41. RV Maatschappelijke Agenda

Voorstel aan de raad Nummer: 41

Portefeuille: Programma: Taakveld:

A. Messelink-Dijkstra en R. Broekema 6 Sociaal domein

Onderwerp: Vaststelling Maatschappelijke Agenda

Voorgesteld besluit 1. De in de Maatschappelijke Agenda opgenomen thema’s vast te stellen en mee te geven voor de uitwerking van de Doe Agenda’s: a. Leren en ontwikkelen b. Prettig en veilig c. Voor elkaar zorgen d. Meedenken en meedoen 2. De in de programmabegroting beklemde € 2.000.000 in te zetten voor de Doe Agenda’s en de aanpak van de Maatschappelijke Agenda in: a. Werkwijze; opgavegericht werken. b. Financiën; langdurig met onze partners. c. Monitoring; gericht op het maatschappelijke effect. d. Communicatie; voortdurende interactie met de inwoners. 3. Tegelijkertijd een verkenning op te starten om structurele integraliteit binnen de begroting van het Sociaal Domein te realiseren ten behoeve van de Maatschappelijke Agenda.

Urgentie Raad Wel urgentie: om tijdig voortgang te boeken met de Maatschappelijke Doe Agenda’s is het wenselijk dat de Maatschappelijke Agenda op 7 maart in de commissie maatschappij wordt geagendeerd.

Voorgaande besluitvorming - Startnota Maatschappelijke Agenda - Uitgangspuntennota Maatschappelijke Agenda

Inleiding Met de Maatschappelijke Agenda legt het college de beleidsmatige koers in het sociaal domein voor aan de gemeenteraad. Het is één integrale agenda voor het hele sociaal domein, waardoor niet meer

gewerkt wordt met afzonderlijke beleidsnota’s. In de Maatschappelijke Agenda zijn de ambities voor Lelystad beschreven en het beoogde maatschappelijk effect. Op basis van dit kader wordt vanuit het gehele sociaal domein gewerkt aan de realisatie van deze maatschappelijke opgaven. Op 8 februari 2022 heeft de raad ingestemd met de Startnota Maatschappelijke Agenda en op 5 juli 2022 is de Uitgangspuntennota Maatschappelijke Agenda vastgesteld. Met deze uitgangspunten en tijdens de gesprekken met de raad, heeft de raad kaders meegegeven voor (het totstandkomingsproces van) de Maatschappelijke Agenda. De Maatschappelijke Agenda is tot stand gekomen op basis van een participatietraject: de Zomertour “Thuis in Lelystad”. Tijdens de Zomertour zijn ervaringen opgehaald bij inwoners, (maatschappelijke) partners, de cliëntenraad en andere betrokkenen. Ook zijn uitgangspunten meegenomen uit het Raadsakkoord, Lelystad Next Level, Samen Lelystad Oost en bestaande kadernota’s uit het sociaal domein. Dit proces heeft geleid tot de Maatschappelijke Agenda die nu voorligt. Opgavegericht werken staat bij de werkwijze van de Maatschappelijke Agenda centraal. Belangrijke elementen van deze werkwijze zijn onder andere de focus op maatschappelijke effect, voortdurende interactie met inwoners en langdurig partnerschap. Dit doen wij samen en de focus bij opgavegericht werken ligt op het ‘doen’.

Op basis van de Maatschappelijke Agenda worden er – gezamenlijk met partners en inwoners – opgaven uitgewerkt in de Doe Agenda’s. In Q2 en Q3 gaan we aan de slag met het organiseren van werkateliers om te komen tot de eerste Maatschappelijke Doe Agenda’s. Het samen invullen van de opgaven, eigenaarschap, het nemen van risico’s, vertrouwen in de professional en het scheppen van randvoorwaarden intern en extern zijn belangrijke uitgangspunten rondom deze werkwijze.

