarlijks op te stellen uitvoeringsprogramma. Over de resultaten (wat is bereikt?) wordt jaarlijks gerapporteerd aan de gemeenteraad via het jaarverslag.
Met deze werkwijze willen we meer structuur brengen in de inzet van instrumenten, zodat deze direct bijdragen aan en aansluiten bij de beleidsdoelen zoals geformuleerd in visies, coalitieakkoord en begroting.
Leefomgeving
(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2021 na begroting 2024 2025 2026 wijziging 2023 2022
Lasten
22.345
22.580
22.528
22.116
22.154
22.594
Baten
-12.081
-10.987
-10.849
-10.702
-10.671
-10.735
-153
-844
-188
-209
-190
-190
10.111
10.748
11.491
11.205
11.293
11.668
Mutatie reserves Resultaat
24
2.2.1 Economie 2.2.1.1 Aantrekkelijk voor werkgevers Wij zijn en blijven aantrekkelijk voor werkgevers Wat gaan wij daar voor doen? Het vitaal houden van de Leudalse economie kan de gemeente niet alleen. Wij werken samen met ondernemers en onderwijs in de aanpak van het Leudals ondernemers- en vestigingsklimaat. De vastgestelde Economische Agenda (2020), gebaseerd op het Economisch Profiel (2018), vormt daarbij de basis. Om de doelen en effecten van deze visies te realiseren, is het nodig dat wij 1) de externe dialoog en samenwerking verbeteren en 2) via concrete projecten en financiële middelen – samengebracht in de Investeringsagenda – regie voeren, prioriteren en tot uitvoering komen. Versterking dialoog en samenwerking Communicatie en samenwerking met en ondersteuning van ondernemers zijn belangrijke speerpunten voor de komende periode. Wij brengen locatiebezoeken aan ondernemers en faciliteren ondernemers via bijvoorbeeld het Ondernemersteam Leudal (accountmanagement) en netwerkbijeenkomsten (via onze partner Keyport). Wij denken mee met ondernemers die willen uitbreiden of verplaatsen, in het belang van het behoud van levendige dorpen, behoud van werkgelegenheid en het bieden van toekomstperspectief voor de ondernemer, maar ook diens (nieuwe) omgeving.
Economische investeringsagenda Leudal De investeringsagenda concretiseert en prioriteert de processen, projecten en acties die nodig zijn om de doelen uit het Economisch Profiel en de Economische agenda te bereiken. Gedurende de begrotingsperiode zullen wij (gebundeld c.q. gefaseerd) concrete projecten ter besluitvorming voorleggen aan de gemeenteraad. Mogelijke kansen doen zich voor op het gebied van: a. Ontwikkelingen Buitengebied De agrarische sector ontwikkelt zich en steeds meer agrariërs stoppen, al dan niet noodgedwongen. Door het stoppen van agrarische bedrijven, komen in ons buitengebied op verschillende locaties leegstaande bedrijfsgebouwen. Welke ontwikkelingen willen wij hier (niet) mogelijk maken? Hoe komen we tot sloop van overtollige bebouwing? De Investeringsagenda kan drempelverlagend werken bij de herontwikkeling of sloop van (agrarisch) vastgoed. b. Recreatie en toerisme We verstevigen onze positie als toeristische gemeente en de kwaliteit van het natuurgebied het Leudal binnen het regionale netwerk van Midden-Limburg en de Big5-natuurgebieden. Via het Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme (vastgesteld in 2021) geven we projectmatig invulling aan onze recreatieve opgave en dagen wij ondernemers uit creatieve ideeën en nieuwe initiatieven te ontwikkelen, voor jong en oud, ontspannend of intensief. c.
