Accountantsverslag 2022 gemeente Lelystad d.d. 26 juni 2023 WAS GETEKEND
Tekst van het document
Accountantsverslag 2022 Gemeente Lelystad 26 juni 2023
Deloitte Accountants B.V. Eemsgolaan 15 Postbus 980 9700 AZ Groningen Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Lelystad Postbus 91 8200 AB LELYSTAD Datum
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Lelystad. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Lelystad.
26 juni 2023
Bij de jaarrekening 2022 hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Ons kenmerk
De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Lelystad. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt.
Behandeld door
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 3 oktober 2022 en met ons auditplan, dat op 9 november 2022 is besproken met de Commissie van de Rekening.
Jaarrekeningcontrole 2022 L. Schenkel MSc RA +31 88 288 7530 Lschenkel@deloitte.nl Drs. H. Kuperus RA +31 88 288 0212 Dkuperus@deloitte.nl
Wij hebben onze bevindingen met de Commissie van de Rekening besproken Wij hebben onze rapportage op 5 juni 2023 besproken tijdens de bijeenkomst met uw Commissie van de Rekening, en daarbij zijn ook uw vragen beantwoord. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën en met de betrokken medewerkers van Concernstaff/ Team concernadvies. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. H. Kuperus RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NWE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting
4
•
5
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Bevindingen jaarrekening
11
•
De financiële positie van uw gemeente
12
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
17
Interne beheersing
26
•
27
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
29
•
30
Overige aangelegenheden
Bijlagen
31
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
32
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
33
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
34
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
36
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
39
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 3
Bestuurlijke samenvatting
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 4.351.000 respectievelijk € 13.053.000.
•
De gehanteerde rapporteringtolerantie voor fouten en onzekerheden bedraagt € 150.000 respectievelijk € 450.000.
Welke verbeteringen zien Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: wij? • De rechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels zijn ten opzichte van voorgaande jaren verder afgenomen. Uit de controle 2022 komt een fout naar voren van € 0,236 miljoen (2021: € 1,4 miljoen). De rechtmatigheidsafwijkingen zien toe op lasten die voortkomen uit contracten die voorgaande jaren zijn afgesloten en betreffen geen nieuwe afgesloten overeenkomsten in 2022.
Belangrijke aandachtspunten
Waardering van de grondexploitaties algemeen
Bestuurlijke samenvatting
•
In zijn algemeenheid zien wij dat de afgelopen jaren de kwaliteit van het balansdossier verder is toegenomen, onder andere door (naleving van) goede wederzijdse (werk)afspraken. Dit jaar zien we met name een toename in de kwaliteit van het balansdossier van de materiële vaste activa. Waar voorgaande jaren veelal sprake was van aansluitverschillen en veel correcties in de verloopoverzichten van de materiële vaste activa, heeft de gemeente over boekjaar 2022 een goed onderbouwd controledossier inclusief de benodigde aansluitingen opgeleverd.
•
De verantwoording over en interne controle op de SiSa-bijlage is de afgelopen jaren van een goed niveau geweest en over boekjaar 2022 ook verder verbeterd door een goede planning en duidelijke werkafspraken. Ondanks een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen en is het aantal doorgevoerde correcties naar aanleiding van onze controle beperkt geweest.
Wij onderkennen de volgende belangrijke aandachtspunten: •
De aanlevering van controle-informatie en onderbouwingen ten aanzien van de grondexploitaties kan verbeterd worden, met name voor wat betreft de ingerekende nog te realiseren opbrengsten en nog te maken kosten. Voor enkele grotere stelposten was de onderbouwing niet eenvoudig te achterhalen door de gemeente. Dit heeft ertoe geleid dat het controleproces op dit onderdeel meer tijd in beslag heeft genomen dan vooraf ingeschat. Om de kruislingse interne controle tussen planeconomen en de accountantscontrole efficiënter te laten verlopen en de processen om tot een goede en controleerbare verantwoording te komen, te verbeteren, is het noodzakelijk dat ook stelposten gedegen worden onderbouwd.
