BL Startnota Erfgoed

Startnota

Erfgoedbeleid

Waarom deze nota? Motie gemeenteraad In 2021 is een motie van de fractie van GroenLinks door de gemeenteraad aangenomen. Met deze motie wordt het college opgedragen om een volwaardig erfgoedbeleid te ontwikkelen, met specifieke aandacht voor de bepaling en behoud van beschermwaardige elementen (zie bijlage 1). Het toenmalige college heeft in eerste instantie aangegeven dat dit zal worden meegenomen in de actualisatie van het gemeentelijk cultuurbeleid. Omdat het besluitvormingstrajecten voor Startnota en de Keuzenota voor de beleidsvisie voor het gemeentelijk cultuurbeleid meer tijd vergden dan voorzien, is er uiteindelijk voor gekozen om voor de erfgoednota een apart traject te lopen. Dit moet leiden tot een aparte erfgoednota, inclusief een actualisatie van het gemeentelijk archeologiebeleid. Gedateerd archeologiebeleid Met de Cultuurnota 2004 – 2007 is het cultuurbeleid van de gemeente Lelystad (inclusief erfgoed) voor het eerst integraal vastgesteld. Met de drie beleidsnota’s die daarna volgden is het gemeentelijk cultuurbeleid periodiek herijkt. Hierbij is continuïteit geboden waar dit kon en ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen waar dat moest. Het gemeentelijk archeologiebeleid is in het kader van het ruimtelijk beleid 2008 voor het laatst vastgesteld. Het is gebaseerd op de kennis en wetgeving van dat moment.

Met de komst van de Omgevingswet en de huidige kennis van de (pre)historie van Lelystad is een bijstelling van het archeologiebeleid noodzakelijk. Implementatie Omgevingswet Gemeenten moeten in het omgevingsplan rekening houden met het belang en behoud van cultureel erfgoed en werelderfgoed. Dit gebeurt door inventariseren en analyseren van het cultureel erfgoed en werelderfgoed dat binnen de gemeente aanwezig is. Op basis daarvan neemt de gemeente een toereikend beschermingsregime in het omgevingsplan op. Het omgevingsplan bevat algemene regels van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. Iedere gemeente heeft één omgevingsplan onder de Omgevingswet. De Omgevingswet bundelt een veelheid aan wetten en voorschriften in één wet. Daarnaast zorgt de wet voor één digitaal loket dat het voor consumenten en bedrijfsleven makkelijker maakt vergunningen aan te vragen en projecten te starten. De ingangsdatum is naar verwacht 1 juli 2023.

Wat willen we bereiken? Volwaardig en geactualiseerd erfgoedbeleid, waarbij door middel van een kadernota voor erfgoed de volgende uitgangspunten en doelstellingen vertaald worden naar beleidsmaatregelen en bijbehorend instrumentarium, waarbij nieuwe kennis en inzichten over boven- en ondergronds erfgoed zijn meegenomen: Sinds de Cultuurnota 2004 – 2007 is het centrale uitgangspunt voor het gemeentelijk cultuurbeleid dat het bijdraagt aan de maatschappelijke ontwikkeling van Lelystad. Het beleid heeft daarbij specifieke aandacht voor maatschappelijke participatie en persoonlijke groei van inwoners en voor de ontwikkeling van een aantrekkelijke stad. Met het Koersdocument is in 2020 de ambitie vastgelegd dat Lelystad groeit naar 100.000 inwoners. In de gemeenteraad is daarna zelfs de ambitie uitgesproken om door te groeien naar 140.000 inwoners. Bij een relatief nieuwe stad is het besef dat erfgoed waarde kan bieden aan ruimtelijke kwaliteit en identiteit in vergelijking met veel oudere gemeenten nog niet sterk ontwikkeld. Maar ook wanneer de focus wordt gelegd op een sterke groei, moet goed worden omgegaan met bijzondere parels uit het verleden. Dit is een verantwoordelijkheid die we ook dragen voor de toekomstige inwoners van de stad. Dit geldt zowel voor het gebouwde als voor het minder zichtbare ondergrondse erfgoed.

