Verslaglegging Covid-19 periode 1 dec 2020_1okt 2021

Van: Aan: Datum: Betreft:

Bestuurlijk afstemmingsoverleg COVID-19 Flevoland Gemeenteraden in Flevoland 3 november 2021 Verslaglegging in kader van bestrijding COVID-19 periode 1 december 2020 – 1 oktober 2021

Inleiding Eind juni 2021 is landelijk besloten tot afschaling van de veiligheidsregio’s in het kader van de COVID-19 pandemie van GRIP4 naar GRIP0. Op 15 september jl. heeft het laatste overleg van het Regionaal Beleidsteam (RBT) Flevoland plaatsgevonden en ook de crisisorganisatie Flevoland is per 1 oktober jl. afgeschaald. Bestuurlijk overleg zal gecontinueerd worden, maar wordt vanuit de reguliere organisatie voorbereid. Vanwege de lange duur en grote impact van COVID-19 op de samenleving zijn colleges en gemeenteraden regelmatig geïnformeerd via digitale regionale nieuwsbrieven. Met het beëindigen van het RBT is deze informatievoorziening vervallen. Om gemeenteraden een overzicht te geven van de bestrijding van de COVID-19 pandemie is voorliggend verslag opgesteld1. Het betreft de periode 1 december 2020 tot 1 oktober 2021 en sluit aan op het eerdere verslag van de periode 1 maart tot 1 december 2020. Wettelijke context De Wet veiligheidsregio (Wvr) bepaalt normaliter de aanpak bij bovenlokale rampen en crises. Artikel 39 van de Wvr bepaalt dat de voorzitter veiligheidsregio in dat geval een regionaal beleidsteam (RBT) bijeenroept, dat bestaat uit de burgemeesters van de betrokken gemeenten aangevuld met adviseurs vanuit verschillende kolommen. Tevens wijst de voorzitter een operationeel leider aan.

In de periode maart 2020 tot 1 december 2020 werkten we conform deze bepalingen met noodverordeningen. Vanaf 1 december 2020 is de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 ingevoerd. Hierin is bepaald dat veel bevoegdheden weer teruggelegd zijn bij de burgemeester. De burgemeester legt verantwoording af aan de gemeenteraad om zoveel mogelijk de democratische verhoudingen te waarborgen. De Tijdelijke wet wordt steeds voor een periode van drie maanden verlengd en is in elk geval nog van kracht tot 1 december 2021 a.s. Toelichting crisisstructuur Vanaf 1 december 2020 is op basis van de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 (Twm) in regionaal overleg afgestemd tussen de Flevolandse burgemeesters over de bestrijding van COVID-19. Zij zijn daarbij ondersteund door de (inter)regionale crisisorganisatie van de Veiligheidsregio’s Flevoland en Gooi en Vechtstreek. De 25 voorzitters van de veiligheidsregio’s vormen samen het Veiligheidsberaad. In het kader van de COVID-19 crisis is ervoor gekozen om het Veiligheidsberaad aan te sluiten op de nationale crisisstructuur2, waarbij de voorzitter Veiligheidsberaad onderdeel uitmaakt van de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb), zodat de afstemming tussen Rijk en veiligheidsregio’s is georganiseerd.

Het Veiligheidsberaad heeft in de periode december 2020 tot aan de zomerperiode nagenoeg wekelijks overleg gevoerd over de ontwikkelingen met betrekking tot COVID-19. Van belang is

1

Eind december 2020 is reeds het wettelijk verplichte verslag tot het moment van inwerkingtreding van de Tijdelijke wet maatregelen (Twm) per 1 december 2020 aangeboden aan alle gemeenteraden. 2 Zie Kamerbrief d.d. 13 maart 2020. 1

