Eindevaluatie Integraal veiligheidsplan 2018-2022

Jeugd en veiligheid Veilige wijken

Ondermijning

OVERZICHT BIJZONDERE MOMENTEN 2018 Betogingen bij Oostvaardersplassen Convenant Veiligheid en scholen wordt getekend Resultaten enquête verkeersveiligheid onder inwoners Beleidsregel Wet aanpak woonoverlast Lelystad 2018 Dreigend faillissement voor MC Zuiderzee in Lelystad

(vanaf maart 2018) (juli 2018) (juli 2018) (april 2018) (oktober 2018)

2019 Regionale veiligheidsstrategie wordt aan de raad aangeboden Plan van aanpak ondermijning 2019-2022 Plan van aanpak ondermijning Flevokust Haven Tbs-moord Rode Klif Invoering dwangsom drugshandel op straat Aanpak growshop in Lelystad met uiteindelijke sluiting Aanmelding Lelystad voor het wietexperiment Rapportage enquête verruiming openingstijden horeca klaar Eindrapport Onderzoek politiemeldingen personen met verward gedrag Veiligheidsregio’s Flevoland en Gooi- en Vechtstreek gaan samenwerken Demonstratie boze boeren bij provinciehuis Protest tegen Zwarte Piet bij intocht Sinterklaas Kadernota prostitutie en seksbranche Dodelijk ongeluk op de Larserdreef

(februari 2019) (maart 2019) (maart 2019) (april 2019) (april 2019) (mei 2019) (juni 2019) (juli 2019) (september 2019) (oktober 2019) (oktober 2019) (november 2019) (november 2019) (november 2019)

2020 Wet Verplichte GGZ (Wvggz) treedt in werking Pedoactivist Nelson zorgt voor onrust in de buurt Tussenevaluatie Integraal veiligheidsplan 2018-2019 naar de raad Coronacrisis slaat toe Aanwijzing alcohol- en lachgasverbodsgebieden Start Integrale gebiedsaanpakl Lelystad Oost Startnota aanbesteding jongerenwerk Burgemeester Ina Adema kondigt vertrek aan Verbreding Persoonsgerichte Aanpak naar 18-minners Dodelijke steekpartij De Stelling Henry Meijdam benoemd tot waarnemend burgemeester Uitvoeringsplan veiligheid 2021-2022 wordt vastgesteld Dodelijke steekpartij centrum

(januari 2020) (februari 2020) (februari 2020) (februari 2020) (mei 2020) (juni 2020) (juni 2020) (juli 2020) (juli 2020) (september 2020) (oktober 2020) (november 2020) (november 2020)

2021 Erkenning thuiswerkende sekswerkers Aansluiting Lelystad op Meld Misdaad Anoniem Raadsvoorstel nieuwe verdeelsteultel Veiligheidsregio Flevoland Nota Integrale handhaving 2021-2015 richting de raad Flevolandse norm in de strijd tegen Ondermijning Manifest 15 gemeenten kwetsbare wijken Ministers wijzen teler in Lelystad aan voor wietexperiment Grote inzet hulpdiensten na verdachte stof in het riool bij de Punter Mieke Baltus wordt burgemeester van Lelystad Porteum opent de deuren Uitvoeringsplan Digitale veiligheid wordt vastgesteld Instellen tijdelijk cameratoezicht Voorstraat

(februari 2021) (maart 2021) (mei 2021) (mei 2021) (mei 2021) (mei 2021) (mei 2021) (mei 2021) (juni 2021) (augustus 2021) (september 2021) (november 2021)

2022 Gemeente Lelystad sluit aan bij het Informatie Knooppunt Zorgfraude Brief aan sportverenigingen over ondermijning en verborgen misdaad

(januari 2022) (februari 2022)

