CConstaterende datLelystad
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlagen bij het warmteprogramma

Commissie Ruimte Beheer, Energie en Duurzaamheid 25 augustus 2026, gemeente LelystadBij agendapunt: 26.346 RV Definitief warmteprogramma: Intrekken Transitievisie Warmte - 21:1530.998 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Deze trillingen kunnen in de gebruiksfase geluidsoverlast veroorzaken (zoals in paragraaf 4.1.1 beschreven) en zelfs schade aan de installatie of het gebouw toebrengen. Deze trillingen zijn te voorkomen of te verminderen door de lucht -water-warmtepomp op een stabiele ondergrond te monteren en gebruik te maken van dempers om de trillingen te absorberen. In de praktijk is niet uit te sluiten dat lucht -water-warmtepompen verkeerd of zonder dempers worden gemonteerd, wat kan leiden tot matige overlast. Buurttypen In straten met een ongelijkere ondergrond veroorzaakt zwaar verkeer tijdens de aanlegfase van alternatief 1 meer hinder door trillingen. Om dit effect mee te wegen is het onderscheidende kenmerk type wegverharding, zoals in hoofdstuk 2 beschreven, gebruikt. Buurttypen met een hoog percentage klinkers hebben door de ongelijkere ondergrond (in vergelijking met buurttype waarbij asfalt het meest voorkomend type wegverharding is), een hoger risico op trillingen door het transport van zwaar materieel en gebruik van zware machines. De buurtypen en de extra nuance in de risico’s op trillinghinder door zwaar verkeer zijn in Figuur 4.6 weergegeven. Buurten met het buurttype Vinex-wijk, hoogbouw en naoorlogse woonwijk hebben een hoger percentage klinkers en daarmee een hoger risico op effecten van trillingen. Dit zijn allen tijdelijke effecten.

Voor alternatief 2 worden voor het aspect trillingen geen specifieke effecten verwacht per buurttype verwacht.

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING68 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 20 Figuur 4.6 Percentage klinkers als indicator voor het risico op trillinghinder Locatiespecifiek Er zijn voor het aspect trillingen geen locatiespecifieke aandachtspunten binnen de gemeente Lelystad. Conclusie Bij aanleg van het warmtenet en de bouwfase van de installaties van alternatief 1 wordt door bovengenoemde factoren lichte hinder door trillingen verwacht. In buurten met het buurttype Vinex-wijk, hoogbouw of naoorlogse woonwijk kan er meer hinder door trillingen ontstaan als gevolg van de aanleg. Deze effecten zijn echter tijdelijk van aard. In de gebruiksfase veroorzaakt alternatief 2 naar verwachting meer hinder door trillingen. Met behulp van bijvoorbeeld trillingdempers is het mogelijk mitigerende maatregelen te treffen. Vanuit het aspect trillingen zijn er dus geen aanzienlijke milieueffecten die aanleiding geven tot het opstellen van een plan-MER. 4.2 Bodem Onderstaande paragraaf beschrijft de effecten met betrekking tot het thema bodem, hier wordt naar de volgende aspecten gekeken: • Bodemkwaliteit (netwerklaag): de impact die de aanleg of het gebruik van een alternatief op de biologische, chemische en fysische bodemkwaliteit in de netwerklaag heeft.

• Ondergrond en grondwater: de impact die de aanleg of het gebruik van een alternatief op de thermische, biologische, chemische en fysische kwaliteit van de ondergrond en het zich daarin bevindende grondwater heeft. • Ondergronds ruimtegebruik: betreft de inpasbaarheid en de ruimteclaim van de systemen die nodig zijn bij de verschillende alternatieven.

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING69 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 21 Tabel 4.2 Beoordelingskader bodem Thema Aspect Indicator Aanleg- en/of gebruiksfase Bodem Bodemkwaliteit (netwerklaag) Impact op de biologische, chemische en fysische kwaliteit van de bodem in de netwerklaag. Aanleg- en gebruiksfase Ondergrond en grondwater De hydrologische , chemische, biologische en thermische impact op de ondergrond en grondwaterkwaliteit en -kwantiteit Aanleg- en gebruiksfase Ondergronds ruimtegebruik Inpasbaarheid in de ondergrond Aanleg- en gebruiksfase De gemeente Lelystad ligt voornamelijk op verschillende soorten zand- en kleigronden. Met name kleigronden zijn gevoelig voor bodemdaling en inklinking. Buiten de bebouwde kom is het bodemgebruik in de gemeente Lelystad grotendeels agrarisch. Er bevinden zich ook enkele industriële gebieden in het noo rden van en zuidoosten de gemeente (Figuur 4.7). Figuur 4.7 bodemkwaliteitskaart Flevoland Figuur 4.8 laat verschillende PFAS verdachte locaties binnen het plangebied zien. Hier is mogelijk sprake van bodemverontreiniging.

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING70 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 22 Figuur 4.8 PFAS verdachte locaties Wat betreft grondwater zijn er enkele gebieden binnen de gemeente waar sprake is van historische grondverontreiniging. D eze locaties en margegebieden zijn weergegeven in Figuur 4.9. Er bevinden zich geen grondwaterbeschermingsgebieden binnen de gemeente Lelystad.

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING71 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 23 Figuur 4.9 grondwater margegebied historische verontreiniging De drukte in de ondergrond en daarmee alles wat in de ondergrond bestaat, neemt in de toekomst toe. Lelystad zet in haar omgevingsvisie 9 in op groei: ‘Lelystad is klaar voor een volgende stap. In 2040 wil en moet Lelystad een zelfstandige, sociaal veerkrachtige, duurzame, aantrekkelijke en economisch sterke stad met 100.000 inwoners zijn. ’. Deze ambities op het gebied van wonen, bedrijvigheid, energie en klimaatverandering zorgen ervoor dat verschillende functies in de ondergrond naast elkaar komen te bestaan. 4.2.1 Effectbeschrijving bodemkwaliteit Alternatief 1 – MT warmtenet Aanlegfase De enige warmtebron die relevant is voor de bodemkwaliteit in de aanlegfase van het MT-warmtenet is geothermie in de vorm van één geothermiedoublet . De overige warmtebronnen staan bovengronds en hebben geen effect op de bodemkwaliteit. Daarnaast kan de aanleg van het warmtenet en de installatieonderdelen van het warmtenet de bodemkwaliteit beïnvloeden. Geothermie Voor alternatief 1 word t één geothermiedoublet gerealiseerd. Voor het boren van één geothermiedoublet worden twee boringen in de ondergrond gemaakt.

Tijdens het boren komen aanzienlijke hoeveelheden boorgruis gemengd met boorspoeling vrij, die ook tijdelijk worden opgeslagen en afgevoerd. Eventuele lekkages kunnen zorgen voor bodemverontreinigingen en daarmee een verslechtering van de bodemkwaliteit. Het risico op mogelijke bodemverontreiniging tijdens het uitvoeren van de boring voor geothermie is beperkt omdat het één locatie betreft en er strenge regels en voorschriften zijn om verontreinigingen te voorkomen. Daarnaast wordt voor de geothermiebron een aparte mer -procedure doorlopen, o mdat nog niet definitief is waar de geothermiebron komt en in welke vorm . De potentiële effecten van de geothermiebron op bodemkwaliteit zijn daarom niet kaderstellend voor het warmteprogramma. 9 Omgevingsvisie van Lelystad (juli 2021)

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING72 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 24 Warmtenet incl. installatieonderdelen Bij de aanleg van een warmtenet moet de grondwaterstand, waar nodig, door bemaling tijdelijk worden verlaagd om de leidingen in droge grond te kunnen leggen. Bij het bemalen van het grondwater kunnen grondwaterverontreinigingen worden aangetrokken. De duur van deze bemalingen varieert van enkele weken tot soms een half jaar. Het bij de bemaling onttrokken grondwater wordt op de riolering of het oppervlaktewater geloosd. Voordat dat gebeurt wordt onderzocht of het aan de lozingsnormen voldoet. Eventuele verontreinigingen worden er indien nodig uitgezuiverd. Voorafgaand aan de grondwaterbemalingen wordt historisch vooronderzoek uitgevoerd om te controleren of er sprake is van grondwaterverontreinigingen. Vanwege deze borgings- en mitigatiemogelijkheden zijn er geen noemenswaardige effecten op de kwaliteit van bodem of oppervlaktewater. Door het onttrekken van grondwater kan lokaal wel tijdelijke verdroging optreden. Dit kan een effect hebben op lokale vegetatie. Hoe groot dit effect is, is afhankelijk van de bemalingsduur en het type vegetatie. Ook kunnen bemalingen tot zettingen leiden.

