OUD 4247 Jaarstukken 2025_Raadsversie
Tekst van het document
De risico's voor Dunea kunnen in de toekomst mede door klimaatsverandering, extra investeringen en extra zuivering in verband met bijvoorbeeld PFAS toenemen. Werkbedrijf de Binnenbaan B.V. 161 Naam | Werkbedrijf de Binnenbaan B.V. Doelstelling | De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). Doel is dat iedere persoon met een sociale werkvoorzieningsindicatie op het voor hem of haar maximale niveau werkzaam is. De deelnemers hebben de uitvoering van de Wsw ondergebracht bij de Werkbedrijf de Binnenbaan. Daarnaast voert het Werkbedrijf de Binnenbaan re-integratiewerkzaamheden uit voor de deelnemende gemeenten. Bestuurlijk belang | De gemeente wordt door middel van een afgevaardigde wethouder vertegenwoordigd in de algemene vergadering van aandeelhouders (AVA). Belang in verbonden partij | 1% Overige deelnemers | Zoetermeer (98%), Rijswijk (1%) en Leidschendam-Voorburg (1%). Vestigingsplaats | Zoetermeer Ontwikkelingen | In 2025 zet de gemeente stevig in op de doorontwikkeling van onze samenwerking met De Binnenbaan. De gemeente beschouwt De Binnenbaan niet alleen als een leverancier, maar vooral als een waardevolle kennispartner met erkende expertise in de regio. Gemeentelijke bijdrage | € 3.626.000 Spiegeling afwegingskader | Per 1 januari 2021 is het nieuwe Werkbedrijf gestart.
Gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een inkooprelatie met dit werkbedrijf. De huidige afspraken zijn vastgelegd in verschillende dienstverleningsovereenkomsten. Deze kennen een looptijd van 5 jaar, vanaf 1 januari 2026 gaat het nieuwe termijn van de DVO van start. Financiële informatie Eigen vermogen 1-1-2025 | € 100.000 Eigen vermogen 31-12-2025 | n.n.b. Vreemd vermogen 1-1-2025 | € 0 Vreemd vermogen 31-12-2025 | n.n.b. Resultaat over 2025 | n.n.b. Risico's | De gemeente loopt geen financieel risico op het Werkbedrijf de Binnenbaan B.V. Het risico op een negatief exploitatieresultaat ligt in het geheel bij de grootaandeelhouder gemeente Zoetermeer. BNG Bank N.V. Naam | BNG Bank N.V. Doelstelling | BNG Bank N.V. (voorheen Bank Nederlandse Gemeenten) is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. De bank draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten voor maatschappelijke voorzieningen voor de inwoners. Bestuurlijk belang | Op basis van het aandelenbezit kan de gemeente via het stemrecht in de algemene vereniging van aandeelhouders zeggenschap uitoefenen op de BNG Bank. De gemeente wordt hierbij vertegenwoordigd door een wethouder. Belang in verbonden partij | 0,36% Overige deelnemers | Gemeenten, provincies en waterschappen.
Vestigingsplaats | Den Haag 162 Ontwikkelingen | Het belangrijkste instrument blijft het verstrekken van financiering tegen lage prijzen aan de kernklanten. Die lage prijzen vereisen een uitstekend risicoprofiel (de huidige ratings zijn AAA), zodat er financiering kan worden aangetrokken tegen scherpe tarieven. Om het risicoprofiel en daarmee de lage prijzen ook de komende jaren te behouden, is het noodzakelijk dat BNG Bank het volume beheerst van leningen die beslag leggen op het risicokapitaal van de bank (tot maximaal 10% van de leningenportefeuille). Gemeentelijke bijdrage | € 0 Spiegeling afwegingskader | 2025 Financiële informatie Eigen vermogen 1-1-2025 | € 4.300.000.000 Eigen vermogen 31-12-2025 | € 4.600.000.000 Vreemd vermogen 1-1-2025 | € 145.000.000.000 Vreemd vermogen 31-12-2025 | € 144.000.000.000 Resultaat over 2025 | € 300.000.000 Risico's | Ratingbureaus Fitch, Moody’s en S&P waarderen BNG Bank op het hoogste ratingniveau. Daarmee behoort BNG Bank tot de veiligste banken ter wereld. De risico's zijn voor de aandeelhouder beperkt. Voor de bank zelf zijn de volgende risico's te noemen: Komst van nieuwe spelers in financiële omgeving, Kosten als gevolg van wet- en regelgeving die de bank of klanten raakt, Overheidsvisie op nutsbanken en Desintermediatie. De bank speelt hier actief op in. Stedin Holding N.V. Naam | Stedin Holding N.V.
Doelstelling | Stedin maakt het mogelijk dat energie altijd beschikbaar is: voor deze generatie en voor volgende generaties. Om te wonen, werken en leven in het meest stedelijke gebied van Nederland: Zuid | -Holland, inclusief de Rotterdamse haven, en Utrecht. Bestuurlijk belang | Op basis van het aandelenbezit kan de gemeente via het stemrecht in de algemene vereniging van aandeelhouders zeggenschap uitoefenen op Stedin Groep N.V. De gemeente wordt hierbij vertegenwoordigd door een wethouder. Belang in verbonden partij | 3,44% van het aandelenkapitaal Overige deelnemers | Rotterdam, Den Haag, Dordrecht, Leidschendam-Voorburg, Lansingerland, Delft, Zoetermeer en Pijnacker-Nootdorp zijn de grootste aandeelhouders. De andere aandeelhouders (ook gemeenten) hebben belangen van kleiner dan 1%. Vestigingsplaats | Rotterdam 163 Ontwikkelingen | Stedin speelt een belangrijke rol in de energietransitie voor wat betreft de infrastructuur die nodig is om te schakelen van gas naar elektriciteit. Daarnaast is er veel extra capaciteit nodig om het opladen van elektrische voertuigen mogelijk te maken en het terugleveren van stroom uit zonnepanelen te verwerken. Dit vergt zeer grote investeringen waarvoor Stedin op termijn nog niet de benodigde middelen beschikbaar heeft.
