Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 2 MER deel A
Tekst van het document
Op de Veluwe is op enkele terreinen nog voldoende oppervlak open stuifzand aanwezig, maar in totaal veel minder dan 50 tot 100 jaar geleden. De | kwaliteit van de open stuifzanden is afgenomen door een afname van verstuiving (als gevolg van snellere groei algen, groenwieren en grassen door hoge N-depositie in combinatie met een afname van windwerking door verkleining van gebieden en een gunstiger klimaat voor plantengroei), een toename van het adventieve mos grijs kronkelsteeltje (ten koste van soortenrijke korstmosvegetaties) en boomopslag, en verruiging van korte, open graslanden en heidevegetaties. Daarnaast zijn de overgebleven stuifzandgebieden | op de Veluwe in het broedseizoen niet wekenlang rustig. Omdat de duinpieper ook in de omliggende landen is afgenomen is de kans op hervestiging kleiner geworden, maar jaarlijks trekken er wel duinpiepers door en een onverwachte hervestiging is niet onmogelijk (Arcadis, 2023).
Voor de duinpieper spelen de volgende knelpunten (Arcadis, 2023): • | Ontbreken van voldoende oppervlakte (minstens 50ha, liefst >100ha) rustig, aaneengesloten open stuifzand met gradiënten in de begroeiing van de bodem; • | Afname van de populaties in omliggende landen waardoor de kans op hervestiging klein is; • | Afname van oppervlak optimaal foerageerhabitat: pioniervegetaties van buntgras, ruig haarmos en korstmossen met verspreid graspollen; • | Afname van dichtheid en grootte van prooien door verandering in voedselkwaliteit van planten; • | Hoge recreatiedruk in het broedseizoen; • | Hoge predatiedruk in nestfase en periode direct na het uitvliegen. Beoordeling planeffect De planbijdrage van maximaal 0,01 mol N/ha/jr doet zich voor op een klein deel | (0,6%) van het leefgebied van de duinpieper, zie Tabel 7-5. De berekende toename is echter dermate beperkt dat er geen sprake zal zijn van een verandering in de vegetatie, zoals ook bij de habitattypen is beschreven . Bovendien ligt slecht een zeer beperkt deel van het leefgebied van de tapuit | binnen het invloedsgebied. De stikstofdepositietoename van maximaal 0,01 mol N/ha/j als gevolg van Waterf | ront heeft geen gevolgen voor de draagkracht van het gebied.
Om de doelstellingen voor de soort te halen, is het nodig om de hiervoor beschreven knelpunten op te lossen, met name de noodzaak om grote aaneengesloten leefgebieden te creëren waar voldoende rust is in het broedseizoen. Daarnaast zijn de knelpunten voor de duinpieper van grotere omvang omdat ook internationaal de soort het niet goed doet. Dit alles staat los van de ontwikkelingen van Waterfront. Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de uitbreidingsdoelstelling, de hervestiging, van de duinpieper binnen het Natura 2000- gebied Veluwe. Het treffen van mitigerende maatregelen is daarmee niet aan de orde. 7.6.3 | Tapuit Instandhoudingsdoelstelling De instandhoudingsdoelstelling | voor uitbreidingsopgave voor omvang en kwaliteit van het leefgebied ten behoeve van 100 broedparen op de Veluwe. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231121-1717 | 73 Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 74 Huidige situatie De trend van de tapuit op de Veluwe is zeer negatief. In de laatste 12 jaar komt de soort met maximaal enkele broedparen voor. De achteruitgang wordt in verband gebracht met de afname van konijnen, die de begroeiing in het leefgebied kort en openhielden. De effecten van stikstofdepositie hebben dit effect versterkt. Mogelijk spelen ook andere oorzaken, zoals lagere prooidichtheden (SOVON, 2021).
Tapuiten zijn op de Veluwe aangewezen op open heide- en stuifzandgebieden. Deze gebieden zijn als gevolg van herstel- en beheermaatregelen en door militair gebruik nog steeds aanwezig. Aangezien het oppervlak open terrein sinds de jaren ’90 niet zeer sterk is afgenomen, is het aannemelijk dat de voor de tapuit benodigde kwaliteit van deze open terreinen de afgelopen decennia te sterk achteruit is gegaan. Hoewel de stikstofdepositie tot 2030 afneemt is het onzeker of de bodem- en voedselkwaliteit van de heide- en stuifzandgebieden binnen afzienbare tijd zodanig kan herstellen dat voldoende korte en open vegetaties ontstaan en de prooidichtheid zich herstelt, en dat daarmee het belangrijkste knelpunt voor de tapuit kan worden opgeheven. Ook is onzeker of herstel van de populatie nog zal plaatsvinden in Nederland, omdat de restpopulaties klein zijn en geïsoleerd van elkaar voorkomen en de tapuit het ook in buurlanden erg slecht doet (SOVON, 2021).
Voor de tapuit spelen de volgende knelpunten (Arcadis, 2023): • Afname van (oppervlakte van) schrale open vegetaties als optimaal leefgebied; • Afname en versnippering van deelpopulaties; • Afname van de populaties in de kustduinen en in omliggende landen waardoor de kans op hervestiging klein is; • Afname van broedsucces door het minder vaak uitkomen van eieren; • Afname broedgelegenheid door afname konijnenholen; • Afname van oppervlak optimaal foerageerhabitat: pioniervegetaties van buntgras, ruig Haarmos en korstmossen en (hei)schrale graslanden; • Afname van dichtheid en grootte van prooien door verandering in voedselkwaliteit van planten; • Hoge recreatiedruk in het broedseizoen; • Hoge predatiedruk in nestfase en periode direct na het uitvliegen. Beoordeling planeffect De planbijdrage van maximaal 0,01 mol N/ha/jr doet zich voor op een klein deel (0,2%) van het leefgebied van de tapuit, zie Tabel 7-5. De berekende toename is echter dermate beperkt dat er geen sprake zal zijn van een verandering in de vegetatie, zoals ook bij de habitattypen is beschreven. Bovendien ligt slecht een zeer beperkt deel van het leefgebied van de tapuit binnen het invloedsgebied. De stikstofdepositietoename van maximaal 0,01 mol N/ha/j als gevolg van Waterfront heeft geen gevolgen voor de draagkracht van het gebied.
Om de doelstellingen voor de soort te halen, is het nodig om de hiervoor beschreven knelpunten op te lossen. Dit staat los van de ontwikkelingen van Waterfront. Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de uitbreidingsdoelstelling van de tapuit binnen het Natura 2000-gebied Veluwe. Het treffen van mitigerende maatregelen is daarmee niet aan de orde. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 75 7.6.4 Draaihals Instandhoudingsdoelstelling De instandhoudingsdoelstelling voor uitbreidingsopgave voor omvang en kwaliteit van het leefgebied ten behoeve van hervestiging op de Veluwe. Huidige situatie Voor de draaihals geldt een hervestigingsopgave voor een duurzame populatie die sinds 2006 is ingezet. Omdat Nederland zich aan de uiterste westrand van het verspreidingsgebied ligt en de soort zich steeds verder richting het oosten terugtrekt is het onzeker of de soort zich daadwerkelijk duurzaam zal vestigen. De trend in het voorkomen van de draaihals op de Veluwe in de afgelopen 12 jaar is positief, maar op de langere termijn is deze trend zeer negatief. Bij de laatste telling in 2019 waren 42 broedparen aanwezig, waarmee aan de populatiedoelstelling (hervestiging) wordt voldaan, maar nog geen sprake is van een duurzame populatie. Specifieke maatregelen voor de draaihals zullen leiden tot toename van de omvang van het leefgebied.
Positieve effecten worden verwacht van (een combinatie van) ontwikkelen berkengroepen en geïsoleerde berken, begrazing en chopperen, branden en kleinschalig plaggen/afgraven voor herstel van verstuiving, evenals het lokaal verwijderen van boomopslag. Verwacht wordt dat kapvlaktes waar stobben blijven staan en (verlaten) heideakkertjes zullen leiden tot een hogere dichtheid aan mierennesten en daarmee een toename van het voedselaanbod voor de draaihals. De draaihals is deels afhankelijk van bossen van arme en leemrijke zandgronden. Met name de bossen van arme zandgronden staan blijvend onder druk door te hoge stikstofdeposities. Het is daarom onzeker of de bodem- en voedselkwaliteit van deze bossen binnen afzienbare tijd kan herstellen, en dat daarmee het belangrijkste knelpunt voor de draaihals kan worden opgeheven. Ook is nog onvoldoende kennis beschikbaar over limiterende voedselfactoren voor de draaihals, met name in relatie tot de factoren die de dichtheid en nestgrootte van Lasiusmieren beïnvloeden, een belangrijke voedselbron voor de draaihals. Hiervoor is een onderzoeksmaatregel opgenomen. Het is echter onzeker of dergelijke maatregelen mogelijk zijn, en of deze uitvoerbaar zijn.