Argumenten 1. De in de Maatschappelijke Agenda opgenomen thema’s vast te stellen en mee te geven voor de uitwerking van de Doe Agenda’s: a. Leren en ontwikkelen b. Prettig en veilig c. Voor elkaar zorgen d. Meedenken en meedoen 1.1a, 1.1b, 1.1c, 1.1d De Maatschappelijke Agenda, thema’s en ambities zijn mede tot stand gekomen door de inbreng van inwoners. De Maatschappelijke Agenda, thema’s en ambities zijn tot stand gekomen op basis van een participatietraject: de Zomertour “Thuis in Lelystad”. Tijdens de Zomertour zijn ervaringen opgehaald bij inwoners, (maatschappelijke) partners, de cliëntenraad en andere betrokkenen. Er zijn in totaal ruim 1000 ervaringen opgehaald en er zijn sessies georganiseerd met onze huidige partners. Op de website www.thuisin-lelystad.nl zijn alle resultaten terug te vinden. 1.2a, 1.2b, 1.2c, 1.2d De Maatschappelijke Agenda is in lijn met eerdere besluitvorming, het Raadsakkoord en de door de raad meegegeven kaders. Op 8 februari 2022 heeft de raad ingestemd met de Startnota Maatschappelijke Agenda en op 5 juli 2022 is de Uitgangspuntennota Maatschappelijke Agenda vastgesteld. Met deze uitgangspunten en tijdens verschillende gesprekken met de raad, heeft de raad kaders meegegeven voor (het totstandkomingsproces van) de Maatschappelijke Agenda. De Zomertour en andere acties liggen in lijn met deze meegegeven kaders.

Verder zijn in de Maatschappelijke Agenda uitgangspunten meegenomen uit het Raadsakkoord, Lelystad Next Level, Samen Lelystad Oost en bestaande kadernota’s uit het Sociaal Domein. Bovendien sluit de Maatschappelijke Agenda aan bij de ambities van de raad en het is een middel om de ambities te realiseren en verbeterpunten aan te pakken.

1.3a, 1.3b, 1.3c, 1.3d De Maatschappelijke Agenda werkt vanuit het inwonersperspectief. Het inwonersperspectief wordt nog onvoldoende meegenomen in de werkprocessen en de werkwijze sluit niet altijd aan bij de bedoeling. Dit zorgt ervoor dat doelstellingen, zoals opgenomen in Lelystad Next Level en de strategische opgaven, moeilijker te realiseren zijn. We zien de noodzaak voor een transformatieproces, waarbij we minder naast en langs elkaar werken en meer met elkaar mogelijk maken voor – en met – de inwoners. Niet de uitvoering van separate wettelijke taken staat hierbij voorop, maar vooral wat de inwoner nodig heeft om zich thuis te voelen in Lelystad. In de Maatschappelijke Agenda staat het inwonersperspectief centraal en een belangrijk doel is om meer aan te sluiten bij de behoefte van de inwoner. 1.4a, 1.4b, 1.4c, 1.4d De Maatschappelijke Agenda gaat uit van een integrale benadering. Gebleken is dat integraal werken – inclusief het integreren van reeds bestaande patronen en opvattingen – nog niet zo makkelijk is. We werken nog te verkokerd en sluiten hiermee niet altijd goed aan op het beoogde maatschappelijk effect. Het welzijn van onze inwoners vraagt om een samenhangend beleid. We willen voortbouwen op het bestaande beleid met daarin een omslag naar meer integraal werken.