•
Bij de controle van de overlopende passiva zijn diverse afwijkingen en correcties uit de controle gebleken. Voorbeelden hiervan zijn verschuivingen in verplichte presentatie van de overlopende passiva op grond van het verslaggevingsstelsel en het in het verkeerde jaar verantwoorden van een overlopende passief. Een gedegen interne controle en onderbouwing, waaruit blijkt dat de posten terecht zijn opgenomen onder de overlopende passiva en juist zijn gepresenteerd, is noodzakelijk om te komen tot een efficiëntere controle.
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2022 versus de schattingen in de jaarrekening 2021 geanalyseerd (‘backtesting’). Uit onze controle blijken geen bijzonderheden. Wel benadrukken wij dat de omvang van de nog te realiseren opbrengsten en nog te maken kosten fors is en de ontwikkeling hiervan risico’s met zich meebrengt.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 5
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Waardering van de grondexploitaties parameters
•
De parameters welke worden gehanteerd door uw gemeente voor de opbrengsten- en kostenindexatie komt niet overeenkomen met de parameters in de externe bronnen welke wij hanteren. De externe bronnen leiden voor de korte termijn (2023 t/m 2025) tot een hogere indexatie van kosten en lagere indexatie van de opbrengsten en dit blijkt ook uit de meest recente CBS ontwikkelingen. Wij adviseren om de kostenontwikkelingen nauwlettend in de gaten te houden en waar nodig (tussentijds) bij te sturen.
Getrouwheid en rechtmatigheid geldstromen sociaal domein
•
Over boekjaar 2022 is de controle van het sociaal domein net als voorgaande jaren soepel verlopen. De verantwoorde bestedingen en hieraan gerelateerde transitorische posten zijn gedegen onderbouwd, mede als gevolg van voorbereidende werkzaamheden door uw medewerkers. Ook uit de back-testing werkzaamheden zijn geen signalen gekomen dat de wijze waarop de gemeente de hoogte bepaalt van de nog te betalen bedragen gerelateerd aan het sociaal domein niet passend is. De gemeente heeft zelf werkzaamheden verricht om de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten in het sociaal domein (Zorg in Natura en Persoonsgebonden budgetten) vast te stellen, waaronder werkzaamheden ten aanzien van prestatielevering. Dit leidt ertoe dat er geen onzekerheden of onrechtmatigheden volgen vanuit de controle op het sociaal domein.
Management override of controls en fraude
•
Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet de reguliere boekingsgang volgen. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol. Als gevolg van de onvoorspelbaarheid van de wijze waarop het management interne beheersingsmaatregelen doorbreekt, vormt dit een risico op een afwijking van materieel belang die het gevolg is van fraude en vormt het om die reden bij iedere controle een significant risico. Gemeente Lelystad heeft richtlijnen en procedures opgesteld voor het aanmaken, autoriseren en documenteren van memoriaalboekingen waardoor alle memoriaalboekingen in functiescheiding worden opgesteld en geautoriseerd. Als sluitstuk hebben uw medewerkers aan de hand van een integrale analyse inzichtelijk gemaakt dat alle handmatige memoriaalboekingen in functiescheiding zijn ingevoerd en geautoriseerd. Uit deze analyse en uit onze op data-analyse gebaseerde controle zijn geen bijzonderheden gebleken.
Financiële positie
•
Op basis van de verplicht te rapporteren gemeentelijke kengetallen, kan geconcludeerd worden dat de financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2022 bedraagt € 32,2 miljoen (2021: € 36,4 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Lelystad onderkende en aanwezige risico’s van € 22,8 miljoen (2021: € 22,0 miljoen). De weerstandsratio komt daarmee op 1,41 en is daarmee lager dan de door de raad vastgestelde norm voor het weerstandsvermogen, zijnde 1,5 maal het totaal van het benodigd risicobedrag, maar is nog niet minder dan de door de gemeenteraad bepaalde ondergrens van 1,2 maal het totaal van het benodigde risicobedrag.
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2022 ad € 20,262 miljoen (2021: voordelig € 21,243 miljoen).