Om te voorkomen dat gebouwen schade door zettingen oplopen, wordt de zetting bij bemalingswerkzaamheden gemonitord en bij dreigende zetting worden maatregelen getroffen. Daarnaast kunnen bij de aanleg van warmtenetten en de bijbehorende installatieonderdelen (bijv. warmteoverdracht- of warmteonderstations) grondverontreinigingen worden ontgraven die in het leidingtracé of het bouwblok liggen. De aanwezigheid van verontreinigde grond wordt voorafgaand aan de ontgraving in beeld gebracht door middel van bodemonderzoek. Indien bodemverontreiniging aanwezig is wordt die onder milieukundige begeleiding ontgraven en afgevoerd of teruggeplaatst. De verontreinigingssituatie ter plekke wordt hierdoor verbeterd of blijft gelijk. Aan de andere kant k an ook ontgraving van ongestoorde, vitale bodems noodzakelijk zijn voor de aanleg van het warmtenet of de installatieonderdelen. Hierdoor wordt het oorspronkelijke bodemprofiel onomkeerbaar verstoord en treedt verlies van vitale biologische functies van de bodem op. Gebruiksfase In een MT -warmtenet stroomt water van 55 -75 graden. De leidingen zijn goed geïsoleerd maar desondanks treden warmteverliezen op. Hoe groter de diameter van de leiding hoe groter de warmteverliezen. De warmteverliezen voor MT -warmtenetwerken lopen uiteen va n 25 -35% 10 . Hierdoor kunnen de bodemlagen rondom de leiding tot boven de 25 graden opwarmen.

Tot welke afstand deze opwarming plaatsvindt, is afhankelijk van het leidingtype en de bodemsoort. De stijging van de bodemtemperatuur heeft effect op de bodemprocessen en het bodemleven. Deze opwarming van de ondiepe bodemlagen kan uitdroging in droge periodes versterken . Daarnaast kan opwarming in de wortelzone de plante ngroei beïnvloeden , wat kan doorwerken in versnelde groei, aanpassingen aan de wortelstructuren, veranderende nutriëntenopname. Ook kan opwarming een e ffect hebben op de soortenrijkdom : droogte-intolerante soorten zullen verdwijnen . Hierdoor is het mogelijk dat er een lokale verschuiving van vegetatietypen gaat plaatsvinden11. Naast invloed op de planten kan o pwarming de microfauna en bacteriën in de bodem beïnvloeden door dat de metabolische activiteit wordt verhoogd. Daarnaast kan de samenstelling van de microfauna veranderen. Dit verandert de symbiotische relatie van de microfauna en bacteriën met planten. Deze veranderingen kunnen zowel positieve als negatieve gevolgen hebben voor de bodemgezondheid en de groei van planten. Deze veranderingen op de microfauna en bacteriën in de bodem kunnen ook effect hebben op de afbraak van verontreinigingen. De bodemtemperatuur is één van de factoren die meespeelt in bodemprocessen, zoals mineralisatie, veenoxidatie en denitrificatie.

Een stijging van de bodemtemperatuur leidt veelal tot een versnelling van bodemprocessen. Dit temperatuureffect wordt weer getemperd door verdroging. Door de hogere temperatuur wordt de bodem droger en daardoor neemt de snelheid van de bodemprocessen juist af. Hogere bodemtemperaturen kunnen de stofwisseling van organismen versnellen en daarmee de bodem daling en CO2- emissies verhogen. 10 https://www.wiefm.eu/wp-content/uploads/2019/05/eindrapport-wiefm-WP4-technische- karakterisering.pdf 11 https://edepot.wur.nl/639299

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING73 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 25 De effecten van opwarming op het bodemleven zijn door de vele interacties lastig te voorspellen. Andere factoren die meespelen zijn bijvoorbeeld opwarming door klimaatverandering en verstedelijking, mate van isolatie van de warmteleiding en diepteligging van de warmteleiding. Daarnaast zijn de effecten lokaal en beperkt tot de directe omgeving van de leiding. Het optreden van effecten is niet uit te sluiten maar met mitigerende maatregelen als isolatie blijven deze effecten lokaal en beperkt, daarmee heeft dit geen aanzienlijk (negatief) effect op de bodemkwaliteit. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp Er wordt bij dit alternatief geen warmtenet aangelegd. Wel moet rekening worden gehouden met de aanleg van elektriciteitskabels en het plaatsen van MS/LS -trafohuisjes omdat het elektriciteitsnet verzwaard moet worden. De hierbij benodigde ontgraving en daarmee verstoring van de bodem is echter kleiner dan bij de aanleg van een warmtenet. Het gebruik van een verzwaard elektriciteitsnet leidt niet tot aantoonbare effecten op bodemkwaliteit, waardoor er voor dit alternatief tijdens de gebruiksfase geen effecten op de bodemkwaliteit zijn.

Buurttypen Het risico op bodemverstoringen door de aanleg van een warmtenet is groter in buurten waarin relatief veel meters warmtenet moet worden aangelegd. Door het buurttype onderscheidende kenmerk ‘ weglengte per hectare’ kan het mogelijke risico op verstoring worden meegewogen: buurten met een hoog aantal meters warmtenet per hectare worden iets negatiever beoordeeld ten opzichte van buurten met een laag aantal meters warmtenet per hectare. Figuur 4.10 geeft aan wat de weglengte in meters per hectare is voor gemeente Lelystad en wat dat betekent voor het risico op negatief effect op de bodemkwaliteit. Buurten met het type bloemkoolwijk en Vinex wijk hebben een hoger risico. Voor alternatief 2 worden voor het aspect bodemkwaliteit geen specifieke effecten verwacht per buurttype verwacht. Figuur 4.10 Gemiddelde weglengte in meters per hectare als indicator voor risico op bodemkwaliteit

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING74 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 26 Locatiespecifiek Er zijn voor het aspect bodemkwaliteit geen locatiespecifieke aandachtspunten binnen de gemeente Lelystad. Conclusie In de aanlegfase treden meer effecten op bij de aanleg van een MT-warmtenet omdat hier meer werkzaamheden in de bodem plaatsvinden . Buurten met het buurttype bloemkoolwijk en Vinex -wijk hebben naar verwachting een groter risico op impact op de bodemkwaliteit omdat hier meer meters warmtenet aangelegd moeten worden. De effecten van het aanleggen van het warmtenet kunnen ook juist een positieve impact hebben op locaties waar sprake van bodemverontreiniging is. Er worden geen significant negatieve effecten verwacht. In de gebruiksfase zijn de effecten van de aanleg van het warmtenet op de bodem nog onbekend. Door opwarming kunnen biologische effecten optreden, deze zijn echter moeilijk te voorspellen en kunnen zowel positief als negatief uitpakken. Geconcludeerd kan worden dat effecten niet uit te sluiten zijn maar met mitigerende maatregelen zoals isolatie blijven effecten beperkt en lokaal, daarmee heeft dit geen aanzienlijk (negatief) effect op bodemkwaliteit. De individuele lucht-water-warmtepomp heeft in de gebruiksfase geen effect op de bodemkwaliteit.

