BL Economisch perspectief-Lelystad - opgemaakt
Tekst van het document
Economisch Perspectief Lelystad 2030 Kansen voor groei
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
VOORWOORD Lelystad, hoofdstad van de nieuwe natuur, is in 2040 een zelfstandige, sociaal veerkrachtige, duurzame, aantrekkelijke en economisch sterke stad met 100.000 inwoners. Hiervoor gaat Lelystad haar potentie volop benutten en kiest voor haar unieke kwaliteiten én de onderscheidende regionale positie. Dat is waar Lelystad voor gaat!
Het Economisch Perspectief Lelystad 2030 biedt een actueel inzicht in onze economie en de economische opgaven voor de (middel)lange termijn. Lelystad heeft na en ondanks de coronacrisis de groei benut om het draagvlak voor voorzieningen te versterken, de stedelijke structuur te verbeteren, bedrijven en ondernemerschap zichtbaar aan de stad te binden en de werklocaties in en buiten de bestaande stad toekomstbestendig te maken. Door digitalisering, verduurzaming en technologische ontwikkelingen verandert de wereld om ons heen. Daar bereiden we ons op voor en benutten de kansen die daar uit voortkomen.
Lelystad groeit en geeft ruimte aan de toekomst. Dat vraagt vanuit een economisch perspectief om ruimte voor werken, innovatie en onderwijs, zodat de inwoners en ondernemers van Lelystad kunnen werken, leren en recreëren in een prettige leef-en werkomgeving. Lelystad telt nu de meeste aantal banen in haar geschiedenis en de groei van de werkgelegenheid is nodig voor een gezonde ontwikkeling als stad in balans.
Het Economisch Perspectief Lelystad 2030 is een richting wijzend kompas voor de komende tien jaar. Economie is een belangrijke bouwsteen voor een prettige en aantrekkelijke stad. Ik nodig onze partners binnen en buiten Lelystad van harte uit om hieraan concreet bij te dragen!
Lelystad specialiseert zich en zal zich in blijven zetten om werkgelegenheid te creëren voor haar inwoners en die van de regio. Daarbij draagt Lelystad bij aan de concurrentiekracht van de gehele regio en maakt zij deel uit van sterke economische netwerken. Dit zorgt voor toegevoegde waarde voor de stad en leidt tot nieuwe samenwerkingsverbanden. Met Flevokust Haven, Bataviakwartier en Lelystad Airport (Businesspark) weten nieuwe - ook internationale - bedrijven de stad te vinden. De strategische ligging, de beschikbaarheid van infrastructuur én ruimte zorgen ervoor dat Lelystad een lokaal, regionaal en (inter)nationaal aantrekkelijk vestigingsklimaat heeft. Die kracht blijven we benutten, waarbij Lelystad haar uitstekende positie uitbouwt met de doorontwikkeling naar een hoogwaardig logistiek en maakcluster met ruimte voor natuur en vrije tijd.
Dennis Grimbergen Wethouder Economische Zaken
2
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding
4
4.7 Belang van sociaal ondernemerschap
18
1.1 Aanleiding
4
4.8 Opening Luchthaven
18
1.2 Leeswijzer
5
4.9 Relatie met wonen
19
4.10 De impact van de coronacrisis
19
2. Ambitie: kanteling naar regionaal gespecialiseerde economie
6 5. Inzet en economische opgaven van Lelystad
3. Analyse: waar staat Lelystad nu
20
10
5.1 Opgaven van Lelystad
20
3.1 Demografie: de schaalsprong naar 100.000 inwoners gaat niet vanzelf
10
5.2 Uitwerking van de opgaven
21
3.2 Ontwikkeling werkgelegenheid: groei door nieuwe vestigers
10
3.3 Kanteling van de sectorstructuur: logistiek als belangrijke banenmotor
11
3.4 Bedrijfsdynamiek: aandacht voor doorontwikkeling van starters en micro-bedrijven
12
3.5 Beroepsbevolking: uitdagingen op de regionale arbeidsmarkt
12
3.6 Pendel: sterke relatie met omliggende regio (MRA)
13
4. Trends en ontwikkelingen
14
4.1 Toenemend economisch belang van metropolen in relatie tot Lelystad
14
4.2 Schaalvergroting binnen de dienstverlening
15
4.3 Groei e-commerce: toename logistieke behoefte
15
4.4 Transitie naar een circulaire en duurzame economie en niet-fossiele energie opwekking
16
4.5 Technologische ontwikkelingen gaan steeds sneller (digitalisering)
17
4.6 Transitie op de arbeidsmarkt
17
3
6. Uitvoering
51
Bijlage 1: Economische Analyse Lelystad Bijlage 2: Groslijst
54 66
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
1. INLEIDING 1.1 Aanleiding Lelystad is als ‘nieuwe stad’ nog volop in ontwikkeling. De afgelopen jaren is er in diverse trajecten zoals de Omgevingsvisie en Lelystad Next Level in verschillende samenstellingen nagedacht over de economische koers van Lelystad. Deze gedachten en perspectieven zijn vastgelegd in onder andere de Strategische Agenda Lelystad Next Level, het Ruimtelijk Raamwerk, de Omgevingsvisie Lelystad 20401 en het Koersdocument Lelystad 2040. Op dit moment beschikt Lelystad echter niet over één overkoepelend, actueel en breed gedragen economisch beleidsstuk dat de economische koers voor de komende jaren beschrijft. De meest recente economische visie dateert uit 20032 en is in 20113 en 20144 door het college geëvalueerd. In de door de raad vastgestelde visie “Naar een sterke economie in Lelystad” (2003) is gekozen om in te zetten op het zogenaamde industrieel-logistiek profiel: een meer op goederen gerichte economie. In 2011 en 2014 is deze richting voor Lelystad nog steeds een kansrijke profilering gebleken. Structurele ontwikkelingen in de economie en een toename in belang van stedelijke regio’s zorgen voor krachten die van invloed zijn op en van nut zijn voor de stedelijke
De Omgevingsvisie Lelystad 2040 is een strategische visie voor de fysieke leefomgeving, waarin de ambities uit het Koersdocument Lelystad 2040 ruimtelijk worden uitgewerkt. Een eerste versie van deze Omgevingsvisie is op 22 juni 2021 vastgesteld. Deze wordt komende jaren doorontwikkeld van een Omgevingsvisie 1.0 dat het nu is tot de uiteindelijke Omgevingsvisie Lelystad 2040. 2 De visie “Naar een sterke economie in Lelystad” (vastgesteld 11 december 2003). 3 Strategisch Acquisitiebeleid, Gemeente Lelystad, 2011. 4 Strategisch Acquisitiebeleid, Gemeente Lelystad, 2014. 1
4
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
economie van Lelystad. Langjarig is er een kanteling zichtbaar van een economie die past bij een provinciehoofdstad met een regionale verzorgingsstructuur naar die van een gespecialiseerde economie in een groter stedelijk netwerk. Zowel de Strategische Agenda behorende bij Lelystad Next Level als het Koersdocument Lelystad 2040 (2019) bevestigen deze kanteling met de inzet op een regionaal gespecialiseerde economie en benoemen dit als kans om te komen tot een robuuste economische structuur die zorgt voor vergroting van de stabiliteit van de stedelijke economie van Lelystad. Hierbij beschrijft de Strategische Agenda de opgaven en kansen om Lelystad naar een ‘next level’ te brengen en bevat het koersdocument een samenhangende koers voor de fysieke, sociale en economische ontwikkeling van de stad. Het koersdocument dient als overkoepelend handvat voor het uitwerken van verschillende visiedocumenten zoals het Economisch Perspectief Lelystad 2030.