•
Op basis van de interim-controle 2022 hebben wij in de managementletter 2022 een aantal aandachtspunten en adviezen gerapporteerd ten aanzien van de interne beheersingsmaatregelen op het gebied van financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) gedeeld, en zijn besproken in de Commissie van de Rekening van 7 december 2022. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole. Het overall beeld is dat de gemeente actief aan de slag is gegaan met de door ons gerapporteerde bevindingen en de opvolging ervan met ons heeft gedeeld.
Interne beheersing
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 6
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Kredietoverschrijding Westerdreef
•
In 2022 is er sprake geweest van overschrijding van het investeringskrediet Verlengde Westerdreef. Het krediet is overschreden als gevolg van scope-uitbreidingen en daarmee gepaard gaande extra onderzoeks- en plankosten. Deze overschrijding was bij de organisatie bekend maar de raad is hier niet tijdig over geïnformeerd. Het betreft een kredietoverschrijding waarbij het college bij het doen van uitgaven wel binnen het door de raad uitgezette beleid is gebleven, maar waarvan ondubbelzinnig is vastgesteld dat deze ten onrechte niet tijdig aan de gemeenteraad is gemeld. Deze kredietoverschrijding is daarmee een onrechtmatige uitgave welke meeweegt in de foutenevaluatie 2022.
Afwijking toerekening opbrengsten grondverkopen
•
Bij de jaarrekeningcontrole 2022 hebben we geconstateerd dat er voor een bedrag van € 1.586.241 aan grondverkopen in 2022 als opbrengsten is verantwoord, terwijl deze opbrengsten in de jaarrekening 2021 verantwoord had moeten worden. De opbrengsten 2022 zijn hierdoor te hoog en de vooruit ontvangen bedragen op de balans per 31-12-2021 te laag verantwoord. Dit betreft daarmee een afwijking die als ongecorrigeerde fout meeweegt in de foutenevaluatie 2022.
Voorziening verlofsparen
•
Per 01-01-2022 heeft een wijziging in de CAO gemeenten plaatsgevonden waardoor medewerkers hun verlof kunnen omzetten in een spaarverlof. Deze omzetting vraagt om een actieve handeling van de medewerker en leidt dus niet automatisch tot spaarverlof. Dit spaarverlof kan de medewerker meenemen naar volgende jaren. Op grond van de verslaggevingsregels dient een voorziening te worden gevormd voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen die van jaar tot jaar niet (nagenoeg) van gelijke omvang zijn. De toevoegingen (opbouw) en opnamen van het spaarverlof zijn in de tijd niet van gelijke omvang bij uw gemeente waardoor de gemeente Lelystad hier in lijn met de verslaggevingsregels een voorziening per 31-12-2022 voor heeft gevormd met een omvang van € 213.000. Voor het verlof waar geen voorziening voor moet worden gevormd (wettelijk verlofsaldo en niet-overmatig saldo bovenwettelijk verlof), is dit (net als voorgaande jaren) toegelicht onder de ‘Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen’.
Kwaliteit verslaggeving
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Dit betrof de inzet van specialisten ten aanzien van de waardering van grondexploitatie woningbouwlocatie Warande, bedrijventerrein Flevokust, het evalueren van de totale programmering en planning grondexploitaties bedrijventerreinen en de controle op de WNT-bijlage als gevolg van wisselingen van topfunctionarissen.
Uitgebreide controleverklaring
•
In lijn met de toegenomen verwachtingen en de verhoogde aandacht vanuit het maatschappelijk verkeer voor onder andere fraude en continuïteit is het bij wettelijke controles vanaf boekjaar 2022 voor accountants verplicht om in de controleverklaring over onze controleaanpak ten aanzien van frauderisico’s en continuïteit te rapporteren. Dit betekent dat er een sectie ‘Controle-aanpak frauderisico’s’ en een sectie ‘Controle-aanpak continuïteit’ is opgenomen in de controleverklaring bij de jaarrekening 2022 van uw gemeente. In deze sectie rapporteren wij onder andere over de geïdentificeerde risico’s, de uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomst van de werkzaamheden.
