Document · PDF

BL. 2 Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad, Stec, 10 oktober 2022

Raadsvergadering 6 december 2022, gemeente LelystadBij agendapunt: 340. Economisch Perspectief Lelystad 203026.226 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad

Stec Groep aan gemeente Lelystad

Wim Eringfeld, Hub Ploem & David van Doesburg 18 oktober 2022

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

Inhoudsopgave 0

Samenvatting

Inleiding

Conclusies uit analyse

Scenario’s (door)ontwikkeling logistiek in Lelystad

3.1 3.2

Achtergrond scenario’s ......................................................................... 14 Drie ontwikkelscenario’s, inhoud en beoordeling ............................... 14

Advies en instrumenten 4.1 4.2 4.3 4.4

Advies 1: (Versterking) logistiek past bij sociaal economische structuur Lelystad .................................................................................. 21 Advies 2: Ga selectief om met uitbreidingsruimte; kies voor hoogwaardige logistieke activiteiten .................................................... 22 Advies 3: Veranker sturing in beleid, instrumenten en uitvoering .... 26 Inspiratie voor realiseren ambities ....................................................... 27

Bijlage: Analyse en achtergrond

Logistiek ecosysteem van Lelystad

A1. Centrale ligging in Nederland ..................................................................... 32 A2. Logistieke activiteiten goed voor 4.000 tot 6.000 banen in Lelystad ....... 33 A3. Logistiek ‘enabler’ voor overige sectoren en werkgelegenheid ............... 35 A4. Aantal logistieke vestigers sterk toegenomen ........................................... 37 A5. Mogelijk overloopeffect door schaarste(beleid) omliggende regio’s ...... 41

Logistieke arbeidsmarkt en onderwijs

B1. Banen in alle functieniveaus in de logistiek ............................................... 43 B2. Sterke vergrijzing zorgt voor vervangingsvraag ........................................ 45 B3. Samenstelling (logistiek) personeelsbestand en invulling ervan ............. 46

Smaken in de logistiek A. B. C. D.

Logistiek dienstverleners en transporteurs ......................................... 54 Retailers .................................................................................................. 55 E-retailers en parcel ............................................................................... 56 Producenten en verladers ..................................................................... 57

Trends & markt-ontwikkelingen

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

0 Samenvatting Lelystad heeft afgelopen jaren een sterke groei in logistieke activiteiten gekend. Diverse bedrijfskavels zijn verkocht (en/of gereserveerd) en nieuwe bedrijven hebben zich gevestigd. Hiermee profiteerde Lelystad van haar inspanningen in de afgelopen 10+ jaar op vlak van bedrijvenacquisitie. De beschikbaarheid van bedrijfsgrond, een relatief gunstige arbeidsmarkt en de ligging zijn daarbij de belangrijkste en doorslaggevende factoren geweest voor vestiging. Deze sterke groei heeft ook een keerzijde. De werkgelegenheid en het aantal beschikbare banen is snel gegroeid en een deel van de arbeid bij de nieuwe bedrijven wordt ingevuld door arbeidsmigranten, die vervolgens (deels – een groot deel komt met busjes van elders) een beroep doen op de (al krappe) woningmarkt. In het Economisch Perspectief Lelystad 2030 (vastgesteld door het vorige college, d.d. 1 maart 2022) en het Raadsakkoord Lelystad 2022-2026 wordt de ambitie benoemd om ten aanzien van logistiek selectiever te zijn bij de vestiging in Lelystad. Om deze reden is Stec Groep gevraagd om een nadere verdieping ten aanzien van logistiek te maken. Immers, ook in Lelystad neemt de beschikbare bedrijfsgrond snel af en de potentiële werknemers voor de logistieke bedrijven zijn niet aan de lopende band beschikbaar.

U wilt de logistieke hub Lelystad duurzaam versterken en bedrijven trekken die een bijdrage leveren aan het regionale ecosysteem. U heeft Stec Groep gevraagd om te onderzoeken welk perspectief Lelystad heeft op gebied van logistiek en welke keuzes gemaakt kunnen worden. Hiertoe is allereerst een beeld geschetst van de actuele ontwikkelingen in de logistieke markt (van Lelystad en algemeen). Op basis hiervan zijn een aantal toekomstscenario’s opgesteld die zijn beoordeeld op de sociaal economische en maatschappelijke waarde voor Lelystad. De beoordeling van de scenario’s heeft geleid tot een advies. Kernpunten uit de beoordeling/ontwikkeling van logistieke ecosysteem in Lelystad Lelystad heeft de afgelopen periode geoogst. Na jarenlange inspanningen heeft de logistieke (vastgoed)markt Lelystad als vestigingsplaats ontdekt. Recent zijn diverse nieuwe partijen geland, hebben aangekondigd zich te gaan vestigen of gaan dat binnenkort openbaar maken. Op basis van deze ontwikkelingen verwachten we dat in Lelystad per 2025/2026 circa 10.000 logistieke werknemers (bij de verschillende bedrijven) actief zijn. Dat is een verdubbeling ten opzichte van het huidige aantal. Tegelijkertijd constateren we ook dat de logistiek die zich vestigt in Lelystad – ondanks spin off effecten – ook kritisch beoordeeld wordt.

Hoe arbeidsintensief zijn de (nieuw)vestigingen? Werken er niet te veel arbeidsmigranten? Welke bijdrage leveren bedrijven aan de regionale economie en samenleving? De logistieke sector (in Lelystad) bestaat uit een breed scala qua type bedrijvigheid. Het onderscheid tussen deze bedrijven kan zijn in het type klant dat ze bedienen, de bedrijfsactiviteiten die in het warehouse plaatsvinden en wat de (primaire) marktregio van het bedrijf is. Ten aanzien van de marktoriëntatie onderscheiden we enerzijds bedrijven die productie- of consumptiegeoriënteerd zijn en anderzijds bedrijven faciliterend aan mondiale of lokale ketens/ecosystemen. Daarnaast is onderscheid te maken op basis van de functionaliteit van de vestiging (transport, opslag, value added logistics, ketenregie). De verschillende ‘smaken’ in de logistiek komen ook tot uitdrukking in het aantal medewerkers per hectare (en het aandeel vaste/flexibele contracten). Dit onderscheid is echter niet te maken op basis van bovengenoemde indeling. Ook is onderscheid te maken in ‘koplopers’ en overige bedrijven waar het gaat om innovatie, duurzaamheid en/of extra investeringen in gebouw- en gebiedsontwikkeling. Kortom, de logistiek bestaat uit verschillende smaken en juist nu (Lelystad heeft positie verworven, maar ook in het licht van discussie over verdozing) is het zeker mogelijk om te kiezen tussen die verschillen.

Het logistiek cluster Lelystad (Flevoland) kan naar onze mening nog groeien en verder doorontwikkelen. De huidige omvang – gemeten in aantal arbeidsplaatsen, aantal bedrijven, logistieke opleidingen, multimodale faciliteiten en verbindingen en innovaties – is nog relatief beperkt. Naar de toekomst is meer

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

massa nodig om de economische structuurversterking verder vorm te geven en ervoor te zorgen dat (nieuwe) bedrijven zich aan Lelystad verbinden. Meer massa betekent dat er meer draagvlak ontstaat voor verdere doorontwikkeling van het onderwijsaanbod, voor multimodale faciliteiten en verbindingen en samenwerking tussen bedrijven (overheid en onderwijs). Qua arbeidsmarktprofiel sluit logistiek goed aan bij de sociaal economische structuur van stad en regio. Lelystad heeft een relatief jonge bevolking en door woningbouwplannen groeit deze door. Het aantal inwoners van Lelystad groeit met circa 30% t/m 2040. Ten opzichte van het landelijk beeld ‘vergrijst’ Lelystad nauwelijks: de groei in het aantal inwoners omvat voor een groot deel inwoners binnen de leeftijdsklasse van de potentiele beroepsbevolking. De koppeling tussen arbeidsmarkt, onderwijs en het (logistieke) bedrijfsleven krijgt steeds verder vorm. Zo werkt het LCF via vier programmalijnen aan het versterken van het vestigings- en ondernemersklimaat voor logistieke bedrijven en bemiddelen het LCF en het werkbedrijf tussen werkzoekenden en de logistieke sector. Wel constateren we dat er relatief veel praktisch geschoold personeel werkzaam is binnen de distributiecentra en logistieke centra in Lelystad. Voor een deel wordt dit door bedrijven opgevangen met de inhuur van arbeidsmigranten.

