238. rv SVn Deelnemersovereenkomst en Raadsvoorstel Algemeen belang SVn-leningen

Voorstel aan de raad Nummer: 238

Portefeuille: Programma: Taakveld: Portefeuillehouder:

Economische zaken, Lelystad Next Level ,wonen en stadshart 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 8.3 Wonen en bouwen Elzakalai

Onderwerp: Besluit Algemeen belang leningen SVn

Voorgesteld besluit Het verstrekken van leningen via SVn aan te wijzen als economische activiteit in het algemeen belang, als bedoeld in artikel 25h, vijfde lid, van de Mededingingswet

Urgentie Raad SVn werkt vanaf 1 januari 2022 alleen nog met een geactualiseerde deelnemersovereenkomst, die het college uiterlijk 1 december 2021 ondertekend moet hebben. Om deze nieuwe overeenkomst aan te gaan moet vooraf de aanwijzing van het verstrekken van leningen via SVn als algemeen belang definitief zijn. Met behandeling in de raad op 7 september kan de ondertekende deelnemersovereenkomst tijdig aan SVn worden toegestuurd.

Samenvatting Het verstrekken van leningen is een economische activiteit. De Wet Markt en Overheid (WM&O) geeft gedragsregels voor economische activiteiten die een gemeente verricht of laat verrichten, met als doel ondernemers te beschermen tegen oneerlijke concurrentie. De gemeenteraad wijst het verstrekken van leningen via de SVn aan als een activiteit van algemeen belang, omdat deze leningen een algemeen (volkshuisvestings)belang dienen. Daarmee blijft het mogelijk via deze leningen beleidsdoelen aangaande volkshuisvesting en een toekomstbestendige woningvoorraad te realiseren.

Voorgaande besluitvorming Met de Asbestverordening 2018, Verordening Duurzaamheidsleningen Gemeente Lelystad 2016, de Verordening Blijverslening gemeente Lelystad en de Verordening Starterslening gemeente Lelystad, heeft de raad besloten leningen te verstrekken via de SVn

Inleiding Het verstrekken van leningen is een economische activiteit waarop de WM&O van toepassing is. De gemeente moet hiervoor de integrale kosten in rekening brengen en ze mogen eigen overheidsbedrijven niet bevoordelen boven concurrerende bedrijven, tenzij de gemeenteraad heeft vastgesteld dat er sprake is van een economische activiteit die plaatsvindt in het algemeen belang in de zin van artikel 25h lid 5 Mededingingswet. Voorgesteld wordt om alle vormen van leningen die de gemeente (nu en in de toekomst) verstrekt via de SVn aan te wijzen als een economische activiteit die plaatsvindt in het algemeen belang. Door alle leningen van de SVn als zodanig aan te wijzen kan de gemeente flexibel inspelen op toekomstige situaties en hoeft niet voor elke nieuwe vorm van lening een nieuw algemene belang besluit te worden genomen.

Doel Het verstrekken van leningen via SVn overeenkomstig de door de raad vastgestelde verordeningen voortzetten

Argumenten Het verstrekken van leningen via SVn aan te wijzen als economische activiteit in het algemeen belang, als bedoeld in artikel 25h, vijfde lid, van de Mededingingswet 1. Er is een algemeen belang dat ingrijpen door de gemeente rechtvaardigt 1.1 Het is van belang dat particuliere eigenaren hun huis toekomstbestendig kunnen maken Veel van de woningen in Lelystad zijn gebouwd in een tijd dat er andere eisen aan woningen gesteld werden dan nu, bijvoorbeeld op het gebied van materiaalgebruik en isolatie. In een aantal wijken is sprake van verloedering, deels als gevolg van achterstallig onderhoud. Veel daken en gevels zijn binnen niet al te lange tijd aan vervanging toe. Ook veranderen de omstandigheden van de eigenaar. Woningen waarin geïnvesteerd wordt door de eigenaar dragen bij aan de leefbaarheid van de wijk waar ze staan en aan de hoogwaardige kwaliteit van de woningvoorraad in Lelystad. 1.2 Het is van belang dat starters een woning kunnen kopen Jonge mensen die hun zelfstandige wooncarrière willen starten en geen huurwoning kunnen vinden of die willen overstappen van een huurwoning naar een koopwoning hebben vaak weinig eigen vermogen wat ze hiervoor kunnen inzetten. Het inkomen is nog laag, maar zal naar verwachting in de loop van de tijd verbeteren.

