Document · PDF

BL Definitief Gebiedsprogramma NPNL Lelystad

Raadsvergadering 16 september 2025, gemeente LelystadBij agendapunt: 25.278 Gebiedsprogramma Nationaal Park Nieuw Land15.897 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

GEBIEDSPROGRAMMA

NATIONAAL PARK NIEUW LAND | Lelystad 16 juni 2025

BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap

INHOUDSOPGAVE INLEIDING

1. KADERS EN UITGANGSPUNTEN

2. AFWEGINGSKADER

3. UITVOERINGSPLAN NPNL LELYSTAD

3.1 HARDWARE: PROJECTEN EN FASERING 3.2 ORGWARE: ORGANISATIE EN SAMENWERKING 3.3 FINANCIERING

15 24 25

COLOFON BIJLAGEN 1. Overzicht projecten 2. Ruimtelijke verkenningen 3. Ecologische effectentoets 4. Werkwijze 5. Toelichting doelgroepen 6. Marketing, communicatie en participatie

-3-

INLEIDING NATIONAAL PARK NIEUW LAND

GEZAMENLIJKE VISIE

ONTWIKKELINGEN IN DE OMGEVING

De Oostvaardersplassen, de Lepelaarplassen, het Markermeer en de Marker Wadden vormen sinds 2018 gezamenlijk Nationaal Park Nieuw Land (NPNL). Het gebied is daarmee het grootste door de mens gemaakte nationale park ter wereld, met 29.000 hectare natuur. En dat letterlijk op de bodem van de voormalige Zuiderzee. Het gebied is een waar vogelparadijs, met als icoon de zeearend.1

Vanwege deze complexe situatie ontstond bij de verschillende gebiedspartijen behoefte aan een gezamenlijke visie. In 2019 is Mecanoo gevraagd een Ontwikkelingsvisie op te stellen. Deze visie beschrijft op hoofdlijnen welke ontwikkelingen in het park gewenst zijn en welke natuur- en overige waarden er zijn om verder te brengen of te versterken. De belangrijkste keuzes en uitgangspunten uit de Ontwikkelingsvisie worden in het volgende hoofdstuk beschreven.

Afstemming van en tussen projecten binnen het Lelystadse deel van NPNL is extra belangrijk vanwege geplande ontwikkelingen in de omgeving van het nationale park. Direct ten oosten van NPNL werkt de gemeente Lelystad aan de woonwijk Zuiderhage. Tussen de geplande woonwijk en NPNL wordt bovendien een nieuwe wegverbinding gerealiseerd: de Laan van Nieuw Land. Daarnaast werkt de gemeente Lelystad aan verschillende elementen uit de Kustvisie.

VEEL GEBIEDSPARTIJEN Bij NPNL zijn veel verschillende partijen betrokken. Allereerst is de provincie Flevoland als hoofdfinancierder een belangrijke gebiedspartij binnen Nationaal Park Nieuw Land. De Lepelaarplassen worden beheerd door stichting Het Flevolandschap, Staatsbosbeheer beheert de Oostvaardersplassen en Natuurmonumenten de Marker Wadden. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor het Markermeer. Daarnaast zijn ook de gemeenten Almere en Lelystad en Waterschap Zuiderzeeland betrokken bij het gebied. Het grootste deel van NPNL ligt binnen de gemeente Lelystad. De Lepelaarplassen, een deel van de westelijke rand buiten het kerngebied van de Oostvaardersplassen en een stuk Markermeer zijn Almeers grondgebied.

BEHOEFTE AAN EEN GEBIEDSPROGRAMMA VOOR HET LELYSTADSE DEEL VAN NPNL Sinds het opstellen van de Ontwikkelingsvisie zijn door de diverse gebiedspartijen in het Lelystadse deel van NPNL ad hoc projecten en ontwikkelingen opgestart. Dit heeft o.a. geleid tot een convenant voor de ontwikkeling van Poort Lelystad. Daarmee is een groslijst in beeld van projecten die meer of minder kansrijk zijn om daadwerkelijk uit te voeren. Daarnaast zit er ook veel kennis en ideeën “in de hoofden van betrokkenen”. Wat ontbreekt is een duidelijke vertaling van de Ontwikkelingsvisie naar een gebiedseigen programma voor het Lelystadse deel van NPNL. Dit is nodig om samen met de gebiedspartijen een concreter wensbeeld voor de toekomst van dit deel van het nationale park op te stellen en prioritering aan te brengen in de lijst van mogelijke projecten. Dit met als doel projecten gestructureerd en succesvol in onderlinge samenhang uit te kunnen voeren. Daarnaast is een prioritering van projecten essentieel om de benodigde financiering te organiseren, de beschikbare ambtelijke capaciteit gericht in te zetten en efficiënt te communiceren richting bezoekers van het gebied.

1 Bron: Nationaalparknieuwland.nl

-5-

GEBIEDSPROGRAMMA NPNL LELYSTAD: LEESWIJZER

BETROKKEN STAKEHOLDERS EN ROL ONDERNEMERS

Hoofdstuk 1 schetst de kaders door uitgangspunten en doelen van het nationaal park op een rij te zetten. Vervolgens wordt in hoofdstuk 2 het Afwegingskader toegelicht. Daarna komen in hoofdstuk 3 achtereenvolgens de ‘hardware’ en ‘orgware’ aan bod. Dit vormt samen met de ‘software’ (te vinden in de bijlage) het Uitvoeringsplan.

Tijdens het opstellen van dit Gebiedsprogramma heeft overleg plaatsgevonden met stakeholders en ondernemers. Dit zal worden voortgezet bij verdere uitwerking van de geprioriteerde projecten.

Paragraaf 1 beschrijft de ‘hardware’, door een selectie te maken van verschillende projecten. Daarmee geeft het Uitvoeringsplan aan waar we in NPNL Lelystad voor willen gaan, met wie en met welke planning. We kijken daarbij tot 2030, met een doorkijk tot 2035. Paragraaf 2 gaat in op de ‘orgware’, de organisatie rond het project en de partijen die er bij betrokken zijn. De meerjarige begroting en financiering die bij het gebiedsprogramma komt kijken, is terug te vinden in paragraaf 3. Bij dit Gebiedsprogramma horen zes Bijlagen. Bijlage 1 geeft het complete overzicht van de projecten en ideeën die op dit moment spelen in en rond NPNL Lelystad. In Bijlage 2 zijn de ruimtelijke verkenningen opgenomen die in het kader van dit Gebiedsprogramma zijn gemaakt. Bijlage 3 bevat een ecologische toets voor een aantal projecten en ideeën. De werkwijze en tot standkoming van dit gebiedsprogramma wordt in Bijlage 4 beschreven. Bijlage 5 geeft een nadere toelichting op de verschillende doelgroepen waar in dit document naar wordt verwezen. Tot slot is er in Bijlage 6 ruimte gereserveerd voor het Marketing, Communicatie en Participatieplan. Deze is nog in ontwikkeling en wordt later in het proces toegevoegd.

-6-

1. KADERS EN UITGANGSPUNTEN NATIONAAL PARK NIEUW LAND

NATUURBEHEER EN NATUURBELEVING & EDUCATIE

Nationaal Park Nieuw Land dankt zijn ontstaan aan het grootste inpolderingstraject ter wereld: de drooglegging van Flevoland. Vooral als vogelgebied is NPNL van internationale betekenis. Dat komt met name door de variëteit aan leefgebieden. Nieuw Land kent wetlands in allerlei verschijningsvormen: water, moerasgebieden, natte graslanden, ondiepe oeverzones, gebieden die soms droogvallen en natte bosgebieden. Bijzonder is ook de ligging in de nabijheid van grote stedelijke gebieden. Dit alles is terug te vinden in de vier verhaallijnen die aan NPNL verbonden zijn:

Nationaal Park Nieuw Land is in de eerste plaats een natuurgebied. Bij nieuwe projecten is natuurbeheer daarom altijd leidend. Dat betekent dat het behouden, versterken, vergroten én verbinden van de aanwezige natuur voorop staat. Het betekent ook dat niet alle delen van het gebied (altijd) toegankelijk zijn voor de mens. Er zijn veel verschillende redenen om daarnaast in te zetten op natuurbeleving & educatie. Naast een educatieve functie zijn er veel onderzoeken die aantonen dat in de natuur zijn of kijken naar de natuur positieve effecten heeft op onze gezondheid. De aanwezigheid van natuur en groen nodigt uit tot bewegen en ontspannen en kan bijdragen aan herstel van stress en aanzetten tot sociaal contact. Het beleefbaar maken van de natuur in NPNL zorgt er bovendien voor dat het gebied een vaste waarde wordt in de samenleving.2 Voor projecten op het gebied van natuurbeleving & educatie ontstaat ruimte als de natuur in het gebied op orde is.