Knelpunten voor de draaihals zijn (Arcadis, 2023): • afname van (oppervlakte van) schrale open vegetaties en kapvlaktes als optimaal leefgebied, als gevolg van vergrassing en vermossing; • gebrek aan geschikte nestlocaties: oude berken met spechtenholen grenzend aan structuurrijke schrale heidevegetaties; • afname van de oppervlakte optimaal foerageerhabitat: open schrale vegetaties met hoge dichtheden aan schubmiernesten als gevolg van vergrassing van stuifzand en heide; • verstoring door hoge recreatiedruk in het broedseizoen. Beoordeling planeffect De projectbijdrage van maximaal 0,01 mol N/ha/jr doet zich voor op een klein deel van het leefgebied van de draaihals namelijk 169,8 ha (zie Tabel 7-5). Dit is 0,2% van het totale areaal stikstofgevoelig leefgebied. De stikstofdepositietoename van maximaal 0,01 mol N/ha/j is te beperkt om te resulteren in een verandering en de vegetatie en daarmee een koeler en vochtiger microklimaat en een afname van de prooibeschikbaarheid, zoals ook beschreven is bij de habitattypen. De stikstofdepositietoename van als gevolg van Waterfront heeft geen gevolgen voor de draagkracht van het gebied. Er is ondanks een overmaat aan stikstofdepositie op dit moment sprake van een positieve trend.
Projectgerelateerd Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de uitbreidingsdoelstelling, de hervestiging, van de draaihals binnen het Natura 2000- | gebied Veluwe. Het treffen van mitigerende maatregelen is daarmee niet aan de orde. 7.6.5 | Zwarte specht Instandhoudingsdoelstelling Voor de zwarte specht geldt een behoudsopgave voor een populatie van 400 broedparen. Huidige situatie Sierdsema et al. (2020) geven | aan dat er sprake is van een licht afnemende trend in de aantallen zwarte spechten op de Veluwe, en dat het doelaantal niet wordt gehaald. Volgens de gegevens op de website van SOVON zou er over de laatste 12 jaar, gebaseerd op steekproeven, echter sprake zijn van een positieve trend (www.sovon.nl). In de afgelopen jaren was het aantal broedparen volgens deze gegevens hoger dan de aantallen in 1990, waarmee het doelenaantal mogelijk wel zou worden gehaald. De zwarte specht is afhankelijk van bossen van arme en leemrijke zandgronden, en voor zijn voedsel afhankelijk van naaldbossen. Maatregelen die gericht zijn op herstel van de kwaliteit van bossen, zowel kwalificerende loofbossen als andere bostypen op de Veluwe dragen ook bij aan herstel van het leefgebied van de zwarte specht. De maatregelen voor deze bossen leiden tot een verhoging van de kwaliteit als broed- | en foerageergebied, door toename van afgetakelde bomen en dood hout.
Met name de bossen van arme zandgronden staan blijvend onder druk door te hoge stikstofdeposities. Ook is nog onvoldoende kennis beschikbaar over limiterende voedselfactoren voor de zwarte specht. Knelpunten voor de zwarte specht zijn (Arcadis, 2023): • | ontbreken van voldoende oppervlakte (100 ha, liefst 300- | 400 ha) min of meer aaneengesloten bos met een groot aandeel naaldhout; • | ontbreken van voldoende, in het gebied verspreid staande, veilige nestbomen met gladde stam (voornamelijk oude beuken); • | verminderd voedselaanbod door afname van (afstervend en dood) naaldhout, dichtgroeien van bossen met laag struweel waardoor percelen als foerageerplek worden gemeden en dichtgroeien van bosbodems met hoge grassen waardoor de dichtheid en/of bereikbaarheid van mierennesten afneemt. • | verstoring door hoge recreatiedruk in het broedseizoen. Beoordeling planeffect De projectbijdrage van maximaal 0,01 mol N/ha/jr doet zich voor op een klein deel van het leefgebied van de zwarte specht namelijk 138 ha | (zie Tabel 7-5). Dit is 0,3% van het totale areaal stikstofgevoelig leefgebied. De stikstofdepositietoename van maximaal 0,01 mol N/ha/j is te beperkt om te resulteren in een verandering en de vegetatie en daarmee een koeler en vochtiger microklimaat en een afname van de prooibeschikbaarheid, zoals ook beschreven is bij de habitattypen.
| De stikstofdepositietoename van als gevolg van Waterfront heeft geen gevolgen voor de draagkracht van het gebied. De sleutelfactoren om de doelstelling te halen bestaat grotendeels uit het ontbreken van voldoende oppervlak naaldbos, onvoldoende nestbomen en verstoring door recreatiedruk. Dit staat los van de ontwikkelingen van Waterfront. Waterfront heeft geen gevolgen voor de draagkracht van het gebied. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231121-1717 | 76 Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 77 Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de zwarte specht binnen het Natura 2000-gebied Veluwe. Het treffen van mitigerende maatregelen is daarmee niet aan de orde. 7.6.6 Wespendief Instandhoudingsdoelstelling Voor de wespendief geldt een behoudsopgave voor een populatie van 100 broedparen. Huidige situatie De trend in het voorkomen van de wespendief op de Veluwe kan vanwege het ontbreken van voldoende tijdlijngegevens niet worden vastgesteld. Over de lange termijn is de trend op de Veluwe negatief. Landelijk is de trend stabiel (SOVON, 2021). Bij de laatste telling in 2018 waren 94 broedparen aanwezig, waarmee de aantallen wespendieven dicht bij de instandhoudingsdoelstelling van minimaal 100 broedparen liggen.
Het broedsucces van de wespendief op de Veluwe neemt af, waarschijnlijk als gevolg van een aantal jaren met weinig wespen, maar ook van andere prooidieren in het begin van het broedseizoen (gewervelden). Bodemverzuring, verruiging en vergrassing (effecten stikstofdepositie), klimaatverandering, verstoring door recreatie en insecticiden zijn daarvan mogelijke oorzaken (Provincie Gelderland). Maatregelen die gericht zijn op herstel van de kwaliteit van bossen, z owel kwalificerende loofbossen als andere bostypen op de Veluwe dragen bij aan herstel van het leefgebied van de wespendief. Met name de bossen van arme zandgronden staan blijvend onder druk door te hoge stikstofdeposities. Het is daarom onzeker of de bodem- en voedselkwaliteit van deze bossen binnen afzienbare tijd kan herstellen, en dat daarmee het belangrijkste knelpunt voor de wespendief kan worden opgeheven. Ook is nog onvoldoende kennis beschikbaar over limiterende voedselfactoren voor de wespendief .
Nijssen et al (2019) geven een overzicht van de (mogelijke) knelpunten voor de wespendief op de Veluwe met daarbij de mate van bewijs voor het knelpunt (in algemene zin): • te laag aanbod van voedsel, zowel van wespen (hoofdvoedsel), als van kikkers, reptielen en nestjongen van andere vogels • hoge recreatiedruk in het broedseizoen, voornamelijk buiten wegen en paden • omvormen en kappen van bos, vooral zomervellingen in het broedseizoen Beoordeling planeffect De projectbijdrage van maximaal 0,01 mol N/ha/jr doet zich voor op een klein deel van het leefgebied van de wespendief namelijk 9,8 ha (zie Tabel 7-5). Dit is 0,01% van het totale areaal stikstofgevoelig leefgebied. De stikstofdepositietoename van maximaal 0,01 mol N/ha/j als gevolg van Waterfront is te beperkt om te resulteren in een verandering en de vegetatie en daarmee een afname van de prooibeschikbaarheid. Bovendien betreft het slechts een zeer beperkt deel van het leefgebied van de soort. Verstoring is een belangrijke sleutelfactor om de doelstelling te halen. Dit staat los van de ontwikkelingen van Waterfront. Waterfront heeft geen gevolgen voor de draagkracht van het gebied. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 78 Conclusie Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen voor de behoudsdoelstelling van de wespendief binnen het Natura 2000-gebied Veluwe.