Wat is er tot nu toe gebeurd? Bij de behandeling van het Structuurplan Lelystad 2015 heeft de gemeenteraad aangeven behoefte te hebben aan meer inzicht in het cultuurhistorisch erfgoed in Lelystad. In opdracht van de gemeente Lelystad heeft het Bureau STOA in 2007 een inventarisatie gedaan en een waardering opgesteld van het gebouwde cultuurhistorisch erfgoed in Lelystad. De waarderingen zijn hierbij vertaald naar aanbevelingen voor een gemeentelijk beleidskader voor de cultuurhistorische kwaliteiten in Lelystad. Hierbij zijn ook negen gebouwen en complexen aangewezen als kandidaat voor een gemeentelijke monumentenstatus met als doel in kaart te brengen wat de voor- en nadelen zijn van het aanwijzen van gemeentelijke monumenten. Op basis van deze waardering heeft in 2008 de raad besloten om het principe van ‘behoud door ontwikkeling’ als uitgangspunt te hanteren voor de gemeentelijke monumentenverordening. In verband met de wijziging van de Monumentenwet 1988, dienden gemeenten vanaf 1 januari 2009 te beschikken over een gemeentelijke monumentenverordening en een onafhankelijke monumentencommissie. Dit heeft in 2008 geleid tot de vaststelling van een gemeentelijke erfgoedverordening en in 2009 tot de instelling van een monumentencommissie om daarmee de aanwezige cultuurhistorische en archeologische kwaliteiten beter te kunnen betrekken bij de ontwikkeling van Lelystad.

Door de erfgoedcommissie zijn sindsdien op verzoek van de gemeente en op eigen initiatief cultuurhistorische waarderingen opgesteld van diverse gebouwen en objecten. De aanwijzing van een gemeentelijk monument is een discretionaire bevoegdheid van het college. In 2017 heeft het college besloten een aanwijzingstraject te volgen om diverse panden, objecten en terreinen op het Werkeiland Lelystad-haven aan te kunnen wijzen als gemeentelijk monument. Dit heeft in december 2017 geleid tot het definitieve aanwijzingsbesluit. Daarmee waren de eerste gemeentelijke monumenten in Lelystad een feit. In 2020 volgde het aanwijzingstraject voor het gebouw De Kubus, dat in dat jaar ook is aangewezen als gemeentelijk monument. In 2015 is de Welstandnota door de gemeenteraad vastgesteld. In hoofdstuk 3 van de Welstandnota zijn de kaders aangegeven voor Gebieden met Architectonische welstand en Cultuurhistorisch erfgoed. Daarnaast zijn er de afgelopen jaren, door onder meer de Erfgoedcommissie en andere partijen, diverse cultuurhistorische studies en verkenningen gedaan naar de cultuurhistorische elementen in Lelystad.

Wat zijn de activiteiten? Reeds ter voorbereiding op de cultuurvisie hebben in mei 2021 diverse werksessies plaatsgevonden waar inwoners en organisaties aan deel hebben genomen. Een van deze werksessie had erfgoed als onderwerp. De uitkomsten van de gesprekken in deze werksessie is in bijlage 3 opgenomen. Cultureel erfgoed als onderdeel van de fysieke leefomgeving bestaat uit vijf elementen: monumenten (zoals (bouw)werken, tuinen en parken); (bekende of verwachte) archeologische monumenten; stads- en dorpsgezichten; (delen van) cultuurlandschappen (landschap dat onder invloed van de mens is gevormd, zoals polders) en roerend of immaterieel cultureel erfgoed, wanneer dat verbonden is aan specifieke locaties in het omgevingsplan (zoals een haven met historische schepen).

Fasering 1.

Bureau-onderzoek en aanvullende inventarisatie Als eerste worden de lokale situatie, beschermingscriteria, wettelijke verplichtingen en beleidsruimte van al deze facetten in beeld gebracht door middel van een bureau-onderzoek en aanvullende inventarisatie.

2.

Voorleggen inventarisatie en eerste kaartbeelden aan breed publiek en vormen klankbordgroep. In twee fasen worden zowel de bewoners van de stad als een kleine, actieve, geïnteresseerde en kennisdragende groep in de gelegenheid gesteld mee te denken over de inventarisatie en de wijze van waarderen en prioriteren.

3.

Beleidskeuze-opties Vervolgens worden opties geformuleerd voor de invulling van de beleidskeuzes, met een globale beschrijving van de impact voor gemeente en initiatiefnemers.

4.

Kadernota De daaruit voortkomende opties voor de beleidskaders, inclusief financiële paragraaf t.b.v. implementatie van het beleid (Kadernota) worden voorgelegd aan de raad.