Stedin is samen met de aandeelhouders, met het traject 'lange termijn financiering 3', aan het onderzoeken op welke wijze deze kapitaalinjectie vorm kan krijgen. Dit is het vervolg op het succesvol afgesloten traject lange termijn financiering 2. Ook nieuwe partijen worden hierbij betrokken. De gemeenteraden van de deelnemende gemeenten worden waar nodig betrokken bij het traject. Gemeentelijke bijdrage | € 0 Spiegeling afwegingskader | 2025 Financiële informatie Eigen vermogen 1-1-2025 | € 3.221.000 Eigen vermogen 31-12-2025 | € 3.370.000 Vreemd vermogen 1-1-2025 | € 5.063.000 Vreemd vermogen 31-12-2025 | € 5.704.000 Resultaat over 2025 | € 158.000.000 Risico's | Stedin staat de komende jaren voor grote investeringen in het netwerk om de energietransitie mogelijk te maken. Het netwerk staat onder druk. Dit kan tot afschakelen leiden. Stedin is op dit moment aan het inventariseren hoe het (nieuwe) aandeelhouders kan betrekken bij een kapitaalinjectie om nieuwe investeringen in het netwerk mogelijk te maken. Het risico is dat niet op korte termijn tot resultaten leidt en de doelen van energietransitie niet tijdig worden behaald. 164 165 Grondbeleid Algemeen Deze paragraaf gaat in op het grondbeleid van de gemeente in juridische, strategische en financiële zin. De lopende grondexploitaties worden toegelicht.
Beleidsmatige verankering De gemeente beschikt over een Nota Grondbeleid. In essentie gaat de Nota Grondbeleid in op de gemeentelijke rol bij ruimtelijke ontwikkelingen. De gemeente voert situationeel grondbeleid. Dit betekent dat de gemeente de invulling van haar grondbeleid per situatie toesnijdt; maatwerk toepast. De gemeente heeft in onder andere haar omgevingsvisie en diverse gebiedsvisies haar ruimtelijke ambities vastgelegd. Deze ambities worden voor een groot deel ingevuld door initiatieven vanuit de markt. In deze situatie is doorgaans sprake van een private grondexploitatie en past de gemeente kostenverhaal toe voor de gemeentelijke inzet. Voor het overige deel is stimulering of een actievere gemeentelijke inzet nodig. Deze rol kan variëren van het verstrekken van een financiële bijdrage aan een ontwikkeling tot het voeren van volledig actief grondbeleid. Bij volledig actief grondbeleid verwerft de gemeente gronden, en geeft zij bouwkavels uit. Financieel verantwoordt zij dit via een gemeentelijke grondexploitatie, welke door de raad wordt geopend. De gemeentelijke grondexploitatie herzien we jaarlijks en de raad stelt deze vast. De raad heeft in 2016 de huidige geldende versie van de Nota Grondbeleid vastgesteld. In 202 6 actualiseren we de Nota Grondbeleid en sluiten we deze aan op de visie voor ruimtelijke ontwikkelingen in het kader van de Omgevingswet.
Naast de Nota Grondbeleid kent de gemeente ook een Nota Grondprijsbeleid. Hierin staat een beschrijving van het beleid met betrekking tot grondprijsbepaling in geval van verkoop van gemeentegrond. De huidige geldende Nota Grondprijsbeleid is in 2022 door de raad vastgesteld. Jaarlijks wordt er een grondprijzenbrief vastgesteld. De meest actuele grondprijsbrief is van 2026. Grondexploitatie: resultaten, risico's en voorziening lopende grondexploitaties Er zijn drie (gemeentelijke) grondexploitaties: Vlietvoorde, Klein Plaspoelpolder (KPP) en De Star. Daarnaast participeert de gemeente via een VOF in een publiek-private grondexploitatie voor het project Leidschendam Centrum; zie hiervoor de paragraaf Verbonden Partijen. De gemeente actualiseert grondexploitaties één keer per jaar. Deze zijn opgenomen in een Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG). Verliesvoorziening van de grondexploitatie Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat voor het verwachte verlies van een grondexploitatie een verliesvoorziening moet worden getroffen. De gemeente houdt bij het treffen van de voorziening rekening met de verwachte toekomstige rentelasten en prijsstijgingen en treft deze voorziening op eindwaarde. Hierdoor is de getroffen verliesvoorziening toereikend om het verwachte tekort op de einddatum af te dekken.
Voor de grondexploitaties Vlietvoorde en Klein Plaspoelpolder is een verliesvoorziening getroffen. Boekwaarden In de onderstaande tabel is het verloop van de boekwaarden weergegeven. De boekwaarde bestaat uit alle uitgaven en ontvangsten in de grondexploitaties. De eindstanden in de tabel zijn een prognose voor de uitgaven en ontvangsten (volgens de 1e herziening van het MPG 202 | 6). Grondexploitatie | Stand eind | Stand eind | Stand eind | Stand eind | Stand eind | Stand eind 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vlietvoorde | 18.820 | 18.097 | 15.263 | 8.221 | 0 | 0 Leidschendam centrum | 1.217 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Klein Plaspoelpolder | 6.051 | 3.623 | 3.460 | -3.409 | -2.057 | -1.956 De Star | 1.856 | 2.882 | 1.049 | 1.392 | -646 | 0 Totaal | 27.945 | 24.602 | 19.772 | 6.204 | -2.703 | -1.956 Bedragen x € 1.000 Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) De commissie BBV stelt regels op voor de inrichting van de gemeentelijke financiën en de verslaglegging hierover. De gemeentelijke grondexploitaties voldoen aan de regelgeving van het BBV. Vaststelling risicoprofiel De risico’s bij ruimtelijke projecten kunnen substantieel zijn. Het is daarom van groot belang deze te beheersen. Daarom inventariseren we bij de grondexploitaties minimaal 2 maal per jaar de positieve en negatieve risico’s.