Eindevaluatie IVP 2018-2022

gemeente Lelystad

Blz. 2

Waarom deze evaluatienota? Vlak voor de verkiezingen in maart 2022 is het van belang dat de huidige raad kennis neemt van de resultaten van vier jaar veiligheidsbeleid. In december 2017 heeft de gemeenteraad het Integraal veiligheidsplan (IVP) 2018-2022 vastgesteld. Veiligheid is een veelomvattend beleidsveld. Het gaat om jeugdoverlast, veilig uitgaan, handhaving, aanpak van ondermijning, evenementen, veilige buurten, coffeeshopen prostitutiebeleid, huiselijk geweld, crisisbeheersing, etc. Een veiliger Lelystad was het doel, waarbij het totaal aantal geregistreerde misdrijven naar beneden moest. Een andere doelstelling was het percentage inwoners ‘dat zich wel eens onveilig voelt in de eigen buurt’ te verlagen. In deze nota is de uitvoering geëvalueerd van alle activiteiten, verdeeld over drie prioriteiten en acht strategische thema’s. De acties staan in het uitvoeringsplan 2018 -2020 en het uitvoeringsplan 2021-2022.

Wat zijn de resultaten? Van alle acties in de afgelopen vier jaar is 88% uitgevoerd volgens plan en met voldoende resultaat. Zie onderbouwing van alle activiteiten in een separaat bijlagenrapport en de eerdere tussenevaluatie. Voor 14 acties geldt dat ze zijn beëindigd of met onvoldoende resultaat uitgevoerd. Ook zijn er nog tientallen projecten in de afgelopen jaren wel uitgevoerd, maar niet in het veiligheidsplan beschreven (zoals de coronacrisis, aanpak lachgas, deelname wietexperiment, invoering wet verplichte GGZ, opkomst van cybercrime en digitale veiligheid, demonstraties Oostvaardersplassen, etc.). Er was dus ruimte om snel en flexibel te schakelen op onverwachte situaties en ontwikkelingen die in de planfase niet waren voorzien.

Hoe zit het met de harde indicatoren? Het aantal misdrijven in Lelystad is de afgelopen jaren fors gedaald. Zie ook het persbericht over het veiligheidsbeeld. In de onderstaande grafiek staan de veiligheidscijfers per maand. De trendlijn daalt flink. Er is er veel minder criminaliteit in Lelystad vergeleken met de vorige raadsperiode 2014-2018. Ook in de periode 2018 tot 2022 zijn de misdaadcijfers gedaald. Het rapportcijfer dat bewoners geven voor de veiligheid in hun eigen buurt is ook gestegen (7,4). Helaas zijn de veiligheidsgevoelens niet gestegen. Mogelijk vanwege de stijging van jeugdoverlast, sociale overlast en meldingen verwarde personen. In totaal zijn acht indicatoren wel gehaald, maar acht andere indicatoren niet. Zie het overzicht op de laatste bladzijde van deze evaluatie. Grafiek: Aantal misdrijven per maand in Lelystad, van 2015 tot 2022

Eindevaluatie IVP 2018-2022

gemeente Lelystad

Blz. 3

Wat is nu de algemene conclusie? De grote meerderheid van alle activiteiten liep volgens planning. In de afgelopen jaren is de criminaliteit in Lelystad flink gedaald. Van de gewenste harde doelstellingen (indicatoren) is de helft gehaald. Lelystedelingen geven de veiligheid een goed rapportcijfer. Wel zijn Lelystedelingen zich onveiliger gaan voelen in hun eigen buurt. Per saldo is de uitvoering van het veiligheidsplan in de jaren 2018-2022 voldoende succesvol geweest.

Hoe verliep de uitvoering? De meeste activiteiten verliepen goed, ondanks dat niemand bij het opstellen van het IVP de impact van de coronacrisis had kunnen voorspellen. De samenwerking was over het algemeen goed, er vond veel overleg plaats en partijen wisten elkaar snel te vinden. Dit zijn de belangrijkste constateringen én aanbevelingen:  De politie is de motor van het veiligheidsbeleid, maar kampt met personeelstekorten, vergrijzing (landelijk) en onderbezetting. Dat heeft de nodige impact gehad op de uitvoering van diverse projecten onder het Lelystadse IVP. Tegelijkertijd werden er de afgelopen vier jaar ook een andere inzet van de politie gevraagd. Denk aan de toegenomen verharding, polarisatie, ondermijning en stijging van digitale criminaliteit. Het systeem van wijkagenten staat onder druk: de politiecapaciteit groeit ook niet mee met de bevolkingsgroei in Lelystad en Flevoland. Op dit moment heeft de politie landelijk zelfs een personeelstekort van 1.400 fte. De onderbezetting heeft in de afgelopen jaren gezorgd voor een lastige puzzel om alle taken in de lucht te houden. Tegelijkertijd moest de politie ook mensen leveren aan boerenprotesten, ordeverstoringen in andere gemeenten (bijvoorbeeld op Urk), coronaprotesten en andere onvoorziene omstandigheden.