3-lines of defence model
•
Tijdens de jaarrekeningcontrole is het ons opgevallen dat relevante interne controlemaatregelen achteraf door medewerkers van Concernstaff/ Team concernadvies (3e lijn) worden uitgevoerd in plaats van door de verantwoordelijken in de eerste en tweede lijn. Wij bevelen aan om de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van de interne beheersmaatregelen gedurende het proces door de eerste en tweede lijn uit te laten voeren in plaats van achteraf door de derde lijn. Op deze manier kunnen eventuele bijzonderheden eerder in het proces worden geconstateerd en kunnen tijdig passende herstelacties worden genomen. De derde lijn kan zich vervolgens focussen op het onafhankelijk uitvoeren van controlewerkzaamheden achteraf om vast te stellen of de interne beheersmaatregelen in de eerste en tweede lijn conform procesopzet geïmplementeerd en effectief zijn.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 7
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2022, dat op 30 mei 2023 is vastgesteld door het college en ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Lelystad hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Lelystad uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij hebben geen materiële controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022.
Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn.
Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat een kredietoverschrijding meeweegt ons rechtmatigheidsoordeel. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Wel is in de jaarrekening 2022 een herziene WNT-bijlage Uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen over 2021 opgenomen die eveneens door ons is gecontroleerd. Voor de controle van de WNT hebben wij specialisten ingezet.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2022, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben specialisten betrokken bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen. Dit betrof de waardering van de grondexploitaties Flevokust en Warande en de totale planning en programmering grondexploitaties bedrijventerreinen. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Bijlagen
Blz. 9
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Lelystad Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022. De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 10
Bevindingen jaarrekening
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022 bedraagt € 22,0 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 1,7 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2022 circa € 20,3 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1.000)
2022
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
104.278
88.124
84.849
97.353
92.709
-/- 2.794 -/- 10.232
-/- 2.482
Tussentijdse resultaatbestemming
1.747 -/- 5.090
Gerealiseerd resultaat
20.262
21.243
6.069
-/- 2.272
7.126
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
22.009
16.154
3.275 -/- 12.504
4.644
Eigen vermogen per 31 december
126.287 104.278
88.124
97.353
84.849
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 circa 28,6% van het balanstotaal (ultimo 2021: 23,2% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2021. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1.000)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Totale baten
414.788
Totale lasten
-/- 392.779
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
22.009
Af: stortingen in reserves
-/- 42.405 40.658
Saldo mutaties reserves
-/- 1.747
Gerealiseerd resultaat
20.262
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 12
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2022 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 22,0 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 0,6 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2022 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 20,3 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 20 15 10 5 (5) (10) (15)
2018 2019 2020 2021 2022
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 12 10 8 6 4 2 (2)
2018 2019 2020 2021 2022
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 25 20 15 10 5 (5)
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2018 2019 2020 2021 2022
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 13
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Lelystad (begroot en werkelijk over de periode 2019-2022)
Solvabiliteit 1)
40%
40%
30%
30%
20%
20%
10%
10%
0%
2019
2020
Begroot
2021
2022
0%
Werkelijk
2020
2021
2022
Werkelijk
Structurele exploitatieruimte 4)
100%
8%
80%
6%
60%
4%
40%
2%
20% 0%
2019
Begroot
Netto schuldquote 2)
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)
Grondexploitatiequote 3)
2019
2020
Begroot
2021
2022
Werkelijk
0%
2019
2020
Begroot
2021 Werkelijk
2022
23 21 19 17 15 13 11 9 7 5 3 1 (1) (3) (5) (7) (9) (11) (13) (15)
2019
Begroot
2020
2021
Begroot na wijziging
2022
Werkelijk
1)
VNG geeft in de Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën aan dat een percentage van 20% (of minder) als signaalwaarde geldt.
2)
VNG geeft in de Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën aan dat vanaf een percentage van 130% sprake is van een hoge netto schuld quote.