Het treffen van mitigerende maatregelen is daarmee niet aan de orde. 7.7 Effectbeoordeling realisatie 7.7.1 H2330 Zandverstuivingen, Draaihals en Zwarte specht De depositietoename tijdens de realisatie betreft maximaal 0,01 mol N/ha/j of zeer klein areaal van H2330 Zandverstuivingen (0,004 ha, 0,0002% van totaal areaal van dit habitattype) en Lg13 Bos van arme zandgronden (0,42 ha). Lg13 is leefgebied van de draaihals en zwarte specht. Het beïnvloedde areaal betreft 0,0006% van het totale stikstofgevoelige leefgebied van de draaihals en 0,0008% van die van de zwarte specht (zie Tabel 7-5). Deze toenames zijn zo gering dat dit geen invloed heeft op de trend in de depositie- ontwikkeling. De eenmalige geringe bijdrage heeft daarom geen invloed op het (tijdstip van) behalen van de instandhoudingdoelstellingen binnen de Veluwe, voorzover deze verband houden met de ontwikkeling van de stikstofdepositie. De tijdelijke en geringe toenames van de stikstofdepositie als gevolg van de realisatie van het Waterfront leiden daarnaast ook niet tot meetbare gevolgen voor de samenstelling, structuur en functie van vegetatietypen die behoren tot H2330 Zandverstuivingen en Lg13 Bos van arme zandgronden (leefgebied van draaihals en zwarte specht).
De hoeveelheid stikstof die als gevolg van de realisatie van het Waterfront aan deze habitats wordt toegevoegd is dermate gering dat geen meetbare veranderingen in biomassa van planten optreden. Ook het optreden van bodemverzuring als gevolg van de eenmalige en geringe toename, wat zou kunnen leiden tot veranderingen in de groei van planten, is uitgesloten. Conclusie Daarmee zijn significant negatieve gevolgen voor H2330 Zandverstuivingen en de leefgebieden van draaihals en zwarte specht als gevolg van stikstofdepositie tijdens de realisatie op voorhand uitgesloten. Het treffen van mitigerende maatregelen is daarmee niet aan de orde. 7.7.2 Mitigerende maatregelen Met de kennis van nu is het niet nodig om mitigerende maatregelen te treffen om stikstofdepositie tijdens de realisatie te verminderen en/of te voorkomen. Het betreft echter een beoordeling op planniveau, met de onzekerheden die daarbij horen. Voor de AERIUS-berekening is een zo goed mogelijke inschatting gemaakt van het in te zetten materieel. Mocht in vervolgfasen van het plan meer duidelijkheid zijn over de exacte wijze van uitvoering, is het aannemelijk dat ook de resultaten van de AERIUS -berekening anders uitpakken. In dat geval kunnen wel mitigerende maatregelen nodig zijn. Hierbij kan aan het volgende gedacht worden: • Inzet van meer emissiearm en -loos materieel.
De komende periode zullen de ontwikkelingen op dit vlak verder doorgaan, zodat het aannemelijk is dat tijdens de realisatie van het Waterfront weer schoner materieel beschikbaar is. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld een winzuiger die minder brandstof verbruikt dan een cutterzuiger, waar nu rekening mee gehouden is. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 79 7.8 Mitigerende maatregelen Met de kennis van nu is het niet nodig om mitigerende maatregelen te treffen om stikstofdepositie in de eindsituatie te verminderen en/of te voorkomen. Het betreft echter een beoordeling op planniveau, met de onzekerheden die daarbij horen. Voor de AERIUS-berekening is een zo goed mogelijke inschatting gemaakt van het toekomstige gebruik van het plangebied. Mocht in vervolgfasen van het plan meer duidelijkheid zijn over de exacte invulling van het plan en de daarbij behorend gasverbruik en verkeersbewegingen, is het aannemelijk dat ook de resultaten van de AERIUS-berekening anders uitpakken. De verkeersbewegingen zijn nu bijvoorbeeld erg worst case ingestoken, op basis van conservatieve aannames (zie bijlage 1).
Indien mitigerende maatregelen nodig zijn kan aan het volgende gedacht worden: • Stimulering elektrisch vervoer door bij de verdere uitwerking van het plan extra aandacht te hebben voor het plaatsen van voldoende laadpalen, parkeerplaatsen voor elektrische voertuigen, pendelbussen richting Bataviakwartier, OV- en fietsverbindingen. • Het aantal ligplekken voor cruises verandert niet, maar er wordt wel gestreefd naar meer afvaarten. Ook hier kan gekeken worden of het beperken van de afvaarten mogelijk is. • Woningen worden niet aangesloten op het gasnetwerk. Voor het leisureprogramma is hier nog geen rekening mee gehouden. Dit is naast wegverkeer een belangrijke bron van stikstofdepositie. Er is een AERIUS-berekening uitgevoerd van de eindsituatie waarbij ook het leisureprogramma niet wordt aangesloten op het gasnetwerk. Dit vermindert de depositietoename op de Veluwe enigszins, maar blijft afgerond voor alle beschreven habitattypen en leefgebieden in Tabel 7-5 staan op 0,01 mol N/ha/j. Dit toont aan dat de planbijdrage op de Veluwe voor een belangrijk deel wordt veroorzaakt door het wegverkeer en scheepvaartverkeer.
7.9 Cumulatie Ingevolge artikel 2.7, tweede lid van de Wnb is verboden zonder vergunning een project te realiseren dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een N atura 2000- gebied. Dit betekent dat ingeval een plan/ project op zichzelf niet leidt tot significante gevolgen, ook beoordeeld moet worden of het project in combinatie met andere plannen of projecten alsnog kan leiden tot significante gevolgen. Dit laatste wordt in de praktijk ook wel de cumulatietoets genoemd. Het gaat om projecten die vergund zijn, maar nog niet zijn uitgevoerd. Projecten en plannen die vergund én gerealiseerd zijn, maken in beginsel wel onderdeel uit van de achtergronddepositie. In de vorenstaande beoordeling is voor de habitattypen/ leefgebieden geoordeeld dat de ontwikkeling van Waterfront met zekerheid niet leidt tot significante gevolgen, vanwege de zeer beperkte stikstofbijdrage op een zeer klein areaal. Er zijn geen negatieve gevolgen voor de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000- gebied Veluwe. Deze conclusie is niet anders wanneer de projectbijdrage wordt beoordeeld in cumulatie met andere plannen of projecten die recentelijk zijn vergund maar nog niet zijn uitgevoerd.
Wanneer deze projecten worden uitgevoerd, met een tijdelijke bijdrage tijdens de werkzaamheden, leidt dat tot een tijdelijke bijdrage aan de achtergrondconcentratie en dus tot een grotere overschrijding van de KDW. De mate van overschrijding van de KDW als gevolg van de achtergronddepositie (met een jaarlijkse natuurlijke fluctuatie van 5-10%) is echter niet bepalend in de conclusie dat significante gevolgen uitgesloten zijn; ook bij een grotere overschrijding van de KDW kunnen significante gevolgen om dezelfde locatiespecifieke ecologische gronden worden uitgesloten. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 80 Op dit moment worden nauwelijks Wnb- vergunningen als gevolg van stikstofeffecten afgegeven. Het aannemelijk dat er recent geen vergunningen verleend zijn, zeker niet aan projecten met een relevante stikstofdepositiebijdrage. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 81 8 Conclusie 8.1 Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer De meervleermuis, aalscholver, fuut, grauwe gans, grote zaagbek, krakeend, lepelaar, visdief en zwarte stern komen met enige regelmaat voor ter hoogte van het plangebied en zijn daarom meegenomen in deze passende boordeling. Meervleermuis Het is niet uitgesloten dat door gebruik van verlichting tijdens de realisatie er sprake is van aantasting van essentiële vliegroutes van de meervleermuis.