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
handelingsstrategieën om tot dit streefbeeld te komen die middels een uitvoeringsprogramma samen met de verschillende partners geconcretiseerd zal worden. Hiermee beschikt de gemeente weer over een actuele, breed gedragen economische koers voor de komende jaren die dient als strategisch en kaderstellend instrument ten behoeve van de realisatie van de (economische) opgaven van Lelystad. 1.2 Leeswijzer Het Economisch Perspectief Lelystad 2030 geeft inzicht in het gewenste economische streefbeeld zoals is vastgesteld in de Strategische Agenda Lelystad Next Level en het Koersdocument Lelystad 2040. In hoofdstuk 2 zijn de economische ambities van Lelystad samengevat. Om de beschreven economische ambities voor de lange termijn te kunnen verwezenlijken is het van belang om inzicht te hebben in de huidige economische situatie. In hoofdstuk 3 wordt op basis van een cijfermatige analyse dit inzicht gegeven.
Daar waar Lelystad Next Level, de Omgevingsvisie Lelystad 2040 en het koersdocument zich richten op de lange termijn, richt het Economisch Perspectief Lelystad 2030 zich op de jaren tot 2030. In economische termen is 2040 een “stip óver de horizon”. De komende twintig jaar zal er namelijk zoveel veranderen, dat het nu nog niet mogelijk is om het pad naar de nieuwe economie van 2040 volledig uit te stippelen. Binnen de context van Lelystad Next Level zullen we onze inzichten van lange termijn macro-economische ontwikkelingen verdiepen en focussen we ons op specifieke kansen die zich voor Lelystad voordoen.
De economie van Lelystad staat niet op zichzelf. Verschillende trends en ontwikkelingen zijn van invloed op de economische ontwikkeling van Lelystad. In hoofdstuk 4 zijn de belangrijkste trends en ontwikkelingen in het licht van de economische ambities van Lelystad uitgewerkt. Vervolgens beschrijft hoofdstuk 5 de economische opgaven wat er voor Lelystad nodig is om van de huidige (H3) tot de gewenste (H2) economische situatie te komen rekening houdend met voor Lelystad relevante trends en ontwikkelingen (H4). Deze opgaven maken inzichtelijk waar Lelystad nu staat, waar Lelystad in 2030 wil staan en wat er nodig is om daar te komen. Tot slot wordt in hoofdstuk 6 uiteengezet hoe invulling kan worden gegeven aan de verdere uitwerking en het realiseren van de verschillende opgaven.
Het Economisch Perspectief Lelystad 2030 draagt bij aan de ambities en kernopgaven van Lelystad Next Level en geeft een duidelijk streefbeeld voor de komende jaren tot 2030. Het is een open uitnodiging aan de verschillende partners om een bijdrage te leveren aan de realisatie van dit streefbeeld. Het Economisch Perspectief Lelystad 2030 bevat de koers met bijbehorende
5
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
2. AMBITIE Kansen voor groei in een regionaal gespecialiseerde economie. In 2019 is de Strategische Agenda Lelystad Next Level vastgesteld. Deze agenda is voortgekomen uit een intensieve analyse per deelonderwerp, waar economie er één van was. Een analyse met zowel inwoners en partners uit de stad als experts op het onderwerp. De Strategische Agenda Lelystad Next Level beschrijft de opgaven en kansen om Lelystad naar een ‘next level’ te brengen en is tevens een belangrijke bouwsteen voor het Koersdocument Lelystad 2040 geweest. Dit Koersdocument Lelystad 2040 presenteert een samenhangende koers voor de fysieke, sociale en economische ontwikkeling van Lelystad met richtinggevende kaders voor verschillende opgaven waarvoor Lelystad zich gesteld ziet. Zo ligt er een uitdaging om meer inwoners een hogere economische status te laten verkrijgen voor meer balans en draagkracht van de bevolking, een uitdaging voor voldoende publieke en commerciële voorzieningen en een uitdaging om het regionaal potentieel als vestigingsplaats voor ondernemers en als aantrekkelijke woongemeente beter te benutten. Daartoe is de volgende hoofdambitie geformuleerd: Lelystad, hoofdstad van de nieuwe natuur, is in 2040 een zelfstandige, sociaal veerkrachtige, duurzame aantrekkelijke en economisch sterke stad met 100.000 inwoners.
Hiervoor gaat Lelystad haar potentie volop benutten en kiest voor haar unieke kwaliteiten en onderscheidende regionale positie.
6
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
Regionaal gespecialiseerde economie In 2040 heeft Lelystad een robuuste economische structuur met meer bedrijvigheid en meer werkgelegenheid en maakt deel uit van sterke economische netwerken. Ze heeft zich gespecialiseerd, levert een krachtige regionale meerwaarde en de beroepsbevolking heeft hierop afgestemde skills en benodigde kennis en kunde. Lelystad is een belangrijke economische speler in de regio. Mensen trekken naar Lelystad omdat de werkgelegenheid sterk groeit. De multimodale bereikbaarheid wordt daarbij ten volle benut en Lelystad neemt een stevige positie in als circulaire, multimodale, logistieke hub. Hiermee verzilvert Lelystad de reeds aanwezige kracht en kansen. Dat wil onder meer zeggen:
Een sterke economie levert een belangrijke bijdrage aan deze ambitie door de economische ontwikkeling in te zetten voor het versterken van de sociaaleconomische structuur van de stad en voor brede welvaart: de verbetering van de sociale en economische situatie van haar inwoners. In het Economisch Perspectief Lelystad 2030 zijn de stedelijke ambities uit het Koersdocument Lelystad 2040 en de Strategische Agenda Lelystad Next Level geconcretiseerd om de voorwaarden te creëren voor een sterke economie, passend bij een groei van het aantal inwoners naar meer dan 100.000 in 20405. Daarvoor zet Lelystad in op het verder bouwen aan haar potentie, haar unieke kwaliteiten en de regionale positie die de stedelijke economie van Lelystad inneemt. Hierbij zijn de eerder vastgestelde uitgangspunten uit het Koersdocument leidend:
• Het inspelen op de kansen van de ontwikkeling van Airport Lelystad; • Doorontwikkeling van (hoogwaardige) logistiek en maakindustrie; • Het uitbouwen van de vrijetijdseconomie, en; • Een optimale benutting van de potentie van de secundaire agrofood sector (voedselverwerking en bijbehorende logistiek).
• Sterke stad in de regio • Regionaal gespecialiseerde economie • Leven lang ontwikkelen • 10.000 extra voltijdsbanen in 20406 Sterke stad in de regio In 2040 is Lelystad gegroeid naar meer dan 100.000 inwoners en een sterke, onderscheidende speler in regionale netwerken. De economische dynamiek heeft een positieve spin-off op het inwoneraantal en de werkgelegenheid. Lelystad heeft de groei benut om het draagvlak voor het voorzieningenniveau te versterken, de stedelijke structuur te verbeteren en gebieden aantrekkelijker te maken. De stad komt steeds centraler te liggen tussen de kerngebieden Amsterdam, Amersfoort, Zwolle en Almere. Binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is Lelystad de stad die ruimte heeft om te ontwikkelen voor nieuwe inwoners, bezoekers en bedrijven.
Eind 2020 heeft de raad een amendement aangenomen dat het college opdraagt de ambitie uit te spreken een bod aan het Rijk te doen van de positionering van 40.000 woningen tot 2040 en daarmee door te groeien naar een stad met potentieel meer dan 150.000 inwoners. Dit Economische Perspectief richt zich op de middellange termijn (2030). Wat de impact van deze verhoging van ambitie is, wordt nader uitgewerkt in o.a. Lelystad Next Level, de Omgevingsvisie die doorkijken tot 2040. T.z.t. zal die impact ook via het uitvoeringsprogramma behorende bij dit perspectief aan de orde komen. 6 Deze ambitie van 10.000 extra voltijds arbeidsplaatsen staat niet in het Koersdocument maar is een operationalisering van de groeiambitie die in het Uitvoeringsprogramma Lelystad Next Level heeft plaatsgevonden. 5
7
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
De nieuwe werkgelegenheid in de logistiek en het toerisme rond bijvoorbeeld de luchthaven en Flevokust, gekoppeld aan verschillende vormen van maakindustrie, zorgt er daarnaast voor dat steeds meer inwoners binnen Lelystad zelfstandig in eigen inkomen kunnen voorzien.