3)
Het kengetal grondexploitatie is gedaald ten opzichte van 2021. Dit betekent dat de voorraad gronden die “terugverdiend” moeten worden kleiner is geworden. Het risico is gedaald als gevolg van grondverkopen in 2022.
4)
Een positief percentage structurele exploitatieruimte betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 14
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2022 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 20,3 miljoen (begroot: € 0,295 miljoen). De verschillen tussen begroting en realisatie zijn grotendeels te herleiden tot: •
Ontwikkelingen na de Begrotingsmonitor September 2022 (overdrachten Rijk zoals Buig-gelden van het Rijk en algemene uitkeringen);
•
Grondexploitatiewinsten (worden niet begroot); en
•
De situatie op de arbeidsmarkt die ervoor zorgt dat vacatures lastig zijn in te vullen en werkzaamheden (deels) niet zijn uitgevoerd.
De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. In dit licht adviseren wij u dit nader te evalueren en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 20 15 10 5 (5) (10)
Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021 2022 2022
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 410 395 380 365 350 335 320 305 290
Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021 2022 2022
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 400 390 380 370 360 350 340 330 320 310 300
Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021 2022 2022
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 15
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2022; de ratio weerstandsvermogen is met 14,6% afgenomen, als gevolg van een daling van de beschikbare weerstandscapaciteit (-/- 11,5%) en tegelijkertijd een stijging van de benodigde weerstandscapaciteit (+ 3,6%). Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 32,2 miljoen (2021: € 36,4 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is met € 4,2 miljoen afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Er is in 2022 € 1,1 miljoen aan de Algemene Reserve AD toegevoegd maar tegelijkertijd € 5,0 miljoen aan deze reserve onttrokken. Ook is er € 0,242 miljoen aan de Egalisatiereserve grondexploitaties onttrokken voor het vormen van een credit verliesvoorziening van de grondexploitaties.
Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 22,8 miljoen (2021: € 22,0 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee sprake van een toename van de gekwantificeerde risico’s met € 0,8 miljoen.
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)
50 45 40 Uw weerstandscapaciteit van € 32,2 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 22,8 35 30 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader 25 toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en 20 risicobeheersing’ van het jaarverslag. 15
De door de raad vastgestelde norm voor het weerstandsvermogen is bepaald op 1,5 maal het totaal van het benodigd risicobedrag, zijnde € 34,2 miljoen. De door de raad vastgestelde ondergrens voor het weerstandsvermogen komt uit op € 27,4 miljoen (1,2 maal het benodigde risicobedrag) en de bovengrens komt uit op circa € 41,0 miljoen (1,8 maal het benodigde risicobedrag). De weerstandsratio van 1,41 over 2022 voldoet daarmee niet aan de door de raad vastgestelde norm van 1,5 maal het risicobedrag, maar komt nog wel boven de door de raad vastgestelde ondergrens van 1,2 maal het risicobedrag.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
2019
2020
2021
2022
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 2,90 2,70 2,50 2,30 2,10 1,90 1,70 1,50 1,30
2019
Bijlagen
2020
2021
2022
Blz. 16
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2022 ad € 21,3 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te realiseren baten ad € 272 miljoen en lasten ad € 187 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2022 gaat het om 29 individuele projecten. De gemeente Lelystad schat ultimo 2022 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 14,3 miljoen bedraagt (2021: € 12,7 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.
Deze voorziening is conform de verslaggevingsregels voor € 14,0 in mindering gebracht op de balanspost bouwgronden in exploitatie en voor € 0,242 is een creditvoorziening op de balans opgenomen. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
•
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
•
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
•
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 100,00 90,00 80,00 70,00 60,00 50,00 40,00 30,00
2019
2020
2021
2022
Ontwikkeling boekwaarde
Uit deze figuur blijkt dat de boekwaarde en de geraamde baten en lasten van de bouwgronden in exploitatie in 2022 sterk zijn afgenomen. De belangrijkste oorzaak hiervan zijn gerealiseerde opbrengsten van € 83,5 miljoen waar investeringen ad € 27,0 miljoen en een winstname ad € 6,6 miljoen tegenover staan.