Als gevolg daarvan is het niet ui tgesloten dat de verblijfplaatsen in Lelystad niet meer kunnen functioneren. Omdat de ondiepe wateren (<90 cm) die van essentieel belang zijn voor de meervleermuis niet worden beïnvloed door dit project is, is er geen sprake van een zodanige afname van foerageergebied dat de kolonies in Lelystad gevaar zouden lopen. In de eindsituatie is er geen sprake van aantasting van de vliegroutes de meervleermuis en de voedselbeschikbaarheid neemt toe door de toename van geleidelijke land-waterovergangen. Mitigatie Negatieve gevolgen zijn te voorkomen door het treffen van mitigerende maatregelen waarmee de verlichting tijdens de werkzaamheden wordt voorkomen of afgeschermd. Vervolg Voor het beoordelen van een ontwikkeling op planniveau is voldoende informatie beschikbaar om negatieve gevolgen voor Natura 2000-doelen in te kunnen schatten. Voor verdere uitwerking in de projectfase wordt aanbevolen om de geschiktheid van het Markermeer als foerageergebied voor de meervleermuis nader te onderzoeken. Op basis van expert judgement van (lokale) deskundigen is ingeschat dat het Markermeer niet van bijzonder belang is voor de meervleermuis vanwege de grote waterdiepte, ontbreken van geleidelijke land-waterovergangen en de golfslag door windwerking. Er worden weinig meervleermuizen waargenomen, maar structurele inventarisatie heeft niet plaatsgevonden.
Het wordt aanbevolen om dit voor een vervolgfase wel uit te voeren. Vogels Het plan van Waterfront heeft in de eindsituatie vooral een positief effect op het areaal foerageerbiotoop en voedselbeschikbaarheid van vogels door de natuurontwikkeling. In de huidige situatie is het plangebied niet van groot belang voor foeragerende planteneters vanwege het ontbreken van geleidelijke land- waterovergangen en ondiep water. De vogels rusten met name in het plangebied. De landaanwinning ten behoeve van Waterfront is dermate klein ten opzichte van het areaal aan open water in het Markermeer, dat het geen invloed heeft op prooibeschikbaarheid van de viseters. Aannemelijk is dat de recreatie tot een verslechtering kan leiden in de periode april-oktober en dan vooral op drukke (vaar)momenten. Omdat er elders in het Markermeer ook op zulke momenten veel onrust is , is er beperkte uitwijkmogelijkheid. De inschatting is dat dit effect klein is, maar significant negatieve gevolgen zijn ook niet helemaal uitgesloten. Hiervoor zijn mitigerende maatregelen voorgesteld. Mitigatie Om in drukke recreatieve perioden toch voldoende rust in de omgeving van het plangebied te waarborgen kan relatief eenvoudig een gebied afgeschermd worden voor vaarbewegingen met bijvoorbeeld een boeienlijn.
Binnen dit afgeschermde gebied (van minimaal 5-10 hectare) hebben onder andere viseters de mogelijkheid om te rusten en foerageren. Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 82 De uitwerking van de natuurontwikkeling staat nog niet geheel vast. Voor de natuurontwikkeling is de richtlijn van 5-20% land en 80-95% open water meegegeven. Dit is echter niet in het bestemmingsplan afgekaderd. Bij de verdere uitwerking van de natuurontwikkeling moet dit verder uitgewerkt worden en indien dan een hele andere inrichting wordt voorgesteld, moet niet nogmaals passend beoordeeld worden. Toegankelijkheid van de nieuwe natuur door vaarrecreatie moet voorkomen worden. Dit is sterk bepalend voor het broedsucces binnen de natuurontwikkeling voor onder andere de visdief. En daarmee ook sterk bepalend voor de bijdrage van dit nieuwe natuurgebied aan de opgave voor broedvogels in het Markermeer. Omdat natuurontwikkeling ook een doel is van het planvoornemen is dit sterk aan te bevelen. Hierbij kan aan het volgende gedacht worden: • Rondom de natuurontwikkeling worden basaltdammen aangelegd, die niet of z’n minst moeilijk toegankelijk zijn voor mensen die vanuit een bootje naar het gebied varen.
• Daar waar openingen in de basaltdammen aanwezig zijn, nodig vanwege de doorstroming en bereikbaarheid van dit gebied voor onder andere vissen, moet een boeienlijn of andere afschermende maatregel getroffen worden om vaarrecreanten te weren. 8.2 Natura 2000-gebied Veluwe Vanwege de grote afstand van het plangebied tot de Veluwe is alleen stikstofdepositie een relevante invloed om te beoordelen in deze passende beoordeling. Realisatie Het plan van Waterfront leidt tijdens de realisatie tot een tijdelijke en verwaarloosbare toename van stikstofdepositie op H2330 Zandverstuivingen en leefgebied van de draaihals en zwarte specht. Deze toenames zijn zo gering dat dit geen invloed heeft op de trend in de depositie-ontwikkeling. De eenmalige geringe bijdrage heeft daarom geen invloed op het (tijdstip van) behalen van de instandhoudingdoelstellingen binnen de Veluwe, voorzover deze verband houden met de ontwikkeling van de stikstofdepositie. Daarmee zijn significant negatieve gevolgen als gevolg van stikstofdepositie tijdens de realisatie op het Natura 2000-gebied voorhand uitgesloten. Eindsituatie In de eindsituatie wordt een kleine depositietoename berekend op een zeer klein areaal van H40 30 Droge heiden, H2330 Zandverstuivingen, H2310 Stuifzandheiden met struikhei, boomleeuwerik, tapuit, draaihals, zwarte specht en wespendief.
De berekende zeer geringe depositietoename zal niet leiden tot een meet- of waarneembare toename van het nutriëntenaanbod voor de habitattypen en leefgebieden. Er zullen dan ook geen meetbare veranderingen zijn van vermesting in de vorm van een toename in biomassaproductie. Doordat er geen verschuiving in de concurrentiepositie van planten zal optreden en de samenstelling en structuur van de vegetatie niet zal wijzigen, zal het leefgebied van typische soorten niet zodanig wijzigen dat deze uit het gebied zullen verdwijnen. De berekende toename is dermate beperkt en op een klein dat dit geen invloed heeft op maatregelen die worden genomen om de kwaliteit van het habitattypen en leefgebieden te verbeteren. In dit kader zal de zeer geringe toename van stikstofdepositie van 0,01 mol N/ha/j als gevolg van het plan niet leiden tot effecten op de kwaliteit of de omvang van de habitattypen en leefgebieden. Voor het behalen van de doelen is, naast stikstofdepositie, het ook belangrijk dat de gevolgen andere knelpunten waaronder Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 83 versnippering, vroegere intensieve beheer, recreatie en klimaatverandering worden opgelost. Dit staat los van de planbijdrage van Waterfront. Daarmee zijn significant negatieve gevolgen als gevolg van stikstofdepositie tijdens de realisatie op het Natura 2000-gebied voorhand uitgesloten.
Mitigatie Met de kennis van nu is het niet nodig om mitigerende maatregelen te treffen om stikstofdepositie tijdens de realisatie en in de eindsituatie te verminderen en/of te voorkomen. Het betreft echter een beoordeling op planniveau, met de onzekerheden die daarbij horen. Voor de AERIUS-berekening is een zo goed mogelijke inschatting gemaakt van de inzet van materieel tijdens de realisatie en het toekomstige gebruik van het plangebied. Mocht in vervolgfasen van het plan meer duidelijkheid zijn over de exacte invul ling van het plan en de daarbij behorend gasverbruik en verkeersbewegingen, is het aannemelijk dat ook de resultaten van de AERIUS-berekening anders uitpakken. Indien mitigerende maatregelen nodig zijn kan aan het volgende gedacht worden: • Inzet van meer emissiearm en -loos materieel. De komende periode zullen de ontwikkelingen op dit vlak verder doorgaan, zodat het aannemelijk is dat tijdens de uitvoeringsfase van Waterfront weer schoner materieel beschikbaar is. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld een wi nzuiger die minder brandstof verbruikt dan een cutterzuiger, waar nu rekening mee gehouden is. • Stimulering elektrisch vervoer door bij de verdere uitwerking van het plan extra aandacht te hebben voor het plaatsen van voldoende laadpalen, parkeerplaatsen voor elektrische voertuigen, pendelbussen richting Bataviakwartier, OV- en fietsverbindingen.