1. Man-made natuur: dit is het verhaal van het ontstaan van de natuur in het door de mens drooggelegde land. 2. De grote vogeltrek: Nieuw Land is het leefgebied of tijdelijke rustplek voor vele vogelsoorten. Hierin ligt de basis van de ecologische waarde van het gebied. 3. Dynamische wetlands: wetlands zijn gebieden op de grens van land en water. Internationaal is NPNL een belangrijk wetlandgebied. Dat verklaart ook de belangrijke rol in de grote vogeltrek. 4. Mens en natuur in de metropoolregio: mens en natuur beïnvloeden elkaar continu. Nieuw Land draagt bij aan de gezondheid en het welzijn van de bewoners in de metropoolregio Amsterdam.1

1 Bronnen: nationaalparknieuwland.nl en Ontwikkelingsvisie NPNL, Mecanoo (2019).

ONTWIKKELINGSVISIE 2019 In de Ontwikkelingsvisie voor het nationaal park wordt een onderscheid gemaakt tussen natuurkernen, de natuurmantel en de dijken als ruggengraten. Nieuw Land kent vier natuurkernen: de Lepelaarplassen, de Oostvaardersplassen, de Marker Wadden en Trintelzand. Het zijn prachtige, maar ook kwetsbare landschappen. Ze zijn daarom niet of beperkt toegankelijk. In de gebieden om de natuurkernen - de natuurmantel - liggen kansen om de natuur te beleven.

2 Bronnen: IVN.nl, WUR.nl, RIVM.nl.

In NPNL vervullende de dijken daarnaast een belangrijke rol in het verhaal over het door de mens gemaakte land. Vanaf deze hoge lijnen in het landschap is het gebied optimaal te ervaren. De dijken vormen daarmee de ruggengraten van het gebied. Binnen deze structuur worden in de Ontwikkelingsvisie negen ruimtelijke perspectieven gedefinieerd. Deze perspectieven vormen een belangrijke eerste stap in de verdere ontwikkeling van Nieuw Land. 1. Nieuw Land krijgt nieuwe eilanden en ondieptes. 2. De mooiste plekken worden toegankelijk gemaakt. 3. Nieuw Land krijgt een netwerk van entrees, uitkijkpunten en paviljoens. 4. De Knardijk wordt een belvedère met uitzicht over Nieuw Land. 5. De Houtribdijk en Oostvaardersdijk worden 50 km parkway. 6. De A6 wordt de etalage van Nieuw Land. 7. Nieuw Land biedt volop kans voor recreatieve en avontuurlijke natuurbeleving. 8. Nieuw Land ontwikkelt zich als duurzaam Nationaal Park. 9. Nieuw Land verbindt stad en natuur.3 In dit Gebiedsprogramma voor het Lelystadse deel van NPNL wordt voortgebouwd op de Ontwikkelingsvisie uit 2019.

3 Bron: Ontwikkelingsvisie Nationaal Park Nieuw Land, Mecanoo (2019).

-7-

Ruimtelijk structuurbeeld NPNL (Bron: Ontwikkelingsvisie NPNL, 2019)

-8-

4. De Knardijk wordt een belvedère met uitzicht over Nieuw Land 5. De Houtribdijk en Oostvaardersdijk worden 50 km parkway

daardoor een park met prachtige landschappen en met gelegenheid voor allerlei soorten natuurrecreatie, midden in de Metropoolregio Amsterdam.

4. Vijf kilometer Knardijk Belvedère

Vanaf de Knardijk is Nationaal Park Nieuw Land in zijn volle glorie te beleven. De dijk kan gezien worden als dijkpark met spectaculaire uitzichten over de landschappen.

5. Vijftig kilometer parkway

De Oostvaardersdijk en Houtribdijk worden samen met de Knardijk de belvedères van Nieuw Land. Bestaande stopplekken worden aantrekkelijker en nieuwe interessante plekken worden gemarkeerd.

6. A6: Etalage voor 60.000 kijkers

Nationaal Park Nieuw Land begint voor de automobilist al op de A6. Langs de weg worden afwisselende doorzichten en open ruimten gecreëerd. Daardoor krijgen de 60.000 weggebruikers per dag een indruk van het bijzondere landschap dat ze passeren.

HANDVEST NPNL In vervolg op de Ontwikkelingsvisie van Mecanoo uit 2019 is door de verschillende gebiedspartijen in 2020 een handvest opgesteld. Het belangrijkste doel is het ontwikkelen van NPNL tot een nationaal park van wereldklasse.

positioneren van het gebied. Daarnaast worden partijen uitgenodigd om actief de economische kansen binnen NPNL te benutten.4

In het Markermeer is nog 3500 hectare aan eilanden en ondieptes nodig. Deze hebben tegelijk een belangrijke rol in het verbinden van de natuurkernen. Ze versterken ook de natuurbeleving: ze brengen meer variatie in het oeverlandschap en kunnen aanleiding geven voor 4. Vijf kilometer vaardoelen, strandrecreatie of kleinschalige verKnardijk Belvedère blijfsrecreatie. Vanaf de Knardijk is Nationaal Park Nieuw Land in zijn volle glorie te beleven. De dijk kan gezien worden als dijkpark met spectaculaire uitzichten over de landschappen.

4. Vijf kilometer Knardijk Belvedère

2. Top twaalf mooiste plekken

Nieuw Land kent vele mooie plekken en uitzichtpunten. De 12 mooiste krijgen een goede aansluiting op het recreatieve routenetwerk. Waar mogelijk worden directe relaties gelegd met de natuurkernen, met uitzichtpunten of met een pad waarop je je toch even in de natuurkern kunt 5. Vijftig kilometer parkway begeven. De Oostvaardersdijk en Houtribdijk worden samen met de Knardijk de belvedères van Nieuw Land. Bestaande stopplekken worden aantrekkelijker en nieuwe interessante plekken worden gemarkeerd.

5. Vijftig kilometer parkway

3. Netwerk van entrees

De bereikbaarheid en de toegankelijkheid van het Nationaal Park worden verbeterd. Netwerken worden gecompleteerd en de natuurbeleving langs de routes, zowel naar als binnen Nieuw Land, wordt versterkt. We werken aan aantrekkelijke routes en een samenhangend netwerk van 6. A6: Etalage voor 60.000 kijkers ontvangst. Nationaal Park Nieuw Land begint voor de automobilist al op de A6. Langs de weg worden afwisselende doorzichten en open ruimten gecreëerd. Daardoor krijgen de 60.000 weggebruikers per dag een indruk van het bijzondere landschap dat ze passeren.

6. A6: Etalage voor 60.000 kijkers

Vanaf de Knardijk is Nationaal Park Nieuw Land in zijn volle glorie te beleven. De dijk kan gezien worden als dijkpark met spectaculaire uitzichten over de landschappen.

De Oostvaardersdijk en Houtribdijk worden samen met de Knardijk de belvedères van Nieuw Land. Bestaande stopplekken worden aantrekkelijker en nieuwe interessante plekken worden gemarkeerd.

7. Tien bijzondere belevingen

8. Duurzame energie

9. Uitnodiging aan de regio

wentelen op toekomstige generaties. Veel duurzaamheidsaspecten worden integraal onderdeel van de ontwikkeling en exploitatie. Op één aspect is de ambitie van ‘niet afwentelen’ een enorme uitdaging, namelijk het neutraliseren van de CO2-footprint van de aanleg aan alle eilanden en ondieptes.

van Nationaal Park zijn voor de wijde regio van grote betekenis. Partijen in de regio kunnen daar op veel verschillende manieren bij aanhaken. Wij nodigen ze daartoe uit met enkele suggesties.

De negen ruimtelijke perspectieven verbeeld (Bron: Ontwikkelingsvisie NPNL, De ontwikkeling van Nieuw 2019) Land en de status De ambitie van Nieuw Land is om niets af te

Het veelzijdige gebied met de bijzondere ontstaansgeschiedenis kan het beste gekarakteriseerd worden als ‘avontuurlijk’. Dit avontuurlijke karakter is uniek voor de Nederlandse natuur en dit mag zichtbaar en voelbaar zijn. Het is van belang dat het avontuurlijke bereikbaar is en dat mensen zich welkom voelen.