Zo moest na de moord op advocaat Derk Wiersum tientallen advocaten, rechters en officieren van justitie worden beveiligd. Gelukkig zijn in Lelystad de meeste vacatures weer ingevuld, maar er is nog steeds een groot gat tussen de beschikbare politiecapaciteit en de gewenste formatie. Daardoor moeten er de komende jaren harde keuzes worden gemaakt. Eindevaluatie IVP 2018-2022

gemeente Lelystad

Blz. 4











Zorg en veiligheid: Uit de cijfers van Lelystad blijkt dat er een toename is van sociale overlast en meldingen van personen met verward gedrag. Er is in de periode van het IVP dan ook veel geïnvesteerd in de verbinding tussen het sociaal domein en ‘openbare orde en veiligheid’. Dat is goed te zien in onder meer het Veiligheidshuis, de PGA (persoonsgerichte aanpak) en de sociaal wijkteams waar netwerksamenwerking tussen straf-, zorg-, en (andere) gemeentelijke partners plaatsvindt. In die overleggen worden bewoners met zogenaamde multi problematiek besproken: psychische klachten, verstandelijke beperking, verslaving, schulden, werkloosheid en gebrekkige integratie. Zonder hulp leidt dit tot onveiligheid, overlast en criminaliteit. In het nieuwe IVP moet er meer aandacht komen voor de aanpak van mensenhandel: arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting en criminele uitbuiting. Er moet eind 2022 een beleidsplan mensenhandel klaar zijn. Ook is er meer aandacht nodig voor de aanpak van multi-problem gezinnen. Bestuurlijke bevoegdheden zijn de afgelopen jaren vaker gebruikt, denk aan het instellen van cameratoezicht op de Voorstraat (2021/2022), het sluiten van drugspanden, inzet Wet aanpak woonoverlast, verplichte vuurwerkvrije zones, aanwijzing van problematische jeugdgroepen, nieuwe wet op de verplichte GGZ, huisverboden, BIBOB-toetsen, dwangsommen voor drugsdealers, etc.

Kwetsbare wijken: de veiligheid in Lelystad is ongelijk verdeeld over de wijken en buurten. Uit wijkanalyses, politiecijfers en slachtofferenquêtes komt al naar voren dat er gebieden zijn die extra aandacht nodig hebben. Dit sluit goed aan bij de integrale gebiedsgerichte aanpak in Lelystad Oost (IGLO) dat in 2020 is gestart. Vanuit het veiligheidsbeleid zijn de afgelopen jaren dan ook diverse acties in Oost ingezet, zoals een onderzoek het afglijden van jongeren naar de drugscriminaliteit, aanpak jongerenoverlast in de Atolwijk, cameratoezicht in de Waterwijk, de buurtschouw en een gebiedsplan voor het Lelycentre en omgeving. De komende vier jaar moet dat leiden tot de implementatie van alle plannen en ideeën! Jeugd en veiligheid: de meldingen jeugdoverlast zijn in een paar jaar tijd gestegen van 430 per jaar naar 679 in 2021. Een terugkerend signaal van jongeren en partijen is dat er in de wijken jongerencentra ontbreken waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten. Daarnaast zijn er in Lelystad nog te weinig goede mogelijkheden om criminele carrières van jongeren te voorkomen of te doorbreken. Jonge criminelen zijn de grote jongens van de toekomst. De terugkeer van het jongerenwerk was een belangrijkste eerste stap. Het project Straatwaarden dat in 2021 is uitgevoerd biedt aanknopingspunten voor het nieuwe veiligheidsplan.