om te vermelden dat er voor de hele periode van 1 december 2020 tot 1 oktober 2021 sprake was van een landelijke aanpak met landelijk bepaalde maatregelen. Overzicht gebeurtenissen In het overzicht wordt teruggeblikt op de volgende vijf perioden: 1. Lockdown (medio december 2020 – 28 april 2021) 2. Openingsplan stap 1 t/m 4 (28 april 2021 – 26 juni 2021) 3. Herinvoering maatregelen (26 juni 2021 – 13 augustus 2021) 4. Versoepeling onderwijs (13 augustus 2021 – 25 september 2021) 5. Loslaten 1,5 meter en opheffen crisisorganisatie (25 september 2021 - 1 oktober 2021) 1. Lockdown (medio december 2020 – 28 april 2021) Landelijke ontwikkelingen Op 1 december 2020 is de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 (Twm) van kracht geworden. Ook geldt vanaf dat moment dat het dragen van een mondkapje verplicht is in alle openbare gebouwen, in het onderwijs, het openbaar vervoer en bij contactberoepen. Op 8 december 2020 maakt VWS de vaccinatie-aanpak bekend met een eerste indeling wie bij de start van de coronavaccinatie welk type inenting krijgt en op welke locaties deze vaccins worden toegediend. Gekozen wordt voor centrale locaties, vanwege de logistieke eigenschappen van de vaccins. Medio december start VWS de publiekscampagne coronavaccinatie. Zowel politiek als maatschappelijk is er veel discussie over de Nederlandse aanpak.

Uiteindelijk wordt op 6 januari 2021 de eerste vaccinatie gezet. Het OMT signaleert medio december 2020 een flinke toename in het aantal besmettingen. Aangezien dit grote gevolgen heeft voor de toegankelijkheid van de zorg, ziet het kabinet zich genoodzaakt in te grijpen, zodat de contacten tussen mensen drastisch verminderen. Op 14 december 2020 kondigt ministerpresident Rutte vanuit het Torentje een lockdown aan die in eerste instantie geldt van 15 december 2020 tot en met 19 januari 2021. Dit betekent onder andere dat onderwijs op afstand wordt ingevoerd en het aantal bezoekers thuis tot een minimum van twee beperkt wordt. Eind december wordt de zogenaamde Delta-variant, die in het Verenigd Koninkrijk al zijn intrede heeft gedaan, ook in Nederland gevonden. Vanwege de Britse coronavariant en het aantal besmettingen kondigt het kabinet op 12 januari 2021 een voortzetting van de lockdown aan tot ten minste 9 februari 2021. Ook melden zij dat de regering onderzoekt of een avondklok nodig is. Deze wordt vanaf 23 januari 2021 ingevoerd. Vanaf dat moment moeten mensen tussen 21.00 – 04.30 uur binnen blijven. De avondklok zal uiteindelijk tot het eind van de lockdown (eind april) van kracht blijven en roept behoorlijk wat maatschappelijke spanning op en leidt op veel plaatsen in Nederland tot onrust en rellen.

Het wordt steeds duidelijker dat het mentaal en sociaal welbevinden van met name jongeren onder druk staat. Medio februari kondigt het kabinet een extra steunpakket (200 mln. euro) aan voor sociaal en mentaal welzijn en leefstijl en vanaf eind februari worden de planbureaus gevraagd om een beeld op te leveren vanuit het sociaalmaatschappelijk en economisch perspectief. De lockdown en avondklok wordt diverse keren verlengd, namelijk: - in de persconferentie op 2 februari 2021 wordt verlengd tot en met 2 maart 2021. Wel gaan basisscholen en kinderopvang vanaf 8 februari 2021 weer open en wordt bestellen en afhalen in de detailhandel mogelijk; 2

-

-

-

-

in de persconferentie van 23 februari 2021 kondigt het kabinet een verlenging aan tot en met 15 maart 2021. Wel worden dan enkele versoepelingen doorgevoerd, waaronder het beperkt openen van de middelbare scholen en het MBO. Ook mogen contactberoepen weer open en mogen mensen tot 27 jaar weer in groepen buiten sporten; in de persconferentie van 8 maart 2021 meldt het kabinet dat verdere verruiming van de lockdown nog niet verantwoord is. De maatregelen inclusief de avondklok worden verlengd tot en met dinsdag 30 maart 2021, waardoor deze ook van kracht is tijdens de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart 2021. Buitensporten wordt toegestaan in kleine groepen en winkelen op afspraak uitgebreid; op 23 maart 2021 vindt wederom een persconferentie plaats. De maatregelen blijven van kracht tot en met 20 april 2021, omdat de besmettingen met het coronavirus toenemen en het aantal coronapatiënten op de intensive care (ic) stijgt. De derde golf begint zichtbaar te worden. De avondklok wordt met het ingaan van de zomertijd aangepast en geldt vanaf 22.00 uur; Op 13 april 2021 kondigt het kabinet het openingsplan aan dat een route schetst naar de zomer in vijf stappen waarin maatregelen worden afgebouwd. De eerste stap wordt gezet op 28 april 2021, waarmee een eind aan de lockdown en de avondklok komt. Evenementen zijn niet toegestaan tot 5 mei 2021.