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
Steeds meer Lelystedelingen, ook die al lange tijd niet actief op de arbeidsmarkt zijn, vinden een baan in Lelystad. Door goed onderwijs dat past bij de vraag worden meer instromers op de arbeidsmarkt opgeleid voor de lokale arbeidsmarkt. Met gerichte scholingsprogramma’s voor werkenden en werkzoekenden, ook met afstand tot de arbeidsmarkt, kan een deel van deze banen ook worden ingevuld door Lelystedelingen.
Lelystad zet in op een economie die toekomstbestendig is in het licht van de transities (energie, circulair, klimaat en digitaal). Een economie die floreert door samen te werken en meer economische activiteit te ontplooien. Belangrijke werkgebieden als Lelystad Airport Businesspark (LAB), Lelystad Airport en Flevokust Haven bieden ruimte voor duurzame economische ontwikkelingen. Een florerend Stadshart en Bataviakwartier genereren werkgelegenheid in de detailhandel, horeca en leisure/(water)recreatie. We ondersteunen deze gebieden, geven ze ontwikkelruimte en zetten woningbouw hier in ter vergroting van het draagvlak. Een goede fysieke bereikbaarheid van de economische kerngebieden is een belangrijke voorwaarde.
10.000 extra voltijdsbanen in 2040 In het Uitvoeringsprogramma van Lelystad Next Level is de groeiambitie geoperationaliseerd tot een kwantitatieve groei van de werkgelegenheid van 10.000 extra voltijds arbeidsplaatsen in 2040. Deze ambitie kent haar oorsprong in de economische visie “Naar een sterke economie van Lelystad”7 waarin een werkgelegenheidsfunctie8 (wf) is geformuleerd van 40: 32.000 voltijdsbanen bij het behalen van 80.000 inwoners . Sindsdien heeft de werkgelegenheid in Lelystad zich gunstig ontwikkeld. Vlak voor het afkondigen van de Corona-maatregelen (16 maart 2020) had Lelystad het hoogste aantal banen ooit: 38.320 waarvan 31.910 voltijds. Ook de werkgelegenheidsfunctie heeft zich positief ontwikkeld en had in 2020 een waarde van 42%.
Leven lang ontwikkelen Lelystad heeft een solide sociaaleconomische basis die het fundament vormt voor een vitale, duurzame ontwikkeling van de stad. Iedereen doet mee. Het onderwijs is kwalitatief hoogstaand, aantrekkelijk en onderscheidend. De bevolking is opgeleid, aansluitend bij het economische profiel van de stad: een belangrijke vestigingsplaatsvoorwaarde voor bedrijven. De opleidingen sluiten aan bij de behoeften vanuit de praktijk. Onderwijs, ondernemers en overheid werken hierin intensief samen (triple helix).
Naar een sterke economie in Lelystad - Visie op Werken, Gemeente Lelystad, 2003 Werkgelegenheidsfunctie = het aantal voltijdsbanen op 100 inwoners. 9 Deze ambitie is vastgelegd in het Masterplan Versnelde Groei, Gemeente Lelystad, 1998. 7 8
8
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
Met deze ambities zet Lelystad, door samenwerking en regionale positionering, in op:
Ontwikkeling werkgelegenheidsfunctie Lelystad 45
• Een helder economisch profiel met aanscherping van de economische propositie van Lelystad voor de regio; • Een toekomstgerichte economie die zich focust op enkele belangrijke sectoren, als logistiek, maakindustrie en toerisme en recreatie; • Een sterke identiteit als hoofdstad van de nieuwe natuur, kuststad en logistieke hub; • Een stad met een economie waarin toerisme en recreatie, circulaire economie en duurzaamheid logische accenten zijn; • Het aantrekken van nieuwe kansrijke en sterke bedrijven en stimuleren werkgelegenheid in de buurt; • Het afstemmen van een groter deel van ons onderwijsaanbod op de werkgelegenheid die er is en komen gaat, zodat onderwijs en arbeidsmarkt beter op elkaar aansluiten; • Het samen vormgeven van onderwijsprogramma’s door bedrijven en onderwijsinstellingen; • Het stimuleren van het toekomstbestendig maken van de logistieke sector door verder te kijken dan vervoer alleen; • Een goed ondernemersklimaat door structurele samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en overheden; • De (toekomstige) ontwikkeling van Lelystad Airport, als plek waar deze samenwerking voor meer innovatie en werkgelegenheid zorgt; • Vernieuwing van het Stadshart en voldoende ruimte om te ondernemen.
40 35 30 25 20 15 10 5 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
0
Bron: Onderzoek & Statistiek Gemeente Lelystad, 2021 Om de werkgelegenheidsfunctie van 42% vast te houden in combinatie met de ambitie om door te groeien naar een stad met 100.000 inwoners betekent dit een streven naar 42.000 voltijdsbanen in 2040. Op basis van het huidige aantal voltijdsbanen van ongeveer 32.000 is het doel een werkgelegenheidsgroei van 10.000 extra voltijdsbanen te realiseren.
9
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
3. ANALYSE
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
Lelystad voor verdere groei van de stad steeds meer afhankelijk wordt van een vestigingsoverschot. Om de groeiambitie te behalen dient Lelystad een aantrekkelijkere gemeente te worden voor nieuwe inwoners uit de rest van Nederland. Een sterke en groeiende economie zal één van de drijvende krachten hierachter moeten zijn.
Waar staat Lelystad nu? Om de beschreven economische ambities voor de lange termijn te kunnen verwezenlijken is het van belang om inzicht te hebben in de huidige economische situatie. Dit inzicht is gevormd op basis van een cijfermatige analyse die specifiek voor het Economisch Perspectief Lelystad 2030 is opgesteld . In dit hoofdstuk wordt op basis van genoemde analyse stilgestaan bij de huidige sociaal economische situatie van Lelystad door achtereenvolgend in te gaan op de demografie, de werkgelegenheid, de sectorstructuur, de bedrijfsdynamiek, de beroepsbevolking en de pendel.
3.2 Ontwikkeling werkgelegenheid: groei door nieuwe vestigers De afgelopen jaren heeft Lelystad goed weten te profiteren van de hoogconjunctuur. Lelystad kende een aanzienlijke werkgelegenheidsgroei en de werkloosheid daalde tot een historisch laag gemiddelde van 4% in 2019. De cijfers over 2020, gemeten ten tijde van de coronapandemie, laten een lichte stijging van de werkloosheid zien naar 4,3%. De verwachting is dat dit een tijdelijk ‘coronaeffect’ is en dat de daling van de voorgaande jaren zich door zal zetten. Verder toont de langjarige ontwikkeling van de werkgelegenheid dat sinds begin deze eeuw de werkgelegenheidsontwikkeling in Lelystad structureel boven het landelijk gemiddelde ligt. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat Lelystad in termen van werkgelegenheid gevoelig is voor conjunctuurschommelingen. In een economisch minder goede periode neemt de werkgelegenheid sneller af, terwijl in een periode van hoogconjunctuur de werkgelegenheid ook weer sneller toeneemt.
3.1 Demografie: de schaalsprong naar 100.000 inwoners gaat niet vanzelf Lelystad heeft de afgelopen jaren een geleidelijke groei doorgemaakt en telde op 1 januari 2022 81.215 inwoners en heeft daarmee de grens van 80.000 inwoners inmiddels doorbroken. De groei van de afgelopen jaren is een gevolg van een combinatie van zowel natuurlijke aanwas (positief geboorte/sterftesaldo) alsmede een vestigingsoverschot. Vooral het vestigingssaldo laat over de tijd veel variatie zien, maar is de laatste jaren positief. Wat daarbij opvalt is dat dit positieve saldo met name bepaald wordt door een instroom van nieuwe inwoners uit de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Dit geeft aan dat Lelystad de laatste jaren binnen deze regio aantrekkelijker is geworden als vestigingsplaats.