Vervolgens berekenen we per grondexploitatie het risicoprofiel door middel van scenariostudies. Verderop in deze paragraaf is de hoogte van het risicoprofiel per grondexploitatie weergegeven. Toelichting resultaten grondexploitaties In deze paragraaf is per lopende grondexploitatie een korte toelichting gegeven. De grondexploitaties van de gemeente zijn uitgebreider toegelicht in het MPG. Financieel resultaat grondexploitaties, geconsolideerd overzicht In onderstaande tabel staan per (actieve) grondexploitatie: • | De werkelijke boekwaarde per 1 januari 2025 en per 31 december 2025; • | De gerealiseerde inkomsten en uitgaven in 2025; • | De nog te realiseren inkomsten en uitgaven en het saldo van de nog te realiseren prijsstijgingen en rente (op grond van de 1e herziening 2026); • | Het resultaat op eindwaarde per datum van afsluiting. Vlietvoorde | Damcentrum | De Star | Klein Plas- | Totaal poelpolder Boekwaarde per 1-1-2025 | 42.835 | N | 1.558 | N | 1.003 | N | 4.681 | N | 50.078 | N Gerealiseerde inkomsten in 2025 | 28.697 | V | 341 | V | 12 | V | 255 | V | 29.305 | V Gerealiseerde uitgaven in 2025 | 4.682 | N | 865 | N | 1.625 | N | 7.172 | N Boekwaarde per 31-12-2025 | 18.820 | N | 1.217 | N | 1.856 | N | 6.051 | N | 27.945 | N Nog te realiseren inkomsten (excl.
| 24.405 | V | 1.217 | V | 8.290 | V | 10.176 | V | 44.088 | V prijsstijgingen en rente) Nog te realiseren uitgaven (excl. | 13.189 | N | 5.468 | N | 2.577 | N | 21.234 | N prijsstijgingen en rente) Saldo te realiseren prijsstijging en rente | 617 | N | 320 | N | 408 | V | 529 | N 166 167 Resultaat op eindwaarde per datum afsluiting 8.221 N 0 - 646 V 1.951 V 5.620 N Bedragen x € 1.000 1. Vlietvoorde Algemeen De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft samen met de provincie Zuid-Holland, het Rijk en buurgemeente Voorschoten de ambitie om het karakteristieke landschap tussen beide gemeenten te behouden en te versterken. Dit gebied noemt men de 'Duivenvoordecorridor'. De grondexploitatie, behorende bij de ontwikkeling van dit gebied, heeft de naam 'Vlietvoorde' gekregen. Ontwikkelingen Voor de plandelen Vlietvoorde Noord (Bos), Oost (Kreek) en Zuid (Plas) zijn de verkoopprocedures afgerond. De grond voor de bouw van de woningen in Bos en Plas is in 2025 geleverd aan ontwikkelaar BPD. Ook voor Vlietvoorde West (Eve) is de verkoopprocedure afgerond. De grond is in 2025 geleverd aan Blauwhoed. De gemeente heeft met Veurse Horsten een overeenkomst gesloten voor de deelgebieden Schakelstuk/GAMMA en Noorthey (gedeeltelijk). De nieuwbouw is gestart. Over het resterende deel van Noorthey bereidt de gemeente de verkoop voor.
Resultaat Grondexploitatie (1e herziening 2026) Het resultaat van de grondexploitatie bedraagt op basis van de 1e herziening 202 6 circa € 8,22 miljoen nadelig op eindwaarde (per 31-12-2028). Een verliesvoorziening is getroffen van € 8,22 miljoen. Het resultaat van de grondexploitatie blijft altijd sterk afhankelijk van de marktsituatie. De kosten(stijgingen) en opbrengsten betreffen prognoses die niet met zekerheid zijn vast te stellen. Op de grondexploitatie is een risicoanalyse uitgevoerd om het risicoprofiel te bepalen. Het risicoprofiel is bepaald door middel van scenarioanalyses en berekend op circa € 0,89 miljoen. 2. Leidschendam-Centrum Algemeen Voor het project Leidschendam-centrum is een VOF opgericht, waarin de gemeente een aandeel van 50% heeft (zie ook paragraaf ‘verbonden partijen’). De Ontwikkelingscombinatie Schouten & de Jong Bouwfonds, bestaande uit Schouten & De Jong Projectontwikkeling B.V. en BPD Ontwikkeling B.V. (hierna SJB) heeft eveneens een aandeel van 50%. In financiële zin heeft de gemeentelijke deelname tot gevolg dat de gemeente voor 50% deelt in het exploitatieresultaat van de VOF. Op basis van aanvullende afspraken uit 2013 en 2016 is afgesproken dat de rentelasten voor rekening komen van SJB. Er resteert nog 1 gronduitgifte voor het bouwplan Rijnlandstraat -noord, die naar verwachting in mei 2026 zal plaatsvinden.
Zowel de opbrengsten als de hoogte van de rente vormen hiermee geen risico meer voor de grondexploitatie van de VOF. Wel is er nog een (beperkt) risico op de hoogte van de (restant) kosten voor civieltechnische werkzaamheden. Financiële afwikkeling tussen gemeente en VOF In opdracht van de VOF heeft de gemeente gronden verworven in het gebied of had de gemeente gronden reeds in bezit. Daarnaast draagt de VOF in opdracht van de gemeente zorg voor het bouw- en woonrijp maken van deze gronden. De boekwaarden van deze gronden, inclusief de bijkomende 168 kosten, staan daarom op de balans van de gemeente. Hier tegenover staat een schuld van de gemeente aan de VOF in de vorm van een door de VOF aan de gemeente verstrekte renteloze geldlening. De gemeente verkoopt in delen de gronden aan de VOF. De opbrengsten uit deze verkopen worden gebruikt om de lening af te lossen. Aan het einde van het project is de lening geheel afgelost met de verkoopopbrengsten. Op dit moment sluit de grondexploitatie van de VOF met een voordeel. Zoals aangegeven moet er nog 1 grondlevering plaatsvinden; Rijnlandstraat-Noord. Hierna kan de VOF opgeheven worden. Uitgangspunt is liquidatie per 1 juli 2026. 3.
Klein Plaspoelpolder Algemeen Klein Plaspoelpolder (KPP) verandert de komende jaren van een gebied met grote kantoren en bedrijven naar een groene, duurzame omgeving waar bewoners prettig kunnen wonen en werken. Een groene, aaneengesloten openbare ruimte vormt de basis van de gebiedsontwikkeling. In dit parkachtige gebied liggen 5 bouwlocaties waar de komende jaren woningen worden gebouwd: • Deellocatie 1A/B (Voorburgs Kwartier) (gerealiseerd) • Deellocatie 2 (Total tankstation) • Deellocatie 3A/B (Damsigt en voormalige gemeentewerf) • Deellocatie 4 (Voormalig Mebin) • Triadome locatie De uitgangspunten voor de herontwikkeling zijn samen met de bewoners opgesteld en vastgelegd in de ontwikkelvisie en de spelregelkaarten. De deellocaties 2, 3B en 4 zijn eigendom van de gemeente. Hier speelt grondverkoop. Naast grondverkoop is er sprake van kostenverhaal op de locaties waar facilitair grondbeleid van toepassing is; deellocaties 1A/B, 3A en Triadome. Ontwikkelingen Deellocatie 2: Hier komt een gezondheidscentrum met daarboven circa 40 sociale huurappartementen. De afspraken die de gemeente met de ontwikkelende partij heeft gemaakt over onder andere de verkoop van de grond zijn vastgelegd in een koopovereenkomst. Deellocatie 3a: De bouw van 295 huurappartementen vordert gestaag. De belangstelling voor de woningen is groot.