Burgerinitiatieven Wij ontvangen steeds vaker burgerinitiatieven voor een mooier Leudal. Breed gedragen, collectieve burgerinitiatieven willen wij ondersteunen en faciliteren. Omdat het proces van idee tot project vaak specialistische, procesmatige en deskundige kennis vraagt, willen wij initiatiefnemers (laten) ontzorgen en (laten) ondersteunen door een procesbegeleider. d. Vrijkomende locaties Door het samengaan van verenigingen en het verplaatsen van bedrijven, komen er locaties vrij in onze gemeente. Deze willen we een nieuwe invulling geven. Deze nieuwe invulling moet leiden tot een economisch vitaler Leudal of ruimte bieden voor betaalbare woningen voor starters en senioren.
25
De projectvoorstellen zijn nog niet concreet en moeten verder worden uitgewerkt. Daarvoor willen wij deze begrotingsperiode gebruiken. Op die manier borgen wij dat inwoners en ondernemers zich gesteund voelen door hun lokale overheid, bij het overeind komen in de jaren na corona. (Uitvoeringsprogramma) Buitengebied In het uitvoeringsprogramma wordt een aanpak voor vrijkomende agrarische bebouwing uitgewerkt waarbij niet alleen gekeken wordt naar het toelaten van nieuwe functies in de vrijkomende bebouwing maar ook naar het stimuleren van sloop van de overtollige bedrijfsbebouwing. Denk bijvoorbeeld aan een slooplening of een stalderingsregeling waarbij groeiende agrarische bedrijven een bijdrage leveren aan de verbetering van de kwaliteit van het buitengebied en daarmee aan de kernwaarden van de inwoners van Leudal. Dit zie je terug in de vorm van nieuwe bedrijvigheid op plekken waar dit kan en het verdwijnen van bedrijfsgebouwen op plekken waar dit niet kan. Belangrijke opgaven voor 2023 e.v. zijn: • Uitvoering geven aan de diverse beëindigingsregelingen door het intrekken van omgevingsvergunningen en het herbestemmen van vrijkomende agrarische bestemmingen binnen duidelijke kaders (Omgevingsvisie); • Uitvoering geven aan het Schone Lucht akkoord (naast landbouw komt o.a.
ook mobiliteit, mobiele werktuigen, industrie, houtstook aan de orde); • Ervoor zorgen dat de data inzake veehouderijen (aantallen, emissies) betrouwbaar zijn en een goede en actuele weergave aangeven (vergunde, feitelijke situatie) en zo een actueel dashboard vormen; • Latente ruimte in omgevingsvergunningen Milieu en RO-plannen intrekken. De structuurvisie voor het Buggenumse veld is inmiddels 10 jaar oud en de uitgangspunten zijn toe aan een herijking. We ontwikkelen een integrale visie voor het Buggenums veld waarin we naast de compensatie van het voormalige Nunhems, de ontwikkelingen als de ontgrondingen te Wijnaerden en de fietsbrug tussen Buggenum en Leeuwen meenemen. In de nieuwe ambitie staan thema’s als biodiversiteit, natuur-inclusieve landbouw, recreatie en goede verbinding centraal. In het samenwerkingsverband Platteland in Ontwikkeling (PIO) is een aantal pilotprojecten gestart die aansluiten op de mondiale en landelijke ontwikkelingen in de agrarische sector. Het betreft: • Natuurinclusieve Landbouw, waaraan diverse agrarische ondernemers uit Leudal deelnemen. In de werkgroep wisselen de agrariërs kennis en kunde uit en trekken ze gezamenlijk op in onderzoeken. • Pilot Bokashi, welke is gestart in de gemeente Weert en uitgebreid kan worden naar de gemeenten Nederweert en Leudal.