7. Tien bijzondere belevingen

8. Duurzame energie

9. Uitnodiging aan de regio

“De samenwerkende acht partners - gemeente Almere, gemeente Lelystad, provincie Flevoland, Rijkswaterstaat Midden-Nederland, Staatsbosbeheer, Stichting Het Flevolandschap, Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland, waterschap Zuiderzeeland - hebben zich tot doel gesteld om dit gebied te ontwikkelen tot een nationaal park van wereldklasse. Een park dat zich kenmerkt als vogelparadijs van internationale betekenis en dat door de inwoners van Flevoland, Nederland en daarbuiten als zodanig beleefd en ervaren kan worden.”

De ambitie van Nieuw Land is om niets af te wentelen op toekomstige generaties. Veel duurzaamheidsaspecten worden integraal onderdeel van de ontwikkeling en exploitatie. Op één aspect is de ambitie van ‘niet afwentelen’ een enorme uitdaging, namelijk het neutraliseren van de CO2-footprint van de aanleg aan alle eilanden en ondieptes.

De ontwikkeling van Nieuw Land en de status van Nationaal Park zijn voor de wijde regio van grote betekenis. Partijen in de regio kunnen daar op veel verschillende manieren bij aanhaken. Wij nodigen ze daartoe uit met enkele suggesties.

| Ontwikkelingsperspectief Ontwikkelingsperspectief

1. Ondieptes en eilanden

GEBIEDSPROGRAMMA BOUWT VOORT OP 7. Tien bijzondere belevingen 8. Duurzame energie 9. Uitnodiging aan de regio ONTWIKKELINGSVISIE EN HANDVEST In het handvest worden drie opgaven omschreven voor het

ontwikkelen van NPNL tot nationaal park van wereldklasse:

1. Versterken en verbinden van natuur: de natuurwaarde is de drager van het nationaal park. 2. Vergroten en versterken van natuurbeleving: mensen zijn van harte welkom en voelen zich welkom. 3. Verbinden van natuur en samenleving: versterken van de betrokkenheid van de samenleving bij en realiseren van draagvlak voor de natuur. Het park zit in het hart van mensen. Voor elk van deze opgaven is een ontwikkelstrategie omschreven. Onder ‘Natuur in ontwikkeling’ valt het garanderen van de basiskwaliteit van natuurgebieden door de verschillende terreinbeheerders. Daarnaast hebben de partners afgesproken zich in te spannen voor het realiseren van een robuust en veerkrachtig ecosysteem, het realiseren van eilanden en ondieptes en het versterken van de verbindingen binnen NPNL en tussen NPNL en natuurgebieden in de omgeving. ‘Beleefbare natuur’ richt zich op mogelijkheden om de natuurbeleving te versterken. Dat vraagt om een heldere ruimtelijke structuur, voorzieningen, het ontwikkelen van de dijken als ruggengraat voor recreatieve verbindingen en het verbeteren van de bereikbaarheid, inclusief herkenbare entrées. Het ‘Verbinden van samenleving en natuur’ is vertaald in het uitdragen van de unieke verhalen en waarden van NPNL en het duidelijk -9-

Met dit Gebiedsprogramma NPNL Lelystad wil de gemeente Lelystad samen met de gebiedspartners inspelen op al deze opgaven. Dat betekent dat bij het prioriteren van projecten steeds gezocht wordt naar een goede balans tussen natuurbeheer en natuurbeleving. Daarnaast moeten de projecten aansluiten op de unieke verhalen en waarden van NPNL. Bij de uitwerking van projecten zal bovendien altijd gezocht worden naar aansluiting op de omgeving, door actief te participeren met omwonenden en lokale marktpartijen zo veel mogelijk te betrekken bij de uitvoering.

4 Bron: Handvest Nationaal Park Nieuw Land (2020).

2. AFWEGINGSKADER NPNL LELYSTAD HET AFWEGINGSKADER ALS INSTRUMENT Op dit moment is binnen NPNL Lelystad sprake van bijna 60 projecten en kansrijke ideeën, waarvan een kleine 30 in uitvoering is. De gemeente Lelystad heeft niet de capaciteit en de financiële middelen om de projecten die nog niet in ontwikkeling zijn tegelijk op te pakken. Dit Gebiedsprogramma zet daarom in op het selecteren van projecten met de hoogste prioriteit. Die projecten moeten aansluiten op de doelen en kaders die zijn opgenomen in de Ontwikkelingsvisie en het Handvest. Daarnaast moet het gaan om projecten die zo goed mogelijk aansluiten op de ruimtelijke opbouw van NPNL Lelystad en een zo groot mogelijke bijdrage leveren aan de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied. Dit vraagt om een ruimtelijk Afwegingskader. In samenwerking met de verschillende gebiedspartijen is daarom een Afwegingskader opgesteld dat bestaat uit negen hoofdkeuzes voor NPNL Lelystad, een zoneringskaart en een visiekaart. De verschillende onderdelen worden hierna beschreven.

NEGEN HOOFDKEUZES De basis van het Afwegingskader wordt gevormd door negen hoofdkeuzes: 1 algemene hoofdkeuze en 8 ruimtelijke hoofdkeuzes. Al deze keuzes sluiten aan op de kaders en uitgangspunten uit de Ontwikkelingsvisie en het Handvest. Samenvattend gaat het om de volgende hoofdkeuzes:

1. Natuur is leidend! Behoud en versterken van de natuur staat voorop. Binnen die basis ontstaat ruimte voor natuurbeleving. Bij nieuwe ontwikkelingen is natuurinclusief ontwerpen de norm. 2. Niet alle delen van NPNL Lelystad zijn toegankelijk voor de mens. De natuurkernen worden zo rustig mogelijk gehouden. 3. Bezoekers worden opgevangen in de randen. Ook daar wordt mensen een NPNL-beleving van wetlands en bossen aangeboden. Er worden verschillende clusters onderscheiden, gericht op verschillende typen recreanten. 4. Ook binnen de randen van NPNL Lelystad blijft sprake van verschillen in gebruiksdruk (zie zoneringskaart op bladzijde 12). In en rond de clusters is het levendig. Hoe verder van de clusters vandaan, hoe rustiger het is. 5. Een bijzonder cluster wordt gevormd door het cluster landschapsbeleving. Vanaf de dijken en omliggende routes staan uitzicht en beleving centraal. De auto is hier te gast. 6. NPNL Lelystad is een groot gebied. Het is daarom belangrijk dat het recreatieve netwerk op orde is. Sommige schakels ontbreken nog. 7. Tussen A6 en Lage Vaart ligt een aantrekkelijk gebied qua natuur en landschap. Er liggen kansen om de beleving te versterken, losse gebieden te koppelen en de overgangszone richting het achterliggende agrarische gebied vorm te geven. 8.

Het Hollandse Hout is een natuurgebied, het groen rond de toekomstige wijk Zuiderhage wordt een parkgebied. De Laan van Nieuw Land fungeert als overgangsgebied tussen beide gebieden. 9. Bezoekers wordt onderweg naar NPNL Lelystad al een NPNLbeleving aangeboden.

- 10 -

ZONERINGSKAART De zoneringskaart richt zich op de toegankelijkheid van de verschillende deelgebieden binnen NPNL Lelystad. Deze is vastgelegd voor de periode tot 2040. Om kwetsbare natuur te beschermen wordt onderscheid gemaakt tussen gebieden die jaarrond niet toegankelijk zijn, gebieden die beperkt toegankelijk zijn en gebieden die toegankelijk zijn voor recreanten. De natuurkernen zijn niet toegankelijk. Het gaat dan binnen NPNL Lelystad om het kerngebied Oostvaardersplassen, de Marker Wadden, Trintelzand en een aantal wat kleinere gebieden. De Driehoek bij het Buitencentrum van Staatsbosbeheer en een deel van het Kotterbos zijn een deel van het jaar niet toegankelijk. De overige delen van het gebied zijn in principe altijd toegankelijk voor recreanten. Wel wordt onderscheid gemaakt in het aantal bezoekers. Sommige gebieden moeten rustig blijven, andere kunnen levendig zijn. Waar nodig is ook over de grenzen van NPNL Lelystad heen gekeken. Zo is ook een zonering ingetekend voor de randgebieden van het kerngebied Oostvaardersplassen aan de Almeerse zijde.