Aan de hand van de Maatschappelijke Agenda kan het college het gesprek met haar maatschappelijke partners vormgeven over (maatschappelijke) effecten, resultaten, inspanningen en de bekostiging. De ruimte die wij hiermee creëren maakt het mogelijk om daadwerkelijk anders te werken. 1.5a, 1.5b, 1.5c, 1.5d Verschillende (maatschappelijke) partners zijn positief over en ondersteunen de beweging van de Maatschappelijke Agenda. Tijdens de Zomertour zijn, naast inwoners, ook (maatschappelijke) partners betrokken bij de totstandkoming van de Maatschappelijke Agenda. Verschillende (maatschappelijke) partners, waaronder ook de grote subsidiepartners, zijn positief over en ondersteunen de beoogde beweging. Er worden kansen gezien in de Maatschappelijke Agenda om de samenwerking te verbeteren en om gezamenlijk meer effect te bereiken. 2. De in de programmabegroting beklemde € 2.000.000 in te zetten voor de Doe Agenda’s en de aanpak van de Maatschappelijke Agenda in: a. Werkwijze; opgavegericht werken. b. Financiën; langdurig met onze partners. c. Monitoring; gericht op het maatschappelijke effect. d. Communicatie; voortdurende interactie met de inwoners. 2.1a, 2.1b, 2.1c, 2.1d De (aanpak rondom de) Maatschappelijke Agenda vraagt om andere randvoorwaarden in de werkwijze, financiën, monitoring en communicatie om deze beweging te realiseren.

Door middel van de Maatschappelijke Agenda streven we gezamenlijk naar het bereiken van meer effect in alle inspanningen die we doen voor de stad. Hiervoor is meer ruimte en flexibiliteit nodig om de benodigde transformatieopgave te realiseren. De focus bij opgavegericht werken ligt op het ‘doen’. Het samen invullen van de opgaven, eigenaarschap, het nemen van risico’s, vertrouwen in de professional en het scheppen van randvoorwaarden intern en extern zijn belangrijke uitgangspunten rondom de werkwijze. Er komt meer controle op het sturen van effect, minder op het hoe. Er wordt naar de juiste balans gezocht tussen flexibiliteit en controle. De raad wordt continue meegenomen in de voortgang van dit proces. 2.2a, 2.2b, 2.2c, 2.2d De Maatschappelijke Agenda geeft richting aan het vervolgproces. Om recht te doen aan de gestelde ambities van de raad, inwoners en (maatschappelijke) partners, is er ruimte en flexibiliteit gecreëerd in de Maatschappelijke Agenda voor het vervolgproces. In de agenda zijn ambities op hoofdlijnen uitgewerkt alsmede het te bereiken maatschappelijk effect. Uitwerking op detailniveau heeft daarom geen plaats in de Maatschappelijke Agenda. De uitvoering van de Maatschappelijke Agenda doen wij samen. Het college is in het vervolgproces blijvend in

gesprek met de raad, waarbij doorlopend goed gemonitord moet worden of we met elkaar bereiken wat we willen bereiken. De maatschappelijke opgaven vormen het uitgangspunt voor de afspraken die wij met onze partners maken. Dit doen we in Doe Agenda’s. 2.3a, 2.3b, 2.3c, 2.3d Met de middelen is het mogelijk om in de komende periode voor de inwoner aan de slag te gaan met de gestelde thema’s. De opgaven ontstaan in samenspraak met (maatschappelijke) partners en inwoners. De opgaven die worden geformuleerd in het kader van de Maatschappelijke Agenda en de bijbehorende budgetten zijn daarom vanwege de nieuwe werkwijze niet op voorhand uit te werken. In de programmabegroting heeft de raad incidenteel € 2.000.000 beklemd voor het Versterken van de basis en de Maatschappelijke Agenda. Daarom wordt voorgesteld om de € 2.000.000 als startbudget in te zetten voor de Maatschappelijke Agenda, zodat we in de komende periode voor de inwoner aan de slag kunnen met de gestelde ambities op de vier thema’s. Bij de uitwerking wordt het Versterken van de basis meegenomen. De raad wordt op de hoogte gehouden over de besteding van het budget. 3. Tegelijkertijd een verkenning op te starten om structurele integraliteit te realiseren in de begroting van het sociaal domein ten behoeve van de Maatschappelijke Agenda.