Vanuit het aspect bodemkwaliteit zijn er geen aanzienlijke milieueffecten die aanleiding geven tot het opstellen van een plan-MER. 4.2.2 Effectbeschrijving ondergrond en grondwater Alternatief 1 – MT warmtenet Aanlegfase In de ondergrond zijn verschillende afsluitende lagen aanwezig, zoals klei of leemlagen. Het grondwater in de watervoerende pakketten, wordt door deze afsluitende lagen van elkaar gescheiden. Wanneer er een boring wordt uitgevoerd (in de aanlegfase), worde n deze afsluitende lagen in de ondergrond doorboord, hierdoor kan grondwater van het bovenliggende watervoerende pakket naar het daaronder liggende watervoerende pakket stromen. Wanneer er in de bovenste laag sprake is van verontreinigingen, kunnen deze met het grondwater mee worden gevoerd naar de onderliggende laag. Daarnaast kan door lekkages van boorvloeistof indringing van de boorspoeling plaatsvinden. Een verslechtering van de bodem- en grondwaterkwaliteit van het dieper gelegen watervoerende pakket kan als gevolg van de boringen optreden. Dit is onwenselijk omdat dieper gelegen watervoerende pakketten kunnen worden gebruikt om water voor consumptie te winnen. Door het beperkte aantal boringen en boorprotocollen is het risico op verplaatsing van verontreiniging klein, maar wel aanwezig.

Voor de geothermiebron wordt een aparte mer -procedure doorlopen, omdat nog niet definitief is waar de geothermiebron komt en in welke vorm. De potentiële effecten van de geothermiebron op ondergrond en grondwater in de aanlegfase zijn daarom niet kaderstellend voor het warmteprogramma. Gebruiksfase In de gebruiksfase van de geothermiebron zijn er risico’s voor de kwaliteit van het grondwater. Tijdens het gebruik wordt zout formatiewater opgepompt en door een warmtewisselaar geleid om warmte te onttrekken, waarna het weer in de geothermieput wordt geïnjecteerd. Het zoutere formatiewater kan corrosie aan stalen (buis)leidingen veroorzaken, gecombineerd met de hoge druk in de geothermieput zorgt dit voor een risico op lekkage en daarmee verontreiniging van het zoetere grondwater met het zoutere formatiew ater12. Verder is er sprake van warmte-uitstraling rond de geothermieput waardoor het grondwater in de directe nabijheid rondom de geothermieput opwarmt. Dit beïnvloedt de chemische processen in het grondwater, maar beperkt zich tot 100 meter rond de geothermieput. De richtafstanden tot drinkwater zijn groter waardoor in de praktijk geen sprake is van risico’s voor de drinkwaterwinning13.

Naast de beperkte risico’s door lekkages en warmte-uitstraling, wordt zoals genoemd een aparte mer-procedure doorlopen voor de geothermiebron, omdat nog niet definitief is waar de geothermiebron komt en in welke vorm. De potentiële effecten van de geothermiebron op ondergrond en grondwater in de gebruiksfase zijn daarom niet 12 https://www.stowa.nl/deltafacts/waterkwaliteit/kennisimpuls -waterkwaliteit/mogelijke-lange- termijneffecten-van 13 TNO (2021). Rapportage milieuhygiënische risico's thermische vervuiling nabij geothermieputten. AGE 21 - 10.017

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING75 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 27 kaderstellend voor het warmteprogramma. Op basis van de beschikbare kennis is een klein risico voor de grondwaterkwaliteit aanwezig in de gebruiksfase van het MT-warmtenet. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp Dit alternatief bestaat uit een volledig bovengronds systeem waardoor er geen contact met grondwater is. Zowel in de aanleg- als gebruiksfase zijn er dus geen effecten te verwachten bij dit alternatief. Buurttypen Er is voor het aspect ‘ondergrond en grondwater’ geen onderscheid te maken naar de verschillende buurttypen. Locatiespecifiek Er zijn voor het aspect ondergrond en grondwater geen locatiespecifieke aandachtspunten binnen de gemeente Lelystad. Conclusie Een MT-warmtenet heeft relatief gezien een grotere impa ct op ondergrond en grondwater dan de lucht - waterwarmtepomp. In vergelijking tot andere bodemwarmtesystemen wordt het effect van een MT-warmtenet echter als beperkt ingeschat. Hierom worden geen aanzienlijke negatieve milieueffecten verwacht die aanleiding geven tot het opstellen van een plan-MER. 4.2.3 Effectbeschrijving ondergronds ruimtegebruik Voor de beoordeling van dit criterium zijn de aanleg- en gebruiksfase samengevoegd.

Alternatief 1 – MT warmtenet Warmtenetwerken hebben een fors ondergronds ruimtebeslag. Zo moeten er verschillende leidingen worden aangelegd en bronnen gerealiseerd worden. Bijvoorbeeld transportleidingen, die het warme water van de bron naar de buurten transporteren, hebben een diameter van ca. 600 mm. Distributieleidingen, die het warme water de buurt door verspreiden, hebben een diameter tot maximaal 300 mm. Voor de huisaansluitingen worden ook leidingen met een diameter tot maximaal 100 mm gebruikt. Het ruimtegebruik tijdens de aan leg van het warmtenet is meer dan alleen de diameter van de leidingen. Veelal wordt in een open ontgraving onder talud gewerkt. De sleufbreedte kan al snel 5 meter bedragen. In de gebruiksfase beperkt het ruimtebeslag zich tot de leidingen. Voor de aanleg van de geothermieputten en de energiecentrale worden werkputten ontgraven van ca. 20x30 meter, enkele meters diep. Daarnaast moet rekening worden gehouden met de aanleg van de diverse installatieonderdelen van het warmtesysteem, zoals de war mteonderstations. Ook hiervoor worden cunetten uitgegraven met een oppervlak gelijk aan dat van het installatieonderdeel tot een diepte van ca. 1 m -mv. Door het ruimtegebruik van het warmtesysteem is er minder ruimte voor andere functies in de bodem, zoals bomen of afkoppeling van riolering.

Het MT -warmtenet heeft dus een negatieve impact op ondergronds ruimtegebruik. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp Het ondergrondse ruimtegebruik voor de lucht -waterwarmtepomp beperkt zich tot de versterking van het elektriciteitsnetwerk. Hierbij worden elektriciteitskabels vervangen of extra toegevoegd en nieuwe transformatorhuisje worden aangelegd. Afhankelijk van de drukte in de ondergrond kan dit tot inpasproblemen leiden. De impact van de versterking van het elektriciteitsnetwerk op het ondergrondse ruimtegebruik wordt ingeschat als beperkt en is ook nodig voor andere opgaves zoals elektrisch rijden . Buurttypen Er is een buurttype kenmerk die impact heeft op de ruimtelijke ondergrondse inpassing van beide alternatieven: straatbreedte. De effecten per buurttype zijn bij alternatief 1 groter dan bij alternatief 2. Met name in delen van het stedelijk gebied met relatief smalle straten kan er te weinig ruimte zijn in het straatprofiel om de warmteleidingen en elektriciteitskabels aan te leggen. Dit geldt andersom ook voor relatief brede straten, daar is

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING76 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 28 meer ruimte voor het aanleggen van leidingen en kabels. Dit is per buurt afgebeeld in Figuur 4.11. Smalle straten hebben een groot risico qua beschikbaarheid van ondergrondse ruimte. Voor middelbrede straten is dit risico middelhoog en voor brede straten is het risico laag. In de gebruiksfase veranderen de effecten niet, omdat in een drukke straat een extra leiding of kabel niet tot een grote verandering van het indirecte effect leidt. Figuur 4.11 Straatbreedte als indicator voor risico op knelpunten in ondergronds ruimtegebruik De buurttypen met een hoog risico knelpunten in ondergronds ruimtegebruik op basis van straatbreedte zijn de bloemkoolwijken. De buurttype hoogbouw heeft een middelbrede straten en dus een middelhoog risico op knelpunten in ondergronds ruimtegebruik. De overige buurttypen hebben een laag risico op knelpunten in ondergronds ruimtegebruik. Conclusie Het ondergronds ruimtegebruik van een MT -warmtenet is groter dan dat van het benodigd e ondergrondse ruimtegebruik voor de lucht-waterwarmtepomp, alternatief 1 heeft dus een grotere impact. In bloemkoolwijken kan dit effect enigszins versterkt worden.