DOELGROEPEN EN CLUSTERS De afgelopen jaren zijn door bureau Buhrs verschillende onderzoeken gedaan naar mogelijke doelgroepen die geïnteresseerd zijn in een bezoek aan Nationaal Park Nieuw Land. Daarbij heeft ook afstemming plaatsgevonden tussen Almere en Lelystad, zodat beide gemeenten voorzieningen realiseren die elkaar aanvullen en versterken. Voor NPNL Lelystad zijn vier kansrijke doelgroepen aangewezen. Het gaat om avontuurzoekers, rustzoekers, inzichtzoekers en plezierzoekers. In Bijlage 5 worden ze nader toegelicht. Bezoekers worden

uiteraard opgevangen in de gebieden die toegankelijk zijn. Er zijn vier typen clusters, gericht op verschillende typen bezoekers: -

Clusters gericht op natuurbeleving. Daarbij gaat het om de gebieden rond het Buitencentrum van Staatsbosbeheer, het ontvangstgebied op de Marker Wadden en de omgeving van NBC De Oostvaarders in Almere. Deze gebieden zijn gericht op mensen die de natuur in alle rust willen beleven. Het gaat dan vooral om wandelaars, fietsers en vogelaars. De doelgroep bestaat uit avontuurzoekers, rustzoekers en inzichtzoekers. Clusters gericht op actieve natuurbeleving. Hierbij gaat het om het gebied in en rond Poort Lelystad en delen van het Kotterbos. Deze gebieden zijn vooral bedoeld voor mensen die actief bezig willen zijn in de natuur. Het gaat dan om wandelen en fietsen, maar bijvoorbeeld ook om mountainbiken of kanoën. Avontuur- en plezierzoekers zijn hier op hun plek. Rond het werkeiland Lelystad en Batavialand liggen clusters gericht op cultuurhistorie. Hier is het verhaal over het ontstaan van de Flevopolders het meest tastbaar en uitlegbaar. Deze clusters zijn vooral gericht op inzicht- en rustzoekers. Tenslotte zijn er nog twee leisureclusters. Hier gaat het onder andere om winkelen en vermaak. Deze clusters zijn te vinden in het gebied rond het Bovenwater en Bataviastrand in combinatie met Bataviastad en Batavialand. Plezier- en inzichtzoekers zoeken dit soort gebieden op.

VISIEKAART De opbouw van de visiekaart volgt de hoofdkeuzes voor NPNL Lelystad: eerst natuurbeheer en daarna natuurbeleving & educatie. In de ondergrond van de kaart wordt onderscheid gemaakt tussen kerngebieden natuur en overige natuurgebieden. In beide gebieden staat natuurbehoud en -versterking voorop. Ook het uitbreiden van de Marker Wadden en het verbinden van NPNL Lelystad met natuurgebieden in omgeving staan op de kaart. Daar overheen zijn de hiervoor beschreven bezoekersclusters en de belangrijkste bestemmingen ingetekend. Met name binnen het netwerk van routes en structuren biedt de visiekaart aangrijpingspunten voor toekomstige verbeteringen. De kaart doet suggesties voor het invullen van ontbrekende schakels in het fietsnetwerk en het verbeteren van de verblijfskwaliteit op de dijken. Daarnaast worden de belangrijkste entrées voor autoverkeer aangegeven. Het achterliggende idee is autoverkeer zo snel mogelijk ‘af te vangen’, zodat bezoekers verder per fiets, te voet of over het water het gebied in kunnen trekken.

TOEPASSEN AFWEGINGSKADER Het Afwegingskader is bij het opstellen van dit Gebiedsprogramma gebruikt om projecten te prioriteren, waaruit naar voren komt waar Lelystad als gemeente op in wil zetten. Daarnaast kan het kader worden toegepast bij het beoordelen van toekomstige projecten. Elk nieuw project moet in elk geval bijdragen aan het realiseren van één of meer hoofdkeuzes. Daarna kunnen de zoneringsen visiekaart worden gebruikt om de juiste locatie voor een nieuwe ontwikkeling binnen NPNL Lelystad te bepalen. De - 11 -

zoneringskaart bepaalt daarbij de mate van toegankelijkheid (en geeft daarmee aan welke doelgroep geschikt is), de visiekaart biedt de ruimtelijke kaders.

AFWEGINGSKADER 2040 Algemene hoofdkeuze (1)

Ruimtelijke hoofdkeuzes (2 t/m 9)

Natuur is leidend! Er wordt binnen NPNL Lelystad ingezet op behoud en versterken van de natuur én de natuurbeleving. Dit alles binnen de kaders van Natura2000 en NNN. Bij nieuwe ontwikkelingen is natuurinclusief ontwerpen de norm.

Niet alle delen van NPNL Lelystad zijn toegankelijk voor de mens. Grote delen worden zo rustig mogelijk gehouden. Het gaat dan om het kerngebied Oostvaardersplassen en de Marker Wadden (inclusief Trintelzand). De natuur in deze gebieden wordt waar mogelijk verbeterd, uitgebreid en verbonden met natuurgebieden in de omgeving.

De afbeeldingen bij de negen keuzes zijn een vereenvoudigde weergave van onderdelen van de visiekaart. De visiekaart geeft een verdere uitwerking en detaillering.

Zoneringskaart 2040 NPNL Lelystad

NPNL LELYSTAD

Dit Afwegingskader voor projecten binnen NPNL Lelystad bestaat uit negen algemene en ruimtelijke hoofdkeuzes, een zoneringskaart en een visiekaart. De hoofdkeuzes zijn schematisch verbeeld. In de zoneringskaart is vooral de toegankelijkheid van gebieden vastgelegd. De visiekaart richt zich op gebruik en doelgroepen.

In zowel de vereenvoudigde afbeeldingen als de zonerings- en visiekaart is consequent de grens van NPNL Lelystad aangehouden. Waar nodig is ook informatie opgenomen over het Almeerse deel van NPNL.

Bezoekers worden opgevangen in de randen van NPNL Lelystad. Ook daar wordt een NPNL-beleving van wetlands en bossen aangeboden. Er worden verschillende clusters onderscheiden, gericht op verschillende typen recreanten. In deze clusters kunnen mensen hun auto parkeren en van daaruit het gebied verder verkennen.

Ook binnen de randen van NPNL Lelystad blijft sprake van verschillen in gebruiksdruk. In en rond de clusters is het levendig. Hoe verder van de clusters vandaan, hoe rustiger het is.

- Clusters natuurbeleving rond het Buitencentrum van Staatsbosbeheer (avontuuren rustzoeker), het ontvangstgebied op de Marker Wadden (avontuur- en inzichtzoeker) en NBC De Oostvaarders. - Clusters actieve natuurbeleving in en rond Poort Lelystad (avontuur- en plezierzoeker) en het Kotterbos (avontuur- en plezierzoeker).

Visiekaart 2040 NPNL Lelystad Natuur is leidend! Er wordt binnen NPNL Lelystad ingezet op behoud en versterken van de natuur én de natuurbeleving. Dit alles binnen de kaders van Natura2000 en NNN. Bij nieuwe ontwikkelingen is natuurinclusief ontwerpen de norm.

- Clusters cultuurhistorie op en rond het werkeiland Lelystad (inzicht- en rustzoeker) en Batavialand (inzichtzoeker). - Leisureclusters rond het Bovenwater (plezierzoeker) en Bataviastrand in combinatie met Bataviastad en Batavialand (plezier- en inzichtzoeker).

KOP HOUTRIBDIJK

Natuurgebieden en verbindingszones kerngebieden natuur zo rustig mogelijk houden, (vrijwel) niet toegankelijk voor de mens overige natuurgebieden NPNL-beleving van wetlands en bossen, verschillen in gebruiksdruk

gemeenteg

rens Lelyst

bestaande verbindingen NPNL met de omgeving behouden en versterken verbindingszones mogelijke verbinding NPNL met de omgeving versterken relaties tussen natuurgebieden

TRINTELZAND

zone tussen A6 en Lage Vaart versterken beleving en koppelen losse gebieden

TRINTELHAVEN

overgangszone Hollandse Hout - Zuiderhage opvangen recreatiedruk vanuit de wijk (Laan van Nieuw Land is grens)

K DIJ

clusters natuurbeleving met een bezoekerscentrum als uitvalsbasis gericht op de avontuur- en rustzoeker

NPNL Lelystad is een omvangrijk gebied. Het is daarom belangrijk dat er een goed recreatief netwerk is van vaar-, wandelen vooral fietsroutes. Met name ter hoogte van de Lage (Dwars)Vaart is nog sprake van een aantal ontbrekende schakels in het recreatieve netwerk.

RIB

*zoekgebied

UT HO

Clusters

Een bijzonder cluster wordt gevormd door het cluster landschapsbeleving. Vanaf het recreatieve hoofdnetwerk van de Oostvaardersdijk, Knardijk, Houtribdijk en Praambult staan uitzicht en cultuurhistorie centraal (rust- en inzichtzoeker). Voor de Knardijk en omliggende routes wordt ingezet op vertraging (auto te gast), met focus op étalage voor landschapsbeleving.