Regionale situatie en gebeurtenissen Regionaal is begin januari 2021 veel gesproken over het al dan niet doorgaan van de Fieldlab experimenten. Zowel in Almere als Dronten zijn Fieldlabs gepland op voorwaarde dat het risiconiveau dit toestaat. Hoewel het kabinet besluit de voorwaarde van het risiconiveau los te laten, worden deze experimenten toch uitgesteld tot eind februari 2021. Het RBT staat in deze periode vaak stil bij onderwerpen als handhaving en maatschappelijk draagvlak. De rek is eruit bij veel mensen en handhavers ervaren steeds meer agressie. Tegelijkertijd stijgt de R-waarde en wordt een derde golf verwacht. Er kan nauwelijks perspectief geboden worden aan inwoners en ondernemers. Regionaal wordt afgestemd welke mogelijkheden er zijn om jongerenwerk voort te zetten nu blijkt dat juist in die groepen het sociaal en mentaal welbevinden kwetsbaar is. Op regionaal niveau blijkt hoe complex de vaccinatiestrategie is: verschillende doelgroepen, verschillende vaccins en verschillende zorgverleners die deze moeten prikken en dan ook nog de onvoorspelbaarheid in leveringen. Het maakt dat GGD Flevoland als uitvoeringsinstantie bijna dagelijks de werkwijze moet bijstellen. Zorgcontinuïteit Flevoland Vanaf medio december 2020 worden steeds meer mensen opgenomen in het ziekenhuis.

Verdeling van patiënten over ziekenhuizen (fair-share principe) en afschaling van reguliere zorg zijn noodzakelijk om personeel vrij te spelen en de zorg zoveel mogelijk toegankelijk te houden. Het Dr. Jansencentrum in Emmeloord en een vleugel van Woonzorgcentrum De Uiterton in Lelystad zijn operationeel als extra zorglocaties voor COVID-patiënten buiten het ziekenhuis. In verpleeghuizen en woonzorgcentra is net als in de ziekenhuizen een aanzienlijke toename van het aantal locaties met besmettingen te zien. De situatie is zorgelijk, er zijn locaties met forse uitbraken. In alle sectoren binnen de zorg is de uitval van personeel erg hoog terwijl de zorgvraag toeneemt. Richting eind januari 2021 stabiliseert de situatie. De ergste piek lijkt in de ziekenhuizen voorbij te zijn. De druk blijft evengoed hoog, waardoor nog steeds sprake is van verdringing van de reguliere zorg. Ook 3

wordt sterk rekening gehouden met een nieuwe piek in besmettingen en ziekenhuisopnames vanwege de opkomende Britse variant. Binnen de VVT-sector duurt het iets langer voordat de piek voorbij is. De roosterproblematiek duurt onverminderd voort en ook zijn er nog hardnekkige besmettingen in zorginstellingen. Eind januari start de vaccinatie van cliënten in de VVT-sector. Dat geeft positieve energie in de zorginstellingen. Als gevolg van de vaccinaties, verbetert de situatie in de VVT-sector richting het voorjaar steeds meer. In de ziekenhuizen is dat niet zo. Vanaf eind februari neemt het aantal opnames weer toe en landelijke spreiding van patiënten blijft nodig. Deze situatie duurt voort tot eind april. 2. Openingsplan stap 1 tot en met 4 (28 april – 26 juni 2021) Landelijke ontwikkelingen Onder andere op advies en aandringen van het Veiligheidsberaad presenteert het kabinet medio april 2021 een openingsplan, waarbij de versoepeling van maatregelen in verband gebracht wordt met de stijgende vaccinatiegraad.