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 17
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 voor € 6,6 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2021: € 6,1 miljoen). Dit bestaat uit: •
Winstname in 2022 ad € 7,4 miljoen (13 complexen)
•
Winstuitname in 2022 ad € 0,8 miljoen (11 complexen). Dit betreft een terugname van winsten waar voorgaande jaren cumulatief te veel winst was genomen op basis van de POC-methode.
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Bataviahaven, Warande (woningbouwlocaties) en Flevokust en Flevopoort (bedrijventerrein) de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn, waarbij wij de grondexploitaties Flevokust en Warande dit jaar voor onze controle op deelcomplexniveau hebben geanalyseerd en – waar wij dat noodzakelijk achten op grond van onze professionele oordeelsvorming – geselecteerd voor nadere controle. Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.
Gezien de verhoogde complexiteit van bepaalde onderdelen binnen de grondexploitaties Flevokust en Warande en grondexploitatieoverstijgend de gehele programmering en planning van de opbrengsten bedrijventerreinen, hebben wij eveneens specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving. Wij willen benadrukken dat de omvang van de in de toekomstig nog te realiseren opbrengsten grondverkopen fors is. Vervolg op de volgende slide
Bijlagen
Blz. 18
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Het totaal aan nog te realiseren opbrengsten ad € 272,8 miljoen bestaat uit: •
€ 181,4 miljoen bedrijventerreinen het totale programma en de planning zijn door onze specialisten als niet onaannemelijk aangemerkt.
•
€ 91,5 miljoen woningbouw waarvan € 53,9 miljoen Warande. Het programma en de planning van Warande zijn door onze specialisten als niet onaannemelijk aangemerkt. Wel benadrukken we dat de programmering en planning aansluiten met behoefteramingen (zoals de aantallen uit de woningbouwopgaven), maar dat deze gronden nog niet verkocht zijn. Hierdoor blijft er een risico bestaan ten aanzien van de afzet van deze gronden.
Voor wat betreft de toekomstige opbrengsten- en kostenstijgingen hanteert de gemeente Lelystad in de grondexploitaties één percentage voor de gehele resterende looptijd van het project (resp. 1,5% opbrengstenstijging en 2% kostenstijging). De parameters welke worden gehanteerd door uw gemeente voor de opbrengsten- en kostenindexatie komt niet overeenkomen met de parameters in de relevante externe bronnen. De externe bronnen geven voor de korte termijn (2023 t/m 2025) een hogere indexatie van kosten en lagere indexatie van de opbrengsten aan en dit wordt bevestigd door de meest recente CBS gegevens. Door de forse omvang van de nog te realiseren opbrengsten en nog te maken kosten en de lange looptijd van de grondexploitatieprojecten (en dus onzekerheden in de tijd), is de omvang van de toekomstige ontwikkelingen relatief hoog. Wij adviseren om de kostenontwikkelingen nauwlettend in de gaten te houden en waar nodig (tussentijds) bij te sturen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als niet onaannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 19
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
Kosten overhead
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
1.200 1.000 800 600 400 200 5. Sport, cultuur en recreatie
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid kijken wij naar de lastenoverschrijdingen per cluster. In de figuur hieronder hebben wij de clusters met een lastenoverschrijding opgenomen groter dan onze rapporteringstolerantie van € 150.000. Lastenoverschrijdingen (x € 1.000)
2. Verkeer, vervoer en waterstaat
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
1 Veiligheid
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
De begrotingsoverschrijdingen (veelal veroorzaakt door kostenstijgingen a.g.v. indexaties) hebben plaatsgevonden binnen het beleid van de kaders van de gemeenteraad en zijn waar mogelijk reeds gecommuniceerd via de Begrotingsmonitor 2022. Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2022. Op grond van de kadernota rechtmatigheid betreffen dit onrechtmatigheden die niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. In 2022 is er sprake geweest van overschrijding van het investeringskrediet Verlengde Westerdreef. In de programmabegroting 2021-2024 heeft de gemeenteraad een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld van € 300.000. Dit krediet was bedoeld voor de initiatie- en verkenningsfase om de scope te bepalen en de eerste budgetramingen voor het project te maken. De cumulatieve uitgaven zijn € 642.252 waardoor sprake is van een kredietoverschrijding van € 342.252. Deze overschrijding is conform artikel 28 van het Besluit Begroting en verantwoording provincies en gemeenten herkenbaar in de jaarrekening opgenomen bij de toelichting op de balans (hoofdstuk Analyse begrotingsrechtmatigheid). Dit overzicht in de jaarrekening is volledig. Het krediet is overschreden als gevolg van scopeuitbreidingen in 2022 en daarmee gepaard gaande extra onderzoeks- en plankosten. Anderzijds zijn de kosten ook hoger uitgevallen door kostenstijgingen als gevolg van inflatie.