Marker Wadden Plus realiseren nieuwe eilanden (vormgeving indicatief)

clusters actieve natuurbeleving gericht op de avontuur- en plezierzoeker ontwikkelen slenk tussen Buizerdweg en Torenvalkweg clusters cultuurhistorie gericht op de inzicht- en rustzoeker

MARKER WADDEN

leisureclusters gericht op de plezierzoeker

*zoekgebied

MARKER WADDEN PLUS

Routes en structuren cluster landschapsbeleving: uitzicht en cultuurhistorie gericht op de inzicht- en rustzoeker

NATUURHAVEN MARKER WADDEN

Knardijk inrichten als etalage voor natuurbeleving vertragen autoverkeer, optimaal verblijfsklimaat voor fietsers en wandelaars uitbouwen recreatief hoofdnetwerk van fietsroutes doorfietspad, paden verbreden, aantrekkelijke stopplekken enz. realiseren ontbrekende schakels ter hoogte van Lage (Dwars)Vaart versterken relaties over water tussen de verschillende onderdelen van het Nationaal Park

MARKERMEER

realiseren duidelijke entrees Nationaal Park Nieuw Land onderweg NPNL-beleving (visitors journey), auto’s opvangen aan de randen Bijzondere plekken markante plek in het landschap of voorziening

BATAVIASTRAND

bestaande bijzondere plek

BATAVIASTAD BATAVIALAND

kansen om bestaande bijzondere plek verder uit te bouwen kansen voor nieuwe bijzondere plek WERKEILAND

gre

te d

lys

Uitkijkpunten kijkhut, kijkscherm, uitkijktoren enz.

KOP KNARDIJK TOM’S CREEK/BEACH

bestaand uitkijkpunt

V. W

EU NI

Overstappunten passantensteigers als overstappunt verbinding tussen vaarroutes en activiteiten binnen het Nationaal Park

SD ER RD AA V ST OO

IJK

BUITENCENTRUM LAGE KNARSLUIS

rustig Beperkt toegankelijk (alleen onder begeleiding) Niet toegankelijk (jaarrond) In de winter niet toegankelijk

IJK

Toegankelijk (gebruik van voorzieningen soms tegen betaling)

zone

levendig

Bezoekers wordt onderweg naar NPNL Lelystad al een NPNL-beleving aangeboden. Dit gebeurt o.a. door het herinrichten van rotondes en een zorgvuldige vormgeving van de Laan van Nieuw Land en belangrijke entrees als de Buizerdweg. Auto’s worden zo veel mogelijk opgevangen in de randen.

POORT LELYSTAD

kansen voor nieuw uitkijkpunt

A KN

toegankelijkheid

kansen om bestaand uitkijkpunt verder uit te bouwen

OOSTVAARDERSPLASSEN

De Hollandse Hout is een natuurgebied, het groen rond de toekomstige wijk ZuiderC wordt een parkgebied. De Laan van Nieuw Land fungeert als grens tussen beide gebieden. Het verschil komt tot uitdrukking in de inrichting, het gebruik en de (hoeveelheid) routes binnen én tussen deze gebieden.

Tussen A6 en Lage Vaart ligt een aantrekkelijk gebied qua natuur en landschap. Er liggen kansen om de beleving te versterken, losse gebieden te koppelen en de overgangszone richting het achterliggende agrarische gebied vorm te geven.

WESTVAARDERS PRAAMBULT

HAJÉ

OBSERVATORIUM NBC OOSTVAARDERS

BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap

- 13 -

3. UITVOERINGSPLAN NPNL LELYSTAD

- 14 -

3.1 HARDWARE: PROJECTEN EN FASERING INLEIDING Op basis van de visiekaart, zoneringskaart en leidende principes is in het gebiedsprogramma een concreet uitvoeringsplan uitgewerkt. Dit plan geeft richting aan de ontwikkeling van het Lelystadse deel van Nationaal Park Nieuw Land in de komende jaren. De uitvoering wordt gestructureerd langs vier samenhangende sporen: 1. Hardware betreft de projecten op het gebied van inrichting en ontwikkeling in de fysieke ruimte. Dit is een overzicht van zowel lopende als geplande projecten die relevant zijn voor het Lelystadse deel van het Nationaal Park. De prioritering van deze projecten is gebaseerd op hun bijdrage aan de overkoepelende visie en doelstellingen van NPNL. De projecten worden in onderlinge samenhang benaderd en integraal opgepakt. 2. Software richt zich op marketing, communicatie en participatie. Hier wordt ingegaan op de ontwikkeling van een integrale marcom-strategie een participatieaanpak. Het doel is om bewoners, bezoekers en belanghebbenden actief te betrekken bij de verdere ontwikkeling van het gebied en bij te dragen aan een breed gedragen parkidentiteit en herkenbaarheid. 3. Orgware omvat de benodigde organisatie- en governancestructuren.

In dit onderdeel wordt een voorstel gedaan voor de samenwerking en afstemming tussen betrokken partijen, passend binnen de bredere aansturing van NPNL op overkoepelend niveau en op projectniveau. Ook de rol van de gemeente Lelystad en haar partners wordt hierin toegelicht. 4. Financiering sluit het uitvoeringsplan af met een overzicht van de verwachte investeringsbehoefte voor de komende vijf jaar. Hier wordt inzicht geboden in de mogelijke bronnen van (co-)financiering.

Samen vormen deze vier pijlers het fundament onder de uitvoering van het gebiedsprogramma. Ze geven richting aan de samenwerking in de komende jaren en maken het mogelijk om stap voor stap te werken aan een toekomstbestendig Nationaal Park Nieuw Land in Lelystad. - 15 -

PRIORITEITSPROJECTEN

Basis Natuurbeheer

Er zijn op dit moment ruim 30 projecten en ideeën voor ontwikkelingen binnen NPNL Lelystad die nog niet in uitvoering zijn. Dat is te veel om allemaal in de komende jaren te realiseren. Bovendien worden niet al deze projecten vanuit NPNL uitgevoerd. Om te komen tot een werkbaar aantal projecten voor de komende 5 à 10 jaar is een selectie gemaakt waarbij de focus ligt op inzet vanuit de gemeente Lelystad. Deze selectie van projecten heeft prioriteit. Daarbij is vooral gekeken naar het creëren van meekoppelkansen met ontwikkelingen in en rondom NPNL die niet vanuit de gemeente worden uitgevoerd.

A. Moerasreset B. Marker Wadden Plus C. Oostvaardersoevers

Opbouw van de projectenlijst

De komende jaren moet allereerst doorgewerkt worden aan het op orde houden en versterken van de natuurkwaliteit binnen NPNL Lelystad. Dat betekent een basis van projecten op het gebied van natuurbeheer waaraan sowieso gewerkt moet worden. Ook voor natuurbeleving geldt dat er projecten zijn die de basis leggen voor vervolgprojecten, hierbij ligt de focus op het verbinden van natuur en samenleving. De geprioriteerde projectenlijst bevat daarom zowel een basis natuurbeheer als een basis natuurbeleving. Daar bovenop is een lijst opgesteld met projecten waar gemeente Lelystad op in wil zetten. Deze lijst is voornamelijk gericht op natuurbeleving. De projecten worden in de lijst hiernaast alleen bij naam genoemd. In totaal zijn 16 projecten in de lijst opgenomen. Op de volgende bladzijde worden ze inhoudelijk toegelicht. Alle projecten binnen de drie categorieën hebben verschillende initiatiefnemers en zijn dus gezamenlijke projecten. In de tabel ‘Projecten en Hoofdkeuzes’ op bladzijde 18 is per project aangegeven bij welke organisatie het initiatief ligt.

De basis natuurbeheer bestaat uit drie projecten. Twee daarvan worden de komende jaren uitgevoerd. Het project Oostvaardersoevers heeft een langere looptijd.

Basis Natuurbeleving

De basis natuurbeleving bestaat uit projecten die op dit moment in uitvoering of voorbereiding zijn. Ze zijn vooral opgenomen om aan te geven dat ze letterlijk de basis leggen voor eventuele vervolgstappen in en rond Poort Lelystad. D. Poort Lelystad Fase 1 - Ontvangstgebied E. Doorfietsroute Almere-Lelystad F. Ecologische en beleefbare oevers Lage Vaart

Inzet Gemeente Lelystad 1. 2. 3. 4. 5.

Uitkijktoren Herontwikkeling van de Grote Praambult Belvédère Knardijk Rondweg Zuid Herkenbare entrees NPNL 5.1 Familie van kunstwerken 5.2 Familie van rotondes 5.3 Parkeerplaatsen NPNL 6. Kop van de Knardijk 7. Poort Lelystad Fase 2 en 3 - Ontvangstgebied 8. Fietsverbindingen Hollandse Hout - Zuiderhage / A6-zone

- 16 -

Prioriteitsgebieden

De lijst met projecten maakt duidelijk naar welke gebieden binnen NPNL Lelystad de komende jaren de meeste aandacht uit zal gaan. Op het gebied van natuurbeheer gaat het om geheel NPNL Lelystad. De lijst met projecten waar de gemeente op wil inzetten, richten zich vooral op de dijken en hoofdroutes met bijbehorende entrees van het park, verbindingen en uitkijkpunten voor fietsers en voetgangers en het ontvangstgebied.