Nu loopt dit uiteen van nauwelijks tot structureel gebruik door bedrijven. Naar verwachting zal arbeidsmigratie ook in de toekomst een thema zijn waar bedrijven gebruik van maken. Met name bij hoogwaardiger logistieke activiteiten (en dus meer automatisering en robotisering) is het aantal arbeidsmigranten lager. Op dit moment pendelen de meeste migranten met busjes naar Lelystad. Een beperkt deel woont ook in Lelystad. Er zijn meerdere (goede) voorbeelden in Nederland waarbij adequate, tijdelijke huisvesting georganiseerd is en er daarmee geen extra druk op de woningmarkt ontstaat. Dit vraagt om afstemming met het bedrijfsleven. Drie scenario’s Voor de doorontwikkeling hebben we drie scenario’s beoordeeld. De recente ontwikkelingen nemen we daarbij als gegeven; Lelystad groeit de komende periode op logistiek vlak als gevolg van de (aanstaande) bedrijvendynamiek. Er zijn een drietal scenario’s doorgerekend en gehanteerd. 0. Geen ruimte voor nieuwe XXL: Geen verdere doorontwikkeling logistiek (bestaande verkooptrajecten worden wel gerealiseerd/gebouwd). 1. Wel XXL, geen (uitgesproken) selectiviteit: Alle vormen/typen logistiek welkom zijn in Lelystad. 2. Focus op hoogwaardige logistiek: Selectief acquisitiebeleid gericht op hoogwaardige logistieke activiteiten die waarde toevoegen aan de economie in Lelystad (en regio).

Voor de scenariobeoordeling zijn diverse aspecten geobjectiveerd en beoordeeld per scenario. Bespiegeling op de scenario’s Bij keuze voor scenario 0 ligt er nog steeds een opgave op vlak van logistiek. Immers, de nog te vestigen (en al gevestigde) bedrijven hebben personeel nodig, zullen gebruik maken van faciliteiten en voorzieningen en wilt u langjarig binden aan Lelystad. Van belang blijft om onderwijs en arbeidsmarkt op elkaar te laten aansluiten, dat de infrastructuur goed is, dat eventuele arbeidsmigranten (tijdelijke) huisvesting kunnen vinden, etc. Binnen de scenario’s om door te gaan met logistiek (scenario 1 en 2) merken we op dat Lelystad in de afgelopen periode haar sporen heeft verdiend. Dit maakt dat Lelystad selectiever kan zijn in welke logistiek te faciliteren. Focus op die logistieke activiteiten die het beste aansluiten bij de toekomstige sociaal economische en maatschappelijke situatie van de stad nu en in de toekomst past hierbij. Dit betekent in feite dat het scenario ‘hoogwaardige logistiek’ het meest in beeld komt. Binnen dit scenario is de toegevoegde waarde van de logistiek/nieuwe bedrijven het hoogst (in termen van directe/indirecte werkgelegenheid, bijdrage aan faciliteiten en voorzieningen, duurzaamheid). Dit scenario biedt daarmee kansen voor verdere versterking van de sociaal economische structuur van de

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

stad en regio. Ook ten aanzien van aansluiting op de woningmarkt en voorzieningenstructuur sluit dit scenario het beste aan. De kans op het versterken van het onderwijsaanbod neemt bovendien toe. Advies Logistiek past bij de sociaal economische structuur van Lelystad. De activiteiten, personeelsbehoefte en kenmerken van de regionale economische structuur, maken van Lelystad een aantrekkelijke vestigingslocatie voor logistiek. We hebben geconstateerd dat de uitgangssituatie van Lelystad goed is en dat het logistiek cluster Lelystad zich de afgelopen jaren sterk ontwikkeld heeft. Op een aantal aspecten (faciliteiten en voorzieningen, beschikbaar personeel, opleidingen aanbod, innovatie) nog wel wat kan verbeteren. Zodra er meer ‘massa’ ontstaat, neemt de behoefte hieraan verder toe. Uit de analyses is bovendien gebleken dat logistiek van toegevoegde waarde is voor de economie van Lelystad. Het levert banen op (groei tot 15% op korte termijn is mogelijk), aanverwante activiteiten vestigen zich in de directe omgeving (omdat sprake is van stuwende activiteiten) en ook qua profiel past logistieke werkgelegenheid bij Lelystad. Op basis van (macro-economische) prognoses verwachten we dat de logistieke sector ruimte blijft vragen in de komende decennia. Lelystad kan – indien zij dit wil – hier een bijdrage aan leveren/verzorgen.

Ons advies is om selectief/selectiever te worden ten aanzien van logistiek en te kiezen voor de activiteiten die de economie van Lelystad versterken. In feite betekent dit dat we het scenario 2 als meest kansrijk zien voor Lelystad. We adviseren om selectief te zijn bij nieuwe bedrijfsvestigingen. Indien u kiest voor scenario 0, dan ligt er nog steeds een opgave op vlak van logistiek. Immers, de nog te vestigen bedrijven hebben personeel nodig, zullen gebruik maken van faciliteiten en voorzieningen en wilt u langjarig binden aan Lelystad. Van belang is nog steeds om onderwijs en arbeidsmarkt op elkaar te laten aansluiten, dat de infrastructuur goed is, dat eventuele arbeidsmigranten (tijdelijke) huisvesting kunnen vinden, etc. De marktpotentie van andere sectoren (bv. maakindustrie) is kleiner dan voor logistiek. Bovendien is de positie van Lelystad voor dit type bedrijven minder sterk. Alleen inzetten op MKB bedrijven (die minder stuwend zijn voor overige bedrijven) is risicovol. Mogelijk dat hiermee de schaalsprong (en het terugdringen van uitgaande pendel) slechts beperkt gerealiseerd worden.

Logistieke bedrijven en bedrijfsactiviteiten die wat ons betreft bij Lelystad en de regionale economie passen en bovendien het logistiek cluster Lelystad versterken: • Lokaal of regionaal doorgroeiende bedrijven (denk aan nieuwe logistieke vestiging van al in Lelystad gevestigde bedrijven zoals Giant, Monta (DHL), etc.). • Bedrijven met een sterke link met lokaal/regionaal ecosysteem (denk bijvoorbeeld aan logistiek gelieerd aan productiebedrijven, zoals logistiek van McCain (/Kloosterboer) en/of bedrijven die boost geven aan de lokale containerterminal). • Bedrijven die markttechnisch de Randstad beleveren, dus bedrijven die gericht zijn op consumentenbelevering en retourstromen (dat wil zeggen de ligging optimaal benutten) • Logistieke bedrijven die op zichzelf ook een cluster vormen, door specialisatie op een kansrijk type logistiek (zoals Randstadlogistiek, circulaire economie en (pre-fab-) bouwlogistiek). • Logistieke bedrijven die andere sectoren versterken, zoals landbouw. • Nieuwe bedrijven met een bovengemiddeld aandeel / investeringen in automatisering/robotisering (lighthouse vestigingen van een logistiek dienstverlener) • Internationale bedrijven met bovengemiddeld veel werkgelegenheid, investeren in duurzaamheid en innovatie op de site in Lelystad.