Door het lage startinkomen is de financiële ruimte voor een hypotheek beperkt en zou de starter alleen een woning uit het goedkoopste segment kunnen kopen, waarvan het aanbod beperkt is. Met een extra hypotheek, waarvan rente en aflossing pas na drie jaar starten en het maandbedrag periodiek wordt afgestemd op de actuele draagkracht kan ook deze groep toetreden tot de woningmarkt. 1.3 Banken geven vaak bij risicovolle leningen nul op rekest en vragen hoge rente Doordat banken geen interesse tonen in deze leningen op basis van hun risicoanalyse of dat deze leningen niet via een extra hypotheek kunnen worden gefinancierd, kunnen klanten alleen leningen tegen ongunstige voorwaarden krijgen of geen financiering rond krijgen. Daardoor zullen veel eigenaren afzien van de investering. 2. Aanwijzing van het verstrekken van leningen als economische activiteit in het algemeen belang houdt de uitvoering beheersbaar 2.1 SVn verzorgt diverse soorten leningen voor de gemeente De gemeente Lelystad heeft met SVn een deelnemingsovereenkomst afgesloten. Daarin is vastgelegd dat SVn voor de gemeente de administratie, uitkering en terugvordering van leningen verzorgt. SVn zorgt ook voor een krediettoets om te beoordelen of een aanvrager de lening inclusief rente kan aflossen.

SVn verzorgt als fondsbeheerder voor een groot aantal gemeenten in Nederland leningen, zoals stimuleringsleningen, duurzaamheidsleningen, verzilverleningen en maatwerkleningen. SVn beschikt daarvoor – anders dan gemeenten – over een AFM-vergunning. 2.2 Alle leningen die de SVn verstrekt dienen een algemeen (volkshuisvestings)belang De leningen, die SVn namens ons verstrekt of zal verstrekken, helpen starters om de woningmarkt te betreden of eigenaren om hun pand te verbeteren. 2.3 De aanwijzing maakt enkelvoudige opdrachtverlening en rentekorting mogelijk Met de aanwijzing van het verstrekken van leningen via SVn als economische activiteit in het algemeen belang wordt het mogelijk om zonder raadplegen van de markt het fondsbeheer en het verstrekken van de leningen bij SVn onder te brengen en kunnen we desgewenst korting geven op de rente van de te verstrekken leningen. 2.4 De voorwaarden voor de leningen staan beschreven in verordeningen In verordeningen, waarvoor de raad bevoegd is, staat onder andere benoemd wie voor een lening in aanmerking komt, waar de leensom voor gebruikt mag worden en hoe de rente wordt vastgesteld.

2.5 Door de leenvormen en -doelen niet expliciet te benoemen zijn we binnen de aanwijzing flexibel Leningen komen alleen beschikbaar via een verordening die door de raad wordt vastgesteld. Met de voorgestelde formulering van de aanwijzing hoeft niet bij elke nieuwe leenverordening een nieuw aanwijzingsbesluit te worden genomen. 2.6 SVn is een stichting zonder winstoogmerk SVn heeft geen commercieel belang en is opgericht om gemeenten te ondersteunen bij het oplossen van volkshuisvestingsvraagstukken. SVn werkt kostendekkend en is niet gericht op winst maken. SVn verstrekt financieringsproducten voor rekening en risico van de gemeente. 2.7 Het risico voor de gemeente is beperkt