BEKNOPTE PROJECTOMSCHRIJVINGEN Basis Natuurbeheer A. Moerasreset: het ontwikkelen van circa 500 hectare jong riet, ten behoeve van moeras- en watervogels. Het gaat dan vooral om het tijdelijk verlagen van het waterpeil in het westelijke deel. B. Marker Wadden Plus: het project richt zich op de aanleg van circa 1.000 hectare nieuwe natuur, waaronder ondiep water, plasdras en pioniermilieus. Tegelijkertijd wordt 65-80 miljoen m3 zand gewonnen voor commerciële doeleinden. De combinatie van natuurontwikkeling en zandwinning draagt bij aan ecologie en economie. C. Oostvaardersoevers: de ecologische en recreatieve herinrichting van de overgang tussen de Oostvaardersplassen en het Markermeer. De natuurkwaliteit en beleefbaarheid van de oeverzone worden versterkt en de samenhang tussen land en water wordt vergroot aan de hand van waterin- en uitlaten en vispassages om vis en voedingsstoffen in het water uit te wisselen.

Basis Natuurbeleving D. Poort Lelystad Fase 1 - Ontvangstgebied: een kwaliteitsimpuls voor de recreatieve infrastructuur, natuur en landschap van Poort Lelystad. Onderdelen hiervan zijn de aanleg en verbetering van wandel- en fietspaden, realisatie van parkeerplaatsen, bruggen en kano-in- en uitstapplekken, aanleg van een ecologische slenk, verbetering van landschappelijke inrichting, bijdrage aan biodiversiteit, projectcommunicatie richting

belanghebbenden. E. Doorfietsroute Almere-Lelystad: een doorfietsroute door het Hollandse Hout en het Oostvaardersveld, langs de Lage Vaart richting Almere. Deze draagt bij aan duurzame mobiliteit, betere bereikbaarheid en recreatieve ontsluiting van het park. D. Ecologische en beleefbare oevers Lage Vaart: enerzijds inzetten op natuurversterking, geleidelijke oevers en versterking van de ecologische samenhang tussen Hollandse Hout en Zuiderhage. Anderzijds verkennen van natuurvriendelijke, beleefbare oevers voor het zuidelijk deel van de Lage Vaart.

Inzet Gemeente Lelystad 1. Uitkijktoren: een iconisch uitkijkpunt in het hart van het Hollandse Hout als landmark voor beleefbare natuur en onderdeel van Poort Lelystad. In het ontwerp van de toren zijn verblijf- en nestplaatsen voor verschillende diersoorten mee-ontworpen. 2. Herontwikkeling van de Grote Praambult: kwaliteitsslag voor het uitkijkpunt bovenop de Praambult. Dit vraagt om herinrichting van de locatie (verbeteren verblijfskwaliteit en beter zicht over het spoor), het verplaatsen van de parkeervoorziening en betere routes naar de Praambult vanaf het fietspad en de passantensteiger. 3. Belvédère Knardijk: het versterken van de natuurwaarde en beleving vanaf de dijk door deze te transformeren van verkeersroute naar een landschappelijk en recreatief lint. De dijk zal gaan functioneren als vertraagde route, uitkijkpunt en identiteitsdrager. 4. Rondweg Zuid: maakt onderdeel uit van de ‘visitors journey’ en daarmee een belangrijke aanrijroute naar - 17 -

NPNL. Moet gaan functioneren als toegangspoort tot het park. Middels kunstwerken en rotondes (zie projecten ‘herkenbare entrees’) moet de rondweg de identiteit van NPNL gaan versterken. 5. Herkenbare entrees NPNL 5.1 Familie van kunstwerken: eenheid in bruggen, uitkijkpunten en entrees binnen het Nationaal Park als belangrijke dragers van de identiteit van het landschap. 5.2 Familie van rotondes: herkenbare herinrichting van de middeneilanden van rotondes in en rond NPNL. De middeneilanden krijgen daarbij een uitstraling die past bij het nationaal park. 5.3 Parkeerplaatsen NPNL: het realiseren van extra parkeergelegenheid aan de rondweg en in Poort Lelystad. 6. Kop van de Knardijk: het ontwikkelen van een aantrekkelijke plek, gericht op natuur, water en recreatie, op de bestaande strekdam die in het verlengde van de Oostvaardersdijk ligt. Het luwe gebied achter deze strekdam wordt benut voor een waterinlaat naar de Oostvaardersplassen. 7. Poort Lelystad Fase 2 en 3 - Ontvangstgebied: het inrichten van het ontvangstgebied. Het verbeteren van de wandelroute door het Uilenbos richting de kop van de Knardijk. Afhankelijk van de hoeveelheid bezoekers een ontvangstgebouw realiseren, na eerst kleinschalige horeca/recreatieve functies een plek te geven. 8.

Fietsverbindingen Hollandse Hout - Zuiderhage / A6-zone: het realiseren van nieuwe verbindingen voor voetgangers en fietsers tussen de toekomstige woonwijk Zuiderhage (uiteindelijk zo’n 25.000 inwoners), het Hollandse Hout en de momenteel doodlopende fietsroute ter hoogte van de Beverburcht in de A6-zone.

Initiatiefnemer

SAMENHANG TUSSEN PROJECTEN EN HOOFDKEUZES Alle projecten in de lijst sluiten aan op twee of meer hoofdkeuzes uit het afwegingskader. Maar meestal zijn het er veel meer. Met de geselecteerde projecten is er aandacht voor alle hoofdkeuzes. En minstens zo belangrijk: geen van de projecten is strijdig met een van de hoofdkeuzes. Zie hiervoor de toelichting onder ‘ecologische toets’. De tabel hiernaast laat de samenhang zien tussen de projecten en de verschillende hoofdkeuzes uit het afwegingskader (bladzijde 12).

ECOLOGISCHE TOETS Voor de basisprojecten natuurbeheer en natuurbeleving zijn de ecologische effecten op de omgeving binnen het project zelf al in beeld gebracht, of zal dit in de loop van het project nog gebeuren. Ook voor veel van de prioriteitsprojecten is al een ecologische toets uitgevoerd. Dat geldt bijvoorbeeld voor de uitkijktoren. Voor sommige prioriteitsprojecten was bij het opstellen van dit Gebiedsprogramma nog geen inzicht in de consequenties voor de natuur in de omgeving. Buro Eco Consult is daarom gevraagd om voor een aantal projecten een quick scan te maken. Het gaat daarbij om een eerste beoordeling op hoofdlijnen. Een meer formele beoordeling zal bij verdere uitwerking worden opgesteld. De volgende prioriteitsprojecten zijn door Eco Consult tegen het licht gehouden: 2. 3. 7. 8.

Herontwikkeling van de Grote Praambult Belvédère Knardijk Poort Lelystad Fase 2 en 3 - Ontvangstgebied Fietsverbindingen Hollandse Hout - Zuiderhage / A6-zone

PROJECTEN

BASIS Natuurbeheer A. Moerasreset B. Marker Wadden Plus C. Oostvaardersoevers BASIS Natuurbeleving D. Poort Lelystad Fase 1 - Ontvangstgebied E. Doorfietsroute Almere-Lelystad F. Ecologische en beleefbare oevers Lage Vaart Inzet Gemeente Lelystad 1. Uitkijktoren 2. Herontwikkeling van de Grote Praambult 3. Belvédère Knardijk 4. Rondweg Zuid Herkenbare entrees NPNL 5.1 Familie van kunstwerken 5.2 Familie van rotondes 5.3 Parkeerplaatsen NPNL 6. Kop van de Knardijk 7. Poort Lelystad Fase 2 en 3 - Ontvangstgebied 8. Fietsverbindingen Hollandse Hout - Zuiderhage / A6-zone SBB = Staatsbosbeheer

NM = Natuurmonumenten

RWS = Rijkswaterstaat

HOOFDKEUZES AFWEGINGSKADER 2 3 4 5 6 7 8

SBB NM RWS

PF PF

PF = Provincie Flevoland

Gemeente Lelystad Tabel Projecten en Hoofdkeuzes

- 18 -

Ruimtelijke visie en inrichtingsontwerp Belvedère Knardijk

5-Uitwerking en strategie stap A: hele profiel aanpassen | voorkeursprofiel 1: klinkerwissel

Eco Consult heeft bij de beoordeling gekeken naar de volgende criteria: -

Oppervlakteverlies. Chemische verstoring door o.a. verzuring of vermesting. Fysische verstoring als verdroging en vernatting. Verstoring door geluid, licht, trillingen en beweging. Ruimtelijke factoren. Gebiedsvreemde soorten. Cumulatieve factoren.