De bovengemiddelde groei in werkgelegenheid van de laatste jaren is met name afkomstig uit de vestiging van nieuwe bedrijven en minder uit de groei van bestaande bedrijven. De afgelopen vijf jaar bestond de werkgelegenheidsgroei door reeds gevestigde bedrijven uit ongeveer 3.150 arbeidsplaatsen, terwijl in dezelfde periode nieuwe bedrijven die zich in Lelystad hebben gevestigd met de creatie van 7.850 arbeidsplaatsen voor bijna een drie maal zo hoge toename van de werkgelegenheid zorgden.
De bevolkingsgroei van de laatste jaren lijkt zich door te zetten. Verschillende bevolkingsprognoses laten ook voor de aankomende decennia een groei van het inwonertal van Lelystad zien. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de natuurlijke aanwas (vergrijzing) op termijn af zal nemen, waardoor
10
10
Bijlage 1, Economische analyse Lelystad, E&E advies, oktober 2021.
4
5
Trends en ontwikkelingen
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
Sectorstructuur Lelystad en Nederland naar werkgelegenheid, 2020 (bron: Vestigingenregister Flevoland, 2021; LISA, 2021)
3.3 Kanteling van de sectorstructuur: logistiek als belangrijke banenmotor. Op basis van een vergelijking van de sectorstructuur kent Lelystad in vergelijking met Nederland een licht onderscheidend profiel. Lelystad kent een omvangrijke quartaire sector (niet-commerciële dienstverlening), passend bij een regionaal verzorgend profiel als provinciehoofdstad. Tegelijkertijd kent Lelystad ook een oververtegenwoordiging van de handelssector, als gevolg van een concentratie van logistieke activiteiten.
25% 20% 15% 10% 5%
Ho re c
In Fin fo a rm an at cië ie le en In … ste Za llin ke ge lijk n e di en st en On de rw i js Ov er he id Ov Zo er rg ige di en st en
Ve rv o
La nd
bo u
w
en
De laatste 15 jaar is er dan ook een tweetal bewegingen zichtbaar in de sectorstructuur van Lelystad. Ondanks dat Lelystad nog steeds een omvangrijke quartaire sector kent, loopt de werkgelegenheid in de dienstverlening terug11. Aan de andere kant neemt de werkgelegenheid in de meer op goederen gerichte bedrijfssectoren (groothandel, maakindustrie, secundaire agrofood en logistiek) toe. Vooral de toename in werkgelegenheid binnen de logistieke sector en secundaire agrofood valt hierbij op12. Dit laatste compenseert het verlies aan werkgelegenheid in de dienstverlenende sectoren. Deze ‘kanteling’ in de sectorstructuur, waarbij het verzorgende karakter afneemt en de stuwende bedrijvigheid toeneemt, is voor het eerst gesignaleerd in 201113. Dit is later nog verschillende malen bevestigd14 en blijkt tevens uit de ontwikkeling van de vraag naar werklocaties. Zo is in onderstaande figuren te zien dat de hoeveelheid uitgegeven bedrijventerrein flink is toegenomen15, terwijl het kantoorgebruik16 en de totale kantorenvoorraad17 sinds 2010 zijn afgenomen.
Ha nd er el en Op s la g
0%
uw
3
Analyse
Bo
2
Ambitie
Vi ss er ij In du st Nu rie tsb ed rij ve n
1
Inleiding
Lelystad
Nederland
Met name in de commerciële dienstverlening. 12 Zie bijlage 1, Economische analyse Lelystad, E&E Advies, oktober 2021, figuur 22, pp. 17-20. 13 Economisch Perspectief Lelystad, 2011, P. Tordoir. 14 Strategisch Acquisitiebeleid Lelystad, gemeente Lelystad, 2014; Economie Lelystad in Perspectief, 2018, P. Tordoir; “Lelystad Next Level Economie - Nu de kanteling versnellen!”, LNL Tafel Economie, maart 2019. 15 Diverse Monitors Werklocaties Plabeka 2016 t/m 2021, MRA. Deelregio Almere/Lelystad kennen de hoogste uitgifte bedrijventerreinen. 16 Kantorenvisie Lelystad, Bureau Buiten, 2017. 17 Div jaargangen van de Monitor Plabeka, MRA Plabeka. 11
Bron: Economische Analyse Lelystad, E&E advies, oktober 2021
11
1
Inleiding
300000
2
3
Ambitie
Analyse
Ontwikkeling aantal bvo kantoren Lelystad Ontwikkeling aantal bvo kantoren Lelystad
250000
4
Trends en ontwikkelingen
450 350 300
150000
250 200
50000
19 70 19 72 19 74 19 76 19 78 19 80 19 82 19 84 19 86 19 88 19 90 19 92 19 94 19 96 19 98 20 00 20 02 20 04 20 06 20 08 20 10 20 12 20 14 20 16 20 18 20 20
0
Bron: Gemeente Lelystad, 2021
150 100 50
Bijlagen
0 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
100000
6
Uitvoering
3.5 Beroepsbevolking: uitdagingen op de regionale arbeidsmarkt Uit de verschillende bevolkingsprognoses blijkt dat Lelystad overeenkomstig de groeiambitie de aankomende jaren blijft groeien. Dit heeft een positief effect op het toekomstig beschikbare arbeidspotentieel in Lelystad. Evenals in de rest van Nederland zal ook in Lelystad sprake zijn van vergrijzing. Wat echter opvalt is dat op de lange termijn (tot 2050) in Lelystad zowel het aantal jongeren (0-15 jaar) als het aantal in de potentiële beroepsbevolking (15 – 65 jaar) toeneemt18.
Ontwikkeling uitgifte bedrijventerrein Ontwikkeling uitgifte bedrijventerrein Lelystad 1990Lelystad 1990-2020 2020 400
200000
5
Inzet en economische opgaven
Een vergelijking van het opleidingsniveau van de beroepsbevolking van Lelystad met die van Nederland laat zien dat de beroepsbevolking van Lelystad naar verhouding lager is opgeleid dan landelijk. Daarbij blijft de trend waarbij het opleidingsniveau van de beroepsbevolking toeneemt in Lelystad ondanks een stijging iets achter bij het landelijke beeld. Lelystad heeft een beroepsbevolking met veel MBO geschoolde medewerkers en ondernemers. De Lelystadse vacatures voor hoger opgeleide kenniswerkers worden veelal ingevuld door werknemers van buiten Lelystad. Verder is het opvallend dat, ondanks de forse groei van de werkgelegenheid, er een groep Lelystedelingen is die niet in staat is geweest om te profiteren van de economische groei van de stad. Het onbenutte arbeidspotentieel in Lelystad is bovengemiddeld groot. Daarbij is de beroepsbevolking in Lelystad gevoelig gebleken voor conjunctuurschommelingen. In tijden van laagconjunctuur loopt de werkloosheid in Lelystad sneller op dan in de omliggende regio. De wendbaarheid en weerbaarheid van de Lelystadse beroepsbevolking vraagt dan ook aandacht.
Bron: Gemeente Lelystad, 2020
De genoemde kanteling hangt samen met structurele ontwikkelingen in de economie die zorgen voor krachten die van invloed zijn op de stedelijke economie van Lelystad. In het volgende hoofdstuk wordt nader op deze ontwikkelingen ingegaan. 3.4 Bedrijfsdynamiek: aandacht voor doorontwikkeling van starters en micro-bedrijven Lelystad kent een gezonde bedrijvendynamiek: er worden relatief veel nieuwe ondernemingen opgestart. Net als in een groot deel van Nederland blijkt echter dat slechts een zeer beperkt aantal van deze bedrijven in staat is door te groeien, terwijl het juist de snelgroeiende bedrijven (scale-ups) zijn die gezamenlijk een disproportioneel grote bijdrage leveren aan de werkgelegenheidsontwikkeling in Nederland. Dit, samen met de waarneming dat er in Lelystad bovengemiddeld veel bedrijven worden opgeheven, geeft aan dat de doorontwikkeling van starters en micro-bedrijven aandacht vraagt. Nieuw ondernemerschap en doorontwikkeling van de bestaande bedrijvigheid in Lelystad is van belang om de groeiambities van Lelystad te kunnen realiseren. Dit is tevens van belang voor de toekomstbestendigheid van de Lelystadse economie.