• Het aantal ligplekken voor cruises verandert niet, maar er wordt wel gestreefd naar meer afvaarten. Ook hier kan gekeken worden of het beperken van de afvaarten mogelijk is. • Woningen worden niet aangesloten op het gasnetwerk. Voor het leisureprogramma is hier nog geen rekening mee gehouden. Dit is naast wegverkeer een belangrijke bron van stikstofdepositie. Er is een AERIUS-berekening uitgevoerd van de eindsituatie waarbij ook het leisureprogramma niet wordt aangesloten op het gasnetwerk. Dit vermindert de depositietoename op de Veluwe enigszins, maar blijft afgerond voor alle beschreven habitattypen en leefgebieden in Tabel 7-5 staan op 0,01 mol N/ha/j. Dit toont aan dat de planbijdrage op de Veluwe voor een belangrijk deel wordt veroorzaakt door het wegverkeer en scheepvaartverkeer. 8.3 Samenvattend Op basis van de uitkomst van de passende beoordeling en met de uitvoering van de mitigerende maatregelen is de conclusie dat het plan van het Waterfront niet leidt tot aantasting van de natuurlijke kenmerken van de Natura 2000-gebieden. Er is geen sprake van significant negatieve gevolgen. Wel is het van belang om na de planvormingsfase, bij de concrete uitwerking van de verschillende planonderdelen en de wijze van uitvoering, de verstorende invloed op de Natura 2000- waarden te betrekken en deze zo beperkt mogelijk te houden.
Dit geldt ook voor de verdere uitwerking van de natuurontwikkeling. In deze passende beoordeling zijn verschillende maatregelen als aandachtspunt benoemd die in een vervolgfase opgepakt moeten worden. Projectgerelateerd 9 | Referentie Arcadis (2023). Natuurdoelanalyse Veluwe (57). Eindconcept. Bobbink, R. ( 2021) | . Effecten van stikstofdepositie nu en in 2030: een analyse. Rapportnummer RP- 20.135.21.35 Bobbink, R. & M. Weijters ( 20180. Verschil in effecten op natuur van gereduceerd versus geoxideerd stikstof. Lucht mrt 2018, 23-27 Bobbink, R., Loran, C., Tomassen, H. (eds.). 2022. Review and revision of empirical critical loads of nitrogen for Europe. Umwelt Bundesamt Texte 110/2022, 258 p. Dobben Van H. & A. van Hinsberg. ( 2008) | . Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en Natura 2000- gebieden. Wageningen, Alterra, Alterra- rapport 1654 Dobben | Van, H.F., R. Bobbink, D. Bal en A. van Hinsberg. | (2012) | . Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000. Alterrarapport 2397, Alterra Wageningen UR. Haarsma, A.-J., J.R. Reinhold, H.J.G.A. Limpens, M.J. Schillemans (2018).
De meervleermuis en de reset van het westelijke deel van de OVP - Beoordeling van de effecten van de reset van de Oostvaardersplassen op de staat van instandhouding van de meervleermuis (Myotis dasycneme) en adviezen voor mitigatie en compensatie van effecten. Rapport LBF-2018- 025 Landschapsbeheer Flevoland, Batweter en 2018.21 Bureau van de Zoogdiervereniging i/o Provincie Flevoland. Ketelaar, R., M.S. Kruit en P. Dam. ( 2017) | . Van grote oorwurm tot nachtzwaluw: veel soorten profiteren van herstel stuifzand op het Hulshorsterzand. De levende natuur. Jaargang 118- | 2. Nijssen M., Versluijs R., van den Bremer L. & Sierdsema H. (2019). Soortenherstelprogramma beheerplan Natura 2000 Veluwe: Ecologisch profiel en analyse knelpunten vogelsoorten. Sovon- | rapport 2019/76. Stichting Bargerveen & Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen. Provincie Gelderland (2017). PAS gebiedsanalyse 057 Veluwe Provincie Gelderland. (2018). Beheerplan Natura 2000 Veluwe (057). Natura 2000 Veluwe. Provincie Gelderland, Arnhem. Op 5- | 9-2023 verlengd met 6 jaar. RHDHV (2023). SoortenManagementPlan (SMP) gebouwbewonende soorten Lelystad. SMP voor vogels met jaarrond beschermde nesten en vleermuizen stedelijk gebied Rijn Van, S. H. M., & Van Eerden, M. R. (2021). Actualisatie Doeluitwerking Vogelrichtlijnsoorten IJsselmeergebied 2020. Deltamilieu Projecten Rapportnr. 2021- 08 RIVM, (2007) .
Uitspoeling van het stikstofoverschot naar grond- | en oppervlaktewater op landbouwbedrijven. RIVM, 21 november 2019. | Stikstofdepositie, 1990- 2018 https://www.clo.nl/indicatoren/nl0189- stikstofdepositie 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231121-1717 | 84 Projectgerelateerd Sierdsema H., ten Holt H., Martens S., Nijssen M. & P. Verburg. ( 2020) | . Natuurbeheer- en zoneringsmaatregelen voor zeven aangewezen vogelsoorten in Natura 2000- | gebied Veluwe. Bouwstenen Soortenherstel Beheerplan Natura 2000 Veluwe. Hoofdrapport. Sovon- | rapport 2020/29. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen. Schoumans, O.F., P. Groenendijk, L. Renaud & F.J.E. van der Bolt, ( 2008) | . Nutriëntenbelasting van het oppervlaktewater Vergelijking tussen landbouw- en natuurgebieden. Wageningen, Alterra, Alterrarapport 1700 Sparrius L.B. en M.J.P.M. Riksen, ( 2019) | . Evaluatie van elf jaar stuifzandbeheer op de Veluwe 2007- 2018. BLWG-rapport 23. Uitgave BLWG & Wageningen UR. Sweco (2021). Natuurthermometer Markermeer – IJmeer, bepaling stand 2020 Tien, N. S. H., Griffioen, A. B., van Keeken, O. A., van Rijssel, J. C., & de Leeuw, J. J. (2019). Vismonitoring Zoete Rijkswateren en Overgangswateren t/m 2017. Deel 1: Toestand en trends. (Wageningen Marine Research report; No. C084/18A). Wageningen Marine Research. Vertegaal & Goderie (2020).
Achtergrondnotitie ac tualiseren StikstofEffectvoorspellingsModel (SEM 3.1). In opdracht van Rijkswaterstaat WV, Nijmegen/Leiden Vink, M. & A. van Hinsberg, 13 december 2019. Stikstof in perspectief policy brief Vries De, W. & J.W. Erisman, ( 2020) . Ammoniak schadelijker voor natuur stikstofoxiden voor de gezondheid www.biomaatschappij.nl/artikel/ammoniak-schadelijker-voor-natuur-stikstofoxiden-voor-de- gezondheid/ Wamelink W., H. van Dobben, F. van der Zee, A. van Hinsberg, R. Bobbink, (2023). Overzicht van kritische depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000; Herziening 2023. Wageningen, Wageningen Environmental Research, Rapport 3272. Winden Van der, J. (2023). Kustontwikkeling Lelystad, verkenning kansen en knelpunten voor natuur. Inschatting effecten Waterfront en plannen voor recreatie en natuur. concept, Jan van der Winden Ecology, Utrecht. 22 november 2023 | BJ1923-MI-RP-231121-1717 | 85 Projectgerelateerd 22 november 2023 BJ1923-MI-RP-231121-1717 86 Bijlage 1 : Uitgangspunten AERIUS -berekening 17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 1/32 Notitie / Memo HaskoningDHV Nederland B.V.
Mobility & Infrastructure Aan: Gemeente Lelystad Van: RC - Royal HaskoningDHV Datum: 17 november 2023 Kopie: DG - Royal HaskoningDHV Ons kenmerk: BJ1923-MI-NT-231117 Classificatie: Alleen voor intern gebruik Gecontroleerd door AB - Royal HaskoningDHV Onderwerp: Waterfront Lelystad - Stikstofdepositie berekeningen Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. 1 Inleiding De gemeente Lelystad wil het Waterfront stedelijke kust Lelystad ontwikkelen en werkt aan een nieuw bestemmingsplan. Het Waterfront is het gebied langs het Markermeer, tussen de Lelystad-Haven en de Markerwaarddijk waarin een aantrekkelijke stedelijke kustzone gerealiseerd moet worden. Het gebied bestaat uit twee deelgebieden, namelijk het Bataviakwartier waar ruimte is voor vrijetijdsbesteding en Meerdijkhaven en Saerdam waar een nieuw woon- en recreatielandschap gepland is. De aanleg en het gebruik van de herontwikkeling van het gebied leidt tot een verandering in stikstofemissies en bijbehorende stikstofdepositie binnen nabijgelegen Natura 2000-gebieden.