Verwachting is dat in mei 2026 alle woningen zijn verhuurd. De gemeente maakt het gebied rondom de nieuwe woningen woonrijp. De Johan David Zocherstraat krijgt een nieuwe inrichting, daarna wordt de wadi aangelegd en het groen geplant. Deellocatie 3b: Met het vaststellen van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs is besloten dat er in KPP een dependance van De Zonnewijzer komt. De dependance wordt onderdeel van een complex met woningen. De spelregelkaart voor deellocatie 3b wordt hierop aangepast. Daarna wordt een partij gezocht die de school en woningen op deze locatie gaat realiseren. Deellocatie 4: De tender is afgerond, binnenkort verwachten we met de winnende partij een koopovereenkomst te sluiten. 169 Triadome locatie: Bij gebouw Trias van project Triadome is meer dan gemiddelde bodembeweging vastgesteld. De bouw van de overige woningen, waaronder ook de 37 sociale huurwoningen, gaat door volgens planning. Grondexploitatie (1e herziening 2026) Het resultaat van de grondexploitatie bedraagt op basis van de 1e herziening 2026 circa € 467.000 nadelig op eindwaarde (per 31-12-2030). Een verliesvoorziening is getroffen van € 467.000. Op de grondexploitatie is een risicoanalyse uitgevoerd ter bepaling van het risicoprofiel. Het risicoprofiel is berekend op circa € 1,3 miljoen.
De grondexploitatie zonder het kostenverhaal (alleen grondverkoop) geeft een resultaat van € 2 miljoen op de einddatum (31 december 2030). 4. De Star Algemeen Dit project betreft de ontwikkeling van de locatie De Star te Leidschendam. Het bouwplan gaat uit van 108 sociale huurwoningen en 65 vrije sector koopwoningen. Ontwikkelingen Er is overeenstemming met zowel Vidomes als WDevelop over onder meer het bouwplan, en de overdracht van gronden. Deze afspraken zijn vastgelegd in koopovereenkomsten. De tennisclub is gesloopt en de voorbelasting is aangebracht. De voorbelasting moet ruim een jaar blijven liggen. Deze tijd benutten we door de vergunningprocedures te doorlopen. Start bouw is voorzien in 2027 . Grondexploitatie (1e herziening 2026) De grondexploitatie geeft een voordeel aan op de einddatum (31 december 202 9) van circa € 646.000. Op de grondexploitatie is een risicoanalyse uitgevoerd ter bepaling van het risicoprofiel. Het risicoprofiel is berekend op circa € 510.000. Winstneming De commissie BBV heeft in 2016 regels aangegeven voor tussentijdse winstneming. Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Als binnen de grondexploitatie opbrengsten worden gerealiseerd moet per jaar gekeken worden of er een (tussentijdse) winstneming van toepassing is.
Voor Klein Plaspoelpolder en De Star wordt tussentijdse winstneming in 2028 verwacht. De huidige resultaten van de grondexploitaties in het MPG geven op dit moment geen aanleiding voor tussentijdse winstneming. Vennootschapsbelasting Op 1 januari 2016 is de invoering van de vennootschapsbelasting (Vpb) voor overheden ingevoerd. De gemeente moet beoordelen of zij met de uitoefening van haar activiteit(en) in fiscale zin een onderneming drijft. De activiteiten vanuit het grondbeleid en de grondexploitaties kunnen hiervoor in aanmerking komen. Om dit te bepalen wordt conform de Handreiking Vennootschapsbelasting en het gemeentelijk grondbedrijf uit 2015 van de Samenwerking Vennootschapsbelasting Lagere Overheden (SVLO) een Quickscan opgesteld. In de Quickscan wordt het totale MPG bekeken. Hoewel de resultaten op eindwaarde van de grondexploitaties nadelig zijn komt uit de Quickscan een positief resultaat voor het MPG. Dit zou een fiscale ondernemingsactiviteit kunnen betekenen. In de Quickscan wordt echter de rente geëlimineerd. Deze heeft grote invloed op het resultaat van de 170 grondexploitaties. Als volgens de handreiking een Post Quickscan wordt uitgevoerd blijkt dat er geen sprake is van een fiscale ondernemingsactiviteit en dus ook geen belastingplicht. Nieuwe grondexploitaties In de nabije toekomst worden binnen de gemeente ruimtelijke ontwikkelingen voorzien.
Voor zover deze betrekking hebben op de (her)ontwikkeling van bij de gemeente in bezit zijnde gronden zal per situatie, op basis van de BBV-regels en een te formuleren ontwikkelstrategie, bepaald worden of er een grondexploitatie geopend wordt. Warme gronden De categorie ‘Warme gronden’ betreft grond, bestemd voor concrete gebiedsontwikkeling op termijn door de gemeente. Op dit moment zijn er geen gronden opgenomen in deze categorie. 171 Duurzaamheid Algemeen Wat wilden we bereiken Het uitvoeringsprogramma bestaat uit 6 thema's: • participatie, samenleving en educatie • energie • klimaatadaptatie, vergroening en biodiversiteit • circulariteit • lucht en waterkwaliteit • duurzame gemeentelijke organisatie. De plannen voor 2025 waren: • Uitvoeren van de Lokale Energiestrategie en de Transitievisie Warmte • Met de regio werken aan een toekomstschets voor het verwarmen van de gebouwde omgeving en een bronnenstrategie. Dit als input op de nieuwe lokale warmtestrategie. • Uitvoering geven aan het Groenactieplan, zodat we beter bestand zijn tegen klimaatverandering en we de biodiversiteit herstellen. • In 2025 wordt groen, natuurinclusiviteit en klimaatadaptiviteit in de omgevingsvisie verankerd. • De nieuwe klimaatstresstest en risicodialoog zullen gereed zijn. • Bij onze rioolvervangingsprojecten en herbestratingsactiviteiten zetten we direct in op vergroening en klimaatadaptatie.