Het openingsplan wordt in een aantal stappen gerealiseerd: - Stap 1 op 28 april 2021: deze stap bestaat uit het afschaffen van de avondklok, verhoging van het maximaal aantal bezoekers thuis naar twee per dag, onder voorwaarden de terrassen open en meer mogelijkheden in de winkels; - Stap 2 op 19 mei 2021: vanaf deze datum gaan zwembaden, sportscholen, pretparken en openluchtmusea onder voorwaarden weer open. Daarnaast mogen terrassen langer open en ook muziek- en dansscholen mogen weer binnen les geven onder voorwaarden; - Stap 3 op 5 juni 2021: uitgangspunt is dat overgegaan wordt van ‘gesloten tenzij’ naar ‘open tenzij’. Dit betekent dat bijna alle locaties weer opengaan. Dit geldt onder andere voor de kunsten cultuursector. Ook komen er verdere verruimingen voor de horeca en sport. De nachtclubs en discotheken gaan nog niet open. En ook evenementen zoals kermissen, festivals en braderieën zijn nog niet mogelijk. - Stap 4 en 5 samengevoegd op 26 juni 2021: alles wat op anderhalve meter kan, mag weer: zonder beperkingen in de groepsgrootte, zonder verplichte sluitingstijden, zonder een verbod op alcoholverkoop na een bepaalde tijd, binnen én buiten, en vooral ook: zonder advies over het aantal gasten thuis en zonder mondkapjesplicht in winkels en andere publiek toegankelijke ruimtes.

Het rijk zet in op het meer mogelijk maken door toegangstesten in te voeren, waarbij een testcapaciteit van 400.000 testen wordt voorbereid. In april en mei worden pilots uitgevoerd met deze toegangstesten en vanaf 1 juni wordt dit ingevoerd. Landelijk is er zorg over de lage opkomst van kwetsbare groepen voor vaccinatie. Hierbij wordt met name gekeken naar doelgroepen zoals laaggeletterden, anderstaligen, laagopgeleiden. Door VWS zijn inmiddels verschillende communicatiemiddelen voor deze doelgroepen gemaakt. Op 1 juni 2021 wordt de quarantainewet ingevoerd, waarbij reizigers uit zeer hoog risicogebied verplicht worden in quarantaine te gaan. Gemeenten moeten hierop handhaven. In Flevoland wordt dit vanuit Almere gecoördineerd en uitgevoerd. Hiervoor wordt extra budget vanuit het rijk beschikbaar gesteld. Tot slot worden binnen Europa afspraken gemaakt over het reizen binnen Europa met een digitaal coronacertificaat.

4

Regionale situatie en gebeurtenissen Zowel regionaal als lokaal bestaat veel onduidelijkheid over het beleid inzake testen voor toegang. De pilots die plaatsvinden zijn in veel gevallen niet goed afgestemd met gemeenten. Dit leidt tot veel mediavragen en vragen van inwoners. Via het Veiligheidsberaad wordt in april diverse keren aandacht gevraagd voor de vaccinatie van arbeidsmigranten en op verzoek van de burgemeesters stuurt de voorzitter begin mei hierover ook een brief aan de minister van VWS. GGD Flevoland besluit over te gaan tot regionaal maatwerk voor deze doelgroep. Verder vragen de kwetsbare doelgroepen een meer gerichte regionale en lokale aanpak. In samenwerking met gemeenten zet GGD Flevoland in op onder andere het verbeteren van de informatievoorziening. In Almere wordt bijvoorbeeld een vaccinatiegraadmeter gestart op het WTCgebouw. Zorgcontinuïteit in Flevoland In deze periode is er binnen de VVT-sector een stabiel, rustig beeld. De vaccinatiegraad onder bewoners van zorginstellingen is hoog. Af en toe vinden er nog wel besmettingen plaats, ook onder gevaccineerden, maar de klachten zijn veel milder. De druk in de ziekenhuizen blijft in eerste instantie hoog. Patiënten worden nog steeds landelijk gespreid om de druk evenredig te verdelen en reguliere zorg zoveel mogelijk in stand te houden. Half mei lijkt de piek in ziekenhuisopnames bereikt te zijn.