Focus op die logistiek met een belangrijke regionaal economische of maatschappelijke meerwaarde vraagt om een heldere toetsing van nieuwe initiatieven. Elementen voor de afweging zijn onder andere historie bedrijf, economische gronden, sociaal-maatschappelijke aspecten, bijdrage aan regionaal ecosysteem, marktregio die bediend wordt, bijdrage aan faciliteiten en voorzieningen, duurzaamheid en energietransitie.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

We adviseren om de keuze voor selectiviteit vast te leggen in beleid, instrumenten en uitvoering. Gemeenten hebben vaak maar één kans om dit goed te borgen en verankeren en dat is bij aanvang van de planvorming/uitgifte. Dit betekent dat al in de gebiedsvisie van een locatie- en gebiedsontwikkeling de ambitie centraal moet staat, dat eisen gesteld worden aan nieuw-vestigers middels een afwegingskader, dat in het bestemmingsplan elementen van selectiviteit, duurzaamheid, etc. juridisch worden verankerd en dat bij uitgifte bindende afspraken met bedrijven gemaakt worden over bijdrage aan het lokale (en regionale) ecosysteem. Dit moet in alle fasen van de gebiedsontwikkeling en bij de acquisitie/uitgifte centraal staan.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

1 Inleiding Achtergrond en vraagstelling Lelystad timmert hard aan de weg op vlak van logistiek. Meerdere (inter)nationale partijen hebben een locatiekeuze gemaakt voor Lelystad, of gaan binnenkort bouwen. U erkent dit in het recent opgestelde Economisch Perspectief Lelystad 2030 (vastgesteld door het vorige college, d.d. 1 maart 2022). Tegelijkertijd is het (vaststellen van het) Economisch Perspectief 2030 voor het college een goed moment om de waarde en (economische) effecten van logistieke activiteiten voor Lelystad te beoordelen. Ook in het Raadsakkoord (2022-2026) is onder de ‘Hoofdopgave Economie’ opgenomen dat het economisch beleid is gericht op toename van de werkgelegenheid in Lelystad, waarbij de gemeente aandacht heeft voor het MKB. Gestreefd wordt naar een totale toename van 20% van het aantal gevestigde bedrijven, waarbij het vestigingsbeleid zich richt op de volgende speerpunten: 1. Hoogwaardige technische bedrijven, met speciale focus op circulaire economie; 2. Hoogwaardige logistieke bedrijven, passend bij Lelystad als logistieke hub; 3. Dienstverlening in het centrum; 4. De toeristische sector, passend bij Lelystad als hoofdstad van de nieuwe natuur. Aan Stec Groep vraagt u om een nadere verkenning van de (doorontwikkeling van de) logistieke sector in Lelystad (en omgeving).

De hoofdvragen die u stelt: • Hoe heeft de logistieke sector zich in de afgelopen periode ontwikkeld in Lelystad? Welke kenmerken hebben gevestigde/aangekondigde bedrijven? • Wat is de economische betekenis van de logistieke sector in Nederland? Welke trends en ontwikkelingen in de logistiek zijn relevant voor Lelystad? • Voor welke (logistieke) bedrijven is Lelystad interessant? En welke logistiek is voor Lelystad interessant? Welke verschillende ‘smaken’ zijn er? • Welk type banen levert logistiek op? En in het bijzonder: om hoeveel arbeidsmigranten gaat het? • Hoe kan Lelystad de ambitie tot logistieke hotspot verder vormgeven? • Welke effecten heeft inzet op logistiek voor woningbouw, voorzieningen en onderwijs in Lelystad? Bovenstaande vragen zijn uitgewerkt door middel van een algemene en scenario-verkenning. De algemene verkenning (bijlage A-D en hoofdstuk 2) bestaat uit een analyse van de huidige situatie (in Lelystad en omgeving), gaat in op de kenmerken van de logistieke sector en beschrijft trends en ontwikkelingen. Om beleidskeuzes inzichtelijk te maken zijn vervolgens scenario’s uitgewerkt (hoofdstuk 3), welke de mogelijke (door)ontwikkeling inzichtelijk maken. Voor de uitwerking en het opstellen van deze rapportage is een (beknopt) interactief proces gevolgd.

Er zijn drie sessies geweest met ambtelijke vertegenwoordigers van economie arbeidsmarkt en ruimte, deskresearch is uitgevoerd op basis van beschikbare data en documentatie en er is gebruik gemaakt van databases en bureau-expertise van Stec Groep. Leeswijzer Hierna leest u de belangrijkste conclusies uit onze analyse van het logistieke ecosysteem in Lelystad en binnen het Logistiek Cluster Flevoland, gebaseerd op het bureauonderzoek zoals opgenomen is in de bijlage. Daarna gaan we in hoofdstuk 3 in op een drietal (mogelijke) logistieke ontwikkelscenario’s en de effecten hiervan op (de economie van) Lelystad. In hoofdstuk 4 leest u ons advies, welk voorkeursscenario we adviseren en op welke manier het logistieke ecosysteem verder versterkt kan worden. De bijlagen bij dit rapport geven een nadere onderbouwing en uitwerking van de conclusies en adviezen uit onze hoofdrapportage. We verwijzen in de tekst van hoofdstuk twee tot vier naar deze verdieping.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

2 Conclusies uit analyse Hieronder volgen de belangrijkste conclusies uit de analyses over de logistieke markt in Lelystad en directe omgeving. Voor meer achtergrond verwijzen we naar de bijlage bij dit rapport. We volgen in dit hoofdstuk de indeling van de bijlage A-C. Bijlage D (trends en ontwikkelingen) is meer verweven in onderstaande paragrafen. Logistiek ecosysteem Lelystad groeit sterk (zie bijlage A voor een uitgebreide analyse) • De centrale ligging in Nederland maakt Lelystad een gunstige vestigingslocatie voor logistieke bedrijvigheid. De mogelijkheid om goederen over te slaan op een binnenvaartschip via de CTU is een extra kracht van het vestigingsklimaat van Lelystad. • In Lelystad zijn circa 1.800 directe logistieke banen bij ‘volledig’ logistieke bedrijven zoals Kloosterboer/Lineage, Inditex en/of Monta (inmiddels overgenomen door DHL). Trekken we dit breder door te kijken naar overige bedrijven binnen de gemeente met een aanzienlijk logistiek component binnen de bedrijfsvoering (zoals Intersnack, Giant), dan ligt de functionele logistieke werkgelegenheid binnen de gemeente tussen 4.000 en 6.000 banen. Hiermee dragen de logistieke banen jaarlijks circa €350 miljoen bij aan de totale toegevoegde waarde van Lelystad (15%).

Als we de recente uitgifte van bedrijventerreinen in Lelystad beschouwen (en de voorgenomen groei van enkele (logistieke) bedrijven), dan zien we dat er diverse logistieke ontwikkelingen op Lelystad af komen in de komende 3 tot 5 jaar. We verwachten dat het aantal logistieke banen toeneemt tot circa 10.000 in 2026 1. Ook in overige delen van Flevoland neemt de logistieke werkgelegenheid sterk toe. • De logistieke sector is een ‘enabler’ voor andere belangrijke sectoren in de gemeente (en provincie) zoals de topsectoren energie, gezondheid en voedsel. Deze topsectoren zijn grotendeels afhankelijk van logistieke activiteiten en diensten voor de continuïteit van de bedrijfsuitvoering. • De vraag naar XXL-logistiek vastgoed (hier afgebakend als panden >20.000m² bvo) neemt de afgelopen jaren gestaag toe. Het aandeel van XXL-vastgoed binnen de totale vraag naar logistiek vastgoed stijgt sinds 2012 (circa 40%) naar bijna 60% in 2018. Ook in absolute aantallen is de vraag naar zeer grootschalige panden dominant (zie ook bijlage D voor een nadere beschrijving van de markt en het marktsentiment in de logistiek). • Lelystad (en het Logistiek Cluster Flevoland - LCF) huisvest vanwege de geografische ligging (centraal in Nederland) voornamelijk logistiek met een nationale oriëntatie.

Qua type logistiek is er een sterke focus op retail & consumer (voornamelijk winkel- en supermarktbevoorrading en B2C). Denk bijvoorbeeld aan Inditex, Koopman (Zeewolde) of Monta. Aan de zuidkant van de provincie (Almere) is veel logistiek gericht op de Randstad (o.a. Lidl). De afgelopen jaren zijn er diverse bedrijven bijgekomen in het LCF met een meer (West)-Europese oriëntatie. De goede infrastructurele ontsluiting (inclusief de CTU) ligt hieraan ten grondslag, maar ook de beschikbare ruimte. Ook toekomstige vestigers op Flevokust (Jysk, Bestseller e.d.) vallen binnen dit profiel. De komende periode zal het logistieke cluster in Flevoland sterk gaan groeien, onder andere door aangekondigde bedrijfsvestigingen en nog bekend te maken nieuwe acquisities/invulling van door projectontwikkelaars gebouwd vastgoed.