18
12
Bijlage 1, Economische analyse Lelystad, E&E Advies, oktober 2021, figuur 5, p. 6-7
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
3.6 Pendel: sterke relatie met omliggende regio (MRA) De groei van de werkgelegenheid van de afgelopen jaren heeft ertoe geleid dat het aantal arbeidsplaatsen ten opzichte van de omvang van de bevolking is toegenomen. Hiermee heeft de werkgelegenheidsfunctie van Lelystad (42%) het landelijke gemiddelde (43%) genaderd.
Gemeente
Aantal inwoners
Aantal voltijd banen
Haarlemmermeer
156.039
136.349
Werkgelegenheidsfunctie 87
Amsterdam
872.779
571.751
66
Leiden
125.174
64.460
51
Amersfoort
157.279
76.278
48
Amstelveen
91.691
44.321
48
Alkmaar
109.444
48.783
45
Dordrecht
119.300
51.815
43
Lelystad
78.598
32.946
42
Haarlem
162.961
58.779
36
Almere
211.840
72.714
34
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
Echter, ondanks deze positieve ontwikkeling is een deel van de beroepsbevolking nog steeds afhankelijk van arbeidsplaatsen elders. De vraag is in hoeverre dat problematisch is gezien de omvang van de regionale arbeidsmarkt. Uit pendelcijfers blijkt dat Lelystad in die zin een grote economische verwevenheid met de omliggende regio kent. Van de werkgelegenheid in Lelystad wordt op dit moment 55% ingevuld door mensen die elders wonen. Tegelijkertijd is 60% van de werkzame beroepsbevolking van Lelystad werkzaam buiten de eigen gemeente. Het overgrote deel daarvan is werkzaam binnen de MRA (vooral Almere, Amsterdam, Haarlemmermeer).
Bron: allecijfers.nl en LISA (2020)
13
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
4. TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
termen van werkgelegenheid en in bruto regionaal product19. De aantrekkingskracht en het economisch belang van deze regio’s op en voor bedrijven en arbeidskrachten neemt hierdoor permanent toe. Dit heeft als gevolg dat de nationale welvaart en concurrentiekracht van landen voor een belangrijk deel bepaald wordt door de economische kracht van enkele metropolen/stadsregio’s. Het effect hiervan is dat het sub-nationale schaalniveau (stadsof metropoolregio’s) de nieuwe ‘economische orde’ aan het worden is die de nationaal georganiseerde economie op onderdelen vervangt.
De economie van Lelystad staat niet op zichzelf. Ontwikkelingen op de woningmarkt, van de leefomgeving en bereikbaarheid zijn van belang voor het functioneren van de stedelijke economie. Daarnaast zijn er diverse trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op de economische ontwikkeling van Lelystad. Deze (veelal globale) trends en ontwikkelingen liggen grotendeels buiten de invloedssfeer van de gemeente, maar hebben wel een impact op de toekomstbestendigheid van de economie in Lelystad. Het is daarom belangrijk dat de economie kan anticiperen op deze trends en ontwikkelingen. De belangrijkste trends en ontwikkelingen in het licht van de economische ambities van Lelystad zijn hieronder nader uitgewerkt.
Metropoolregio Amsterdam: structurele groei van nationaal belang Deze ontwikkeling zien we in Nederland terug in en rond Amsterdam binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA). De MRA huisvest 300.000 bedrijven die goed zijn voor 1,5 miljoen banen. Met een sterke mix van grote, middelgrote en kleine bedrijven, start-ups, scale-ups en multinationals is de MRA een van de Europese economische topregio’s . Hier is het laatste decennium sprake van een sterke, structurele economische dynamiek en verstedelijking die zich naar verwachting de komende jaren door zal zetten. Het betreft een nationale economische kernzone die een algemene economische functie heeft in mondiale stromen van kennis, handel en dienstverlening. Het vormt in toenemende mate één grote markt voor arbeid, toeleveringen en voorzieningen, waardoor de regio kan profiteren van agglomeratievoordelen en zich zo kan meten met metropolen als Londen en Parijs. De MRA is een sterk verbonden regio, die functioneert als een samenhangend daily urban system: als één grote stad. De
4.1 Toenemend economisch belang van metropolen in relatie tot Lelystad De benoemde kanteling in de sectorstructuur kent haar oorsprong onder andere in een verschuivende positie van Lelystad ten opzichte van haar omgeving. De economische ontwikkeling van en kansen voor de stad moeten dan ook begrepen worden tegen de achtergrond van haar ligging en economische positie in het brede verband van het verstedelijkte gebied nabij Lelystad. Een structurele ontwikkeling die in deze paragraaf wordt toegelicht. Metropolen: de nieuwe economische orde Wereldwijd groeien steden, metropolen en stadregio’s de laatste decennia sterk. Deze groei wordt onder andere veroorzaakt doordat bedrijven, met clustering van economische activiteiten schaalen synergievoordelen kunnen behalen. Deze steden en regio’s kennen agglomeratievoordelen (urbanisatie- en lokalisatievoordelen) die zorgen voor bovengemiddelde economische groei in
19
14
Verdieping van groei, specialisatie en diversiteit in de Metropoolregio Amsterdam, juli 2021, NEO Observatory, Dr. Walter J.J. Manshanden.
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
agglomeratiekracht van de regio maakt de MRA een belangrijke motor van de Nederlandse economie. Hier wordt 20 procent van de economische productie van Nederland gegenereerd.
invloed hebben op de ruimtelijke spreiding van economische activiteiten alsmede de woningen de arbeidsmarkt.
Onder invloed van agglomeratievoordelen en aantrekkingskracht op bepaalde economische activiteiten en kenniswerkers heeft Amsterdam en haar directe omgeving de laatste decennia dan ook een enorme groei laten zien. Hierdoor is ruimtegebrek in deze delen van de MRA aan het ontstaan. Zo blijkt bijvoorbeeld uit haar bedrijventerreinenstrategie dat Amsterdam binnen afzienbare tijd haar eigen groei niet meer kan accommoderen. Dit ruimtegebrek leidt er toe dat de prijzen stijgen in deze delen van de regio en dat zowel bedrijven als inwoners een plek verder van het centrale deel zoeken. Deze overloop naar andere delen van de regio is een ‘natuurlijk’ gevolg van de prijs- en ruimtedruk die in de centrale delen is ontstaan, waardoor de metropool Amsterdam steeds verder ‘uitdijt’.
4.2 Schaalvergroting binnen de dienstverlening Innovatie en technologische ontwikkelingen op management- en ICT-gebied (digitalisering) hebben ertoe geleid dat de structuur van dienstverlenende organisaties geleidelijk verandert. Gedreven door kostenreductie vindt schaalvergroting plaats. Zo hebben verschillende werkgevers, ook in de (semi)overheidssfeer, de landelijk dekkende rayons met bijbehorende rayonkantoren herschikt. Lelystad is bij deze grotere rayons die zo ontstaan niet meer automatisch het logische midden. De Kamer van Koophandel en de Belastingdienst zijn hiervan voorbeelden; beide organisaties zijn uit Lelystad weggetrokken, omdat zij door deze herschikking een kantoor in Lelystad niet meer noodzakelijk achtten. Van deze trend profiteren naast Amsterdam vooral de wat grotere, goed bereikbare, op knooppunten gelegen steden in de regio, zoals bijvoorbeeld Zwolle, Amersfoort of ’s-Hertogenbosch. Dit heeft tot gevolg dat met name de zakelijke- en financiële dienstverlening in Lelystad niet sterk vertegenwoordigd is binnen de economische structuur. Lelystad kent dan ook geen bovenlokale kantorenmarkt.