Dit leidt echter niet tot aanzienlijk negatieve milieueffecten , maar kan worden meegenomen als aandachtspunt in de vervolguitwerking. Hiermee geeft het aspect ondergronds ruimtegebruik geen aanleiding tot het opstellen van een plan-MER. 4.3 Natuur en biodiversiteit In de Omgevingswet vindt soortenbescherming vindt plaats binnen en buiten het natuurnetwerk Nederland (NNN). Er geldt een algemene zorgplicht voor alle planten - en dierensoorten. De beschermde soorten die voorkomen in het stedelijk gebied waar de isolatiema atregelen of de alternatieven worden toegepast, zijn de algemene broedvogels, vleermuizen en jaarrond beschermde nesten van de buizerd of havik. Beschermde soorten in de bebouwde omgeving kunnen te maken hebben met verschillende verstoringseffecten. Deze effecten ontstaan door het aanleggen of gebruiken van verschillende aardgasvrije technieken. De belangrijkste effecten die in de bebouwde kom ontstaan voor beschermde soorten zijn effecten door het isoleren van gebouwen, toename in geluidhinder en toename in warmte-uitstoot.

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING77 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 29 De werkzaamheden voor de aanleg van de warmte -infrastructuur kunnen verstoringseffecten hebben op beschermde natuurgebieden als Natura 2000 -gebieden en NNN -gebieden. Geluidseffecten en trillingen kunnen het gedrag van dieren veranderen, door het verstoren van vogels in het broedseizoen, verstoring van migratieroutes en over het algemeen kan het leiden tot een verhoogd stressniveau. Deze verstoringen kunnen de biodiversiteit verminderen en de ecologische kwaliteit van het beschermde natuurgebied aantasten. Onderstaand worden per alternatief de effecten beschreven op de beschermde gebieden en soorten. Stikstofoxiden en ammoniak in de lucht komen uiteindelijk weer op de grond neer, dit is stikstofdepositie. Stikstofdioxide (NOx) is een gas dat voornamelijk wordt uitgestoten door verkeer en industriële activiteiten. De hoogte van de depositie is afhankeli jk van de afstand van de bron. Dicht bij de bron is de depositie van stikstof gemiddeld het hoogst. De hoogte van de stikstofdepositie is dus afhankelijk van de intensiteit van de werkzaamheden en de afstand tot stikstofgevoelige Natura 2000 -gebieden. Zo slaat binnen een afstand van 500 meter van de bron circa 5% van de ammoniak en 2,5% van de stikstofoxiden neer.

Op grotere afstand van de bron slaat relatief minder stikstof neer omdat ammoniak en stikstofoxiden steeds meer verdunnen in de lucht. Voor elk h abitattype, oftewel natuursoort, is een limiet vastgesteld: de kritische grenswaarde. Boven deze limiet bestaat het risico op verslechtering van de natuur door stikstofdepositie. Tabel 4.3 geeft aan voor elk aspect of gekeken wordt naar de aanleg - en/of de gebruiksfase. Tabel 4.3 Beoordelingskader natuur en biodiversiteit Thema Aspect Indicator Aanleg- en/of gebruiksfase Natuur en biodiversiteit Beschermde gebieden Impact op instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden Aanlegfase Beschermde soorten Impact op beschermde soorten Aanleg- en gebruiksfase Stikstofdepositie op Natura 2000 - gebieden Stikstofdepositie op stikstofgevoelige habitattypen in Natura 2000-gebieden Aanlegfase In het plangebied liggen geen Natura 2000-gebieden. Het Markermeer en IJmeer, welke grenzen aan de westkant van het plangebied , is wel aangemerkt als Natura -2000 gebied. Ook ten zuiden bevinden zich de Oostvaardersplassen, wat ook is gekenmerkt als Natura 2000-gebied. Een overzicht van Natura 2000-gebieden is te vinden in Figuur 4.12. Figuur 4.13 geeft weer welke gebieden in en rondom gemeente Lelystad als Natuurnetwerk Nederland zijn aangemerkt. Ook bevindt zich in Lelystad nationaal park ‘Nieuw Land’.

In en rondom gemeente Lelystad leven verschillende beschermde diersoorten, volgens zowel de Vogelrichtlijn als de Habitatrichtlijn.

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING78 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 30 Figuur 4.12 Natura 2000-gebieden (bron; Flevoland | natura 2000) Figuur 4.13 Natuurnetwerk Nederland

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING79 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 31 4.3.1 Effectbeschrijving beschermde gebieden Alternatief 1 – MT warmtenet De werkzaamheden bij het aanleggen van een MT -warmtenet kan in de buurten een negatief effect hebben op geluid en trillingen in beschermde gebieden aan de westelijke kant van Lelystad . De toename van geluid en trillingen kunnen zorgen voor verstoring in de NNN-gebieden in en rondom de gemeente. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp De werkzaamheden voor het aanleggen van individuele lucht-water-warmtepompen veroorzaken geen toename van geluid en er worden ook geen trilling effecten verwacht. Dit betekent dat er geen verstoringseffecten op NNN en Natura-2000 gebieden wordt verwacht bij dit alternatief. Buurttypen Er is voor het aspect ‘beschermde gebieden’ geen onderscheid te maken naar de verschillende buurttypen. Locatiespecifiek Er grenst een stuk NNN-gebied aan de noordzijde aan de meest noordelijke wijk aangemerkt als bloemkoolwijk. Ook ligt er een stuk NNN-gebied in de buurttype villa aan de oostkant van het plangebied. Conclusie Geluid heeft meer effect in alternatief 1 dan alternatief twee. Trillingen heeft minder effect in alternatief 1 ten opzichte van alternatief 2.

Echter worden in alternatief 2 überhaupt geen geluids - en trilling effecten verwacht. Hierdoor wordt alternatief 2 het beste geacht voor minimaal effect op beschermde gebieden. Er worden geen aanzienlijk negatieve milieueffecten verwacht en geeft dus geen aanleiding tot het opstellen van een plan -MER. 4.3.2 Effectbeschrijving beschermde soorten In 2018 heeft gemeente Lelystad een openbaar beschikbaar document gemaakt met de beschermde soorten in de gemeente en waar deze verwacht worden voor te komen. Op basis van dit document in combinatie met de kennis dat het aanleggen van een warmtenet vooral effect kan hebben op beschermde soorten door het isoleren van gebouwen, toename in geluidhinder en toename in warmte -uitstoot, is gekozen om te focussen op de beschermde soorten die in zulke gebieden in de gemeente voorkomen. Deze vallen onder de categorie ‘wijkgroen’ en ‘gebouw’14. Het betreft 26 beschermde soorten onder de Vogelrichtlijn en 10 soorten (niet -vogels) onder de habitatrichtlijn. Daarnaast zijn er 2 diersoorten die tot ‘andere soorten’ behoren. Alternatief 1 – MT warmtenet In de aanlegfase kunnen de werkzaamheden mogelijk impact hebben op beschermde soorten in zowel wijkgroen als gebouwgebonden soorten. Deze impact is tijdelijk van aard en vindt verder weg van de woning plaats.