• We optimaliseren ons afvalbeleid met als ons doel het halen van de VANG norm. • In 2025 geven we uitvoering aan ons nieuwe circulariteitsbeleid. Ook binnen de gemeentelijke organisatie wordt circulariteit steeds meer ingebed in onze bedrijfsvoering en verminderen van de CO2-uitstoot. • We gaan werken met een duurzaam afwegingskader, zodat duurzaamheid een integraal onderdeel van besluitvorming wordt. Wat hebben we bereikt Activiteiten Acties Uitvoeren Lokale Energiestrategie en Transitievisie Warmte De lokale subsidieregelingen isolatie zijn aangepast en in 2025 zijn aanzienlijk meer isolatiesubsidies verstrekt. Er zijn collectieve inkoopacties gehouden. VvE cafe’s zijn goed bezocht. Binnen de wijkaanpak de Heuvel/Amstelwijk zijn de eerste isolatiesubsidies door VvE’s aangevraagd. Toekomstschets verwarmen gebouwde omgeving en bronnenstrategie In 2025 is de regionale dialoog over de toekomstschets verwarmen opgestart en wegens de netcongestieproblematiek verbreed tot warmte en elektriciteit. Parallel daaraan is gestart met de evaluatie van het bestaande beleid en een technische analyse van onze gemeente om de huidige Transitievisie Warmte te actualiseren naar een nieuw warmteprogramma en een integraal Energieprogramma. Uitvoering Groenactieplan De gemeente heeft in 2025 verder ingezet op het behouden en versterken van haar groene karakter.
In 2025 zijn negen locaties in de openbare ruimte vergroend, met aandacht voor wijken met wateroverlast en hittestress. Tevens is verder ingezet op ecologisch beheer, zijn maatregelen voor 172 icoonsoorten zoals mussentorens en paddentrappen uitgevoerd en is gestart met de analyse voor versterking van de gehele groenstructuur. Groen , natuurinclusiviteit en klimaatadaptiviteit Om biodiversiteit te versterken en hittestress tegen te gaan, is in 2025 een inventarisatie van mogelijke vergroenings- en klimaatadaptieve maatregelen voor de integrale herinrichting van de buitenruimte in Voorburg Noord-noord gestart. Opstellen nieuwe klimaatstresstest en risicodialoog In 2025 is voor het eerst een stresstest voor grondwateroverlast uitgevoerd. De klimaatstresstest voor wateroverlast in het buitengebied is uitgevoerd door de provincie. De stresstesten voor hittestress en waterveiligheid uit 2019 zijn nog actueel en daarom niet opnieuw uitgevoerd. Vergroening en klimaatadaptatie bij rioolprojecten Op verschillende plekken wordt met de rioolwerkzaamheden ingezet op vergroening en verbetering van de openbare ruimte. Dat gebeurt met participatie. De integrale benadering van de wijkaanpak Voorburg Noord is in voorbereiding. langere De integrale klimaatadaptieve wijkaanpak Prinsenhof Laag is in uitvoering loopt volgens planning.
Optimaliseren afvalbeleid In 2025 zijn verschillende maatregelen om de hoeveelheid restafval te verminderen doorgevoerd. Uitvoeren circulariteitsbeleid/verminderen CO2 uitstoot bedrijfsvoering In 2025 is een ontwerp actieplan Circulariteit 2025-2026 opgesteld die begin 2026 zal worden vastgesteld. Opstellen duurzaam afwegingskader Op basis van de nulmeting circulariteit is vastgesteld dat een duurzaam afwegingskader vooral in de bouwsector grote impact kan hebben op het gebied van CO2-reductie en circulariteit. Wat wilden we daarvoor doen? In het uitvoeringsprogramma staat per thema beschreven wat we concreet gaan doen om onze doelstellingen te bereiken. De rijksmiddelen maken het mogelijk om extra capaciteit in te zetten voor de energietransitie. Voor het behalen van onze doelen voor de energietransitie richten we ons op energiebesparing, opwek en aardgasvrije wijken. In 2025 werken we aan de energietransitie door onder andere projecten uit de nationale isolatieaanpak, het ondersteunen van VvE’s, het verstrekken van subsidies isolatie en groendak en het verzorgen van inkoopacties voor bewoners. We ondersteunen onderwijsinstellingen met het verduurzamen van gebouwen en bouwen de projecten van het Lokaal Klimaatakkoord verder uit. In 2025 zijn we in 2 wijken aan de slag met het aardgasvrij maken van de wijk.
In de transitiewijk De Heuvel/Amstelwijk voeren we het wijkuitvoeringsplan uit en in Leidschendam Zuid zijn we samen met betrokkenen bezig met het opstellen van het wijkuitvoeringsplan. De extra rijksmiddelen voor de Heuvel-Amstelwijk worden ingezet voor de benodigde capaciteit voor de transitie in deze wijk. In 2025 herijken we onze Warmtestrategie. Eind 2025 starten we met de voorbereidingen van de 3e transitiewijk: Essesteijn. Het langjarige onderzoek van studenten van de Haagse Hogeschool over de participatie in de Heuvel/Amstelwijk wordt in 2025 afgerond. Waar mogelijk gebruiken we de inzichten ook voor de werkwijze in de overige transitiewijken. Naast bovengenoemde activiteiten wordt ook opvolging gegeven aan de aan de raad gedane toezeggingen en de motie windenergie. Wat hebben we daarvoor gedaan? 173 Activiteiten Acties Toekomstschets verwarmen gebouwde omgeving en bronnenstrategie/Herijking warmtestrategie Regionale gesprekken zijn opgestart. Voor het ondersteunen in de energietransitie en het opstellen van een nieuw Warmteprogramma is in 2025 een Europese aanbesteding gevoerd. Eind 2025 is gestart met een technische analyse voor het Warmteprogramma waarbij informatie over isolatie van de woningvoorraad, ondergrondse ruimte voor warmteoplossingen en kostenvergelijkingen van warmteoplossingen geactualiseerd worden.