Effect van groeiende metropolen in Nederland op Lelystad Lelystad is centraal gelegen tussen twee stedelijke regio’s die de afgelopen jaren zijn blijven groeien: de Amsterdamse en de Zwolse regio. De toegenomen netwerkkwaliteiten van Lelystad van de afgelopen jaren hebben bijgedragen aan een verdere integratie van Lelystad in deze stedelijke systemen. Denk hierbij aan de storingsvrije verbinding Schiphol-AmsterdamAlmere door de verbreding van A6-A1-A9/A10 en de verbetering van de spoorverbinding met de komst van de Hanzelijn die Lelystad van aansloot op het nationale spoorwegennet. Verder heeft Lelystad met Flevokust Haven tevens aansluiting gekregen op het nationale binnenvaartnetwerk met in potentie short sea shipping via Kornwerderzand. Door deze toegenomen netwerkkwaliteiten ligt Lelystad steeds nadrukkelijker in krachtenvelden die
4.3 Groei e-commerce: toename logistieke behoefte De logistieke sector groeit als gevolg van een groeiende (smart) industrie en e-commerce. E-commerce is de verzamelnaam voor online handel, wat in de praktijk neerkomt op verkoop via webshops. In vergelijking met het verleden gaan veel goederen vaker door een distributiecentrum, namelijk bij de producent of leverancier, door het distributiecentrum van de retailer (zoals Bol.com, Wehkamp, of Zalando) en tot slot voor een substantieel deel
15
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
nogmaals, omdat e-commerce grote retourstromen kent. Dit terwijl voorheen een fysieke winkel bevoorraad werd vanuit het distributiecentrum van de leverancier (uitgezonderd grote retailers) en retournering plaatsvond in de winkel zelf. Deze trend wordt nog versterkt omdat in e-commerce veel meer artikelen getoond worden en dus ook beleverd moeten worden.
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
gebruiken, vermindert de vraag naar nieuwe grondstoffen. Hoe minder nieuwe grondstoffen er nodig zijn, hoe minder de natuur, het klimaat en het milieu worden belast en hoe minder de afhankelijkheid van de levering van die grondstoffen wordt. Uiteindelijk moet er een economisch systeem ontstaan waarin de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen gemaximaliseerd wordt en waardevernietiging (en afval) wordt voorkomen. In een ideale eindsituatie zijn deze grondstoffen in een oneindige keten beschikbaar. Een dergelijke omslag naar een circulaire economie vergt inspanningen, innovatie en aanpassingen van iedereen. Gezien de mondiale schaal vraagt dit om veranderingen in het economisch systeem op het internationale en nationale niveau. Op regionale en lokale schaal kan hier op ingespeeld worden door kansen die zich voordoen in de vorm van businesscases te faciliteren en daarmee te experimenteren.
Er is een toenemende logistieke behoefte van bedrijven. Enerzijds centraliseren logistieke bedrijven vanwege kostenoverwegingen op één centrale locatie, anderzijds verandert de supply chain waarin de logistieke sector opereert door de opkomst van e-commerce. Logistiek is nu goed voor tot wel 60 procent van de ruimtevraag in veel regio’s, zeker in de hotspots. De vraag wordt daarbij enerzijds steeds groter (XXL-dc’s, soms van enorme omvang tot wel tientallen hectares), anderzijds komen kleinere (stads)distributieconcepten steeds meer op. Op korte termijn blijven de huidige logistieke hotspots, mainports en stedelijke gebieden het brandpunt van de locatiedynamiek. Steeds meer kansen zijn er ook voor de gebieden in de eerste schil daaromheen.
Naast de transitie naar een circulaire economie, heeft mondiaal, Europees en landelijk klimaatbeleid ook effect op de economie en de industriële sector in het bijzonder. Tegen 2050 moet de algehele productie in deze sector zo goed als klimaatneutraal zijn wat moet leiden tot een sterke reductie van de CO2-uitstoot. Dit heeft gevolgen voor toekomstige productieprocessen, transport en met de energietransitie ook op het energieverbruik. Naast investeringen in het terugdringen van het energieverbruik en de opwekking van schonere energie, zal ook de infrastructuur om energie te vervoeren versterkt moeten worden. De transitie naar klimaatneutraliteit en verduurzaming van de economie vraagt dan ook om inspanningen van bedrijven en overheden, maar biedt ook kansen. Kansen waar, net als bij de transitie naar een circulaire economie, op regionale en lokale schaal ingespeeld kan worden indien deze zich voordoen.
4.4 Transitie naar een circulaire en duurzame economie en niet-fossiele energie opwekking Om klimaatverandering tegen te gaan en cruciale grondstoffenschaarste te voorkomen is een transitie van een lineaire naar een circulaire economie onontkoombaar. In een circulaire economie staat naast het gebruik van hernieuwbare grondstoffen, het efficiënter benutten en het in de keten houden van het gebruik van niet-hernieuwbare grondstoffen centraal. De urgentie hiervan neemt de komende decennia steeds verder toe door een wereldwijde stijgende vraag naar en benutting van grondstoffen. Door efficiënter om te gaan met de beschikbare grondstoffen, dus grondstoffen hoogwaardiger, vaker, intensiever en langer te
16
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
4.5 Technologische ontwikkelingen gaan steeds sneller (digitalisering) Technologische ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op en spelen een steeds belangrijkere rol in de economie. Vooral digitale technologieën hebben een groeiende invloed op de economie in vrijwel alle sectoren. Online aanwezigheid en vindbaarheid wordt belangrijker en een groeiend deel van de economie concentreert zich rond digitale platformen, zoals social media en webwinkels. Door Internet of Things worden steeds meer apparaten en machines met elkaar verbonden en in staat gesteld met elkaar te communiceren en van elkaar te leren. Hierdoor zal een deel van de huidige banen op termijn verdwijnen. In eerste instantie zal het voornamelijk gaan om banen met veel routinematige handelingen, maar de ontwikkelingen gaan zo snel dat mogelijk op termijn ook banen met minder repetitieve en meer complexe handelingen onder druk komen te staan. Robotisering zal toenemen, maar zal de factor mens niet doen verdwijnen de komende decennia. Het is een reactie op personeelstekorten en een strategie die vaak samengaat met arbeid (co-botisering). Volledige robotisering is kostbaar en weinig flexibel en het zorgt voor nieuwe taken als onderhoud, aanpassing in programmering waarbij nog steeds mensen nodig zijn20.
Verder heeft e-commerce grote invloed op het fysieke winkelbestand en daarmee de toekomstbestendigheid van het centrum van steden en dorpen. Daar staat echter tegenover dat door de digitalisering van de economie ook weer nieuwe banen en verdienmodellen ontstaan. De langetermijngevolgen van digitalisering zijn veelal nog onduidelijk: het raakt veel aspecten in de samenleving21 en daarmee ook van de economie in Lelystad. Van belang is om in te blijven spelen op de opgaven, risico’s en vooral ook de kansen die zich voordoen om de economische structuur te versterken. 20 21
Bart Kuipers, senior onderzoeker haveneconomie, juli 2019, Tafel Next Level Economie. De visie Lelystad Digitaal 2025 geeft richting aan het meerjarig slim, gericht en integraal omgaan met informatie en digitalisering, gericht op de toekomst van de stad en waar inwoners, bedrijven en medewerkers samenwerken om te groeien naar de stad van de toekomst.
17
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
4.6 Transitie op de arbeidsmarkt De technologisering en digitalisering van de economie stelt ook andere eisen aan de arbeidsmarkt van de toekomst. Vooral banen in het middensegment komen onder druk te staan en daarnaast zal de aard van het werk voor veel banen veranderen. Dit vraagt om een wendbare en weerbare beroepsbevolking die kan inspelen op veranderingen. Het is steeds minder realistisch dat mensen hun hele carrière dezelfde werkzaamheden blijven uitvoeren. Investeren in Leven Lang Ontwikkelen om het aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking te vergroten wordt steeds belangrijker. Daarnaast is het van belang om te investeren in competenties die zich moeilijk laten vervangen door robots, het gaat bijvoorbeeld om creativiteit, klantgerichtheid en empathie.