En mogelijk meer. We gaan uit van een conservatieve inschatting op basis van de bedrijven die aangekondigd hebben zich in Lelystad te vestigen en een invulling conform (landelijk) gemiddelde voor die plekken waar nog geen eindgebruiker bekend is.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

Figuur 1: Selectie bedrijfsvestigingen met grote logistieke component in het LCF

Groeiende vraag op logistieke arbeidsmarkt en onderwijsbehoefte in Lelystad (zie bijlage B voor een uitgebreide analyse) • Net als veel sectoren in Nederland, heeft de logistieke sector te kampen met een vergaande vergrijzing van het personeelsbestand. We schatten dat als gevolg van deze pensioenuitstroom in de periode t/m 2030 jaarlijks circa 300 extra instromers in de logistieke sector in Lelystad nodig is om het huidige arbeidsniveau te kunnen handhaven. T/m 2030 betekent dit dus een vervangingsvraag van circa 2.700 logistieke banen. • Hier bovenop komt een opgave bovenop om de nieuwe werkgelegenheid (door aangekondigde bedrijfsvestigingen) te faciliteren (+/- 5.000 banen extra 2). Dit betekent een opgave van 7.500 nieuwe medewerkers (zowel vervanging als nieuw). Figuur 2: Groei in logistieke werkgelegenheid in Lelystad Situatie 2022: +/- 5.000 logistieke banen

X1.000 banen

Situatie 2030: +/- 10.000 logistieke banen

o.a.

Gebaseerd op een inschatting van de gemeente Lelystad op basis van aangekondigde en verwachte nieuwe logistieke vestigers in de gemeente en aangekondigde werkgelegenheid binnen deze bedrijven.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

•

Als we naar het gemiddelde kijken in de logistieke sector, dan bestaat circa 70% van de logistieke werkgelegenheid uit praktisch geschoold werk (tot en met MBO-2). Denk hierbij aan orderpickers of vrachtwagenchauffeurs. Circa 20% bestaat uit middelbaar opgeleid werk (leidinggevenden op de werkvloer, planners) tot en met MBO-4. Circa 10% van het personeel bestaat uit strategisch personeel (HBO of WO). Deze verdeling in werkniveau is afhankelijk van meerdere indicatoren. We zien dat bedrijven met een sterke backoffice of hoofdkantoorfunctie een hoger aandeel tactisch personeel bedrijven. Dit is een gemiddelde. Per bedrijf kan dit verschillen. Er zijn kortom verschillende ‘smaken’. De impact van automatisering en robotisering op werkgelegenheid is een van de meest besproken thema’s als het gaat om de ontwikkeling van de arbeidsmarkt (zie ook bijlage D voor nadere toelichting op trends). Diverse rapporten spreken over een verlies dat kan oplopen tot circa 40% van het aantal banen in de logistiek. Automatisering en robotisering kan plaatsvinden in diverse operationele processen in een distributiecentrum, namelijk pallet picking, case picking, item picking en het packing proces. De verwachting is dat met name in de item picking en het packing proces de grootste impact zal zijn voor de hoeveelheid banen in een distributiecentrum.

Overigens heeft Stec Groep twijfels over een dergelijke inschatting; de capaciteit om op een dergelijke schaal robots te produceren is er op dit moment nog niet en bovendien kennen robots nog diverse functionele beperkingen. Waarom investeren bedrijven in automatisering en robotisering? We zien hiervoor een vijftal dominante redenen, namelijk: 1. Groei van e-commerce (er moet veel meer kleine pakketjes gehandeld worden ten opzichte van de filiaalbelevering) 2. Tekort aan arbeidskrachten (er zijn veel meer mensen nodig dan er beschikbaar zijn) 3. Reductie van operationele kosten (er is simpelweg de noodzaak kosten te reduceren in een distributiecentrum) 4. De productiviteit gaat omhoog (snelheid, betrouwbaarheid, consistentie) 5. De belasting van werknemers wordt beter (minder vaak bukken en tillen). Robotisering zorgt niet alleen voor het (gedeeltelijk) verdwijnen van arbeidsplaatsen, het zorgt tevens voor een verschuiving in het gevraagde opleidingsniveau. De verschuiving zal voltrekken in een scenario waarin laagwaardige functies verdwijnen, maar juist meer behoefte is aan hogere functies om de logistieke processen en systemen (ICT) te bewaken en goed te laten functioneren. We hebben het dan bijvoorbeeld over de hogere MBO-niveaus (MBO4), maar ook HBO en WO functies. Logistiek wordt steeds meer ‘hightech’ en de vraag naar meer brains en scholing neemt toe.

De huidige beroepsbevolking van Lelystad is voornamelijk middelbaar opgeleid (MBO-2, 3 of 4). Circa 45% is middelbaar opgeleid. Circa 20% is hoog opgeleid (hbo of WO) en circa 35% is niet- of praktisch opgeleid (t/m MBO niveau 1). Er is een theoretische mismatch tussen het gevraagde opleidingsniveau van de totale werkgelegenheid in Lelystad en het opleidingsniveau van de beroepsbevolking. Dit is met name zichtbaar in een tekort aan praktisch geschoold personeel: circa 43% van alle banen in de gemeente bestaat uit praktisch geschoold werk, terwijl ‘slechts’ 33% van alle inwoner praktisch geschoold is. Een mogelijke verklaring is dat inwoners met een hogere opleiding elders (in MRA-regio bijvoorbeeld) werken en dus dagelijks pendelen naar werk. In de logistieke sector is de vraag naar praktisch geschoold personeel hoger dan het gemiddelde. Vanwege het tekort aan praktisch geschoold personeel en de vele logistieke vacatures maken (logistieke) bedrijven in Lelystad (net als op veel plekken in Nederland) veelvuldig gebruik van arbeidsmigranten. Afhankelijk van het type bedrijf, ligt het aandeel arbeidsmigranten binnen een logistiek bedrijf tussen de 10 tot 30% van het totale personeelsbestand, met soms uitschieters tot 50 tot 70%. Deze hoge uitschieters zijn voornamelijk zichtbaar bij XXL-distributiecentra met een grote vraag naar praktisch geschoold personeel.

We schatten in dat er circa 2.000 tot 3.000 arbeidsmigranten (in totaal en dus niet alleen werkzaam in de logistieke sector) woonachtig zijn in Lelystad. Deze vinden nu grotendeels woonruimte op de particuliere markt. Er zijn geen grootschalige (tijdelijke) wooneenheden voor arbeidsmigranten in Lelystad. Het aantal werkzame arbeidsmigranten ligt hoger. Arbeidsmigranten die werken bij bedrijven in Lelystad wonen in andere gemeenten en worden dagelijks met pendeldiensten (busjes) richting Lelystad gebracht door het uitzendbureau. Van het daadwerkelijk aantal werkzame arbeidsmigranten in Lelystad is geen inschatting te maken. Op basis van een eerste grove inventarisatie onder grote werkgevers – uitgevoerd door de gemeente - blijkt dat

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

•

er nauwelijks tot heel vaak arbeidsmigranten worden ingezet. Bij 10 grote werkgevers bedraagt het gemiddelde circa 30% van het totaal aantal banen. De bekendheid (en aantrekkelijkheid) van de sector transport & logistiek bij de jongeren en scholieren ondermaats. Het imago van de sector en de onregelmatige werktijden maakt de sector onbemind onder deze groep. Mede daarom is samen met onderwijsinstellingen ROC van Flevoland (MBO) en Windesheim (HBO), en ontwikkelingsmaatschappij Horizon het samenwerkingsverband Logistiek Cluster Flevoland opgericht. Een belangrijke spil binnen het LCF is het ROC Flevoland. Van de circa 5.600 mbo-studenten aan het ROC, volgen er circa 300 een logistieke opleiding. Jaarlijks behalen circa 100 personen een logistiek mbo-diploma. Het binden van deze circa 100 logistieke uitstromers aan de logistieke bedrijvigheid in het logistiek cluster Flevoland is van groot belang. De logistieke arbeidsmarkt is zeer krap, in regio’s om Flevoland heen nog stukken krapper dan in Flevoland. Logistieke bedrijven in bijvoorbeeld Zwolle of Harderwijk kijken ook naar de regio Flevoland voor mogelijk nieuw logistiek talent. Via stageplekken en leerwerktrajecten vanuit het LCF kan het logistieke talent zich al voor het afstuderen binden aan logistiek binnen de regio.