Eind mei wordt duidelijk dat de daling heeft doorgezet, dit geldt zowel voor opnames in het ziekenhuis als op de IC. De leeftijdsopbouw van patiënten verandert: er is een lagere instroom van 60-plussers in de ziekenhuizen. Het vaccinatie-effect is zichtbaar. Vanaf 11 juni is de COVID-zorg buiten het ziekenhuis niet meer nodig en sluit, na eerder al De Uiterton in Lelystad, ook het Dr. Jansencentrum in Emmeloord hiervoor de deuren. In de ziekenhuizen worden de speciale ‘cohorten’ voor de verpleging van COVID-patiënten opgeheven. Overplaatsing van patiënten naar andere ziekenhuizen is nauwelijks nog nodig. Een goede balans tussen het inhalen van de uitgestelde zorg en ruimte voor herstel van zorgprofessionals is een belangrijk aandachtspunt voor de komende periode. 3. Herinvoering maatregelen (10 juli – 13 augustus 2021) Landelijke ontwikkelingen Nadat op 26 juni 2021 bijna alle deuren zijn geopend, is het aantal besmettingen in Nederland sneller gestegen dan voorzien. De meeste mensen raakten besmet op plekken waar grote groepen mensen feesten en uitgaan. Het kabinet ziet zich genoodzaakt om op 10 juli 2021 extra maatregelen voor de zomerperiode aan te kondigen. Deze zijn van toepassing tot 13 augustus 2021.

Dit betekent dat horeca alleen met vaste zitplaats op anderhalve meter geopend is tot middernacht, discotheken en nachtclubs opnieuw hun deuren sluiten en evenementen uitsluitend mogelijk zijn met een vaste zitplaats. Met name onder evenementenorganisaties leidt dit tot veel frustratie en juridische procedures. Het kabinet verruimt de compensatiemogelijkheden en het garantiefonds voor evenementenorganisaties.

Regionale situatie en gebeurtenissen De landelijke situatie heeft regionaal met name gevolgen voor de horeca en evenementenorganisaties, waardoor onder andere evenementen als Lowlands en Down the Rabbit Hole in augustus niet kunnen doorgaan. GGD Flevoland levert waar mogelijk maatwerk ten aanzien van vaccinatie onder andere voor de vissers op Urk en de arbeidsmigranten in de regio. Vanaf 4 augustus 2021 is vaccinatie zonder afspraak mogelijk op alle vaccinatielocaties in Flevoland. 5

Zorgcontinuïteit in Flevoland In deze periode is er weer een toename in ziekenhuisopnames zichtbaar. Landelijk gezien is de bezetting in ziekenhuizen redelijk stabiel, maar de druk in ROAZ-regio Noord Holland-Flevoland is hoog te noemen. Er wordt aandacht gevraagd voor realisatie van de evenredige spreiding van COVID-patiënten door ziekenhuizen, het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) en DPG’en op landelijke overlegtafels. Versoepelingen onderwijs (13 augustus – 25 september 2021) Landelijke ontwikkelingen Op 13 augustus 2021 kondigt het kabinet versoepelingen aan voor het middelbaar en hoger onderwijs Met ingang van het nieuwe studiejaar per 30 augustus wordt de anderhalvemeter-maatregel onder voorwaarden (mondkapjesplicht, maximale groepsgrootte) losgelaten. Overweging daarbij is het onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau waaruit blijk dat ruim een miljoen jonge mensen al anderhalf jaar lang grotendeels online onderwijs krijgen en stageplekken niet kunnen bezoeken en de gevolgen daarvan ernstig zijn. Het leidt tot extra uitval, meer studie-achterstanden en vooral ook veel meer mentale en geestelijke problemen door minder persoonlijke begeleiding en minder sociaal contact met leeftijdsgenoten. De overige maatregelen voor de horeca, de evenementensector en de theaters, bioscopen en concertzalen blijven gehandhaafd.