In de gebruiksfase kunnen zowel wijkgroene als gebouwgebonden soorten lichte geluidshinder ervaren. Dit is wel op een redelijke afstand van waar de soorten verblijven en daarmee is het effect gering. Voor vleermuizen zijn er geen effecten te verwachten, aangezien er geen isolatiemaatregelen van toepassing zijn voor dit alternatief. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp In de aanlegfase is geen zwaar materieel benodigd. Er worden geen effecten op geluid en trillingen verwacht in de aanlegfase. Dat betekent dat er ook geen impact is op wijkgroene en gebouwgebonden soorten in deze fase. In de gebruiksfase kunnen de compressor en ventilator van de lucht -water-warmtepompen leiden tot trillingen en enige geluidsoverlast, wat negatieve effecten kan veroorzaken op rust - en verblijfplaatsen van gebouwgebonden soorten. Ook stoot de lucht -water-warmtepomp warmte ui t naar buiten. Dit betekent een toename van warmte wat gevolgen kan hebben voor vogels en hun broedsucces. Voor dit alternatief moeten huizen een bepaald isolatieniveau hebben. Dit kan betekenen dat huizen extra worden geïsoleerd. Deze e xtra isolatie kan verblijfplaatsen van vleermuizen verstoren, mits niet voldoende mitigerende maatregelen worden toegepast. 14 Beschermde soorten Lelystad

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING80 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 32 Buurttypen Er is voor het aspect ‘beschermde soorten’ geen onderscheid te maken naar de verschillende buurttypen. Locatiespecifiek In het monitoringsplan van flora en fauna 202315 zijn kaarten te vinden die aangeven in welke gebieden de beschermde soorten zich mogelijk bevinden. Conclusie Er is vanuit het aspect beschermde soorten geen voorkeur uit te spreken voor een alternatief. Tijdens de aanlegfase zijn er geen negatieve effecten bij alternatief 2 en tijdelijke licht negatieve effecten bij alternatief 1. Tijdens de gebruiksfase zijn de effecten bij alternatief 2 slechter dan alternatief 1 omdat het op meer beschermde soorten negatief effect kan hebben. Voor alle beschermde soorten geldt dat het essentieel is om vooraf onderzoek te doen naar welke verschillende soorten aanwezig zijn. Dit is verplicht onder de Omgevingswet. Door het uitvragen van aanvullend onderzoek in een vervolguitwerking en de adviezen die daaruit voortvloeien wordt voorkomen dat er aanzienlijk negatieve milieueffecten worden veroorzaakt. Hierom is er vanuit het aspect beschermde soorten geen aanleiding tot het opstellen van een plan-MER.

4.3.3 Effectbeschrijving stikstofdepositie op Natura-2000 gebieden Figuur 4.14 toont de stikstofgevoelige habitats in de omgeving van gemeente Lelystad. Binnen het plangebied en/of in de directe omgeving liggen geen stikstofgevoelige habitats. Figuur 4.14 stikstofgevoelige habitats Alternatief 1 – MT warmtenet 15 Natuurrijk Lelystad 2023

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING81 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 33 Bij de aanleg van een MT-warmtenet is sprake van tijdelijke werkzaamheden die kunnen leiden tot een toename in stikstofdepositie. Zoals in Figuur 4.14 te zien is, ligt de gemeente Lelystad op ruim 5 kilometer afstand van alle stikstofgevoelige habitattypen in Natura 2000-gebieden. In combinatie met lage emissies in de aanlegfase worden er geen negatieve (milieu)effecten verwacht in alternatief 1. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp Voor het aanleggen van individuele lucht -water-warmtepompen zijn er geen werkzaamheden die in het kader van stikstofdepositie worden beschouwd. Een effect is uitgesloten. Buurttypen Er is voor het aspect ‘stikstofdepositie op Natura -2000 gebieden’ geen onderscheid te maken naar de verschillende buurttypen. Locatiespecifiek Er zijn voor het aspect stikstofdepositie Natura2000-gebieden geen locatiespecifieke aandachtspunten binnen de gemeente Lelystad. Conclusie Er is geen voorkeur uit te spreken voor een alternatief in het kader van aspect stikstofdepositie op Natura -2000 gebieden. Er worden geen aanzienlijk negatieve milieueffecten verwacht. Er is vanuit het aspect stikstofdepositie op Natura2000-gebieden geen aanleiding tot het opstellen van een plan-MER.

4.4 Archeologie en cultuurhistorie Archeologie is de wetenschap die alle aspecten van samenlevingen uit het verleden bestudeert aan de hand van de materiële resten die de mens in het verleden heeft achtergelaten in en op de bodem. Voor het thema archeologie worden de milieueffecten van de alternatieven op archeologische waarden in de aanlegfase onderzocht. Cultuurhistorie is de geschiedenis van alles dat door mensen gemaakt is en niet op natuurlijke wijze ontstaan is. Cultuurhistorie en cultuurhistorisch erfgoed refereren aan specifieke elementen in de leefomgeving die een belangrijke rol spelen in de identiteit en geschiedenis van een gemeenschap , zoals monumentale gebouwen, archeologische monumenten, tuinen en parken, of beschermde stadsgezichten. Voor het thema cultuurhistorie worden de milieueffecten van de alternatieven in de aanleg - en gebruiksfase onderzocht.

Tabel 4.4 Beoordelingskader archeologie en cultuurhistorie Thema Aspect Indicator Aanleg- en/of gebruiksfase Archeologie en cultuurhistorie Archeologische waarden Behoud archeologische waarden, onder andere door toepassing (grootschalige) bodemenergie en energie-infrastructuur Aanlegfase Cultuurhistorische waarden Behoud cultuurhistorische waarden, onder andere door toepassing (grootschalige) bodemenergie en energie-infrastructuur Aanleg- en gebruiksfase Lelystad is een jonge gemeente, toch kent de bodem een rijke historie. Naast scheepswrakken kent de gemeente een rijk bodemarchief met archeologische resten die teruggaan tot het Mesolithicum (ruim 8000 jaar voor Christus). Er bevinden zich een aantal gebieden binnen de gemeente met een hoge archeologische verwachtingswaarde, deze worden weergegeven in paragraaf 4.4.1 Ondanks de relatief jonge leeftijd van Lelystad zijn er veel waardevolle gebouwen die iets vertellen over het ontstaan van de stad en de bijzondere inpolderingsgeschiedenis van de provincie Flevoland. Op dit moment wordt er in Lelystad een nieuw erfgoedbeleid ontwikkeld om het erfgoed te beschermen voor volgende generaties. 4.4.1 Effectbeschrijving archeologische waarden Alternatief 1 – MT warmtenet

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING82 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 34 De werkzaamheden bij de aanleg van de systeemonderdelen van dit alternatief kunnen de archeologische waarden en vondsten aantasten. Zoals in 4.2 beschreven zijn er bij een MT -warmtenet verschillende werkzaamheden nodig welke de bodem en ondergrond kunnen aantasten. Dit heeft het risico dat het archeologische bodemarchief wordt aangetast of vernietigd tot gevolg . Voor geothermie zijn boringen van minimaal 500 meter diep benodigd. Wanneer dit in een gebied met lage archeologische verwachtingen valt, is de kans dat lager dat het archeologische bodemarchief wordt aangetast . Naast verstoring van de grond door de boring, wordt tijdens een boring ook zuurstof geïntroduceerd in bodemlagen met een relatief laag zuurstofgehalte. Wanneer er meer zuurstof aan het bodemmengsel wordt toegevoegd kan dit leiden tot oxidatie in de bodem en aantasting van organische materialen met archeologische waarde. De meeste voorwerpen die voor de twintigste eeuw zijn geproduceerd bestaan uit organische materialen 16 , door oxidatie kan er dus potentieel veel archeologische kennis verloren gaan. Bodemwater is essentieel in de conservering van het archeologisch bodemarchief.