Verschillende ‘smaken’ binnen logistiek (zie bijlage C voor een uitgebreide analyse) De logistieke sector (in Lelystad) bestaat uit een breed scala qua type bedrijvigheid. Het onderscheid tussen deze bedrijven kan zijn in het type klant dat ze bedienen, de bedrijfsactiviteiten die in het warehouse plaatsvinden en wat de (primaire) marktregio van het bedrijf is. Ten aanzien van de marktoriëntatie onderscheiden we twee ‘assen’, namelijk bedrijven zijn productie georiënteerd of consumptie georiënteerd en zijn faciliterend aan mondiale of lokale ketens/ecosystemen. Bij productie georiënteerde bedrijven gaat het om business to business activiteiten, bijvoorbeeld de belevering/opslag van/voor productiebedrijven, groothandel, etc. Bij consumptie georiënteerde gaat het om business to consumer activiteiten, hoofdzakelijk e-commerce, pakketdiensten en/of winkelbeleveringen. De oriëntatie van de logistiek is ook een relevante as. Bedrijven kunnen onderdeel zijn van een mondiale keten (productie in Azië of elders in Europa en afzet in Nederland/Noordwest-Europa) of juist meer een lokaal ecosysteem bedienen (belevering van consumenten in een stad/regio).

Ten aanzien van de functionele activiteiten spreken we van een vierdeling: • Logistiek dienstverleners en transporteurs: veel Figuur 3: Vier typen logistieke deelmarkten logistieke ruimte wordt bezet vanuit ondernemingen uit de sector vervoer en opslag. Het betreft zowel transporteurs als logistiek dienstverleners. Enkele grote spelers (zoals Wolter Koops, Bakker of Monta) hebben meerdere distributiecentra van waaruit zij de logistiek van klanten verzorgen, bijvoorbeeld business-to-business of business-to-consumer. Distributiecentra voor klanten zijn hoofdzakelijk multi-tenant (meerdere klanten in één distributiecentrum) en soms single-tenant (een distributiecentrum voor één klant). • Retailers: diverse retailers hebben een eigen distributienetwerk opgezet of bevoorraden winkels vanuit een eigen distributiecentrum. Vaak huren zij alleen transporteurs in om producten te vervoeren. We denken in dit verband aan grote retailers in de winkelstraten (zoals H&M, Hunkemöller, Action en Inditex), maar ook aan supermarktketens (bv. Jumbo, AH, Lidl). • E-retailers en parcel: de opkomst van e-commerce heeft geleid tot een ander distributiemodel (van winkelbelevering naar belevering direct aan de consument). Een deel van de rechtstreekse belevering aan de consumenten gaat via parcel/pakketdiensten. Binnen deze groep zijn er dus partijen die zelfstandig een e-commerce-netwerk opzetten (bv.

Home Shopping Centers van AH, Picnic), platforms met voor specifieke goederen een eigen bezorgdienst (zoals Zalando, Coolblue en Wehkamp) en sorteer- en pakketcentra (zoals DHL Parcel, DPD, PostNL). Bij de laatste worden de online gekochte

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

producten herverdeeld en gesorteerd zodat belevering door een pakketdienst kan worden georganiseerd. • Producenten en verladers: diverse productiebedrijven hebben een eigen distributiecentrum, nabij de productieactiviteiten of centraal in een verzorgingsgebied. Ook worden logistieke activiteiten uitbesteed aan een dienstverlener of transporteur. We denken in dit geval aan distributiecentra van Kloosterboer, Giant of A-Ware. Afhankelijk van het product en de marktoriëntatie kan een dergelijk distributiecentrum een regionale, landelijke of Europese oriëntatie hebben. Ook kan er een relatie zijn met een nabij gelegen productieactiviteit, of kan de vestiging meer footloose zijn en vanwege de grote bevolkingsconcentratie in Noordwest-Europa en de mainports in Nederland gevestigd zijn. Dwars door deze functionele indeling loopt ook de indeling in het ‘logistieke sectorhuis’. Gedachte hierachter is dat logistieke activiteiten alleen toekomstpotentie hebben indien zij waarde toevoegen aan de activiteiten. Alleen dan worden marges vergroot en ontstaat bestaansrecht voor logistieke activiteiten op langere termijn.

Dit sectorhuis loopt van transport, naar opslag, via value added activiteiten (ompakken, etiketteren, in elkaar zetten, etc.), naar ketenregie (besturen van logistieke ketens voor klanten) en supportactiviteiten (facturatie en back office activiteiten voor klant en/of activiteiten gericht op innovatie). Ten aanzien van de ‘dichtheid’ in banen zien we een sterke variatie tussen bedrijven. Gemiddeld werken circa 40 tot 90 mensen per hectare in de logistiek. Echter, als we kijken naar praktijkcases, dan verschilt dit van krap 20 mensen per hectare tot circa 100 per hectare. Het verschil wordt met name verklaard door de waarde van het opgeslagen product en de omloopsnelheid in het distributiecentrum. Grof gezegd: hoe hoger de waarde van het product, des te meer arbeid. Met name e-commerce, medtech, high-tech activiteiten hebben gemiddeld genomen meer arbeidsplaatsen per hectare. Hier dwars doorheen loopt dan of bedrijven wel of niet automatiseren/robotiseren. Ook hier geldt dat de waarde van het opgeslagen product vaak doorslaggevend is in die keuze. Tegelijkertijd zijn er koplopers en volgers binnen de logistieke sector. Onderstaande tabel geeft een aantal dominante kenmerken per logistiek segment (functionele benadering). Let wel: het betreft hier gemiddelden. Per bedrijf en per vestiging kan dit verschillen.

Segment Verdeling arbeid naar functieniveau Aandeel arbeidsmigranten op totaal Indirect (werkgelegenheids) effect Mate van automatisering

Logistiek dienstverleners L: 70% M: 20% H: 10% 20-40%

Retailers

E-commerce

L: 60% M: 25% H: 15% 30-60%

L: 50% M: 35% H: 15% 20-40%

Producenten en verladers L: 50% M: 40% H: 10% 10-40%

0,35

0,40

0,25

0,45

Gemiddeld

Hoog

Beoordeling logistiek ecosysteem Lelystad Als we het logistieke vestigingsklimaat van Lelystad langs de meetlat leggen (op basis van de bijlage A-D, onze eigen advies-ervaring en kennis van andere regio’s), dan constateren we dat de uitgangssituatie goed is, maar dat het op diverse aspecten nog beter kan/moet. Lelystad (en de regio) zijn de afgelopen periode snel gestegen op de verkiezing tot logistieke hotspot.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

Objectief beoordelen we Lelystad als volgt op enkele cruciale aspecten van een logistiek vestigingsklimaat. Aspect Ligging

(Beschikbare) ruimte

Multimodale bereikbaarheid

Waardeketen

(Toekomstige) arbeidsmarkt Beschikbaarheid personeel Scholing en onderwijs Samenwerking overheid en markt Innovatie Duurzaamheid, natuur en biodiversiteit

Beoordeling

Verklaring Voor nationale en internationale logistiek is Lelystad enigszins perifeer gelegen ten opzichte van de dominante corridors. Door ruimtegebrek in Zuid-Nederland kiezen partijen steeds vaker voor secundaire locaties. Hiervan profiteert Lelystad. Ligging nabij de Randstad maakt Lelystad een goede uitvalsbasis. Beschikbare ruimte op bedrijventerreinen schaars als gevolg van diverse uitgiftes aan bedrijven. Deze bedrijven gaan aankomende jaren bouwen. Op enkele kavels speculatieve ontwikkelingen waar eindgebruiker zich nog kan vestigen. In het buitengebied van Lelystad zijn nog ontwikkelmogelijkheden voor toekomstige groei. In andere regio’s is dit veel minder het geval. Bereikbaarheid weg: goed, maar door groei in inwoners en economie zijn investeringen noodzakelijk Bereikbaarheid spoor (goederenvervoer): op- en overslagvoorziening ontbreekt. Hiertoe zijn naarmate de (logistieke) economie groeit kansen Bereikbaarheid water: Lelystad beschikt over een containerterminal. Verbindingen met Amsterdam/Rotterdam en achterland nu nog beperkt. De waardeketen van logistieke activiteiten is nog maar beperkt aanwezig in Lelystad. Er zijn nog maar beperkt ondersteunende diensten, aanverwante bedrijvigheid en/of supportdiensten gevestigd in Lelystad. Lelystad heeft een relatief jonge bevolking en door woningbouwplannen groeit deze door.