Het resultaat is dat er nu wordt vooruitgelopen op het vervolg van het project en er meer duidelijkheid is over de scope, planning en verwachte kosten. Deze overschrijding was bij de organisatie bekend maar de raad is hier niet tijdig over geïnformeerd. Bij de kadernota 2024-2027 welke d.d. 25 april 2023 is vastgesteld wordt de raad gevraagd een aanvullend investeringskrediet ter beschikking te stellen in 2023 (bijstelling 3). Vervolg op de volgende slide.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 21
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid Het betreft in dit geval een kredietoverschrijding waarbij het college bij het doen van uitgaven wel binnen het door de raad uitgezette beleid is gebleven, maar waarvan ondubbelzinnig is vastgesteld dat deze ten onrechte niet tijdig aan de gemeenteraad is gemeld. Deze kredietoverschrijding betreft daarmee een onrechtmatige uitgave welke meeweegt in ons accountantsoordeel.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 22
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter hebben wij gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin heeft gezet. De aanbevelingen specifiek ten aanzien van de interne frauderisicoanalyse zijn op moment van schrijven van dit rapport van bevindingen nog niet volledig opgepakt. De gemeente heeft het Interne Controleplan 2023 ter voorbereiding op de komende rechtmatigheidsverantwoording inmiddels in concept afgerond.
Als onderdeel van de reguliere risicoanalyses in het kader van het IC-plan worden ook de frauderisico’s geëvalueerd en waar nodig aangevuld met risico’s op het gebied van oneigenlijk toe-eigenen van activa & frauduleuze verslaggeving, management override of controls, omkoping & corruptie en cybersecurityrisico’s. Het IC-plan hebben wij reeds met uw medewerkers besproken en is op 30 mei 2023 vastgesteld door het college en wordt binnenkort besproken met de Commissie van de Rekening.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Wij nemen jaarlijks kennis van de inhoud van deze integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw juridisch adviseur HRM. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit De gemeente legt jaarlijks via het Sociaal Jaarverslag verantwoording af over onder andere het gevoerde sociale beleid waaruit ook blijkt hoeveel meldingen en welke type meldingen zijn ontvangen en behandeld op het gebied van integriteit. Dit jaarverslag wordt aangeboden aan de gemeenteraad en wordt gepubliceerd op de website van de gemeente.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 23
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Naleving van de Europese aanbestedingsregels Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties. Wij constateren over 2022 een verdere afname in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. In onderstaande tabel is de dalende trend van de afgelopen jaren zichtbaar. De fouten voorgaande jaren zagen met name toe op inhuuropdrachten en diensten met betrekking tot technische installaties waarvoor niet de juiste aanbestedingsprocedure was gevolgd. Voor beide type inkopen zijn inmiddels overeenkomsten die op grond van een Europese aanbestedingsprocedure tot stand zijn gekomen, waardoor de totale rechtmatigheidsafwijking EU-aanbestedingen 2022 fors is afgenomen ten opzichte van voorgaande jaren. EU-aanbestedingsafwijking per jaar: Fout in € 2018
13.073.377
2019
4.002.934
2020
2.003.578
2021
1.435.373
2022
236.372