De komende periode moet de aanpak van jeugdcriminaliteit en jeugdoverlast meer aandacht krijgen, met een accent op preventie, bewustwording en weerbaarheid bij ouders. Investeren in stabiele basis. De ketensamenwerking stond de afgelopen jaren onder druk. Het jongerenwerk is pas in 2021 echt op gang gekomen, het takenpakket van de boa’s is flink uitgebreid door de coronacrisis, het Jeugd- en gezinsteam is omgevormd tot Jeugd Lelystad (JEL) en drie scholen in het voortgezet onderwijs zijn gefuseerd tot het Porteum met maar liefst 3.500 leerlingen. Daarnaast zijn er forse wachtlijsten in de zorg. Instanties zoals Veilig thuis, Tactus, Woonzorg Flevoland, GGZ hebben te maken met wachttijden. Zorginstellingen hebben moeite om goed bekwaam personeel te vinden, er is schaarste op de arbeidsmarkt. Ook zijn er in Lelystad hardnekkige complexe problemen, zoals de aanpak van verwarde personen, armoede, tekorten op de woningmarkt, voortijdig schoolverlaten en verslavingen zoals GHB.

Eindevaluatie IVP 2018-2022

gemeente Lelystad

Blz. 5









Digitale veiligheid: In Lelystad dalen de woninginbraken en geweldsdelicten al jaren, maar is de digitale criminaliteit in opkomst. De afgelopen jaren zijn er diverse acties ingezet tegen cybercrime, zoals oefeningen binnen de gemeente. In 2019 is een training voor ondernemers georganiseerd om ze weerbaarder te maken. Sinds 2020 draait het project HackShield in de klas. Door de coronacrisis heeft de digitalisering in onze maatschappij een grote impuls gehad. Maar dat geldt ook voor criminelen. Tal van voorbeelden laten zien dat de samenleving digitaal kwetsbaar is. Dat biedt een gelegenheidsstructuur voor gedigitaliseerde criminaliteit. In het nieuwe veiligheidsplan moeten er meer activiteiten op gebied van digitale veiligheid komen. Ondermijning: de aanpak van de georganiseerde misdaad stond de afgelopen jaren hoog op de agenda. Denk aan onderwerpen zoals drugs, wapens en witwassen. In Lelystad worden al strafrecht, bestuursrecht en de acties van de Belastingdienst in afstemming met elkaar ingezet. In 2019 is het districtelijk team ondermijning (DTO) opgericht. Dit is een samenwerking tussen gemeenten, politie, OM en Belastingdienst voor de operationele integrale aanpak van ondermijning.

In de afgelopen jaren is er veel energie gestoken in bewustwording, aanpak criminaliteit in het buitengebied, voorkomen van afglijden van jongeren naar de drugscriminaliteit, samenwerking met de arbeidsinspectie. Voor de komende periode blijft ondermijning een belangrijk thema. Toenemende tegenstellingen: er zijn grotere tegenstellingen in de afgelopen jaren ontstaan tussen partijen en bevolkingsgroepen. De coronacrisis heeft de ongelijkheid in de samenleving aangescherpt en zichtbaarder gemaakt. Dit kan ook in Lelystad leiden tot onrust en escalatie. In de afgelopen twee jaar kwamen steeds meer groepen in verzet tegen het coronabeleid van het kabinet. Het vertrouwen in de overheid (ook in gemeenten) is afgenomen en de weerstand is toegenomen. Tijdens de coronajaren 2020-2021 was het rustiger op straat, maar onrustiger op de social media. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) wijst ook op een toename van polarisatie sinds corona. Deze ‘nieuwe tegenstellingen’ zullen niet verdwijnen met het wegebben van de pandemie. Eenmaal ontstaan wantrouwen is moeilijk terug te draaien. Coronacrisis: als laatste de coronacrisis, al hiervoor meerdere malen genoemd. In de evaluatie van de afgelopen vier jaar kan natuurlijk deze pandemie niet onvermeld blijven. Begonnen in februari 2020 en nog steeds zeer bepalend in het functioneren van de samenleving.

Covd-19 heeft een enorme impact gehad op thuiswerken, ondernemen, sport, evenementen, sociale contacten, gezondheid, economie, vertrouwen in instituties, meer meldingen jongerenoverlast, etc. Het heeft bij diverse projecten onder het veiligheidsbeleid de samenwerking verzwakt. En het heeft het takenpakket van de boa als gemeentelijke handhaver behoorlijk uitgebreid. Tussen februari 2020 en februari 2022 zijn er zo’n 23.000 positieve besmettingen geweest in Lelystad en 213 ziekenhuisopnames. En 84 Lelystedelingen zijn overleden aan/met corona.