Opleidingsniveau sluit aan bij logistieke sector. Omdat het ecosysteem nog relatief beperkt in omvang is heeft de regio nog maar beperkt kennis en ervaring op alle functieniveaus MBO (en HBO op afstand) heeft nog maar beperkt opleidingenaanbod. Via LCF en werkbedrijf bemiddeling tussen werkzoekenden en logistieke sector. LCF is gestart en werkt via vier programmalijnen aan het versterken van het vestigings- en ondernemersklimaat voor logistieke bedrijven Innovatie en kennisvalorisatie in de logistiek staat in Lelystad / bij bedrijven nog in de kinderschoenen. Basisinfrastructuur is met Horizon en LCF op poten gezet. Binnen huidige programma’s en plannen is duurzaamheid nog geen expliciet onderscheidend aspect binnen het vestigingsklimaat van Lelystad. We denken aan infrastructuur voor duurzame mobiliteit (waterstof, elektrisch rijden), circulair bouwen, energieneutrale werklocaties, etc. Uitwerking van Lelystad als Hoofdstad voor de Nieuwe Natuur ook voor (nieuwe) toekomstbestendige bedrijventerreinen.

Ter vergelijking: de logistieke hotspot Venlo-Venray heeft circa 20.000 tot 25.000 logistieke banen, met zeker 100 bedrijven, de hotspot kent een sterke publiek private samenwerking en heeft meerdere programma’s op vlak van innovatie en duurzaamheid (o.a. modal shift). Ook kent de regio meerdere containerterminals zowel voor barge als voor spoor. De situatie in Tilburg-Waalwijk is vergelijkbaar met de situatie in Venlo.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

3 Scenario’s (door)ontwikkeling logistiek in Lelystad In dit hoofdstuk gaan we in op een drietal scenario’s. Deze zijn opgesteld met het doel om inzichtelijk te maken welke effecten/impact keuzes hebben. Input voor de scenario’s zijn de analyse (bijlage A-D en hoofdstuk 2, aanvullende berekeningen en sectorale vooruitzichten).

3.1 Achtergrond scenario’s Voor de scenario’s voor (door)ontwikkeling van de logistieke sector in Lelystad hebben we gebruik gemaakt van volgende uitgangspunten: • De horizon voor de scenario’s is tot 2035. We zijn er van uitgegaan dat een aantal ontwikkelingen ook de afgelopen periode al zichtbaar waren (denk aan de opkomst van XXL DC’s, duurzaamheid en meer nadruk op inpassing van logistieke panden en robotisering), maar in de aankomende periode versterkt doorzetten. • We beschouwen de recent verkochte kavels (zowel aan eindgebruikers als projectontwikkelaars) als een gegeven. Voor sommige kavels is de invulling nog niet exact bekend. Op basis van gesprekken kunnen we wel een inschatting maken van deze ontwikkelingen en de (economische) impact ervan. In het 0-scenario gaan we hier van uit. • Een deel van de (nog) beschikbare voorraad (zacht en hard planaanbod) wordt aangewend voor vestiging van nieuwe logistieke vestigingen. Daarnaast veronderstellen we dan nieuw bedrijventerrein ontwikkeld wordt om verdere groei (scenario 1 en 2) te faciliteren. Op basis van de recente vraagraming van de Metropoolregio Amsterdam (hierna MRA) (waarin ook de ruimtevraag voor de deelregio Almere-Lelystad binnen de MRA berekend is), gaan we indicatief uit van circa 150 tot 200 hectare t/m 2030 aan additionele opgave voor grootschalige ontwikkelingen in de logistiek.

Dit is geen vaststaand gegeven, maar wordt bij deze scenarioverkenning gebruikt om de implicaties van beleidskeuzes nader vorm te geven. • De maakbaarheid van een ontwikkeling is niet altijd een gegeven. Invloed en sturing is niet evident.

3.2 Drie ontwikkelscenario’s, inhoud en beoordeling Er zijn een drietal scenario’s doorgerekend en gehanteerd. 3. Geen ruimte voor nieuwe XXL: Geen verdere doorontwikkeling logistiek (bestaande verkooptrajecten worden wel gerealiseerd/gebouwd). 4. Wel XXL, geen (uitgesproken) selectiviteit: Alle vormen/typen logistiek welkom zijn in Lelystad. 5. Focus op hoogwaardige logistiek: Selectief acquisitiebeleid gericht op hoogwaardige logistieke activiteiten die waarde toevoegen aan de economie in Lelystad (en regio). Een uitgebreider toelichting op de scenario’s leest u in onderstaande tabel. We kiezen juist voor deze drie scenario’s omdat we dan de verschillen goed kunnen duiden en inzichtelijk maken.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

Aanname extra ruimtevraag

Beschrijving scneario

Geen ruimte voor nieuwe XXL Gemeente neemt geen nieuwe XXL kavels meer in ontwikkeling. Er wordt gebroken met inzet op deze doelgroep uit het recente verleden. Scenario kent nog naijl-effecten. De logistieke acquisities die in 2021 en 2022 zijn gedaan worden in de periode tot 2026 (volledig) operationeel. Dit betekent dat er nog circa 5.000 nieuwe banen in de logistiek in Lelystad gerealiseerd worden.

Geen extra ruimtebehoefte. In dit scenario worden de bestaande verkochte/gereserveerde kavels wel ingevuld met de beoogde invulling voor logistiek

Wel XXL, geen (uitgesproken) selectiviteit Er blijft een grote vraag bestaan naar logistieke diensten in Flevoland / Lelystad. Er wordt ook de komende periode door het bedrijfsleven fors geïnvesteerd in grootschalige XXL DC’s, e-commerce centra en moderne city hubs. De regio wordt een fysiek distributieknooppunt. Focus op innovatie en samenwerking in het cluster is beperkt. Acquisitieinspanningen zijn gericht op het optimaal bedienen van de ruimtevraag vanuit het bedrijfsleven. Regionale meerwaarde en regionale binding van bedrijven zijn van secundair belang.

De ruimtevraag naar (grootschalige) logistieke kavels is evident. Lelystad pakt hierin steeds meer haar positie. Vanwege schaarste elders verwachten we minimaal 200 hectare aan ruimtevraag in Lelystad tot 2035. Dit wordt gefaciliteerd op een nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein.

Focus op hoogwaardige logistiek Focus op hoogwaardige (X)XL bedrijven in de logistieke sector. Er vindt een ‘blurring’ van logistiek en maakindustrie (incl. agrofood) plaats. Het gaat hierbij om een wederzijds versterkende relatie. Enerzijds is productie afhankelijk van toelevering van goederen en diensten, anderzijds zorgt de maakindustrie / agrofood voor veel toegevoegde waarde activiteiten in handel en distributie. Er wordt intensief samengewerkt tussen verladers en vervoerders. Er wordt meer beroep gedaan op een nieuw type logistieke werknemers, die anders dan voorheen naast een meer vakinhoudelijke scholing ook in staat moeten zijn om als organisator en regisseur op te treden in een kennisintensievere omgeving. De ruimtevraag naar (grootschalige) logistieke kavels is evident. Lelystad pakt hierin steeds meer haar positie, maar is ook selectief. We verwachten 150 hectare aan ruimtevraag in Lelystad tot 2035. Dit wordt gefaciliteerd op een nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein.