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
fors in worden geïnvesteerd. Toch is de verwachting dat dit niet voor alle soorten werk uitkomst kan bieden. Het tijdelijk aantrekken van werknemers uit het buitenland lijkt daarmee onontkoombaar. Arbeidsmigranten zullen de komende decennia nodig zijn, dwars door alle economische sectoren heen. Arbeidsmigranten komen vooral in het nieuws in relatie tot de slechte woonomstandigheden. Ook in Lelystad werken en wonen arbeidsmigranten en komt door gebrek aan specifieke huisvesting overlast in wijken voor. Hiervoor is integraal beleid omtrent de huisvesting van arbeidsmigranten noodzakelijk. 4.7 Belang van sociaal ondernemerschap Sociaal ondernemerschap is de laatste jaren sterk in opkomst in de economie en voegt waarde toe aan de lokale samenleving. Bij sociaal ondernemerschap is het realiseren van maatschappelijke impact het hoofddoel. Winst is een middel om de maatschappelijke impact zo groot mogelijk te maken. De maatschappelijke impact die wordt nagestreefd loopt sterk uiteen. Het kan bijvoorbeeld gaan om het betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of het tegengaan van voedselverspilling. En er zijn tal van andere voorbeelden.
Juist in Lelystad - met een relatief grote groep van de beroepsbevolking die een afstand tot de arbeidsmarkt heeft - kunnen sociale ondernemingen een belangrijke rol spelen in het vergroten van het economisch perspectief van mensen die nu langs de zijlijn staan.
De huidige stedelijke beroepsbevolking van Lelystad kenmerkt zich door een relatief omvangrijke groep praktijkgeschoolden. Juist voor deze groep lijkt het gelet op de aantrekkingskracht die Lelystad heeft op logistiek en maakindustrie (propositie) alsmede in het licht van alle transities (energie, circulaire, CO2-reductie) qua werkplekken een florrisante toekomst tegemoet te treden. Deze groep herbergt veel vakmanschap. Nederland telt in 2022 de meeste aantal banen in haar geschiedenis. Daarnaast wordt Nederland geconfronteerd met een vergrijzing van het personeelsbestand. Deze combinatie maakt dat er dagelijks in het nieuws berichten zijn over tekorten van arbeidskrachten. Dit geldt voor bijna alle sectoren van de economie. Dit is een Europees probleem en geldt ook voor onze buurlanden. Via automatisering en robotisering kan in de toekomst een deel van de huidige arbeidstekorten worden opgevangen. Hierin zal de komende jaren naar verwachting
4.8 Opening Luchthaven De opening van de luchthaven Lelystad Airport voor grootverkeer hangt al geruime tijd boven de markt en is van significante betekenis voor Lelystad. Zo zal de opening van de luchthaven voor een toename in werkgelegenheid zorgen. Bij 45.000 vliegtuigbewegingen wordt een toename
18
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
in directe werkgelegenheid van zo’n 2.000 banen (fte) verwacht, terwijl er indirect ook nog 400 (fte) bijkomen22. Naast deze werkgelegenheidseffecten in directe relatie tot de luchthaven zal de opening van de luchthaven er tevens toe leiden dat meer bedrijven zich in Lelystad willen vestigen. Een ander effect van de opening houdt verband met de versterking van het OV om de miljoenen passagiers goed af te wikkelen. Door deze enorme reizigersstroom krijgt het NS station Lelystad Centrum een andere functie. Dit genereert technische schaaleffecten23 rond het station en een verbeterde netwerkkwaliteit die leiden tot een verbeterde propositie voor kantoorgebruikers in het centrum.
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
geraakt door de coronacrisis, bijvoorbeeld op en rondom Schiphol. De uiteindelijke sociaaleconomische impact voor Lelystad is beperkt geweest. Dit hield mede verband met een ongekende opleving van de economie vlak na de laatste coronagolf. Welke invloed de coronacrisis heeft op de langere termijn is nog onduidelijk. Door de lockdown heeft de digitalisering van de economie een vlucht genomen. Daarnaast is er meer aandacht voor het belang van regionale ketens, vitale beroepen en de impact van thuiswerken op woonwerkpatronen en de behoefte aan kantoorruimte. Maar of dit van structurele aard zal zijn is nu nog koffiedik kijken. Wat de crisis in ieder geval heeft aangetoond is dat het cruciaal is dat bedrijven en de beroepsbevolking wendbaar en weerbaar zijn, zodat ze zich snel kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. Niet alleen om de coronacrisis door te komen, maar vooral ook om klaar te staan voor toekomstige ontwikkelingen die zich lastig laten voorspellen.
4.9 Relatie met wonen Lelystad kent een groeiambitie om de komende jaren door te groeien naar een stad van meer dan 100.000 inwoners. Deze doelstelling wordt bereikt door bestaande inwoners vast te houden en nieuwe inwoners te werven en loopt parallel met het vasthouden van de zittende beroepsbevolking en het aantrekken van een nieuwe beroepsbevolking. Het woningbouwprogramma van de stad kan onder invloed van de groei van de stedelijke economie op extra brandstof rekenen. 4.10 De impact van de coronacrisis Inmiddels is duidelijk dat de maatregelen die zijn genomen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen, hebben geleid tot een kortstondige krimp die beperkt is gebleven tot bepaalde sectoren. Uit eerste analyses bleek dat de productiestructuur van Lelystad niet bovengemiddeld gevoelig was voor de beperkende maatregelen. Tegelijkertijd zijn veel Lelystedelingen werkzaam buiten de gemeente in gebieden die wel relatief hard worden
22 23
19
Actualisatie werkgelegenheidseffecten ontwikkeling Lelystad Airport, HorYzon, i.o.v. Provincie Flevoland, 9 april 2020. Technische schaaleffecten: Stad en welvaart, Dr. P.P. Tordoir, i.o.v. Kenniscentrum Grote Steden, 2005, p.18
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5. INZET EN ECONOMISCHE OPGAVEN VAN LELYSTAD
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
5.1 Opgaven van Lelystad De geïdentificeerde economische opgaven voor de komende jaren zijn: 1. Aantrekkelijke werklocaties 2. Inclusieve arbeidsmarkt 3. Versterken ondernemersklimaat 4. Regionale samenwerking 5. Aantrekkelijk centrum van de stad 6. Uitbouwen en verzilveren propositie (Acquisitie, Profilering, Marketing en Promotie) 7. Kansen op het gebied van de transitiesectoren: energie, circulaire economie en CO2-reductie 8. Human Capital 9. Goederengerichte sectoren: maakindustrie en logistiek 10. Vrijetijdseconomie
In voorgaande hoofdstukken zijn achtereenvolgens de Lelystadse economische ambities (H2), de huidige situatie van de stedelijke economie (H3) alsmede trends en ontwikkelingen (H4) die in meer of mindere mate van invloed zijn op de economische ontwikkeling van Lelystad beschreven. In dit hoofdstuk wordt stilgestaan bij de economische opgaven die beschrijven wat er voor Lelystad nodig is om van de huidige tot de gewenste economische situatie te komen met inachtneming van de beschreven trends en ontwikkelingen. Deze opgaven maken inzichtelijk waar Lelystad nu staat, waar Lelystad in 2030 wil staan en wat er nodig is om daar te komen. Om te investeren in de economisch sterke kanten van de stad, maar zeker ook om de kansen te grijpen die er liggen. Het zijn opgaven van de hele stad, van alle netwerkpartners, onderwijsinstellingen, dienstverleners en niet in de laatste plaats onze ondernemers – die van vandaag en die van morgen.