Die criteria zijn toegepast op de in de buurt aanwezige Natura2000 vogel- en habitatrichtlijngebieden, Natuurnetwerk Nederland gebieden (NNN) en in de omgeving verblijvende beschermde soorten. Dit laatste aspect is gebaseerd op waarnemingen in de Nationale Database Flora en Fauna. In alle gevallen was de conclusie dat uitvoering mogelijk is zonder grote negatieve ecologische effecten. Wel wordt voor de projecten 7 en 8 het advies meegegeven na te denken over het definitieve uitvoeringsgebied en eventuele compensatielocaties. Door deze toets uit te voeren, wordt voldaan aan de algemene hoofdkeuze: Natuur is leidend. De volledige toetsing is terug te vinden in Bijlage 3.

Impressie vertragen Knardijk (Le Far West)

Doordat de (prioriteits)projecten verspreid over NPNL Lelystad en de daarbinnen gelegen bezoekersclusters liggen, worden verschillende doelgroepen bediend. De tabel ‘Projecten en Doelgroepen’ hiernaast laat zien dat er met de geselecteerde projecten in de komende jaren voor elke doelgroep ontwikkelingen plaatsvinden. Dit zorgt er voor dat NPNL Lelystad aantrekkelijk is voor een zo breed mogelijk publiek.

Plankaart Poort Lelystad

DOELGROEPEN

INZET GEMEENTE LELYSTAD

RUSTZOEKERS

INZICHTZOEKERS

AVONTUURZOEKERS

PLEZIERZOEKERS

1. Uitkijktoren 2. Herontwikkeling van de Grote Praambult 3. Belvédère Knardijk 4. Rondweg Zuid

BEDIENEN VAN DOELGROEPEN

na: het te smalle, vrijliggende fietspad is verwijderd, het hart van de dijkweg vormt een comfortabele rijstrook, de klinkerstroken aan de buitenzijden bieden wandelaars ook een plek op de dijk. Deze verbeelding is van toepassing op segment noord & zuid.

gericht op alle doelgroepen

Herkenbare entrees NPNL 5.1 Familie van kunstwerken 5.2 Familie van rotondes 5.3 Parkeerplaatsen NPNL 6. Kop van de Knardijk 7. Poort Lelystad Fase 2 en 3 - Ontvangstgebied 8. Fietsverbindingen Hollandse Hout - Zuiderhage / A6-zone

- 19 -

Tabel Projecten en Doelgroepen

FASERING Het schema op de volgende bladzijde biedt een globale fasering voor de projecten onder basis natuurbeheer, basis natuurbeleving en de lijst met projecten waar gemeente Lelystad op wil inzetten. Daarbij is uitgegaan van een periode van tien jaar, waarin onderscheid wordt gemaakt tussen planvorming, realisatie en langer lopende projecten waarvoor het proces nog nader wordt bepaald. Van de projecten onder basis natuurbeheer is de Moerasreset naar verwachting als eerste gerealiseerd vanwege een looptijd tot en met 2026. Beide andere projecten onder basis natuurbeheer worden de komende jaren voorbereid. Hiermee wordt de basis gelegd voor projecten op het gebied van natuurbeleving. Ook de projecten onder basis natuurbeleving worden de komende jaren gerealiseerd. Poort Lelystad Fase 1 Ontvangstgebied wordt op dit moment uitgevoerd en is in 2028 afgerond. De doorfietsroute tussen Almere en Lelystad wordt in 2026 gerealiseerd. Deze projecten maken verdere recreatieve ontwikkelingen in en rond het Hollandse Hout en het Oostvaardersveld mogelijk. Het project Ecologische en beleefbare oevers Lage Vaart zit in de verkenningsfase en ziet de gemeente als een kans voor NPNL vanwege de mogelijke nieuwe verbindingen tussen natuur, fietser en wandelaar.

Impressie natuurtoren Torenvalkslenk (Natrufied architecture)

In de projectenlijst inzet gemeente Lelystad zijn Poort Lelystad Fase 2 en 3 - Ontvangstgebied en Fietsverbindingen Hollandse Hout - Zuiderhage / A6-zone langlopende projecten. Het uitvoeringsproces is namelijk sterk afhankelijk van andere projecten. - 20 -

De komende jaren worden in Zuiderhage de eerste woningen ontwikkeld. Uiteindelijk zal de ontwikkeling van deze wijk zo’n 25 jaar duren, waarbij per jaar een kleine 500 woningen worden toegevoegd. Op dit moment zijn er al verschillende manieren om van Zuiderhage in het Hollandse Hout te komen. Over een aantal jaar wordt, in combinatie met de ontwikkelingen van deze nieuwe wijk, een nieuwe fiets- en wandelverbinding over de Lage Dwarsvaart richting de dan gerealiseerde Poort Lelystad interessant. Die nieuwe verbinding past in een hoofdstructuur waarbij fietsers zo veel mogelijk via de bestaande fietsroute langs de Lage Dwarsvaart over het Hollandse Hout worden verdeeld. Dit maakt het mogelijk om het meest zuidelijke deel van het Hollandse Hout zo rustig mogelijk te houden. Een nieuwe brug over de Lage Vaart richting de Beverburcht draagt ook bij aan een zo goed mogelijke verdeling van fietsers over het gebied. De uitkijktoren vormt een belangrijke versterking binnen Poort Lelystad, de uitvoering start in 2027. De planning is dat Fase 1 zich dan in de afrondende fase bevindt. Vervolgens start Fase 2 en 3 van Poort Lelystad. Fase 2 vormt samen met Fase 3 een zogenaamd ‘groeiscenario’. Eerst wordt er een plek voor tijdelijke en kleinschalige horeca en/ of recreatieve functies gereserveerd, waarbij de hoeveelheid bezoekers wordt bijgehouden (Fase 2).

Dit aantal bezoekers zal worden meegenomen in de afweging voor de investering in een ontvangstgebouw met uniek en onderscheidend aanbod (Fase 3). Onder Herkenbare entrees NPNL zijn twee projecten opgenomen die in de toekomst als iconen voor het gebied kunnen gaan fungeren. Deze zichtbare objecten in het landschap

PROJECT BASIS natuurbeheer

2025

2030

2035

Moerasreset Marker Wadden Plus Oostvaardersoevers

BASIS natuurbeleving

Poort Lelystad Fase 1 - Ontvangstgebied Doorfietsroute Almere - Lelystad Ecologische en beleefbare oevers Lage Vaart

INZET GEMEENTE LELYSTAD Uitkijktoren Herontwikkeling van de Grote Praambult Belvedère Knardijk Rondweg Zuid Herkenbare entrees NPNL Familie van kunstwerken Familie van rotondes Parkeerplaatsen NPNL Kop van Knardijk Poort Lelystad Fase 2 en 3 - Ontvangstgebied Fietsverbindingen Hollandse Hout - Zuiderhage/A6-zone

Planvorming

Realisatie

Langlopend project - proces nader in te vullen

- 21 -

Fasering Basis- en Prioriteitsprojecten

(kunstwerken en rotondes) zullen worden gerealiseerd in combinatie met projecten als Rondweg Zuid, de Knardijk en de bruggen over de Lage Dwarsvaart en zijn momenteel in voorbereiding. Aan de rondweg en in Poort Lelystad zal tevens extra parkeergelegenheid worden gerealiseerd ten behoeve van de toegankelijkheid van het nationale park. Afronding van de Belvedère Knardijk biedt de kans om de kwaliteiten op de Kop van de Knardijk nog meer tot hun recht te laten komen, door hier een bijzondere plek te creëren. Dit proces bevindt zich momenteel in de ontwerpfase. Tot slot zijn de voorbereidingen voor de vervolgfase van de herontwikkeling van de Grote Praambult gestart. De nieuwe infrastructuur van de doorfietsroute vormt de basis voor het optimaliseren van deze locatie.