Uitvoering Groenactieplan In 2025 zijn negen locaties in de openbare ruimte vergroend, met aandacht voor wijken met wateroverlast en hittestress. Hierbij is gewerkt met inheemse beplanting en zijn maatregelen getroffen voor icoonsoorten, zoals het plaatsen van mussentorens en paddentrappen en het realiseren van een oeverzwaluwwand. Ook zijn twee basisscholen gestart met de ontwikkeling van een groenblauw schoolplein, een schoolplein dat wordt omgevormd tot een groene en watervriendelijke omgeving die bijdraagt aan spelen, leren en klimaatadaptatie. Vergroening en klimaatadaptatie zijn meegenomen in rioolvervangingen en herinrichtingsprojecten. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen voor nieuwe buurtvisies en ontwerpen en zijn projecten zoals de Loozone en Leidschendammerhout verder uitgewerkt. Groen , natuurinclusiviteit en klimaatadaptiviteit In 2025 is de voorbereiding voor een inventarisatie in Voorburg Noord-noord gestart. Er is een ontwerpbureau geselecteerd dat de vergroenings- en klimaatadaptieve maatregelen in 2026 verder uitwerkt op basis van de vastgestelde buurtvisie en met participatie van inwoners en ondernemers. Het ontwerp wordt opgeleverd in 2026. Opstellen nieuwe klimaatstresstest en risicodialoog De stresstest voor wateroverlast in de stad is in 2022 uitgevoerd. In 2025 is voor het eerst een stresstest voor grondwateroverlast uitgevoerd.
Hieruit blijkt dat door verdroging de grondwaterstanden verder onder het oppervlaktewaterpeil zakken dan eerder het geval was, waardoor het effect van klimaatverandering op de grondwaterstanden nu zichtbaar is. De klimaatstresstest voor wateroverlast in het buitengebied is uitgevoerd door de provincie. Daarmee is inzichtelijk gemaakt waar het buitengebied onderloopt bij extreme neerslag, vergelijkbaar met de situatie in Limburg enkele jaren geleden. De stresstesten voor hittestress en waterveiligheid uit 2019 zijn nog actueel en daarom niet opnieuw uitgevoerd. Naar aanleiding van deze inzichten is het Hoogheemraadschap van Rijnland gestart met de voorbereiding van de dijkversterking Starrevaart en Oostvlietweg in het buitengebied. Op aandringen van de gemeente heeft de provincie het beschermingsniveau van de Polder Klein Starrevaart verhoogd, in lijn met andere polders. Op basis van de stresstesten zijn circa 85 wateradviezen uitgebracht bij ruimtelijke initiatieven, voornamelijk voor 174 woningbouw en verbouw. Vergroening en klimaatadaptatie bij rioolprojecten Wijkaanpak klimaatbestendig Voorburg-Noord noord In Voorburg-Noord worden voorbereidingen getroffen voor het klimaatbestendig maken van de wijk en vervangen van de riolering. Samen met de bewoners wordt gewerkt aan concept buurtvisie.
Op het Van Faukenbergeplein wordt een waterplein of een vergelijkbare waterbergingsvoorziening ontworpen. In de straten van het plangebied ontwerpen we infiltratievoorzieningen door te vergroenen. De ondergrondse infiltratie/drainage-riolering werken we verder uit ten behoeve van de aanbesteding. De integrale benadering van de wijkaanpak en extra dimensies leidt tot een langere voorbereidingstijd. Rioleringsproject Prinsenhof-Laagbouw In de laagbouw van Prinsenhof wordt de riolering vervangen en zoveel mogelijk verharding afgekoppeld van de gescheiden riolering en geïnfiltreerd in de bodem. Op een aantal plaatsen worden wadi’s aangelegd. De integrale wijkaanpak is hier volgens planning verlopen mede omdat de wijk ruimer is opgezet. Daardoor loopt de realisatie door de aannemer ongeveer volgens het schema. Optimaliseren afvalbeleid In 2024 heeft het college maatregelen geïdentificeerd die kunnen bijdragen aan het verminderen van het restafval. In 2025 zijn hiervan vier maatregelen doorgevoerd: het invoeren van betalen voor het ophalen van grofvuil, het verkleinen van de openingen van ondergrondse GFT- containers, het stimuleren van het gebruik van GFT-bakjes en de inzet van de mobiele milieustraat voor de inzameling van kleine apparaten en klein chemisch afval (KCA). Daarnaast is gestart met het inregelen van de pilot afvalvrije scholen in combinatie met lessen over afval.
Avalex heeft in kaart gebracht waar extra GFT-containers nodig zijn. Ook is onderzoek gedaan naar een verlaging van de inzamelfrequentie van restafval. Hieruit is gebleken dat een frequentie van eenmaal per drie weken niet haalbaar is. Op verzoek van de raad is tevens onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden en gevolgen van de invoering van een restafvaltarief in de gemeente. Dit dient als startpunt voor een toekomstige discussie over een eventuele aanpassing van het afvalbeleid. Uitvoeren circulariteitsbeleid/verminderen CO2 uitstoot bedrijfsvoering In 2024 is onderzocht wat de meest relevante circulaire thema’s voor de gemeente en de gemeentelijke organisatie zijn. Dit onderzoek is afgerond en had betrekking op de navolgende 5 gebieden: bouw, openbare ruimte, inkoop, afval en bedrijvigheid. De resultaten van het circulariteit onderzoek laten zien dat er het meeste CO₂ impact te behalen valt op: • Biobased bouwen voor gemeentelijk vastgoed, woningcorporaties en particulier vastgoed; 175 • Duurzame inkoop van cateraars en; • Recyclaat (hergebruikt materiaal) & hergebruik van reeds aanwezige materialen in de openbare ruimte. Op basis van de planning wordt het actieplan Circulariteit 2025-2026 in Q1 van 2026 vastgesteld door het college. Dit plan voorziet in concrete acties om de CO₂ uitstoot in de gemeente te verminderen.
In de tweede helft van 2025 is verdere vooruitgang geboekt in de verduurzaming van de interne organisatie. De CO2- uitstoot over 2025 wordt volgens de methodiek van de CO2- Prestatieladder in kaart gebracht, als basis voor nieuwe reductiemaatregelen en structurele monitoring. Parallel hieraan is gewerkt aan het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen 2026, waarbij duurzaamheid actief is ingebracht bij kansrijke aanbestedingen zoals die van de catering. Hierbij zijn concrete duurzame eisen aangeleverd om CO2-reductie, circulariteit en ketenverantwoordelijkheid te borgen. Daarnaast is ingezet op bewustwording en interne verankering. In gesprekken met afdelingshoofden zijn concrete kansen verkend om duurzaamheidsdoelen structureel te verankeren in afdelingsprocessen. Binnen facilitaire processen zijn tastbare stappen gezet, zoals het verminderen van plastic afval bij de lunch en het verder verduurzamen van geschenken. Opstellen duurzaam afwegingskader In 2025 zijn gesprekken gevoerd met collega’s van Stadsbeheer (SB) om te onderzoeken waar en op welke manier een afwegingskader het beste kan worden toegepast, zonder dat het te generiek wordt. Daarnaast is gesproken met collega’s die zelf al afwegingskaders hebben ontwikkeld, om te verkennen hoe dit het beste kan worden opgezet.