Door de intensivering van de landbouw zijn in de loop van de tijd veel kleine landschapselementen verloren gegaan. We gaan een onderzoek uitvoeren naar het – tegen vergoeding - vergroten van de natuurwaarde (o.a. natuurlijke akkerranden en kleine houtwallen) van ons buitengebied door agrariërs. Aandachtspunt hierbij is dat geen sprake mag zijn van staatssteun, omdat er al diverse bestaande regelingen met dat doel lopen vanuit andere overheden. Dit onderzoek wordt ingebracht in het vierde uitvoeringsprogramma voor het PIO. Bedrijventerreinen Afgelopen jaren is gewerkt aan de voorbereiding en ontwikkeling van bedrijventerreinen en bedrijfskavels, denk aan Arenbos, Zevenellen, Bedrijventerrein Ittervoort IV, etc. Om de blijvende vraag naar bedrijfsruimte en -kavels te kunnen blijven bedienen, werken we aan het behoud van kwalitatieve bedrijventerreinen, zodat deze duurzaam en toekomstbestendig worden en blijven. Ook onderzoeken we de komende begrotingsperiode of nieuwe bedrijfsruimte, bedrijfskavels of bedrijfsterreinen kunnen worden ontwikkeld.
26
Vanuit de zomernota zijn de volgende actiepunten expliciet opgenomen: • Wij versterken ons huidige accountmanagement. Ondernemers krijgen duidelijke antwoorden op hun vragen. • Ondernemers die willen uitbreiden of verhuizen ondersteunen we maximaal. Zo houden we deze bedrijven en werkgelegenheid in Leudal. In ons buitengebied is er extra aandacht voor bedrijven die functioneel met de natuur verbonden zijn en duurzaam willen ondernemen. • We stimuleren nieuwe vormen van circulaire economische activiteiten bij vrijkomende agrarische bedrijven. • We onderzoeken de mogelijkheden van revitalisering en uitbreiding van oude industrieterreinen. • We onderzoeken de mogelijkheden van een nieuw industrieterrein. • We onderzoeken de mogelijkheid om bedrijfsverzamelgebouwen te ontwikkelen in vrijkomende agrarische bebouwing. • We ondersteunen agrarische ondernemers die willen innoveren en stimuleren natuur inclusieve landbouw. • Bij de ontwikkeling van de Omgevingswet brengen we niet alleen knelpuntlocaties maar ook mogelijke ontwikkelgebieden in het buitengebied in kaart. We faciliteren het verplaatsen van dierconcentraties in kernrandzones en nabij natuur naar geschiktere locaties. • We blijven de diversiteit qua bedrijven en gewassenteelt in ons buitengebied stimuleren. Wat mag dat kosten? Aantrekkelijk voor werkgevers
(bedrag x 1.000)
Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2021 na begroting 2024 2025 2026 wijziging 2023 2022 Lasten Infra bedrijven
394
217
320
314
284
247
Ondersteuning bedrijvigheid
205
268
222
213
163
163
Totale lasten
599
485
542
528
447
410
Infra bedrijven
-310
-171
-227
-221
-191
-154
Ondersteuning bedrijvigheid
-99
-107
-77
-77
-27
-27
-410
-278
-304
-298
-218
-181
76
54
-6
-6
-6
-6
265
260
232
223
223
223
Baten
Totale baten Mutaties reserves Resultaat
2.2.1.2 Weerstand tegen personeelskrimp Wij faciliteren ondernemers binnen onze mogelijkheden om (nieuwe) arbeidskrachten te binden door het bieden van een passend (t)huis. Wat gaan wij daar voor doen? Op basis van het economisch profiel ligt de focus op het zoeken, vinden en binden van 4.200 arbeidskrachten in de komende tien jaar. Deze opgave is direct verbonden met de Investeringsagenda voor een economisch vitaal Leudal. Hierbij ligt voor wat betreft het vinden, binden en boeien van arbeidskrachten de kans voor de gemeente, onderwijs en ondernemers in het samenbrengen van het onderwijsaanbod met de opleidingsvraag / arbeidsvraag van de ondernemers enerzijds en het bieden van een passend (t)huis anderzijds.