3.1 Een verkenning is noodzakelijk om structurele integraliteit te realiseren in de begroting. Een belangrijk uitgangspunt van de Maatschappelijke Agenda is om meer maatschappelijk effect te creëren met de huidige middelen. Om dit te bereiken wordt een verkenning gestart om de inzet binnen het Sociaal Domein meer integraal te maken en aan te laten sluiten bij de uitgangspunten uit de Maatschappelijke Agenda. Dit betekent dat er naar mogelijkheden worden gezocht om de middelen op een andere manier in te zetten. Het college blijft in gesprek met de raad over de voortgang hiervan en komt ook bij de raad terug wanneer uitkomsten van deze verkenning bekend zijn. Daar waar mogelijk wordt er in deze verkenning aansluiting gezocht met andere processen die dit jaar worden opgestart. Denk hierbij aan het onderzoek naar het instrument ‘zero based budgeting’ dat in opdracht door de raad verder wordt uitgewerkt richting de kadernota 2024 – 2027. Hoewel dat proces gaat over de totale gemeentebegroting – en mogelijke zoekrichtingen om te komen tot een sluitend financieel perspectief – is er een grote mate van overlap in de werkzaamheden die uitgevoerd moeten worden. Uiteindelijk gaat het erom dat de beschikbare middelen doelmatig en zo doeltreffend mogelijk worden ingezet.

Kanttekeningen 1. De in de Maatschappelijke Agenda opgenomen thema’s vast te stellen en mee te geven voor de uitwerking van de Doe Agenda’s: a. Leren en ontwikkelen b. Prettig en veilig c. Voor elkaar zorgen d. Meedenken en meedoen 1.1 De Maatschappelijke Agenda is niet allesomvattend. De Maatschappelijke Agenda omvat het gehele sociaal domein, maar niet alles wat onder het sociaal domein valt is in opgaven te verwerken. Zaken die vallen onder going concern, zoals bijvoorbeeld het verstrekken van uitkeringen, het uitvoeren van wettelijke taken, etc. worden uitgevoerd zoals altijd. De gemeente houdt zich aan de wettelijke taken en indien nodig worden passende acties ondernomen om dit te borgen. Verder wordt in het vervolgproces samengewerkt en verbinding gemaakt met het Integraal Veiligheidsplan, Sportvisie en de Cultuurvisie. De kaders en input vanuit deze beleidsterreinen zijn al meegenomen in de Maatschappelijke Agenda.

1.2 Niet alle maatschappelijke effecten zijn binnen vier jaar zichtbaar. Niet alle resultaten zijn binnen vier jaar zichtbaar. Veel resultaten worden waarschijnlijk pas bereikt op de langere termijn. Het idee is dan ook om een beperkte basisset aan indicatoren te bepalen op basis van de te bereiken ambities en het maatschappelijk effect. Hiermee kunnen partners monitoren voor de lange termijn en ontstaat er meer eenduidigheid. De basisset kan per thema worden aangevuld met bijvoorbeeld verdiepende of vernieuwende KPI’s. 2. De in de programmabegroting beklemde € 2.000.000 in te zetten voor de Doe Agenda’s en de aanpak van de Maatschappelijke Agenda in: a. Werkwijze; opgavegericht werken. b. Financiën; langdurig met onze partners. c. Monitoring; gericht op het maatschappelijke effect. d. Communicatie; voortdurende interactie met de inwoners. 2.1 De Doe Agenda’s worden vooralsnog gefinancierd met incidentele budgetten. De raad heeft middelen beklemd voor de pilots in de Doe Agenda. Dit zijn echter incidentele middelen. Om de inzet binnen het sociaal domein meer integraal te maken en aan te laten sluiten bij de uitgangspunten uit de Maatschappelijke Agenda is de eerder genoemde verkenning noodzakelijk. De uitkomsten hiervan zijn bepalend voor het succes en de voortgang van de Maatschappelijke Agenda.