Deze opgaven zijn in te delen in een drietal sporen. De eerste twee sporen zijn generiek en richten zich op de economie over de volle breedte. Het derde spoor: de kracht van Lelystad richt zich specifiek op economische pijlers van Lelystad. De drie sporen zijn hieronder toegelicht:: • Basis op orde: voor een groeiende economie met toekomstperspectief voor iedereen, is het van belang dat de basis op orde blijft. De opgaven binnen dit spoor vragen derhalve structurele aandacht. • Specifieke thema’s: dit spoor bevat specifieke thema’s die de komende jaren extra aandacht vragen. Deels omdat accentverschuivingen nodig zijn om de ambities te kunnen realiseren
20
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
De volgorde waarin de verschillende opgaven behandeld worden, zegt overigens niets over de prioritering van de opgaven.
Wonen | Bereikbaarheid | Ruimtelijk | Sociaal
6. 7. 8. Spoor 3: Kracht van Lelystad
Bijlagen
• Wat is de opgave? • Wat is de ambitie per opgave? • Wat is nodig om de ambitie te realiseren: concrete handelingsstrategie.
AANPALEND BELEID OPGAVEN Spoor 1: Basis op orde
6
Uitvoering
5.2 Uitwerking van de opgaven In deze paragraaf worden de economische opgaven per spoor nader geconcretiseerd. Per opgave wordt inzichtelijk gemaakt, waar Lelystad nu staat, waar Lelystad in 2030 wil staan en wat er nodig is om daar te komen. De volgende vragen staan daarbij centraal:
of omdat het onafwendbare ontwikkelingen betreffen die extra aandacht vragen in de komende periode. Het zijn geen nieuwe thema’s, maar wel thema’s die de economische ontwikkeling van Lelystad de komende jaren zullen gaan beïnvloeden. • Kracht van Lelystad: het laatste spoor is gericht op het uitbouwen van de krachtige economische pijlers van Lelystad. De kracht van Lelystad bestaat uit onderscheidende economische sectoren die nu al bepalend zijn voor het economisch profiel van Lelystad of die de potentie hebben dit in de toekomst te worden.
1. 2. 3. 4. 5.
5
Inzet en economische opgaven
Spoor 1: Basis op orde De opgaven binnen dit spoor zijn te beschouwen als structurele opgaven die blijvende aandacht vragen. Dit spoor bevat de volgende opgaven:
Aantrekkelijke werklocaties Inclusieve arbeidsmarkt Versterken ondernemersklimaat Regionale samenwerking Aantrekkelijk centrum van de stad
• Aantrekkelijke werklocaties die volop ruimte bieden om te ondernemen • Inclusieve arbeidsmarkt: vergroten van het perspectief voor een ieder die mee wil doen • Versterken ondernemersklimaat: vergroten van de wendbaarheid en weerbaarheid • Regionale samenwerking draagt bij aan de economische ontwikkeling van Lelystad • Werken aan een toekomstbestendig, goed functionerend en aantrekkelijk centrum van de stad
Uitbouwen en verzilveren propositie Kansen op het gebied van transitiesectoren Human Capital
9. Goederengerichte sectoren: maak & logistiek 10. Vrijetijdseconomie
21
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
1. Aantrekkelijke werklocaties Wat is de opgave? Gezien de groeiambitie van Lelystad is het van belang om continu over voldoende, kwalitatief hoogwaardige werklocaties te beschikken. De bestaande voorraad moet kwalitatief aan de eisen van de tijd blijven voldoen en nieuwe ruimte is nodig om nieuwe vraag te kunnen accommoderen. Voor vestigers van buiten de gemeente, maar ook om de eigen autonome groei te kunnen blijven huisvesten. Dit betekent allereerst dat er altijd voldoende beschikbaar aanbod aan werklocaties moet zijn waar economische activiteiten plaats kunnen vinden die aansluiten bij het economisch profiel. Hierbij kan ook gedacht worden aan het strategisch in de etalage hebben staan van XXL-kavels en ruimte voor toeristische en recreatieve bedrijvigheid. Daarnaast zal de infrastructuur (water, wegen, riolering, energie- en glasvezelvoorzieningen etc.) op de diverse werklocaties in orde moeten zijn en blijven. Verder dienen de bestaande en nieuwe werklocaties ook toekomstbestendig te zijn in termen van geschiktheid voor meer circulaire bedrijfsonderdelen, klimaatadaptatie en duurzaamheid (Next Economy potentie)24. Door de energietransitie ontstaan er voor de bedrijventerreinen mogelijkheden om zich door te ontwikkelen tot decentrale energiehubs25.
24 25
22
Herstructureringsopgave Bedrijventerreinen MRA, Stec Groep, 2018. Een mooi voorbeeld hiervan is SAENZ in Zaanstad.
1
Inleiding
2
Ambitie
3
Analyse
4
Trends en ontwikkelingen
Naast de bedrijventerreinen behoren ook de kantorenlocaties en winkelgebieden tot de formele werklocaties. Ook voor deze vastgoedmarkten geldt dat gestreefd wordt naar toekomstbestendige locaties, waarbij vraag en aanbod op elkaar aansluiten. Specifiek voor deze markten geldt dat gezien verschillende trends en ontwikkelingen op deze vastgoedmarkten en de verschuivende vraag als gevolg van verandering van de productiestructuur in Lelystad, dit meer een transformatie- en/of herstructureringsvraagstuk dan een uitbreidingsvraag is. Samen met de betrokken bedrijven en vastgoedeigenaren heeft de gemeente een permanent belang bij de kwaliteit en functionaliteit van deze werklocaties.
5
Inzet en economische opgaven
6
Uitvoering
Bijlagen
tekort aan de kleinere kavels voor het MKB. Daarom is een nieuw bedrijventerrein voor meer lokale/regionale bedrijvigheid noodzakelijk. Tegelijkertijd bewaakt de gemeente de kwaliteit en toekomstbestendigheid van bestaande werklocaties door een systeem van permanente zorg omtrent de bestaande locaties in te richten. Een systeem waar parkmanagement en het Keurmerk Veilig Ondernemen standaard onderdeel van uit gaan maken. In 2014 is de Structuurvisie Locatiebeleid Lelystad door de raad vastgesteld als ruimtelijke vertaling van de toenmalige economische visie. Deze ‘thematische’ structuurvisie bevat de kaders voor het ruimtelijke beleid ten aanzien van werklocaties (bedrijventerreinen, kantoorlocaties en detailhandel). Concreet geeft dit locatiebeleid duidelijkheid, intern en extern, over de richting die de gemeente voor ogen heeft met betrekking tot de afzonderlijke werklocaties, de randvoorwaarden die daarbij gesteld worden en waar toekomstige opgaven (transformatie/ herstructurering) verwacht kunnen worden. Hiermee wordt gezorgd dat de verschillende werklocaties de gewenste profielen behouden en zo bijdraagt bij aan het kwaliteitsbehoud van de bestaande locaties. Het locatiebeleid zal in 2023/2024 worden geactualiseerd.
Wat is de ambitie? Lelystad streeft naar aantrekkelijke, toekomstbestendige werklocaties passend bij het profiel van de Lelystadse economie die de economische groei van Lelystad zal accommoderen. Het weglekken of niet kunnen aantrekken van economische activiteit mag nooit het gevolg zijn van een gebrek aan aantrekkelijke werklocaties. Wat is nodig om deze opgave te realiseren? De recente toename van het aantal uitgegeven kavels laat zien dat Lelystad in trek is. Het aanbod aan uitgeefbaar bedrijventerrein neemt ook in Lelystad hierdoor snel af. In de komende jaren werkt de gemeente daarom verder aan de uitbreiding van het aanbod. Onder meer door toplocaties (Flevokust Haven, Lelystad Airport Businesspark) door te ontwikkelen en tijdig te starten met planontwikkeling voor de uitbreiding van deze locaties. Hierdoor blijft er ruimte om activiteiten met toegevoegde waarde voor de lokale economie te bedienen. Naast de grotere werklocaties gericht op het aantrekken van stuwende bedrijvigheid, dreigt er tevens een
Samenvattend zet Lelystad in op: • Tijdig starten met de planontwikkeling van werklocaties • Stimuleren en bewaken van toekomstbestendigheid werklocaties (monitoringssysteem) • Actualisatie van het locatiebeleid