Voor de ecologische beoordeling ten behoeve van het MER en de passende beoordeling zijn stikstofdepositieberekeningen uitgevoerd. Deze stikstofdepositieberekeningen brengen het projecteffect van de ontwikkeling in beeld. In deze notitie zijn de werkwijze, uitgangspunten en resultaten voorgelegd die worden gehanteerd bij de stikstofdepositieberekeningen. 2 Wettelijk kader Conform de Wet natuurbescherming (Wnb) dienen activiteiten getoetst te worden om na te gaan of binnen nabijgelegen Natura 2000-gebieden significant negatieve effecten als gevolg van stikstofdepositie kunnen optreden. In de beslisboom hieronder (figuur 2-1) zijn de stappen om vergunningsplicht vast te stellen beschreven. 17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 2/32 Figuur 2-1: Beslisboom Toestemmingverlening stikstofdepositie bij nieuwe activiteiten 3 Scenario’s 3.1 Alternatieven en varianten In het MER worden 2 alternatieven, 1 inrichtingsvariant en 3 uitvoeringsvarianten onderzocht. Het eerste alternatief is gebaseerd op het Stedenbouwkundig Masterplan en wordt het ‘voorlopig voorkeursalternatief’ genoemd (zie figuur 3-1 en figuur 3-2). Het tweede alternatief is het ‘alternatief zonder landaanwinning’. Het voorlopig voorkeursalternatief (voorlopig VKA) is gebaseerd op het Stedenbouwkundig Plan. In dit alternatief wordt er uitgegaan van een nieuwe eigen zandwinput op het Markermeer.
De gemeente wil naast het voorlopige voorkeursalternatief nog een alternatief zonder landaanwinning onderzoeken om tegemoet te komen aan de Kamerbrief Water en Bodem Sturend. Dit alternatief leidt tot een beperkter woon- en leasure programma en is geen volwaardig alternatief met het oog op de doelen en ambities van de gemeente.
17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 3/32 De variant zonder strand bij de Saerdam is een variant op het voorlopig VKA, zonder stadsstrand. De gemeente wil deze inrichtingsvariant onderzoeken omdat de bewoners van de Saerdam liever geen stadsstrand voor de deur willen. De variant zandcunet onder de nieuwe waterkering is een uitvoeringsvariant op het voorlopig VKA. In deze variant wordt onder de nieuwe waterkering eerst een deel van het holocene materiaal op de meerbodem uitgegraven om een zandcunet te maken. Dit gebeurt voordat de landaanwinning wordt opgebracht. Het extra uitgegraven holocene materiaal kan worden gebruikt bij de nieuwe natuur langs de leidam. De variant zand uit de vaargeul Amsterdam-Lemmer is een uitvoeringsvariant op het voorlopig VKA. In deze variant wordt gebruik gemaakt van de bestaande zandwinvergunning in de vaargeul. Daarbij komt er geen holoceen materiaal vrij en daarom is er in deze variant geen natuurontwikkeling langs de leidam. De variant zand uit de markt is een uitvoeringsvariant op het voorlopig VKA. In deze variant wordt zand met schepen aangevoerd van elders. Het varend materieel is anders dan in het voorlopig VKA en in deze variant is er ook geen natuurontwikkeling langs de leidam. Figuur 3-1: Stedenbouwkundige verbeelding Meerdijkhaven en Saerdam (Bron: Stedenbouwkundig Plan).
17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 4/32 Figuur 3-2: Stedenbouwkundige verbeelding Bataviakwartier (Bron: Stedenbouwkundig Masterplan). 3.2 Fasering De aanleg en het gebruik van de herontwikkeling van het gebied leidt tot een verandering in stikstofemissies en bijbehorende stikstofdepositie binnen nabijgelegen Natura 2000-gebieden. Naar verwachting gaat de realisatie van het totale Waterfront ongeveer 15 jaar duren. Voor de effectbepaling in het jaar 2040 kan van het eindbeeld worden uitgegaan van het plan. De realisatie van Bataviakwartier staat in principe los van de ontwikkeling van Meerdijkhaven. Uitgangspunt voor het MER is dat de ontwikkelingen in Bataviakwartier gelijktijdig starten met de realisatie van Meerdijkhaven. De manier waarop Waterfront wordt aangelegd en de fasering van de werkzaamheden zijn nog niet precies bekend. Om in het MER een goede beoordeling van de milieueffecten van de aanlegwerkzaamheden te kunnen maken, is uitgegaan van een mogelijke aanpak voor de realisatie waarbij de activiteiten met de hoogste bijdrage aan de stikstofdepositie samenvallen. De uitgangspunten van deze aanpak worden beschreven in hoofdstuk 5. 3.3 Gebruiksfase In dit onderzoek is gekeken naar de effecten in 2040 waarbij de herontwikkeling naar verwachting volledig zal zijn voltooid.
Het projecteffect wordt bepaald door de stikstofdepositiebijdrage na de herontwikkeling te vergelijken met de stikstofdepositie zonder deze ontwikkeling (referentiesituatie). Hierbij zijn beide alternatieven onderzocht. De verschillen tussen de varianten van het ‘voorlopig voorkeursalternatief’ hebben een beperkte invloed op de stikstofdepositie na de realisatie. De stikstofdepositie in de gebruiksfase is daarom niet afzonderlijk onderzocht voor de vier varianten.
17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 5/32 3.4 Aanlegfase Naar verwachting gaat de realisatie van het totale Waterfront ongeveer 15 jaar duren. In dit onderzoek is uitgegaan van een fasering van de uitvoering waarbij de werkzaamheden waarbij de meeste emissies worden verwacht in de eerste twee jaar plaatsvinden. De aanlegfase is in beeld gebracht voor deze jaren, waarin het projecteffect op de stikstofdepositie naar verwachting het grootst is; de maatgevende situatie. De aanlegfase is voor alle alternatieven/varianten in beeld gebracht. 4 Uitgangspunten gebruiksfase 4.1 Wegverkeer Om het projecteffect van beide alternatieven in beeld te brengen, wordt de depositiebijdrage van het wegverkeer in de situatie na de realisatie vergeleken met de depositiebijdrage van het wegverkeer in de referentiesituatie. De verkeersgegevens zijn afkomstig uit het Strategisch Verkeersmodel Lelystad- Almere STRAVELA. De gebruikte verkeersgegevens zijn van het jaar 2040 en zijn verrijkt voor de situaties na volledige realisatie van het voorlopig VKA en het alternatief zonder landaanwinning De stikstofdepositie wordt berekend binnen het gebied waar effecten als gevolg van het plan kunnen worden verwacht. Naast de wijzigingen aan de wegen binnen het plangebied, ontstaan er op de bestaande wegen in de omgeving van het plangebied ook wijzigingen in de verkeersomvang, de zogenaamde netwerkeffecten.
Deze netwerkeffecten worden meegenomen bij de bepaling van het onderzoeksgebied dat de volgende wegvakken omvat: 1. Wegvakken binnen het plangebied 2. Wegvakken waarop de jaargemiddelde etmaalintensiteiten tenminste 250 motorvoertuigen per etmaal per rijrichting toe- of afnemen. Wegen waarop een kleinere verkeerstoename plaatsvindt worden niet voor het rekenmodel geselecteerd, omdat wordt verondersteld dat deze hoeveelheden verkeer binnen de onnauwkeurigheid van het verkeersmodel vallen. 3. Aansluitende en tussengelegen wegvakken om een sluitend netwerk te krijgen Wegvakken waarbij de toe- of afname van de etmaalintensiteiten, ten opzichte van de referentiesituatie, in beide alternatieven kleiner is dan 2% van de totale etmaalintensiteiten, zijn niet meegenomen in de berekening. Vanaf hier wordt het verkeer geacht te zijn opgenomen in het heersende verkeersbeeld omdat het verkeer zich in hoeveelheid, snelheid, rij- en stopgedrag niet meer onderscheidt van het overige verkeer dat op deze weg rijdt. De wegvakken die bij de twee alternatieven zijn meegenomen in de berekening zijn weergegeven in figuur 4-1. Figuur 4-1: Selectie wegvakken AERIUS-berekeningen 4.2 | Stookinstallaties De nieuwe woningen zullen conform wet- en regelgeving aardgasvrij verwarmd worden, waarmee stikstofemissie als gevolg van verwarming niet plaatsvindt.