27
Wat mag dat kosten? Weerstand tegen personeelskrimp
(bedrag x 1.000)
Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2021 na begroting 2024 2025 2026 wijziging 2023 2022 Lasten Ambtelijke samenwerking
306
376
377
340
377
377
Bestuurlijke samenwerking
7
43
0
0
0
0
312
419
377
340
377
377
Ambtelijke samenwerking
0
-43
0
0
0
0
Bestuurlijke samenwerking
0
0
0
0
0
0
Totale baten
0
-43
0
0
0
0
Mutaties reserves
-7
-43
0
0
0
0
306
333
377
340
377
377
Totale lasten Baten
Resultaat
2.2.1.3 Toerisme en recreatie Wij zorgen voor een vitale en groeiende toeristisch-recreatieve economie Wat gaan wij daar voor doen? De vrijetijdssector is voor Leudal van groot belang; voor de economie, voor het voorzieningenniveau en voor een goede invulling van ons erfgoed. Er wordt landelijk een forse groei van deze sector voorspeld en dit biedt kansen voor Leudal. In 2020 is een beleidsvisie ontwikkeld voor de vrijetijdseconomie van Leudal. Deze beleidsvisie is vervolgens vertaald in een Uitvoeringsprogramma. Uitvoeringsprogramma Om te stimuleren dat de veelal private ontwikkelingen aansluiten bij het beleid en mede uitvoering geven aan het bereiken van de gestelde ambities, is het belangrijk dat de gemeente actief informeert, stimuleert, stuurt en faciliteert. Dit doen we door: • investeren in de basisvoorzieningen voor de ontwikkeling van de belevingseconomie en ondersteunen de toekomstige ontwikkeling van een duurzame toeristische bedrijvigheid die past bij de kernkwaliteiten “rust, ruimte en groen” • een kwalitatieve verbetering van producten en diensten: aanbod dat goed is voor inwoners, bezoekers, ondernemers en de gemeente. We zetten in op kwaliteit, beleving, diversiteit en het beantwoorden van consumentenbehoeftes. • initiatieven te realiseren die een bijdrage leveren aan het onderscheidend vermogen van Leudal en de regio.
Leudal ligt centraal in de toeristische regio Midden-Limburg en deze positie zetten we stevig neer door o.a. de fietsbrug tussen Leeuwen en Buggenum en de positionering van Leudal als centraal natuurgebied, binnen de Big5. We maken gebruik van de aanwezige karakteristieken, krachten en kwaliteiten van het landschap zoals de omvang en diversiteit van de natuurgebieden, de Maas, het vele erfgoed en de historische kernen.
28
Inzet van erfgoed Het erfgoed en de historische kernen zijn naast de natuur en de Maas in Leudal belangrijke onderdelen om onze vrijetijdseconomie te versterken. Erfgoed draagt bij aan de sociale cohesie, economie, recreatie, toerisme en aantrekkelijkheid van Leudal voor haar inwoners en bezoekers. Om dit erfgoed beter in te zetten voor onze ambities binnen het programma economie moet er de komende jaren bijzondere aandacht besteed worden aan promotie, kwaliteit en een groter publieksbereik van dit erfgoed door o.a.: • het duurzaam herbestemmen van leegstaande monumenten met bijzondere aandacht voor recreatieve en toeristische invullingen; • het verduurzamen / toekomstbestendig van monumenten; • het digitaal en fysiek ontsluiten van erfgoed; • het opstellen van landschapsbiografieën. Vanuit de zomernota zijn de volgende actiepunten expliciet opgenomen: • In het buitengebied gaan we waar mogelijk en wenselijk ander verkeer ontmoedigen zodat toeristen en inwoners daar veilig kunnen fietsen en wandelen. • Agrariërs helpen we bij het omzetten naar een toeristisch en/of recreatief bedrijf. Daarbij denken we aan minicampings, camperplaatsen maar ook duurzame vakantiewoningen en kleinere activiteiten (denk aan musea, escape rooms etc.).