De omvang van de onrechtmatige inkopen in 2022 is € 420.535. Hiervan is echter reeds € 325.566 als doorloopfouten bij de foutenevaluatie jaarrekening 2021 betrokken, waardoor deze fout niet meer meeweegt in ons accountantsoordeel 2022. Aan de andere kant heeft de gemeente ingeschat dat er nog voor een bedrag Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Van € 141.403 aan facturen op deze onrechtmatige inkopen in 2023 en verder ontvangen gaat worden. Deze doorloopfout is toegelicht onder de Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen en weegt om die reden mee in de foutenevaluatie 2022. Hierdoor komt het totale foutbedrag onrechtmatigheden Europese aanbestedingen bij de jaarrekening 2022 op € 236.372. Fout in € Jaarschijf 2022
420.535
Reeds genomen doorloopfout 2021
325.566 (-/-)
Toekomstige doorloopfout (weegt mee
141.403 (+)
Omvang foutenevaluatie 2022
236.372
(weegt niet meer mee in foutenevaluatie 2022)
in foutenevaluatie 2022)
Uw gemeente heeft de afgelopen jaren maatregelen getroffen om de naleving van de Europese aanbestedingsregels structureel beter te borgen. Dit heeft zichtbaar geresulteerd in een afname van de totale fout. Het bedrag aan onrechtmatigheden over 2022 heeft volledig betrekking op fouten in de naleving van de Europese aanbestedingsregels die in voorgaande jaren zijn gemaakt, en waarvan de bestedingen nog doorlopen in het huidige boekjaar. Ondanks de getroffen maatregelen kan uw gemeente in de praktijk, door de complexiteit van de materie en regelgeving, en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, toch relatief gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kiezen. Hierdoor blijft de repressieve controle door Team Planning en Control van belang. Daarbij moet dit team in ieder geval expliciet nagaan of een opdracht via de juiste procedure ‘in de markt’ is gezet.
Afwijking toerekening grondverkopen . Bij de jaarrekeningcontrole 2022 hebben we geconstateerd dat er voor een bedrag van € 1.586.241 aan grondverkopen in 2022 als opbrengsten is verantwoord, terwijl deze opbrengsten in de jaarrekening 2021 verantwoord had moeten worden. Verslaggevingtechnisch is de datum van notariële overdracht van de gronden leidend om te bepalen in welk jaar de opbrengst verantwoord dient te worden. Aan de betreffende grondverkoop ligt een groot aantal aktes van leveringen ten grondslag waarbij een deel van de gronden uiteindelijk in 2021 is geleverd (€ 1.586.241) en een deel in 2022 is geleverd. De gehele opbrengst is echter in 2022 verantwoord, waardoor een bedrag van € 1.586.241 ten onrechte in de opbrengsten 2022 is verantwoord. De opbrengsten 2022 zijn hierdoor te hoog en de vooruit ontvangen bedragen op de balans per 31-12-2021 te laag verantwoord. Dit betreft daarmee een afwijking die als ongecorrigeerde fout meeweegt in de foutenevaluatie 2022. Naar aanleiding van deze geconstateerde afwijking heeft de gemeente een integrale controle verricht op de verantwoorde grondopbrengsten rondom de jaarovergang 2022/2023 waarbij is vastgesteld dat een soortgelijke fout niet nogmaals voorkomt. Ook heeft de gemeente de procesafspraken rondom het verantwoorden van de opbrengsten aangescherpt om soortgelijke fouten in de toekomst de voorkomen.
Presentatieafwijking overlopende activa en passiva Tijdens de controle hebben we geconstateerd dat in de jaarrekening (terecht) een correctieboeking is gemaakt ter voorkoming van balansverlenging (overlopende activa en overlopende passiva). Echter is middels deze correctie ten onrechte ook de btw op de facturen gecorrigeerd. Vervolg op de volgende slide
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 24
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Lelystad
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Hierdoor is een negatief bedrag opgenomen onder de overlopende activa ad EUR 175.817 wat toeziet op btw op vooruitontvangen factuur en onder de overlopende passiva gepresenteerd had moeten worden. Het betreft een presentatiecorrectie zonder resultaatimpact welke is opgenomen in het overzicht ongecorrigeerde afwijkingen.