Fluctuatie van grondwaterniveaus door boringen of andere bouwwerkzaamheden voor het warmtenet vormt vooral een bedreiging voor ondiep gelegen archeologische monumenten met organische componenten. Gezien de beperkte hoeveelheid boringen voor een MT -warmtenet zijn de gevolgen minder groot in vergelijking tot andere alternatieven.17 Naast boringen voor warmtebronnen moet er nieuwe infrastructuur aangelegd worden, zoals leidingen voor een warmtenet of warmteoverdrachtstations. De infrastructuur wordt hoofdzakelijk in de netwerklaag geplaatst. Deze netwerklaag bevindt zich direct onder het bodemoppervlak en is gemiddeld 1,5 meter diep. De netwerklaag is grotendeels geroerd, maar het is niet uit te sluiten dat er archeologische vondsten worden gedaan in deze laag. Met behulp van archeologisch onderzoek zijn de hierboven genoemde risico’s grotendeels te mitigeren. In de gebruiksfase zijn er geen effecten te verwachten bij dit alternatief. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp Dit alternatief betreft een volledig bovengronds warmtesysteem wat betekent dat de grond niet geroerd wordt. Wel moet voor dit alternatief het elektriciteitsnet verzwaard worden. De grond wordt hierbij minder geroerd dan bij de aanleg van een warmtenet. Daarnaast kunnen er sleufloze boringen worden toegepast, waarbij de grond niet open gegraven hoeft te worden.

Het risico op aantasting van het archeologische bodemarchief wordt daarom als laag ingeschat. In de gebruiksfase zijn er bij dit alternatief ook geen effecten te verwachten. Buurttypen Er is voor het aspect ‘archeologische waarden’ geen onderscheid te maken naar de verschillende buurttypen. Locatiespecifiek In Figuur 4.15 zijn de gebieden in Lelystad weergegeven waar zich mogelijk archeologische waarden in de ondergrond bevinden . Een aantal locaties verspreid door de gemeente kent een archeologische verwachtingswaarde. Indien er in deze gebieden een ingreep wordt gedaan moet er afhankelijk van de waarde archeologisch onderzoek uitgevoerd worden. 16https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/bodemverstoring/bodemverstoringen -herkennen-en- opsporen 17 Hydrologie en archeologie: basiskennis over bodemwater en bodemarchief. Door Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (2021)

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING83 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 35 Figuur 4.15 Archeologische verwachtingswaarden Conclusie Bij de aanleg van een MT-warmtenet komen de meeste grondroerende werkzaamheden kijken, naar verwachting heeft dit alternatief de grootste impact. Met archeologisch onderzoek op locaties waar de archeologische verwachtingswaarden hoog zijn, zijn deze effecten grotendeels te mitigeren. Naar verwachting zijn er voor het aspect archeologische waarden dus geen aanzienlijke milieueffecten . Er is vanuit het aspect archeologische waarden geen aanleiding voor het opstellen van een plan-MER. 4.4.2 Effectbeschrijving cultuurhistorische waarden Alternatief 1 – MT warmtenet Een MT -warmtenet kan in de aanlegfase effect hebben op ondergrondse cultuurhistorische elementen. In Lelystad is er geen sprake van ondergrondse cultuurhistorische elementen. Er is dus geen verwachte impact tijdens de aanlegfase. Een groot deel van de waarde bij erfgoed is afhankelijk van het uiterlijk. Aantasting van het uiterlijk aan of bij (bijvoorbeeld) een monumentaal pand wordt gezien als ingrijpend voor de cultuurhistorische waarde, zeker wanneer dit in grote aantallen moet gebeuren.

Maar ook het plaatsen van nieuwe elementen in de directe omgeving van een monument moet voldoen aan de instructieregels zoals vastgelegd in nationaal beleid, het Besluit kwaliteit leefomgeving. Voor het MT-warmtenet moeten er nieuwe, grotere buit enelementen (zoals warmteoverdrachtstations) worden geïntroduceerd in een buurt. Deze kunnen gedeeltelijk aangepast worden aan de bouwstijl van de buurt of ondergronds geplaatst worden waar mogelijk. Ondanks de mogelijkheid tot inpassing, blijft het noodzakelijk om nieuwe visuele elementen te introduceren. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp De buitenunit van een individuele lucht-water-warmtepomp wordt aan de buitenzijde van een woning of gebouw geplaatst. De buitenunit wordt met beugels aan de gevel gemonteerd of, bij grondgebonden woningen, op de grond in de nabijheid van de woning of het g ebouw geïnstalleerd. De bevestiging van de beugels aan de gevel

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING84 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 36 kan, wanneer dit onzorgvuldig gedaan wordt, tijdens aanleg leiden tot schade aan woningen of gebouwen wanneer er sprake is van kwetsbaar pand. Visuele waarde is een waardevol component van cultuurhistorische gebouwen en elementen. Dit kan worden aangetast wanneer er uiterlijke elementen worden toegevoegd , zoals de buitenunit van een lucht -water- warmtepomp. Bij dit alternatief is er voor iedere woning een buitenunit nodig. De buitenunit van de lucht-water- warmtepomp is met kabels en leidingen voor koelmiddel verbonden met de binnen-unit. Deze kabels en leidingen zijn ook vaak aan de buitenzijde van de woning of het gebouw te zien, eventueel weggewe rkt in een kabelgoot. In gebouwen met meerdere woningen resulteert dit in meerdere buitenunits en bekabeling aan de gevel, wat een grote impact heeft op de visuele waarde van een gebouw. Naast de impact op de uiterlijke waarde zijn binnenshuis mogelijk ook aanpassingen noodzakelijk om het isolatieniveau tot label B te verbeteren. Hierbij kunnen cultuurhistorische elementen beschadigd of aangetast worden . Er is beperkt aantal panden binnen de gemeente Lelystad aangewezen als rijks- of gemeentelijk monument, de aantasting is daardoor klein in Lelystad.

Buurttypen Er is voor het aspect ‘cultuurhistorische waarden’ geen onderscheid te maken naar de verschillende buurttypen. Locatiespecifiek In Figuur 4.16 zijn de monumenten en landschapskunstwerken binnen de gemeente weergegeven. Alleen het gemeentelijk monument het Werkeiland bevindt zich binnen het plangebied. Mits hier gekozen wordt voor alternatief 2 is het belangrijk om de cultuurhistorische waarde mee te wegen en lucht-waterwarmtepompen goed in te passen zodat er geen aantasting van de gebouwen plaatsvindt. Figuur 4.16 Cultuurhistorie: monumenten en elementen van cultuurhistorische waarde Conclusie Zowel in de aanleg als in de gebruiksfase is te verwachten dat de impact op cultuurhistorische waarden van de lucht-water-warmtepomp groter is dan bij een MT-warmtenet. Dit vindt echter alleen plaats op specifieke locaties waar zich binnen Lelystad gebouwen met cultuurhistorische waarden bevinden (Het Werkeiland). Daarnaast is het mogelijk de visuele aantasting te mitigeren . Naar verwachting leiden cultuurhistorische waarden niet tot

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING85 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 37 aanzienlijke effecten. Er is vanuit het aspect cultuurhistorische waarden geen aanleiding voor het opstellen van een plan-MER. 4.5 Hittestress Het weer is extremer en warmer aan het worden. In stedelijke gebieden is dit te merken door hogere temperaturen die lang worden vastgehouden in de omgeving, ook wel hittestress of het stedelijk hitte -eiland effect. Het stedelijk hitte-eiland effect is het effect dat hitte in de bebouwde omgeving van steden langer wordt vastgehouden. Dit leidt tot een hogere temperatuur in steden, van minder dan een halve graad tot meerdere graden, vergeleken met omringende landelijke gebieden. Dit effect is vaak geconcentreerd rondom het centrum van een stad, en neemt af richting het buitengebied. Hitte wordt vastgehouden door cement, steen en andere vormen van verharding. Dit zogenoemde hitte-eilandeffect heeft invloed op de leefbaar heid, gezondheid en het comfort van bewoners. Het aspect hittestress gaat in deze mer-beoordeling in op de potentiële impact van de alternatieven op hittestress in de directe buitenomgeving in een buurt. Hittestress kan plaatsvinden in de gebruiksfase.