Het uitgangspunt is dat de nieuwe panden met overige functies in Meerdijkhaven en Bataviakwartier wel zullen worden verwarmd door middel van op aardgasgestookte stookinstallaties. Het gasverbruik van de stookinstallaties is niet bekend maar in eerder onderzoek zijn, in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, energiekentallen voor 24 verschillende gebouwtypen binnen de dienstensector bepaald | 1. In Tabel 4-1 is de verwachte toename van het vloeroppervlak voor verschillende bestemmingen, het bijbehorende energiekental en het verwachte aardgasverbruik opgenomen. Tabel 4-1 Gasverbruik nieuwe bestemmeningen Locatie | Categorie a) | Kental | Oppervlak (m2 bvo) c) | Gasverbruik (m3) gasverbruik 3 | 2 | b) | Voorlopig | Alt. zonder | Voorlopig | Alt. zonder (m /m | bvo) | VKA | landaan- | VKA | landaan- winning | winning Bataviakwartier Bataviastad | detailhandel - supermarkt | 13,0 | 10.000 | 6.000 | 130.000 | 78.000 horeca - café/restaurant | 29,1 | 7.000 | 1.000 | 204.000 | 29.000 horeca - hotel | 22,1 | 750 | 17.000 bedrijfshal - met koeling | 8,5 | 4.000 | 34.000 totaal | 385.000 | 107.000 Hotel Diner | horeca - hotel | 22,1 | 4.500 | 99.000 show | cultuur - theater | 13,0 | 1.000 | 13.000 1 Bron: Ontwikkeling energiekentallen utiliteitsgebouwen.
ECN, 8 januari 2016 17 november 2023 | BJ1923-MI-NT-231117 | 6/32 totaal | 112.000 Hotel | horeca - hotel | 22,1 | 7.500 | 7.500 | 166.000 | 166.000 Waterpark | sport - zwembad | 39,1 | 7.500 | 7.500 | 293.000 | 293.000 totaal | 459.000 | 459.000 Adventurepark | bedrijfshal - met koeling | 8,5 | 3.500 | 3.500 | 30.000 | 30.000 Leisure | bedrijfshal - met koeling | 8,5 | 20.000 | 20.000 | 171.000 | 171.000 Totaal | 1.157.000 | 767.000 Meerdijkhaven en Saerdam Meerdijkhaven | onderwijs - basisschool | 11,8 | 1.900 | 950 | 22.000 | 11.000 - Buurt 2 | sportaccommodatie binnen | 12,1 | 600 | 7.000 detailhandel - supermarkt | 13,0 | 2.505 | 1.570 | 32.000 | 20.000 totaal | 61.000 | 31.000 Meerdijkhaven | detailhandel - supermarkt | 13,0 | 2.500 | 32.000 - Buurt 3 | medische (groeps)praktijk | 17,1 | 3.500 | 600 | 60.000 | 10.000 totaal | 92.000 | 10.000 a) Winkels en voorzieningen algemeen meegenomen als ‘detailhandel - supermarkt’ / indoor attracties en leisure - attractiepark meegenomen als ‘bedrijfshal - groothandel met koeling’ b) bron: Ontwikkeling energiekentallen utiliteitsgebouwen.
ECN, 8 januari 2016 (gewogen gemiddelde) c) bron: Uitgangspunten alternatieven Waterfront Lelystad, 18 juli 2023, Royal HaskoningDHV / Hierbij zijn de volgende aannames gedaan: hotels met onbekend oppervlak bvo; 20 m | 2 per kamer * 1,5 in verband met overige inpandige ruimte / Verdeling zwembad/hotel van Hotel Waterpark onbekend, uitgegaan van 50% / 50% / Aanname oppervlak theater van Hotel Diner show (800 zipltaatsen: 1.000 m2 Op basis van het gasverbruik is de NO | x-emissie berekend. Het verstoken van 1 m | 3 aardgas levert circa 11,55 Nm3 rookgas | 2. Aardgasgestookte ketels van 0,4 MW of meer van na 1998 hebben een emissie-eis van 70 mg NOx per Nm3. Uitgaande van deze emissie-eis en de daarbij horende hoeveelheid rookgas komt de emissie uit op 808,5 mg NO | x per per m3 aardgas. Een overzicht van het gasverbruik en de NO | x- emissie per locatie is weergegeven in tabel 4-2.
Tabel 4-2 NOx-emissie stookinstallaties nieuwe bestemmeningen Locatie | Gasverbruik (m3) | NOx-emissie (kg/jaar) Voorlopig VKA | Alternatief zonder | Voorlopig VKA | Alternatief zonder landaanwinning | landaanwinning Bataviakwartier | 1.157.000 | 767.000 | 935 | 620 Meerdijkhaven - Buurt 2 | 61.000 | 31.000 | 49 | 25 Meerdijkhaven - Buurt 3 | 92.000 | 10.000 | 74 | 8 a) Winkels en voorzieningen algemeen meegenomen als ‘detailhandel - supermarkt’ / indoor attracties en leisure - attractiepark meegenomen als ‘bedrijfshal - groothandel met koeling’ Er is uitgegaan van de standaard AERIUS emissiekarakteristieken voor de sector ‘kantoren en winkels’: een uitstoothoogte van 11 meter (5,5 meter spreiding), een warmte inhoud van 0,014 MW en de emissie vindt plaats volgens het standaard industrieprofiel | 3. 2 Bron: Instructie gegevensinvoer voor AERIUS Calculator 2019A, BIJ12, 17 januari 2020 3 Instructie gegevensinvoer voor AERIUS Calculator 2023 17 november 2023 | BJ1923-MI-NT-231117 | 7/32 17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 8/32 4.3 Scheepvaart Wachtplaatsen en overnachtingsplaatsen Bataviakwartier Bij het Bataviakwartier zijn in de huidige situatie binnenvaartopstelplaatsen en -wachtplaatsen voor de sluis. Het uitgangspunt voor deze ligplaatsen is dat ze in de beoogde situatie niet wijzigen.
De drijvende wachtsteiger (200m) en meerpalen die geschikt zijn als overnachtingsplaats voor 2 schepen, verhuizen naar de andere kant van het vaarwater en krijgen, als onderdeel van het project, in de toekomstige situatie walstroom (zie figuur 4-2). In de huidige situatie is de bezettingsgraad 43,9% 4. Deze bezettingsgraad wordt ook aangehouden voor de toekomstige situatie voor zowel de referentiesituatie als de beoogde situatie. Voor de beoogde situatie wordt het uitgangspunt gehanteerd dat 90% van de schepen walstroom gebruikt. In het rekenmodel AERIUS zijn de emissies van de overnachtingsplaatsen meegenomen als een bron met het type ‘Scheepvaart | Binnenvaart: Aanlegplaats’. De schepen zijn ingevoerd als schepen van het type Motorvrachtschip – M8 (65% beladen) en voor de ligduur is uitgegaan van de totale ligduur per jaar van 7.691 uur (2 ligplaatsen x 43,9% x 24 uur x 365 dagen). In de beoogde situatie is uitgegaan van 90% walstroom. AERIUS berekent de emissies van stikstofoxiden (NO x) en ammoniak (NH3) op basis van de ingevoerde gegevens en de gegevens in de AERIUS-database (emissiefactoren). Figuur 4-2 Opstel- en ligplaatsen in huidige (links) en toekomstige (rechts) situatie 4 Bron: Waterfront Lelystad Aanvangssituatie, 27-01-2023, Swets ODV Maritiem BV
17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 9/32 Gelet op de grote afstand tot het dichtstbijzijnde stikstofgevoelige habitattypen binnen Natura 2000 gebieden zal het effect van de verschuiving van de aanvaarroute gering zijn. De aanvoerroutes zijn niet meegenomen in de berekeningen. Cruisesteiger Bataviahaven Ter plaatse van de cruisesteiger van Bataviahaven komt een nieuwe steiger met een andere oriëntatie (zie figuur 4-3). Het uitgangspunt is dat het aantal ligplaatsen gelijk blijft maar dat het aantal afvaarten toeneemt van 500 tot 700 per jaar waarbij wordt uitgegaan van riviercruiseschepen. Het uitgangspunt is dat er nu en in plansituatie 100% gebruik wordt gemaakt van walstroom. Er vinden geen emissies plaats gedurende het stilliggen. Figuur 4-3. Ontwerp nieuwe cruise steiger met 9 ligplaatsen. In het rekenmodel AERIUS is de toename van het aantal afvaarten meegenomen als een bron met het type ‘Scheepvaart | Binnenvaart: vaarroute’. De schepen zijn ingevoerd als schepen van het type Motorvrachtschip – M8. Voor de riviercruiseschepen is uitgegaan dat ze overeenkomen met 50% beladen vrachtschepen. AERIUS berekent de scheepvaartemissies van stikstofoxiden (NO x) en ammoniak (NH3) op basis van de ingevoerde gegevens en de gegevens in de AERIUS-database (emissiefactoren). De vaarroute is meegenomen tot aan het hoofdvaarwegennet.