a. Effect op de begroting: Het verstrekken van de leningen drukt op de begroting voor zover de rentebaten van de verstrekte leningen kleiner zijn dan de rentelasten die de gemeente heeft om deze leningen te financieren. Vooralsnog is het rente percentage van de verstrekte leningen altijd hoger dan de rentevoet waartegen de gemeente leent, omdat gemeenten tegen gunstigere rente kunnen lenen. Kortom de baten zijn hoger dan de lasten. Het huidige saldo van de uitstaande leningen is inmiddels grotendeels gefinancierd met langlopende leningen met vaste rente.

b. Renterisico: Op de manier waarop renterisico’s moeten worden beperkt is veel wet en regelgeving voor gemeenten van toepassing. De gemeente wordt daar jaarlijks op getoetst door de toezichthouder. Om de renterisico’s te spreiden zijn er verschillende leningen afgesloten met verschillende looptijden en rentepercentages. De verwachting is dat met huidige beheersmaatregelen vanuit treasury het renterisico beperkt is.

c. Risico op dubieuze debiteuren. Er bestaat een risico dat de versterkte leningen niet terugbetaald kunnen worden en deze leningen moeten worden afgeschreven: Al vanaf de invoering van de regelingen via SVn in 2007 worden de verstrekte leningen beoordeeld door de SVn en het gemiddelde risico van leningen is door SVn ingeschat op kleiner dan 1%. Vooralsnog is het op basis van de analyse van SVn nog niet nodig gebleken om een voorziening te treffen voor dubieuze debiteuren. Mocht dat wel zo zijn dan zal dit eerst ten laste komen van de ontvangen rentebaten op totaal niveau van verstrekte leningen, pas daarna ten laste van het beschikbare budgetplafond. 2.8 De aanwijzing is nodig om het verstrekken van leningen via SVn te kunnen voortzetten. SVn werkt vanaf 1 januari 2022 alleen nog met een geactualiseerde deelnemersovereenkomst, die het college uiterlijk 1 december 2021 ondertekend moet hebben. Om deze nieuwe overeenkomst aan te gaan moet vooraf de aanwijzing van het verstrekken van leningen via SVn als algemeen belang definitief zijn. Er staat op dit moment een bedrag van ca 10 miljoen euro uit aan leningen. Bij niet ondertekenen van de geactualiseerde overeenkomst zal de samenwerking tussen SVn en de gemeente Lelystad beëindigd worden en moeten we zelf regelen dat de leningen beheerd en geïnd worden. Hiervoor is de gemeente niet bevoegd noch bekwaam.

Er is geen andere partij die dit op vergelijkbare wijze als SVn voor ons kan doen. 3. De kosten worden deels gedragen door de aanvragers 3.1 Commerciële organisaties berekenen het gecalculeerde risico door aan de klant Een commerciële organisatie die een lening verstrekt calculeert zijn risico en berekent dit door aan de klanten. Het risico, verlies aan kapitaal en rente, bestaat uit het niet nakomen van de verplichtingen door (een deel van) de aanvrager(s). Voor leningen via SVn draagt de gemeente dit risico en wordt dit potentiële verliespercentage niet doorberekend aan de hele groep aanvragers, maar door de gemeente gereserveerd. In de praktijk blijkt dit risico zeer beperkt. 3.2 De kosten voor het verstrekken en beheren van leningen bestaan uit verschillende componenten

a. Interne kosten (uren): - Voorbereiden verordening en communicatie - Up to date houden van voorwaarden en rentepercentages - Ondersteuning aanvrager Deze kosten worden niet doorberekend aan de aanvragers