Tabel 4.5 Beoordelingskader hittestress Thema Aspect Indicator Aanleg- en/of gebruiksfase Hittestress Effect van warmteopwekking of koeling op hittestress Mate van verandering in hittestress in verschillende wijken na introductie alternatieve warmtetechniek Gebruiksfase In Lelystad is het stedelijk hitte-eiland effect vooral terug te zien in gebieden in en rondom het centrum , in en rond bedrijventerreinen en in een aantal oudere sterk versteende wijken . Op warme zomerse dagen kan de gevoelstemperatuur hier in de toekomst oplopen tot ruim boven de 40 graden. Figuur 4.17 geeft een overzicht van het effect op gemeente Lelystad. Figuur 4.17 stedelijk hitte-eiland effect in graden Celsius

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING86 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 38 4.5.1 Effectbeschrijving hittestress Alternatief 1 – MT warmtenet Het is niet mogelijk om met dit alternatief te koelen. In dit geval wordt waarschijnlijk uitgeweken naar andere koelsystemen (bijvoorbeeld airco’s) om aan de toenemende koude vraag te voldoen. Toename van de koelvraag is onderdeel de referentiesituatie en heeft daarom geen impact op het niveau van hittestress. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp Met een individuele lucht -water-warmtepomp kan gekoeld worden, door koude lucht van buiten te gebruiken om water te koelen. Het koude water wordt door de vloerverwarming of ventilator convector gecirculeerd door de woning of het gebouw. De onttrokken warmt e wordt afgevoerd naar buiten. Omdat het wel mogelijk is te koelen met een individuele -lucht-water-warmtepomp, is niet te verwachten dat iedere woning een ander koelsysteem aanschaffen (bijvoorbeeld een airco). Alternatief 2 heeft een impact door het mogel ijk maken van koeling en hierbij restwarmte uit te stoten naar de directe buitenomgeving van de woning, een toename van de warmte-emissies.

Door het uitstoten van warme lucht naar de directe buitenomgeving, is dit alternatief de enige met een licht negatieve impact op het hitte gevoel in de buitenruimte. Hoe groot dit effect exact is, is nog niet volledig in kaart gebracht. Buurttypen Aan de hand van een aantal kenmerken van een buurt is het mogelijk om te bepalen hoe kwetsbaar verschillende buurten zijn voor hitte. Kenmerken van buurten die hiervan op invloed zijn, zijn het percentage groen, hoe de bebouwing gevormd is (bouwblokken versus vrijstaande panden bijvoorbeeld), de ventilatie, de beschaduwing, de verhouding hoogte/breedte en of er straatbomen aanwezig zijn. Dit alles heeft een effect op hoe warm het wordt in een buurt én hoelang hitte voelbaar blijft. In buurten met een hoge hitte gevoeligheid heeft alternatief 2 een licht versterkend effect op de autonome ontwikkeling van warmere temperaturen en hittestress . Het effect verschilt , afhankelijk van hoe gevoelig een buurt is. Figuur 4.18 Hitte gevoeligheid per buurt in Lelystad

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING87 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 39 Figuur 4.18 toont de hittegevoeligheid per buurttype voor Lelystad. Er zijn in Lelystad geen buurten die een hoge hittestress gevoeligheid hebben en gecategoriseerd worden als hoog risico. Buurten met een gemiddelde hittegevoeligheid worden aangemerkt met een middelhoog risico en buurten waar weinig hittestress gevoeligheid is als laag risico. De buurten met een middelhoog risico zijn buurttype naoorlogse woonwijk, tuinstad laagbouw, bloemkoolwijken en Vinex-wijken. De overige buurttypen hebben een laag risico of vallen buiten de scope. Voor alternatief 1 worden voor het aspect hittestress geen specifieke effecten verwacht per buurttype verwacht. Locatiespecifiek Zoals zichtbaar in het onderscheid tussen buurttypen is er verschil in hoe lang en hoe hitte wordt vastgehouden in verschillende delen van de stad. Bijvoorbeeld door verschil in het groenniveau en de straatopbouw. Naast deze kenmerken is er binnen Lelystad geen sprake van specifieke uitzondering op het gebied van hittestress maar moet er altijd enige vorm van maatwerk worden toegepast op basis van de locatiespecifieke situatie.

Conclusie Het MT -warmtenet heeft een minder negatieve impact dan de individuele lucht -water-warmtepomp op het aspect hittestress . De mogelijkheid om warmtenetten en individuele warmtepompen ook in te zetten voor verkoeling, draagt bij aan het hittebestendig(er) maken van de woningen in de gemeente. Echter door het uitstoten van warme lucht naar de directe buitenomgeving heft dat het voordelige effect van de lucht -water- warmtepomp op. Verder kan de aanleg van extra infrastructuur mogelijk bijdragen aan lokale opwarming, bijvoorbeeld door het gebruik van isolerende materialen of het toevoegen van verharde oppervlakken. In de praktijk is deze bijdrage echter gering en kan deze, waar nodig, worden g emitigeerd door groenvoorzieningen en het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen , zoals het 300 -30-3 principe , welke streeft naar 300 bomen per stadswijk, 30% kroonbedekking in de buurt, en op maximaal 3 minuten loopafstand toegang tot groen . Naar verwachting zijn er voor het aspect hittestress geen aanzienlijke milieueffecten . Er is vanuit het aspect hittestress geen aanleiding voor het opstellen van een plan-MER. 4.6 Water Het thema water gaat in op het aspect drinkwater. Hierbij is de potentiële impact van warmteleidingen onderzocht op de kwaliteit van het drinkwater.

Het systeem van drinkwaterleidingen is ontworpen zodat lekkages en infiltratie van schadelijke stoffen worden voorkomen. Eveneens zijn de gebruikte leidingen veelal gesloten systemen, waardoor direct contact met grond - of oppervlaktewater nagenoeg uitgeslo ten is. Indien tijdens de aanlegfase een drinkwaterleiding wordt geraakt, wordt dit behandeld als een calam iteit en niet als een (milieu)effect. Tabel 4.6 Beoordelingskader water Thema Aspect Indicator Aanleg- en/of gebruiksfase Water Drinkwater Impact op de kwaliteit van het drinkwater in nabijgelegen leidingen van benoemde technieken Gebruiksfase Tijdens het transport van drinkwater via ondergrondse leidingen warmt het water op als gevolg van de bodemtemperatuur. Een toename van warmtebronnen door verstedelijking en de energietransitie dragen bij aan een opwarming van de bodem. Dit vergroot de kans op overschrijding van de temperatuurnorm voor drinkwater. Deze norm is wettelijk vastgelegd op een maximumwaarde van 25 °C aan het tappunt. Een verhoging van de maximumwaarde kan leiden tot negatieve effecten, met name door een mogelijkheid van legionella besmetting, een bacterie die in water en bodem kan zitten. Door hogere temperaturen kan er een optimaal bestaansgebied voor de bacterie ontstaan.

Uit onderzoek blijkt dat opwarming door een warmtenet ontstaat bij een afstand van minder dan 1,0 meter tussen een drinkwaterleiding en een warmteleiding. Zo blijkt dat als drinkwaterleidingen tussen de 1,0 – 1,5 meter liggen

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING88 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 40 van een warmteleiding, 1,5% van de aansluitingen een drinkwatertemperatuurverhoging van 1,0 °C of meer ondervindt t.g.v. een warmtenet. 4.6.1 Effectbeschrijving drinkwater Alternatief 1 – MT warmtenet Het warmtenet bestaat uit transportleidingen, distributieleidingen en huisaansluitingen. De transportleidingen hebben een grote diameter, tot max. ca. 1 meter. Voor de distributieleidingen in de buurten en de huisaansluitingen worden leidingen met een klei nere diameter gebruikt. De temperatuur die door de distributieleidingen loopt is ca. 70 graden. Door de hoge temperatuur van het water dat door de leidingen stroomt kan het mogelijk zijn dat eventueel nabijgelegen drinkwaterleiding en opwarming ondervinden van het warmtenet. In een intersectoraal convenant18 (2024), getekend door Vewin (vereniging van waterbedrijven in Nederland) en Energie Nederland (branchevereniging voor energiebedrijven) zijn afspraken vastgelegd over onder andere afstanden tussen drinkwater- en warmteleidingen om de kwaliteit en veiligheid van drinkwater te waarborgen. De oorzaken van opwarming van drinkwaterleidingen zijn door de vele interacties lastig te voorspellen .