Ook is op basis van de nulmeting circulariteit onderzocht in welke sector een afwegingskader de meeste impact kan hebben. Inzet op energiebesparing, opwek en aardgasvrije wijken Medio 2025 is de duurzaamheidsmonitor aan de raad aangeboden. Deze monitor geeft aan dat op het gebied van energiebesparing en opwek van zonnestroom de doelstellingen voor 2030 goed in zicht zijn. Het ondersteunen van VvE’s In 2025 zijn meerdere VvE-cafe’s spreekuren en workshops georganiseerd. De belangstelling voor de cafés neemt toe. Om nog meer VvE’s te motiveren om deel te nemen aan de VvE cafés en workshops wordt geëxperimenteerd met andere dagen, tijdstippen en locaties. Het verstrekken van subsidies isolatie en groendak In 2025 zijn de gemeentelijke subsidieregelingen voor isolatie en groendak herzien en uitgebreid met doe-het-zelf isolatiesubsidie. Ook zijn de regelingen aangepast om biobased isoleren net zo aantrekkelijk te maken als traditioneel isoleren. De subsidieregelingen zij goed gebruikt. In 2025 zijn in totaal 1.097 isolatie en groendaksubsidies verstrekt en daarnaast nog 183 Doe-het-zelf subsidies. Het verzorgen van inkoopacties voor bewoners In 2025 is 1 collectieve inkoopactie voor zonnepanelen en warmtepompen georganiseerd. Het ondersteunen In 2025 is voor het Veurs Lyceum een maatwerkadvies onderwijsinstellingen met het | opgesteld.
Het advies onderzoekt de verduurzamen van gebouwen | verduurzamingsmogelijkheden en geeft inzicht in de mogelijke energie- en kostenbesparingen. Daarnaast is bekeken welke aanpassingen nodig zijn voor aansluiting op een warmtenet. In 2025 hebben 21 partijen uit de gemeente (bewonerinitiatieven, organisaties, bedrijven en gemeente) het LKA ondertekend en zich gecommitteerd aan: - | een energieneutraal, circulair, biodivers en groen Leidschendam-Voorburg De uitbouw van de projecten van | - | samen meer projecten opstarten die verduurzaming het Lokaal Klimaatakkoord (LKA). | versnellen - | iedereen krijgt de kans om mee te doen. Een van de daaruit voortvloeiende projecten is een gezamenlijk onderzoek naar mogelijkheden van energiedelen door de MOTN in samenwerking met HMC Antoniushove. Voor de Heuvel/Amstelwijk is het wijkuitvoeringsplan vastgesteld en in Leidschendam-zuid is een uitgangspuntennotitie vastgesteld. In beide wijken zijn In de Heuvel/Amstelwijk voeren we | informatiebijeenkomsten gehouden. In de H/A is verder het wijkuitvoeringsplan uit en in | gewerkt aan onderzoeken rondom een warmtenet en het Leidschendam Zuid is het | begeleiden van de VvE’s om verduurzamingsstappen te wijkuitvoeringsplan opgesteld. | zetten hetgeen heeft geresulteerd in de eerste subsidieaanvragen voor isolatie.
In Ldam-zuid zijn representatieve voorbeeldwoningen onderzocht om de inwoners een beeld te geven van de isolatiemogelijkheden. De start van deze wijk is vooralsnog uitgesteld, enerzijds omdat de beschikbare capaciteit is ingezet op de H/A-wijk en L’dam-zuid, anderzijds omdat Essesteijn mogelijk een all- Start voorbereiding van de 3e | electric wijk wordt en netcongestie is afgekondigd. Er is een transitiewijk: Essesteijn | pas op de plaats gemaakt om dit nader te bekijken in relatie tot het nieuwe warmteprogramma. Isolatiesubsidies en indormatie is voor alle wijken in de gemeente voor handen en kan onverminderd worden voortgezet. Afronden onderzoek van studenten | In 2025 is het onderzoek afgerond met de ontwikkeling van van de Haagse Hogeschool | een tool om het effect van energietransitiebeleid in een wijk te simuleren. Wat heeft het gekost? Project | Begroting na | Realisatie | Verschil wijz . 2025 | 2025 Stimuleringsregelingen Energietransitie | 1.000 | 913 | 87 Gemeentebrede aanpak Energietransitie (best.res. D&ET) | 115 | 33 | 82 Verduurzaming gemeentelijk vastgoed | 10 | 10 | 0 Verduurzaming gemeentelijk vastgoed | 51 | 0 | 51 Totaal Bestemmingsreserve D&ET | 1.176 | 956 | 220 Overige uitgaven duurzaamheid - Algemeen | 57 | 72 | -15 176 Vergroening | 348 | 465 | -116 Gemeentebrede aanpak Energietransitie (expl. progr.
duurz) | 209 | 131 | 78 klimaatbeleid: gemeentelijke gebouwen en voorzieningen | 12 | 12 | 0 Totaal Exploitatie programma duurzaamheid | 627 | 681 | -54 Nationaal Isolatieprogramma | 497 | 535 | -38 Totaal Nationaal Isolatieprogramma Spuk 3 | 497 | 535 | -38 SPUK proeftuin aardgasvrije woningen | 700 | 0 | 700 Totaal Rijksbijdrage PAW | 700 | 0 | 700 Basisfinanciering Wijkaanpakken Energietransitie | 543 | 411 | 132 Basisfinanciering Gemeentebrede aanpak Energietransitie | 1.923 | 1.507 | 416 Planfinanciering Heuvel-Amstelwijk | 388 | 405 | -17 Toerekening wijkaanpakken Energietransitie | -1 | 0 | -1 Totaal Rijksmiddelen CDOKE | 2.854 | 2.323 | 531 SPUK aanpak energiearmoede | 210 | 86 | 124 Totaal Rijkssubsidie SPUK NIP 2022 Spuk 4 | 210 | 86 | 124 Totaal Duurzaamheid en Energietransitie | 6.065 | 4.582 | 1.483 Bedragen x € 1.000 Bovenstaande tabel geeft inzicht in de begroting en de realisatie voor het programma Duurzaamheid. De stimuleringsregelingen Energietransitie vanuit de bestemmingsreserve Duurzaamheid zijn het afgelopen jaar goed benut. De geraamde bedragen zijn voor de jaren 2024-2026 extra ruim gezet om de isolatieopgave niet te vertragen door krapte in het stimuleringsbudget. Het verstrekte subsidies en rentekorting van het Warmtefonds was ruim € 300.000 hoger dan in voorgaande jaren waarmee duidelijk is dat de isolatieopgave op volle gang is.