5.

Uitwerking instrumentarium Na vaststelling van de Kadernota wordt het instrumentarium (o.a. erfgoedverordening en beleidskaarten met regelgeving) voor het erfgoedbeleid uitgewerkt.

Wie zijn betrokken? Beleid komt zoveel mogelijk participerend tot stand. Dit is tevens de werkwijze binnen de Omgevingswet. Stakeholders (o.a. Heemschut Afdeling Flevoland, de Erfgoedcommissie, de Archeologische Werkgroep Nederland (AWN) afdeling Flevoland en de Stichting 4/5 mei) zullen vroegtijdig, al tijdens de inventarisatie, worden betrokken. Daarnaast worden tijdens een georganiseerde bijeenkomst (bijvoorbeeld een inloopavond) bewoners van Lelystad in de gelegenheid gesteld hun vragen, opmerkingen en suggesties door te geven aan het projectteam. Op dat moment is al veel inventariserend ‘voorwerk’ gedaan, zodat pragmatisch en toegesneden op Lelystad kan worden gewerkt. Ook wordt een klankbordgroep opgesteld van actieve en geïnteresseerde inwoners die meerdere malen in het traject richting de kadernota en de uitwerking van het instrumentarium zal worden betrokken. De gemeenteraad wordt actief in het besluitvormingstraject betrokken, zodat vooraf gelegenheid wordt geboden om de kaderstellende contouren voor het erfgoedbeleid kenbaar te maken. Dit gebeurt niet alleen via de vaststelling van respectievelijk de startnotitie en de kadernota. De raad wordt ook in de gelegenheid gebracht deel te nemen aan de brede bijeenkomst en/of iemand zitting te laten nemen in de klankbordgroep.

Betrokken partijen en rolverdeling Vertegenwoordiging stakeholders

Inwoners Lelystad

Actief geïnteresseerden

Rollen

College

Raad

Startnota

Voorbereiden

Inventarisatie en waarderingskader

Voorbereiden

Input en reflectie

Beleidskeuzes

Voorbereiden

Input

Kadernota

Voorbereiden

Vaststellen

Uitwerking instrumentarium

Voorbereiden

Vaststellen

Vaststellen Input en reflectie

Input en reflectie

Input en reflectie

Input en reflectie

Input en reflectie

Welke producten leveren we op? De volgende producten leiden naar een volwaardig en geactualiseerd erfgoedbeleid: Startnota In deze startnotitie voor de raad wordt de raad vroegtijdig meegenomen in het plan van aanpak waarin de processtappen, tussenproducten en planning, inclusief de rol van de betrokkenen wordt beschreven. Inventarisatie erfgoed boven- en ondergronds Het bureauonderzoek, de aanvullende inventarisatie, inclusief opmerkingen en suggesties van de stakeholders, worden gebundeld in een onderzoeksrapport. Enkele bijeenkomsten voor en/of met de bewoners van Lelystad of stakeholders Om het proces richting de Kadernota al inspirerend te laten zijn worden bijeenkomsten over erfgoedthema’s georganiseerd, waaronder het voorleggen van de kaartbeelden en de inventarisatie. Kadernota In de kadernota worden de volgende punten opgenomen: 1. de belangrijkste bevindingen van het onderzoek, 2. een evaluatie van de vorige periode, 3. een visie en ambitie, 4. voorstellen voor prioriteiten en beleidskeuze, 5. uitvoering en financiering. Instrumenten De volgende instrumenten worden in ieder geval opgenomen in het geactualiseerde erfgoedbeleid: 1. actualisatie van de archeologische waarden- en beleidskaart, met juridische en toepasbare regels ter implementatie in het toekomstig Omgevingsplan 2. waarden- en beleidskaart bovengronds erfgoed 3.

actualisatie gemeentelijke verordening met een koppeling naar een gemeentelijk erfgoedregister, en juridische en toepasbare regels ter implementatie in het toekomstig Omgevingsplan

Tijdpad Q4 2022 / Q1 2023

Vaststelling Startnotie

Dec 2022 - feb 2023

Inventarisatie

Feb – april 2023

Afstemming publiek

Eind Q2

Concept Kadernota

Q3 2023

Vaststellen Kadernota

Q4 2023

Uitwerken instrumentarium

Bijlage 1: Motie

Bijlage 2: Uitkomst werksessie erfgoed, mei 2021