Andere factoren die meespelen zijn bijvoorbeeld opwarming door klimaatverandering en verstedelijking, mate van isolatie van de warmteleiding en diepteligging van de warmteleiding. Het optreden van effecten is niet uit te sluiten maar met mitigerende maatregelen als het houden van voldoende afstand en isolatie blijven deze effecten beperkt. Daarmee leidt dit niet tot aanzienlijk (negatieve) effecten op drinkwater. Alternatief 2 – Individuele lucht-water-warmtepomp Dit alternatief komt niet in aanraking met drinkwaterleidingen en daarmee zijn geen effecten te verwachten . Buurttypen Het MT-buurtwarmtenet maakt gebruik van water tot 70 graden. De diameters van de aan te leggen leidingen zijn maximaal ca. 1 meter. De mate van effecten op de nabijgelegen drinkwaterleidingen is afhankelijk van de breedte van de straten. De breedte van de straten geeft een indicatie of er voldoende ruimte in het straatbeeld beschikbaar is om de benodigde infrastructuur aan te leggen. Zoals beschreven in 18 Intersectorale-overeenkomst-drinkwater-en-warmteleidingen-afspraken-over-afstanden.pdf

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING89 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 41 Tabel 2.2 is er onderscheid te maken per buurttype hoe breed de straten over het algemeen zijn. Dit is gedaan in een driepuntschaal, van smal, middel naar breed. Hoe breder de straat, des te kleiner is het risico op te weinig ruimte om de minimale afstand van 1,0 meter aan te houden die benodigd is om opwarming van het drinkwater te beperken. Voor de individuele lucht- of bodemwarmtepomp zijn zoals hierboven beschreven geen effecten te verwachten. Hierdoor zijn deze alternatieven, ongeacht het buurttype, neutraal is beoordeeld. In Figuur 2.2 zijn de verschillende buurttypen in de gemeente Lelystad weergegeven. De buurten zijn op basis van

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING90 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 42 Tabel 2.2 onderverdeeld in drie categorieën, in buurten met brede, middelbrede of smalle straten. Op basis hiervan is bepaald of er een vergroot risico is op te weinig ruimte dan wel voldoende ruimte in het straatbeeld beschikbaar is om de minimale afstand van 1 meter aan te houden. Buurttypen met smalle straten hebben een groter risico op knelpunten met drinkwaterleidingen tijdens de aanleg van het warmtenet (alternatief 1). Buurten met smalle straten worden gecategoriseerd als een hoog risico. Buurten met middel-brede straten worden gecategoriseerd als een middelhoog risico. Buurten met brede straten zijn geclassificeerd onder laag risico, waarbij de kans op te weinig ruimte om de minimale afstand te behalen niet te verwachten is. Figuur 4.19 Straatbreedte in 3-puntsschaal Op basis van Figuur 4.19 is te zien dat de bloemkoolwijken een hoog risico hebben, omdat deze vaker smalle straten hebben en dus mogelijk op minder dan de minimale afstand van ca. 1 meter komen te liggen van de drinkwaterleidingen. De buurttype hoogbouw heeft een middelhoge risico op het moeten plaatsen van de benodigde leidingen op minder dan de minimaal benodigde afstand van drinkwaterleidingen. De overige buurttypen hebben een laag risico.

Voor alternatief 2 worden voor het aspect drinkwater geen specifieke effecten verwacht per buurttype verwacht. Locatiespecifiek Er zijn voor het aspect drinkwater geen locatiespecifieke aandachtspunten binnen de gemeente Lelystad. Conclusie Vanuit het aspect ‘drinkwater’ worden bij de inzet van alternatief 2 geen negatieve effecten worden verwacht , waardoor dit alternatief als geschikt wordt beschouwd. Bij het realiseren van alternatief 1 moet zorgvuldig worden gekeken naar optimalisaties in het ontwerp van de tracés om mogelijke opwarming van drinkwater te voorkomen. Monitoring en regulering zorgen ervoor dat de kwaliteit van het water geborgd blijft en voldoet aan de geldende wet - en regelgeving. Er is vanuit het aspect drinkwater geen aanleiding voor het opstellen van een plan-MER.

BIJLAGE 6 - PLAN-MER-BEOORDELING91 Mededeling plan-mer-beoordeling warmteprogramma Gemeente Lelystad projectnummer 0501866.100 22 oktober 2025 Gemeente Lelystad 43 4.7 Omgevingsveiligheid Het thema omgevingsveiligheid gaat in op externe veiligheid. Externe veiligheid gaat in op de risico’s als gevolg van opslag of handelingen met gevaarlijke stoffen bij een milieubelastende activiteit (mba). Onder externe veiligheid vallen drie indicatoren die relevant kunnen zijn in het kader van een warmteprogramma: aandachtsgebieden, activiteiten met gevaarlijke stoffen en plaatsgebonden risico. Aandachtsgebieden zijn gebieden waarbinnen personen in een gebouw onvoldoende beschermd kunnen zijn tegen de gevolgen van een incident met gevaarlijke stoffen. De Omgevingswet kent drie soorten aandachtsgebieden: • een brandaandachtsgebied (bijvoorbeeld voor een plasbrand langs het spoor of fakkelbrand bij een hogedruk aardgastransportleiding); • een explosieaandachtsgebied (bijvoorbeeld voor een BLEVE langs het spoor of bij een LPG -tankstation); • een gifwolkaandachtsgebied (bijvoorbeeld rondom chemische bedrijven). Ook wordt gekeken naar specifieke locaties waar activiteiten plaatsvinden met gevaarlijke stoffen. Ten derde wordt gekeken naar plaatsgebonden risico.

Plaatsgebonden risico (PR) geeft de kans, op een bepaalde plaats, om te overlijden ten gevolge van een ongeval bij een risicovolle activiteit. De kans heeft betrekking op een fictief persoon die 24 uur per dag op die plaats aanwezig is. Het PR kan op de kaart van het gebied worden weergegeven met zogeheten risicocontouren: lijnen die punten verbinden met eenz elfde PR. De bescherming die binnen deze contouren geboden moet worden is afhankelijk van de kwetsbaarheid van de functies in de gebouwen en locaties. Bijlage VI van het Besluit kwaliteit leefomgeving maakt onderscheid in zeer kwetsbare functies zoals ziekenhuizen en kinderdagverblijven, kwetsbare functies zoals woningen, en beperkt kwetsbare functies zoals kleine kantoren en werkplaatsen. Tabel 4.7 Beoordelingskader omgevingsveiligheid Thema Aspect Indicator Aanleg- en/of gebruiksfase Omgevingsveiligheid Externe veiligheid Aandachtsgebieden, activiteiten met gevaarlijke stoffen en plaatsgebonden risico Aanleg- en gebruiksfase In Lelystad zijn er meerdere aandachtsgebieden. Deze aandachtsgebieden zijn in Figuur 4.20 weergegeven. Langs het spoor en de snelweg A6 zijn contouren opgenomen voor brand, explosie en gifwolk. Ook is er een contour voor brandgevaar opgenomen rond de tracés van Gasunie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://lelystad.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/fe234211-62d0-4147-8593-8c2e6a372059?agendaItemId=0b5bae6a-fe62-45f4-9bcd-6c5ed085c22c