De wijzigingen van het aantal scheepvaartbewegingen op het bestaande vaarwegennet gaan op in het heersende verkeersbeeld en hoeven niet in beeld te worden gebracht.
17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 10/32 5 Uitgangspunten aanlegfase 5.1 Maatgevend jaar Naar verwachting gaat de realisatie van het totale Waterfront ongeveer 15 jaar duren. De realisatie van Bataviakwartier staat in principe los van de ontwikkeling van Meerdijkhaven maar voor het MER is het uitgangspunt gehanteerd dat de ontwikkelingen in Bataviakwartier gelijktijdig starten met de realisatie van Meerdijkhaven. In figuur 5-1 hieronder is de fasering van de mogelijke uitvoering van de aanleg van Waterfront weergegeven. Voor de berekeningen wordt uitgegaan van deze fasering, waarbij het meeste materieel bezig is in de eerste jaren, met name voor de aanleg van de landaanwinning; dit is de maatgevende situatie voor de effectbeoordelingen. Het effect is in beeld gebracht voor de eerste twee jaren van de aanlegfase. Omdat de exacte invulling nog onbekend is, is een globale inschatting gemaakt van het in te zetten materieel. Figuur 5-1: fasering mogelijke uitvoering Waterfront voor het voorlopig VKA
17 november 2023 BJ1923-MI-NT-231117 11/32 5.2 Activiteiten aanlegfase 5.2.1 Activiteiten per variant/alternatief De activiteiten die gedurende het eerste jaar van de aanlegfase plaatsvinden verschillen per variant/alternatief. In onderstaand schema is weergegeven welke activiteiten betrekking hebben op de verschillende varianten/alternatieven. Tabel 5-1 Activiteiten aanlegfase maatgevende situatie * Het projecteffect van deze variant op de stikstofdepositie is naar verwachting vergelijkbaar met het voorlopig VKA De uitgangspunten die zijn gehanteerd voor de verschillende activiteiten worden in dit hoofdstuk besproken. 5.2.2 Zandwinning nieuwe zandwinput Voor de landaanwinning is ca 1,6 tot 2 miljoen m 3 zand nodig. Bij voorkeur wordt het zand gewonnen uit een nieuwe zandwinput uit de Markermeer bodem (locatie 2 in onderstaande figuur).
Figuur 5-2 Zandwinlocatie (2) en aanleg nieuw natuurgebied (1) Jaar Activiteit Voorlopig VKAVariant zonder strand Saerdam*Variant zandcunet waterkering Variant zand uit de vaargeul Variant zand aangevoerd met schepen Alternatief zonder landaanwinning 1e jaar Zandwinning nieuwe zandwinput ● ● ● Zandcunet ● Zand aanvoer met schepen ● ● Nieuwe Natuur ● ● ● Landaanwinning Meerdijkhaven ● ● ● ● ● Landaanwinning Bataviakwartier ● ● ● ● ● Bouwrijpmaken ● ● ● ● ● ● 2e jaar Aanleg woningen/panden ● ● ● ● ● ● Woonrijp maken ● ● ● ● ● ● Infra aanbrengen ● ● ● ● ● ●
Voor deze locatie is nog geen zandwinvergunning en ontgrondingsvergunning verleend. Deze zal op termijn aangevraagd moeten worden door de opdrachtnemer of de gemeente Lelystad. Deze locatie is alleen realistisch (vergunbaar) wanneer er op korte afstand een bovengrondse maatregel voor Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES) gerealiseerd wordt. Deze moet tenminste 25 hectare groot zijn. Bij de varianten zand uit de vaargeul Amsterdam-Lemmer en zand uit de markt wordt gebruik gemaakt van bestaande zandwinvergunningen. De zandwinning is daarmee geen onderdeel van de aanlegfase voor deze varianten. Omdat er hierdoor geen holoceen materiaal vrijkomt is er voor deze varianten geen natuurontwikkeling langs de leidam. Op de voorziene locatie van de nieuwe zandwinput ligt de bodem van het Markermeer op ongeveer NAP - 4 m. De bovenste holocene deklaag bestaat voornamelijk uit klei en loopt tot circa NAP -10 m. Dan begint het Pleistocene zandpakket dat wordt gebruikt voor de landaanwinning. De naar schatting 600 m | 3 holocene bovengrond van de zandwinput kan worden gebruikt voor de ontwikkeling van 25 ha nieuwe natuur ten noorden van de leidam in het kader van TBES. Zodra de holocene deklaag is verwijderd, kan het zand uit de zandwinput met een cutter- of winzuiger worden gewonnen en met een persleiding naar de landaanwinning worden verpompt.
Uitgangspunt voor het MER is dat er voor het hydraulisch afgraven van holocene klei en het zand gebruik wordt gemaakt van een cutterzuiger en persleiding. Een cutterzuiger is een stationair baggerschip dat een draaiende snijkop gebruikt om het bodemmateriaal los te maken. Het materiaal wordt opgezogen door baggerpompen en via een persleiding naar de locatie van het nieuwe natuurgebied verpompt. Tijdens het baggeren zet een spudpaal tot in de meerbodem het cutterschip vast. Met een sleep- en werkschip wordt de cutterzuiger vervolgens op een andere plek gelegd. De gehanteerde emissies en productiesnelheid van de Cutterzuiger zijn afgeleid uit eerdere onderzoeken op basis van de cutterzuiger Biesbosch van Van Oord. De naar schatting 600 m | 3 holocene bovenlaag wordt met een snelheid van circa 200 tot 300 m3 per week gewonnen en met een persleiding/zinkerleiding (hydraulisch) verpompt. De inzet bedraagt 82 uur per week (maandagochtend t/m donderdagmiddag). Voor de emissiebepaling is conservatief 200 m | 3 per week aangehouden waarmee de totale inzet van de cutterzuiger voor de winning van de 600 m | 3 holocene bovenlaag, uitkomt op 246 uur (3 weken á 82 uur). Voor de landaanwinning is ca 1,6 tot 2 miljoen m | 3 zand nodig. Uitgangspunt voor het MER is dat er in totaal 2 miljoen m | 3 zand wordt aangebracht.
De inzet van de cutterzuiger voor de zandwinning kom daarmee uit op 820 uur (10 weken á 82 uur). De gehanteerde emissies per uur voor het winnen en verpompen van de holocene bovenlaag en het zand zijn afgeleid uit eerdere onderzoeken op basis van de cutterzuiger Biesbosch van Van Oord. De berekende NOx- en NH3-emissies van de Cutterzuiger is weergegeven in tabel 5-3. Tabel 5-2 NOx- en NH3-emissies Cutterzuiger Onderdeel | Emissie NOx | Emissie NH3 | Draaiuren | NOx emissie | NH3 emissie (kg/uur) | (g/uur) | (uur) | (kg/jaar) | (kg/jaar) Holocene bovenlaag | 10 | 3 | 246 | 2.460 | 0,74 Zandwinning | 10 | 3 | 820 | 8.200 | 2,46 Totaal | 10 | 3 | 1.066 | 10.660 | 3,20 17 november 2023 | BJ1923-MI-NT-231117 | 12/32 Daarnaast wordt er in het kanaal een multicat ingezet om de Cutterzuiger op zijn plek te houden en er wordt er een multicat ingezet voor het transport van personeel. Voor de inzet is uitgegaan van 4 draaiuren per dag (16 draaiuren in de week) voor het verplaatsen van de ankers en 2 draaiuren per dag voor het transport van personeel (8 uur per week). De emissies van de multicats is bepaald op basis van de inzet en van de emissiekentallen voor binnenvaartschepen | 5 en is weergegeven in tabel 5-3.