In de persconferentie wordt verder ingegaan op het dilemma van enerzijds de keuzevrijheid in het vaccineren en anderzijds de weer oplopende druk op de ziekenhuizen. Regionale situatie en gebeurtenissen Op 1 september 2021 heeft afstemmingsoverleg plaatsgevonden tussen de burgemeesters in Flevoland. Tijdens dit overleg is vooral gesproken over de situatie in Flevoland, die op dat moment op risiconiveau zeer ernstig is ingeschaald. Dit betekent dat er niet alleen sprake is van zeer veel besmettingen, maar ook van een hoge druk op de zorg door het hoge aantal ziekenhuisopnames. Tegelijkertijd blijkt dat de vaccinatiegraad in Flevoland achterblijft op het landelijk gemiddelde. Met name de leeftijdscategorie onder 45 jaar blijft in een aantal gemeenten achter qua vaccinatie en gemeente Urk als geheel. In Flevoland rijdt vanaf 31 augustus 2021 een voorlichtingsbus om extra informatie over vaccinatie te verstrekken en om vaccinatie zo laagdrempelig mogelijk te maken. GGD Flevoland heeft de hogescholen het aanbod gedaan om extra voorlichting te geven indien dit gewenst is. Zorgcontinuïteit in Flevoland Het beeld is qua ziekenhuisopnames redelijk stabiel. Toch is de personele invulling zorgelijk, deze problematiek wordt in de gehele zorgsector gevoeld. Als gevolg van de Coronacrisis is er sprake van een verhoogd ziekteverzuim en langdurige uitval van zorgmedewerkers.

Nieuw personeel of waarnemers, bijvoorbeeld in de huisartsenzorg ter overbrugging van de zomerperiode, zijn nauwelijks te vinden. Er is overal sprake van personeelstekorten en er wordt een blijvend hoge druk ervaren op alle onderdelen van de zorgketen. 4. Loslaten 1,5 meter en opheffen crisisorganisatie (25 september – 1 oktober 2021) Landelijke ontwikkelingen Op 14 september 2021 kondigt het kabinet aan dat met ingang van 25 september 2021 de anderhalvemeter-maatregel komt te vervallen. Vanaf dat moment wordt het coronatoegangsbewijs ingevoerd, dat verkregen kan worden door een vaccinatiebewijs, een negatieve testuitslag óf een herstelbewijs van corona. Dit toegangsbewijs is vanaf 13 jaar noodzakelijk voor toegang tot horeca, festivals en evenementen, professionele sportwedstrijden en bij theater-, concert of bioscoopbezoek. 6

Het kabinet verwacht rond 1 november opnieuw een advies van het OMT over de stand van zaken. De restricties die nog in het onderwijs van toepassing waren (mondkapjesplicht en groepsgrootte) komen te vervallen. In de persconferentie wordt ook stilgestaan bij het aantal mensen dat nog niet gevaccineerd is (naar schatting 1,8 miljoen) en het risico dat de zorg opnieuw overbelast raakt door de mensen die niet gevaccineerd zijn. Regionale situatie en gebeurtenissen Zowel in het Veiligheidsberaad als regionaal is gesproken over de handhaving van het coronatoegangsbewijs en de toenemende polarisatie in de samenleving. Via het rijk en de veiligheidsregio’s ontvangen gemeenten een bijdrage om handhaving te ondersteunen. De handhavingscapaciteit met BOA’s is echter overal schaars. Regionaal wordt ingezet op het ondersteunen van de horeca in de uitvoering, bijvoorbeeld door de inzet van stewards die ondernemers helpen met controles. Gemeenten treden op indien zich excessen voordoen. Op 15 september 2021 is door het RBT besloten de crisisorganisatie af te schalen. De monitoring en analyse blijft plaatsvinden door GGD Flevoland. Ook op bestuurlijk niveau blijven de burgemeesters afstemmen over de ontwikkelingen. De coördinatie en ondersteuning gebeurt vanuit de reguliere organisaties. Tevens is regionaal een coördinator COVID-19 aangewezen.

Zorgcontinuïteit in Flevoland Conform vorige periode. Tot slot In dit verslag is begrijpelijkerwijs uitsluitend de hoofdlijn van alle ontwikkelingen opgenomen. Mocht u meer gedetailleerde informatie willen lezen over de besluiten en maatregelen in een bepaalde periode, zie dan de informatie van de rijksoverheid op www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-tijdlijn. Indien u naar aanleiding van dit verslag vragen heeft, dan kunt u terecht bij uw eigen gemeentebestuur conform de verhoudingen zoals bepaald in de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19.

7

8