Per scenario brengen we (kwantitatief en kwalitatief) in kaart: • Dominante segment in omvang kavel/pand; • Het effect op de werkgelegenheid in Lelystad; • Toegevoegde waarde van logistieke activiteiten; • Type werkgelegenheid naar functieniveau; • Aandeel arbeidsmigranten; • De indirecte werkgelegenheidseffecten; • Effecten op multimodale op- en overslagfaciliteiten / goederenvervoer; • Duurzaamheid en inpassing; • Effect op woningbouw, voorzieningen en onderwijs. Bij de beoordeling van de scenario’s wegen we de bovenstaande elementen.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

Scenario >

Geen ruimte voor nieuwe XXL

Wel XXL, geen (uitgesproken) selectiviteit

Focus op hoogwaardige logistiek

Kenmerk / beschrijving

Type werkgelegenheid naar functieniveau

2022

€ 350 mln. (15%)

2022

2035

€ 800 mln. (15-20%)

2035

Op basis van het huidige profiel, technologische ontwikkelingen en de logistieke deelmarkten aanwezig in Lelystad verwachten we grosso modo onderstaande verdeling van het functieniveau binnen de logistieke banen (+/- 10.000 in totaal, excl. vervangingsvraag).

60 6.000 3.000

Laag

Midden

Hoog

2022

€ 350 mln. (15%) € 1,5 mrd. (30%)

2035

9.000 6.000

1.000 0

€ 1,2 mrd. (25%)

100

€ 350 mln. (15%)

• Mix van L en XXL vestigingen. L: 3-5 hectare, XXL > 5 hectare, oplopend tot 30 hectare per bedrijf • Pandomvang: 15.000 m² tot 100.000 m² bvo • Autonome toename van werkgelegenheid met 5.000 personen als gevolg van acquisities en speculatieve ontwikkelingen (totaal 10.000 logistieke banen). Tevens vervangingsvraag van bestaande medewerkers in logistieke functies, circa 2.500 personen tot 2030. • Circa 150 hectare (nieuw) uitgeefbaar bedrijventerrein levert – bij een gemiddelde van 3545 arbeidsplaatsen per hectare – 5.000 tot 6.500 nieuwe arbeidsplaatsen op tot 2035. • In de toekomst is het aandeel logistieke banen in Lelystad is met circa 15.000-16.500 banen 20% (2035).

7.500 5.500

Toegevoegde waarde logistieke activiteiten

• Dominant segment XXL > 5 hectare, oplopend tot 30 hectare per bedrijf • Pandomvang: 25.000 m² tot 100.000 m² bvo • Autonome toename van werkgelegenheid met 5.000 personen als gevolg van acquisities en speculatieve ontwikkelingen (totaal 10.000 logistieke banen). Tevens vervangingsvraag van bestaande medewerkers in logistieke functies, circa 2.500 personen tot 2030. • Circa 200 hectare (nieuw) uitgeefbaar bedrijventerrein levert – bij een gemiddelde van 3040 arbeidsplaatsen per hectare – 6.000 tot 8.000 nieuwe arbeidsplaatsen op tot 2035. • In de toekomst is het aandeel logistieke banen in Lelystad is met circa 16.000-18.000 banen 20-25% (2035).

Effect op werkgelegenheid

• Dominant segment XXL: > 5 hectare, oplopend tot 30 hectare per bedrijf • Pandomvang: 25.000 m² tot 100.000 m² bvo • In dit scenario geen aanvullende inzet op logistiek, wel invulling bestaande opties/verkochte kavels. Hierdoor toename van werkgelegenheid met 5.000 personen. Tevens vervangingsvraag van bestaande medewerkers in logistieke functies, circa 2.500 personen tot 2030. • Het aandeel logistieke banen in Lelystad is met circa 5.000 banen 10-15% (2022) / Landelijk is circa 12% van de banen een logistieke baan. • In de toekomst is het aandeel logistieke banen in Lelystad is met circa 10.000 banen 15-20% (2030).

Dominante segment in omvang kavel/pand

20 0

1.500 Laag

Midden

Hoog

2.500

20 0

Laag

Midden

Hoog

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

• Aandeel arbeidsmigranten (als aandeel van het aantal logistieke banen): 30-35% (3.500-4.000) • Woonachtig in Lelystad (reguliere woningmarkt en/of tijdelijke huisvesting): 60% • Woonachtig elders: 40% Gemiddeld Elke baan in logistiek levert 0,4 banen bij andere bedrijven op. 50% landt in gemeente Lelystad

• Aandeel arbeidsmigranten (als aandeel van het aantal logistieke banen): 35-40% (5.500-7.000) • Woonachtig in Lelystad (reguliere woningmarkt en/of tijdelijke huisvesting): 70% • Woonachtig elders: 30% Gemiddeld Elke baan in logistiek levert 0,35 banen bij andere bedrijven op. 40% landt in gemeente Lelystad

• Aandeel arbeidsmigranten (als aandeel van het aantal logistieke banen): 30-35% (4.500-5.500) • Woonachtig in Lelystad (reguliere woningmarkt en/of tijdelijke huisvesting): 70% • Woonachtig elders: 30% Hoog Elke baan in logistiek levert 0,45 banen bij andere bedrijven op. 50% landt in gemeente Lelystad

Totaal indirect werkgelegenheidseffect: 4.000 (+2.000 ten opzichte van 2022) Indirect werkgelegenheidseffect Lelystad: 2.000 (+1.000 ten opzichte van 2022)

Totaal indirect werkgelegenheidseffect: 6.000 (+4.000 ten opzichte van 2022) Indirect werkgelegenheidseffect Lelystad: 2.500 (+1.500 ten opzichte van 2022)

Totaal indirect werkgelegenheidseffect: 7.000 (+5.000 ten opzichte van 2022) Indirect werkgelegenheidseffect Lelystad: 3.500 (+2.500 ten opzichte van 2022)

Type indirecte banen: schoonmaak, administratie, horeca, transport, bouw/installatie, (shared) services

Effecten op multimodale open overslagfaciliteiten

• Weg: toename vervoer over weg, mogelijke knelpunten bereikbaarheid piekmomenten • Water: meer draagvlak voor (nieuwe) bestemmingen vanaf terminal Flevokust Haven • Spoor: mogelijk draagvlak voor LALO-voorziening

Duurzaamheid en inpassing

Laag/gemiddeld. De bestaande eisen uit de bestemmingsplannen worden nageleefd. Logistieke vastgoedmarkt realiseert duurzame panden, zon-op-dak is bij voldoende netcapaciteit een no brainer. Esthetisch en qua intensief ruimtegebruik beperkt investeringen.

• Weg: toename vervoer over weg, mogelijke knelpunten bereikbaarheid piekmomenten, extra investeringen noodzakelijk (ook bovenregionaal). Meer draagvlak voor samenwerking tussen bedrijven. • Water: meer draagvlak voor (nieuwe) bestemmingen vanaf terminal Flevokust Haven, geen actieve sturing hierop • Spoor: mogelijk draagvlak voor beperkte railterminalvoorziening Gemiddeld. Logistieke vastgoedmarkt realiseert duurzame panden, zon-op-dak bij voldoende netcapaciteit een no brainer. Bij een nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein is de gemeente aan zet om nadere eisen te stellen aan ruimtegebruik, inpassing in landschap, duurzaamheid en circulariteit. Grotere logistieke sector zorgt voor betere benutting van faciliteiten, belading en innovatieve samenwerking (ambitie laag)

Type indirecte banen: schoonmaak, administratie, horeca & cultuur, transport, bouw/installatie, (shared) services, productie, maintenance & repair, data & ICT • Weg: toename vervoer over weg, mogelijke knelpunten bereikbaarheid piekmomenten, extra investeringen noodzakelijk (ook bovenregionaal). Draagvlak voor samenwerking en innovatieve concepten tussen bedrijven. • Water: meer draagvlak voor (nieuwe) bestemmingen vanaf terminal Flevokust Haven, actieve sturing hierop • Spoor: mogelijk draagvlak voor beperkte railterminalvoorziening Gemiddeld/hoog. Logistieke vastgoedmarkt realiseert duurzame panden, zon-op-dak bij voldoende netcapaciteit een no brainer. Bij een nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein is de gemeente aan zet om nadere eisen te stellen aan ruimtegebruik, inpassing in landschap, duurzaamheid en circulariteit. Duurzaamheid en inpassing kunnen door gemeente als criteria meegenomen worden bij afweging voor vestiging van bedrijf. Huisvestingsbudget voor hoogwaardige bedrijven is hoger (pand als uithangbord, investeringen binnen de muren zeer hoog). Grotere logistieke sector zorgt voor betere benutting van faciliteiten, belading en innovatieve samenwerking (ambitie hoog)