AANVULLENDE KANSEN EN KANSRIJKE THEMA’S Het gebiedsprogramma voor NPNL Lelystad biedt meer dan alleen fysieke projecten: het is ook een proeftuin voor vernieuwing, verbinding en verdieping. Door slimme koppelingen te leggen en thematische kansen bewust op te pakken, wordt de impact vergroot én ontstaat ruimte voor innovatie. Binnen dit programma zijn vier thematische lijnen geïdentificeerd die in samenhang met de projecten verder worden ontwikkeld. Op overkoepelend niveau (projectgroep NPNL) in het Nationaal Park Nieuw Land worden diverse thema’s parkbreed opgepakt, waaronder gezondheid, educatie, kennisontwikkeling en duurzaamheid. Gemeente Lelystad ziet hierbij sterke inhoudelijke verbindingen met onder andere het Kenniscentrum Nieuwe Natuur, de Agenda Natuur en het gemeentelijk beleid op het

gebied van recreatie en toerisme. Door actief de verbinding te leggen tussen deze beleidslijnen en de ambities binnen NPNL, draagt Lelystad bij aan gezamenlijke opgaven en versterking van het gebied. De gemeente levert daarnaast een financiële bijdrage via de jaarlijkse financiering aan het overkoepelend programmabureau van NPNL (zie investeringsbegroting op bladzijde 26). Voor het verbeteren van natuurbeheer en natuurbeleving en educatie in NPNL Lelystad liggen er naast het realiseren van de basis- en prioriteitsprojecten nog verschillende andere kansen: -

Gezondheid: gezond gedrag kan worden bevorderd, door in de directe woonomgeving goede mogelijkheden aan te bieden om te fietsen, wandelen en kanoën. Daarnaast zijn er veel onderzoeken die aantonen dat in de natuur zijn of kijken naar de natuur positieve effecten heeft op de gezondheid. Mensen kunnen in de natuur ontspannen en een verblijf in de natuur kan bijdragen aan herstel van stress en aanzetten tot sociaal contact. - Binnen de kaders die het Afwegingskader stelt liggen binnen NPNL Lelystad ook kansen voor ondernemers. Denk bijvoorbeeld aan het realiseren van een natuurcamping en ecolodges of andere voorzieningen die aansluiten op het profiel van een van de clusters. Voor het ontvangstgebouw in Poort Lelystad zal gezocht worden naar een ondernemer die de horeca wil uitbaten.

Fietsrustpunten: beleving en functionaliteit verbinden

Langs de hoofd- en doorfietsroutes binnen NPNL Lelystad wordt een netwerk van fietsrustpunten gerealiseerd. Dit is een concrete koppelkans door werk met werk te maken via de - 22 -

toekomstige projecten. Op basis van eerder opgesteld kader zijn vier typen gedefinieerd: van basispunt met drinkwater en gereedschap, toiletvoorzieningen, tot uitgebreide locaties met horeca of uitzicht. Aanpak: • In alle relevante projecten (zoals Praambult, Poort Lelystad, Kop van de Knardijk) wordt bekeken welk type rustpunt past. • Realisatie gebeurt gefaseerd, met inzet op seizoensgebonden voorzieningen, mobiele units (zoals foodtrucks) en zichtbare verbinding met het parkverhaal. • Fietsrustpunten worden voorzien van gebiedsinformatie, herkenbare stijl en zitplekken en zijn afgestemd op doelgroep en zonering. • Er wordt aansluiting gezocht met het Fietspauzepuntenprogramma van de provincie.

Ecologische kansen

Als bijvangst van o.a. de ecologische toets zijn ideeën verzameld voor het versterken van de ecologische kwaliteit van een aantal projecten: - Praambult: uitvoering als arendsnest, met bovenop het nest korte vegetatie en broedgelegenheid voor vogels zoals meeuwen of scholeksters. Nestkasen inbouwen in de wanden en een vleermuiskelder realiseren onder het nest. Vanuit het nest kan met een camera in de kelder worden meegekeken (bijvoorbeeld met een permanente warmtebeeldcamera). - Doorfietsroute: gekoppeld aan de uitvoering natuurvriendelijke oevers langs de Lage Vaart realiseren (daar wordt tegelijktijd de beschoeiing vervangen).

3.2 ORGWARE: ORGANISATIE EN SAMENWERKING Organogram

De uitvoering van het gebiedsprogramma voor het Lelystadse deel van Nationaal Park Nieuw Land vraagt om heldere rollen, borging van samenhang, en afstemming met de overkoepelende governance van het park. Het organogram hiernaast geeft een overzicht van de opbouw van de organisatie (governance) van Nationaal Park Nieuw Land. We informeren vanuit Lelystad de Stuurgroep dat het gebiedsprogramma in lijn is met het handvest. Dit wordt ondersteund door de projectgroep. Daaronder hangen verschillende programmateams. Het programmateam Lelystad richt zich specifiek op het Lelystadse deel van NPNL. Er is ook een programmateam Almere.

Nationale parkstructuur

Op zowel parkbreed als overkoepelend niveau zijn er twee centrale organen: • De Stuurgroep NPNL, waarin de verantwoordelijke wethouder namens de gemeente Lelystad deelneemt, stuurt op de lange termijn ontwikkeling van het park. • De Projectgroep NPNL, waarin ambtelijke vertegenwoordigers van de partners toezien op uitvoering van het gezamenlijke werkplan en parkbrede projecten.

Lelystadse gebiedsgovernance

Voor het Lelystadse deel wordt voorgesteld om een Uitvoeringsregisseur NPNL Lelystad aan te stellen. Deze persoon: • vertegenwoordigt de gemeente in de Projectgroep NPNL; • voert de dagelijkse regie op het uitvoeren van het gebiedsprogramma Lelystad en de daaraan verbonden projecten; • bewaakt inhoudelijke en financiële samenhang tussen parkbrede NPNL-projecten en Lelystadse gebiedsprojecten.

REGISSEUR/ADVISEUR GEBIEDSPROGRAMMA NPNL

UITVOERINGSORGANISATIE GEBIEDSPROGRAMMA Staatsbosbeheer + Provincie Flevoland + Waterschap Zuiderzeeland + gemeente Lelystad + Rijkswaterstaat + Marcom + vertegenwoordiging van ondernemers Sturing op resultaat en synergie

Uitvoeringsorganisatie Gebiedsprogramma NPNL Lelystad De gebiedsregisseur geeft leiding aan een uitvoeringsorganisatie en stuurt op de onderliggende projecten, bestaande uit projectleider en adviseurs van: • Gemeente Lelystad (beleid en uitvoering) • Provincie Flevoland • Staatsbosbeheer • Waterschap Zuiderzeeland (agendalid) • Rijkswaterstaat (agendalid) • Marcom-adviseur NPNL • Vertegenwoordiging van ondernemers en private partijen

De uitvoeringsorganisatie stuurt op projectresultaat en synergie tussen de gebiedsprogramma-projecten om de visie te verwezenlijken. - 24 -

STUURGROEP NPNL & PROJECTGROEP NPNL

KOPPELKANSEN / NIEUWE ONTWIKKELINGEN / ALGEMEEN AANSPREEKPUNT

PROJECTAANSTURING GOTIK

Projectleiders van de afzonderlijke projecten worden periodiek uitgenodigd om de voortgang en integrale kansen te presenteren. Van hen wordt verwacht dat zij hun project aansturen volgens de GOTIK-methodiek (Geld, Organisatie, Tijd, Informatie, Kwaliteit) en op die manier gestructureerd terugkoppelen. Vanuit de uitvoeringsorganisatie wordt periodiek een voortgangsrapportage opgesteld die zowel inhoudelijk, financieel en planning technisch de voortgang in beeld De gebiedsregisseur is verantwoordelijk voor de samenhang in aanpak, voortgang en resultaat. Er kan gekozen worden voor een periodiek overleg met de leden van de samenwerkingspartners Provincie en Staatsbosbeheer (kernteam), en periodiek een breder overleg.

3.3 FINANCIERING Overzicht kosten en financiering

De tabel op de volgende bladzijde geeft een overzicht van de investeringsbegroting voor de periode 2025-2030. Daarbij is rekening gehouden met middelen voor proceskosten, marketing, communicatie en overige overkoepelende kosten. Het betreft een voorlopige begroting. Gemeente Lelystad zet in op zichtbaar resultaat. Op korte termijn ligt de focus op het samen met partners realiseren van de uitkijktoren en de doorontwikkeling van Poort Lelystad fase 2 (en indien haalbaar een start van fase 3). In de komende periode wordt met de gebiedspartners verder gesproken om per project niet alleen de gemeentelijke bijdrage te concretiseren, maar ook de benodigde co-financiering te organiseren. Uitgangspunt is dat projecten starten zodra de financiële dekking is geborgd, zodat over vijf jaar concreet zichtbaar resultaat is geboekt en een aantoonbare bijdrage is geleverd aan de ontwikkeling van beleefbare natuur.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lelystad&id=2c6686b7-236f-4098-b44e-bcbf9db0de53