b. Externe kosten (SVn): -

Afsluitkosten voor hypothecaire lening: worden betaald door de aanvrager

-

Renteopslag: klantkosten voor onderhandse lening, wordt betaald door de aanvrager, is verwerkt in de (advies)rente voor de betreffende producten - Beheerskosten: een percentage van het totaal aan uitstaande leningen, afhankelijk van de leenvorm, jaarlijks; is verwerkt in de (advies)rente voor de betreffende producten - Hertoetskosten: Voor Starters- en Maatwerkleningen kan de aanvrager op vaste momenten vragen om een hertoets van de financiële draagkracht, als deze naar verwachting onvoldoende is om het reguliere maandbedrag voor annuïtaire aflossing te gaan dragen. Deze kosten worden door de aanvrager betaald. - Deelnemerskosten: een vast bedrag per jaar voor ondersteuning van SVn aan de deelnemer, wordt door de gemeente betaald. De kosten SVn worden gedekt door de renteopbrengsten van de verstrekte leningen. Bij het terugbetalen van de leningen ontstaat er ruimte voor het verstrekken van nieuwe leningen (revolverend fonds). 4. De gevolgen voor overige belanghebbenden zijn beperkt 4.1 Commerciële instellingen stellen geen belang in het ondersteunen van eigenaren In sommige gevallen lukt het eigenaren niet om de financiering rond te krijgen of worden er alleen persoonlijke leningen tegen hoge rente en ongunstige voorwaarden aangeboden. Een groot deel van onze doelgroep zal niet investeren in de woning als dat alleen met een dure lening kan.

4.2 De eigenaar is vrij om financiering op andere wijze te regelen Eigenaren die de financiering van de (verbetering van de) woning op andere wijze rond kunnen krijgen, door eigen spaargeld of een financiering bij een andere instelling, zijn hier vrij in. Financiering via gemeentelijke regelingen is niet verplicht. 4.3 Er is geen sprake van staatssteun De vergoedingen dienen ter compensatie voor de uitvoering van de geleverde diensten.

Kanttekeningen Tegen dit raadsbesluit is bezwaar en beroep mogelijk

Financiën Deze aanwijzing heeft geen financiële gevolgen. Het verstrekken van leningen wordt mogelijk door verordeningen die door de raad zijn vastgesteld. Bij aanpassing hiervan worden de financiële gevolgen inzichtelijk gemaakt.

Vervolg De relatie met SVn wordt voortgezet en door het college met een geactualiseerde deelnemersovereenkomst bekrachtigd.

Bijlagen Publicatietekst

Lelystad, 6 juli 2021 Het college van de gemeente Lelystad, de secretaris,

de burgemeester,

A. Schepers

A.E.H. Baltus

Publicatie Op *** heeft de gemeenteraad van Lelystad besloten het verstrekken van leningen via SVn aan te wijzen als economische activiteit in het algemeen belang, als bedoeld in artikel 25h, vijfde lid, van de Mededingingswet. Tegen dit besluit staat bezwaar en beroep open. Het verstrekken van leningen is een economische activiteit. De Wet Markt en Overheid (WM&O) geeft gedragsregels voor economische activiteiten die een gemeente verricht of laat verrichten, met als doel ondernemers te beschermen tegen oneerlijke concurrentie. De gemeenteraad wijst het verstrekken van leningen via de SVn aan als een activiteit van algemeen belang, omdat deze leningen een algemeen (volkshuisvestings)belang dienen. Daarmee wordt het mogelijk via deze leningen beleidsdoelen aangaande volkshuisvesting en een toekomstbestendige woningvoorraad te realiseren. Het besluit van de gemeenteraad treedt in werking de dag na publicatie van dit besluit in het Gemeenteblad. Vanaf die dag kunnen belanghebbenden binnen zes weken bezwaar maken. Het bezwaarschrift moet worden ondertekend en ten minste naam en adres van de indiener, de datum, een omschrijving van het besluit waartegen het bezwaar is gericht en de reden waarom u het niet eens bent met het besluit bevatten. Het bezwaarschrift moet worden gericht aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Lelystad, Postbus 91, 8200 AB LELYSTAD