2.2 De Maatschappelijke Agenda vraagt om een andere houding van het college en de raad Door middel van de Maatschappelijke Agenda streven we gezamenlijk naar het bereiken van meer effect in alle inspanningen die we doen voor de stad. Hiervoor is meer ruimte en flexibiliteit nodig. Opgavegericht werken betekent andere houding voor alle partijen. De werkwijze van de Maatschappelijke Agenda heeft gevolgen voor de systemische werkwijze en sturing vanuit de gemeente. Er komt meer controle op het sturen van effect, minder op het hoe. Er wordt naar de juiste balans gezocht tussen flexibiliteit en controle. Het college is in het vervolgproces blijvend in gesprek met de raad, waarbij doorlopend goed gemonitord moet worden of we met elkaar bereiken wat we willen bereiken. 3. Tegelijkertijd een verkenning op te starten om structurele integraliteit te realiseren in de begroting ten behoeve van de Maatschappelijke Agenda. 3.1 De uitkomst van de verkenning is op dit moment niet te voorspellen. Het streven is om de beschikbare middelen zo doelmatig- en doeltreffend mogelijk in te zetten, in lijn met de doelen zoals beschreven in de Maatschappelijke Agenda. De uitkomsten van de verkenning zijn echter niet op voorhand in te schatten en bovendien zijn er meer ontwikkelingen die zich tegelijkertijd afspelen.

Denk hierbij aan het begrotingstekort waar met ingang van 2026 sprake van is en waarbij het nog onzeker is of het Rijk gemeenten tegemoet zal komen. Wat dat betreft is nu ook nog niet aan te geven in hoeverre deze verkenning zal resulteren in voorstellen tot her prioritering binnen het bestaande beleid (en meer specifiek binnen het sociaal domein). Een eventuele bezuinigingsopgave zal in ieder geval integraal over de gehele gemeentebegroting uitgevoerd moeten worden – en niet sec op het sociaal domein, omdat daar toevallig deze verkenning is uitgevoerd. Het college blijft in gesprek met de raad om zoveel mogelijk resultaat te behalen en tijdig te schakelen.

Financiën Vertrekpunt voor de Maatschappelijke Agenda is opgavegericht werken; werken vanuit de bedoeling. Gezamenlijk worden de opgaven geconcretiseerd om het gewenste maatschappelijke effect te

bereiken. Nog niet duidelijk is wat de bijbehorende effort (incl. bijbehorend budget) gaat zijn, omdat dit afhankelijk is van het te lopen proces met (maatschappelijke) partners en inwoners. In de programmabegroting 2023-2026 is incidenteel € 2.000.000 beklemd voor het Versterken van de basis en de Maatschappelijke Agenda. Met deze middelen is het mogelijk om de pilots van de Doe Agenda in te richten. De beschikbare middelen voor de MAG zijn dus beperkt en dit heeft invloed op de uitvoering. Een belangrijk uitgangspunt van de Maatschappelijke Agenda is om meer maatschappelijk effect te creëren met de huidige middelen. Om dit te bereiken wordt een verkenning gestart om de inzet binnen het sociaal domein meer integraal te maken. Dit betekent dat er naar mogelijkheden worden gezocht om de middelen op een andere manier in te zetten. Het college blijft in gesprek met de raad over de voortgang hiervan en komt ook bij de raad terug wanneer uitkomsten van deze verkenning bekend zijn.

Vervolg Er wordt uitvoering gegeven aan de ambities en de aanpak zoals beschreven in de Maatschappelijke Agenda. Het college blijft voortdurend in gesprek met de raad hierover.

Bijlagen - Startnota Maatschappelijke Agenda - Uitgangspuntennota Maatschappelijke Agenda

Lelystad, 7 februari 2023 Het college van de gemeente Lelystad, de secretaris, J.S.W. Ozenga *Dit voorstel is digitaal vastgesteld en ondertekend