Aandeel arbeidsmigranten

Indirecte werkgelegenheidseffecten

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

Minder te kwantificeren zijn de effecten op woningbouw/voorzieningen en onderwijs. We gaan hierna wel in op mogelijke effecten per scenario op deze thema’s. Woningbouw en voorzieningen Op verzoek van de gemeente doen we een inschatting van het effect van de verschillende scenario’s op de woningbouw Hierbij gaan we uit van een beperkte verhuisbereidheid van medewerkers in de logistieke sector. Deze medewerkers zijn vaak bereid een beperkte afstand af te leggen voor werk (lager dan mensen met een hoger opleidingsniveau), wat zich ook terugvertaald naar de bereidheid om te verhuizen voor werk. Een groot deel van de nieuwe medewerkers zal daarom nu al woonachtig zijn in Lelystad/regio en/of zijn/haar intrek nemen in de toekomstig te realiseren woningen. Naarmate er dus meer hoger opgeleiden in de logistiek werkzaam zijn zal er een beperkt effect zichtbaar kunnen worden op de woningmarkt. Ten aanzien van arbeidsmigranten constateren we dat deze nu grotendeels elders woonachtig zijn (regio) en dagelijks naar Lelystad vervoerd worden voor het werk. Bedrijven zullen ook in de toekomst gebruik maken van arbeidsmigranten, maar worden steeds meer ‘gedwongen’ om ook passende afspraken te maken over huisvesting. Op dit moment wonen er naar schatting 2.000-3.000 arbeidsmigranten in Lelystad 3. Deze personen zijn niet alleen werkzaam in de logistiek.

Ook andere sectoren (landbouw, industrie, bouw, horeca), maken gebruik van de inzet van arbeidsmigranten. De combinatie van een historisch hoge werkgelegenheid, een toenemende vergrijzing, gebrek aan ‘animo’ voor ‘zwaar werk’ en loonkosten maken de inzet van arbeidsmigranten door bedrijven aantrekkelijk. Inschatting is dat circa 1.000-1.500 werken in de logistieke sector. Scenario > Woningbouwprogramma

0. Geen ruimte voor nieuwe XXL Minimaal aanvullend effect bovenop bestaande woningbouwplannen en -programmering

1. Wel XXL, geen (uitgesproken) selectiviteit Minimaal aanvullend effect bovenop bestaande woningbouwplannen en -programmering

Effect op voorzieningen

Beperkt extra bestedingseffect bij voorzieningen

Huisvesting arbeidsmigranten

Huisvesting arbeidsmigranten is belangrijker thema bij bedrijven. Collectieve voorzieningen steeds vaker als (tijdelijke) oplossing. Zonder extra inzet: 500-1.000 extra woningzoekenden (250-500 woningen)

Huisvesting arbeidsmigranten is belangrijker thema bij bedrijven. Collectieve voorzieningen steeds vaker als (tijdelijke) oplossing. Bij uitgifte nieuwe bedrijfskavels kan een collectieve voorziening onderdeel zijn van de afweging om grond te verkopen. Zonder extra inzet: 1.500-2.000 extra woningzoekenden (500-1.000 woningen) Met extra inzet: <500 extra woningzoekenden (<200 woningen)

2. Focus op hoogwaardige logistiek Beperkt aanvullend effect bovenop bestaande woningbouwplannen en -programmering door extra instroom bovenop reguliere binnenlandse migratie. <500 extra woningzoekenden (HBO+ niveau) (<200 woningen) Extra bestedingseffect bij voorzieningen als gevolg van nieuwe inwoners Huisvesting arbeidsmigranten is belangrijker thema bij bedrijven. Collectieve voorzieningen steeds vaker als (tijdelijke) oplossing. Bij uitgifte nieuwe bedrijfskavels kan een collectieve voorziening onderdeel zijn van de afweging om grond te verkopen. Zonder extra inzet: 1.000-1.500 extra woningzoekenden (500-750 woningen) Met extra inzet: <500 extra woningzoekenden (<200 woningen)

3 Op basis van de inventarisatie arbeidsmigranten woonachtig in de gemeente Lelystad (uitgevoerd in 2018), inventarisatie verwacht aantal arbeidsmigranten bij grotere (logistieke) bedrijven in de gemeente vanuit de gemeente Lelystad en bureauexpertise Stec Groep.

Sturen op toegevoegde waarde logistiek in Lelystad 22.121

Onderwijs Het logistieke onderwijsaanbod in Lelystad is op dit moment beperkt. ROC Flevoland heeft vestigingen in Almere Buiten, Almere Poort en Lelystad. Van de circa 5.600 mbo-studenten aan het ROC, volgen er circa 300 een logistieke opleiding. Jaarlijks behalen circa 100 personen een logistiek mbo-diploma. Er is sprake van een relatief constante aanwas. Naast mbo-opleidingen, behalen in de regio ook jaarlijks studenten een logistiek hbo-diploma bij het Windesheim College (Zwolle). Exacte aantallen zijn onbekend. Met de verdere groei van het logistieke cluster ontstaat ook meer kans op het verbeteren van de potentie van het onderwijs in de regio. Het Logistiek Cluster Flevoland werkt hier op dit moment al aan. De ontwikkeling van talent en arbeidskrachten die graag willen werken wordt bevorderd. Alle mogelijkheden en kansen die zich voordoen op het gebied van werk binnen de sector, worden hier geregisseerd. Denk aan stageplekken, omscholingstrajecten voor werklozen maar ook een betere aansluiting tussen (logistiek) onderwijs en het bedrijfsleven. Effecten onderwijs(aanbod) per scenario: • Scenario 0: Groeiende vraag naar nieuwe logistieke opleidingen op MBO niveau (logistiek medewerker, teamleider, transportplanner, supervisor, chauffeur). Stijgende vraag vanuit bedrijfsleven naar opleidingaanbod op maat (bijscholing, omscholing, leven lang leren).

Sterkere relatie met HBO opleidingen in regio. • Scenario 1: Idem, mogelijk aanvullend kansen op ‘fieldlab’ en/of specifieke trainingen opgezet door bedrijfsleven in combinatie met onderwijsinstelling • Scenario 2: Idem, mogelijk dependence van HBO-instelling (engineering, supply chain management). Beoordeling van de scenario’s Onderstaande tabel toont de beoordeling van de scenario’s. Scenario > Dominante segment in omvang kavel/pand Effect op werkgelegenheid Toegevoegde waarde logistieke activiteiten Type werkgelegenheid naar functieniveau Aandeel arbeidsmigranten Indirecte werkgelegenheidseffecten Effecten op multimodale open overslagfaciliteiten Duurzaamheid en inpassing

0. Geen ruimte voor nieuwe XXL

Wel XXL, geen (uitgesproken) selectiviteit

2. Focus op hoogwaardige logistiek

+++

Verklaring beoordeling In scenario 2 meer diversiteit en niet uitsluiten XXL logistieke kavels In scenario 1 meer uitgifte van bedrijfsgrond en daardoor in absoluut aantal hoogste werkgelegenheidseffect In scenario 2 worden bedrijven met een hogere toegevoegde waarde voor Lelystad (en regio) aangetrokken In scenario 2 is het profiel van banen hoogwaardiger (meer hoger opgeleiden actief) In scenario 0 en 1 relatief veel gebruik van arbeidsmigranten, in scenario 2 minder en bovendien meer/betere afspraken met bedrijven over huisvesting In scenario 2 vestigen meer ‘stuwende’ bedrijven zich in Lelystad, waardoor spin off naar andere bedrijven groter is In scenario 2 worden afspraken gemaakt met bedrijven over gebruik terminal-faciliteiten Hoogwaardige bedrijven in scenario 2 hebben meer focus op duurzaamheid en inpassing (hogere marges, pand als uithangbord). Sowieso meer aandacht voor duurzaamheid en inpassing sectorbreed.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lelystad&id=c8a93373-12a7-4bdd-9bab-8638e1455a20