Eindevaluatie IVP 2018-2022

gemeente Lelystad

Blz. 6

SAMENVATTING AANBEVELINGEN 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Prioriteer jeugd en veiligheid voor de komende periode. Mensenhandel moet als thema een van de nieuwe speerpunten worden. Meer aandacht voor digitale veiligheid en cybercrime. Maak van de aanpak van maatschappelijke tegenstellingen een speerpunt. Versterk de Persoonsgerichte aanpak (PGA), met name voor 18 minners. Blijf doorgaan met de aanpak van Ondermijning. Voer de ideeën en plannen uit voor aanpak kwetsbare wijken. Zorg voor meer politie in Lelystad.1 Zorg dat de basis op orde is bij onderwijs, zorg, hulpverlening en welzijnswerk. Verlaag de onveiligheidsgevoelens in de eigen buurt.2

Foto: Burgemeester Baltus bezoekt basisschool Laetare na brand oudejaarsavond.

1

Mensen die slachtoffer zijn geworden van een woninginbraak of een geweldsdelict voelen zich significant onveiliger. Daarom moeten we blijven investeren in toezicht, handhaving en strafvervolging. We blijven alert als het gaat om de politiecapaciteit in Lelystad. Meer toezicht weerhoudt potentiële daders ervan een delict te plegen, vooral als het geconcentreerd is op bepaalde plekken (hot spots) of tijdstippen (hot times). De inzet van toezichthouders, handhavers en politie hélpt. En we zorgen dat de samenwerking tussen politie en de gemeentelijke boa’s van Stadstoezicht goed blijft en waar mogelijk wordt versterkt. 2

Het cruciale element voor meer veiligheid is bewonersparticipatie. Als bewoners in een buurt op een aangename wijze met elkaar omgaan, dan remt dat asociaal gedrag. De veiligheid en sociale kwaliteit in een gebied veranderen zonder de bewoners is onmogelijk. Door bewoners (en maatschappelijke organisaties) te betrekken bij de aanpak van onveiligheid wordt ten eerste bevorderd en gestimuleerd dat juist de door hen ervaren problemen worden aangepakt en ten tweede dat zij zich betrokken voelen bij de veiligheidsproblemen in de directe woonomgeving. Op die manier zijn zij eerder bereid zijn te participeren in het meedenken en meewerken aan oplossingen. Het is daarom belangrijk om door te gaan met projecten zoals de WhatsApp-groepen, wijkpreventieteams, Burgernet, etc. Zichtbare en aanspreekbare functionarissen zoals de wijkagent, bewonersconsulenten, opbouwwerker, wijkboa, jongerenwerker en jeugdagent zijn cruciaal voor deze samenwerking. Inzet van de buurtschouw als middel helpt ook. Eindevaluatie IVP 2018-2022 gemeente Lelystad Blz. 7

DASHBOARD IVP Referentie 2016/2017

Doelstelling 2022

Eindstand

Totaal aantal misdrijven

4.450

x ≤ 4.000

3.739

Rapportcijfer veiligheid

7,2

x ≥ 7,2

7,4

Woninginbraken per 1.000 woningen

9,1

Onder 9,0

3,4

Totaal geweldsdelicten

610

Onder 550

452

Totaal (brom)fietsdiefstal

406

Onder 400

276

Totaal autokraken

246

Onder 250

188

% jeugdige verdachten

3,1

Onder 3,0

2,4

Totaal bedrijfsinbraak en diefstal in instellingen

172

Onder 150

77

Onveiligheidsgevoelens in de eigen buurt

22%

Onder 18

23%

Meldingen sociale overlast

991

Onder 800

1.462

Meldingen jeugdoverlast

357

Onder 250

679

Aantal verkeersongevallen met letsel

50

Onder 40

42

% inwoners dat verkeersoverlast ervaart

31

Onder 25

41%

% bewoners dat overlast van jongeren ervaart

20,4

Onder 18

25%

% inwoners dat zich onveilig voelt in centrum

27

Onder 20

33%

% inwoners dat zich onveilig voelt rond uitgaan

26

Onder 20

24%

Indicator

Oordeel

               

Grafiek: Aantal misdrijven per jaar in Lelystad, periode 2015-2021

Eindevaluatie IVP 2018-2022

gemeente Lelystad

Blz. 8