Het aantal Vve’s dat isolatiesubsidie aanvraagt neemt ook toe. Vanuit zowel de bestemmingsreserve Duurzaamheid als vanuit de exploitatie is minder besteed aan de gemeentebrede aanpak Energietransitie. In 2025 in met name focus gelegd op de wijkgerichte aanpakken in de Heuvel/Amstelwijk en Leidschendam-Zuid, met name omdat voor die twee gebieden ook extra planfinanciering vanuit het Rijk is binnengehaald. De kosten voor vergroening zijn hoger uitgevallen dan begroot, doordat er een subsidie verstrekt is aan twee scholen voor het vergroenen van de schoolpleinen. Hier staat een ontvangen bijdrage van Jantje Beton tegenover. Daarnaast zijn enkele kosten op dit budget verantwoord die betrekking hebben op werkzaamheden uit een eerder jaar. Bij de Spuk proeftuin aardgasvrije woningen is de in 2025 beoogde bijdrage vanuit de PAW gelden aan project NeVe in de Heuvel iets vertraagd. Deze is begin 2026 toegekend aan WoonInvest nadat alle vereiste subsidiestukken zijn ingediend. Voor de gemeentebrede aanpak en wijkaanpakken Energietransitie zijn de uitgaven lager uitgevallen dan geraamd. In 2025 lag de focus met name op de wijkgerichte aanpak in De Heuvel/Amstelwijk en Leidschendam-Zuid, waarvoor aanvullende planfinanciering vanuit het Rijk is ontvangen.
177 178 Met het besluit over Versnellingsmaatregelen Duurzaamheid in Q1 2026 door de gemeenteraad is hier reeds op ingespeeld en is een nieuwe verdeling van de CDOKE middelen afgesproken. Bij de specifieke uitkering aanpak energiearmoede was een onderbesteding omdat een project samen met de woningbouwcorporaties later werd opgestart dan initieel gedacht. 179 Wet open overheid Algemeen De Wet open overheid (Woo) heeft als doel de transparantie van de overheid te vergroten en de toegankelijkheid van publieke informatie te verbeteren. Voor gemeenten betekent dit dat zij verplicht zijn bepaalde categorieën documenten actief openbaar te maken en zorgvuldig om te gaan met persoonsgegevens en archivering. In 2025 is de in 2025 ingekochte applicatie ter ondersteuning van de actieve openbaarmaking binnen de kaders van de Woo verder ingericht, geconfigureerd en getest. Hiermee is de basis gelegd voor structurele toepassing van de Woo-verplichtingen. De inrichting is in de loop van het jaar afgerond, waardoor het systeem per 1 januari 2026 beschikbaar is voor het publiceren van de verplichte Woo-categorieën. De Rijksoverheid heeft in 2025 de invoering van de tweede tranche van de Woo opnieuw uitgesteld. Hierdoor heeft de gemeente zich in 2025 gericht op het blijven publiceren van de reeds verplichte vier categorieën in de Woo-index, zoals sinds 2024 van kracht is.
Daarnaast zijn in 2025 verdere organisatorische stappen gezet om de uitvoering van de Woo te versterken. Zo zijn nieuwe Woo-coördinatoren opgeleid en is een start gemaakt met de inhoudelijke en procesmatige voorbereiding van de categorieën die naar verwachting onderdeel zullen worden van de tweede tranche. 2023 2024 2025 Aantal WOO verzoeken 75 90 93 180 Participatie Algemeen De bestuurlijke ambities voor inwonerparticipatie zijn onder meer opgenomen in de Participatieverordening 2023 van Leidschendam-Voorburg, met de volgende kernpunten: • Inwonerparticipatie is van belang bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van beleid, projecten en/of programma’s. Onder inwoners worden ook verstaan bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden. • De gemeente wil ook gebruik kunnen maken van de ervaringskennis en inzichten van inwoners of experts bij de ontwikkeling van beleid of projecten. • De gemeente kiest zo veel mogelijk voor inwonersparticipatie, tenzij de omstandigheden van het geval een legitieme onderbouwing geven om geen inwonersparticipatie toe te passen. • De gemeente wil duidelijkheid bieden aan de samenleving over het niveau van participatie. De volgende niveaus worden onderscheiden: raadplegen, adviseren, coproduceren of meebeslissen, of een combinatie hiervan.
Onder raadplegen, adviseren, coproduceren en meebeslissen verstaan we het volgende voor het Experimenteerprogramma inwonerparticipatie 2024-2027: • Raadplegen - Bij raadplegen verzamelt de gemeente ideeën, meningen en voorkeuren van belanghebbenden bij een project/traject. Vervolgens besluit de gemeente hoe het traject verder vorm krijgt. Het kan dus zijn dat de gemeente anders besluit dan de voorkeur van de betrokkenen die geraadpleegd zijn. De rol van de gemeente op dit niveau is beslissend. • Adviseren - Belanghebbende(n) adviseert op een vraagstuk in de gemeente. De gemeente bepaalt de kaders. Als er van het advies wordt afgeweken, wordt dit goed gemotiveerd. De rol van de gemeente op dit niveau is beslissend. • Coproduceren - De gemeente werkt samen met de belanghebbenden aan een plan ontwikkelt of aan een aanpak. Vooraf kunnen kaders zijn gesteld. Omdat er sprake is van coproductie, gaat de gemeente mee met de uitkomst van het plan of traject, mits dit aan de vooraf gestelde kaders voldoet. De rol van de gemeente op dit niveau is samenwerkend. • Meebeslissen - Bij meebeslissen laat de gemeente de keuze van een oplossing over aan de belanghebbenden. Ook bij meebeslissen kunnen kaders vastgesteld zijn waarbinnen de beslissing genomen moet worden. De rol van de gemeente op dit niveau is faciliterend.
Om de ontwikkeling van inwonerparticipatie te bevorderen, experimenteert de gemeente periodiek met nieuwe vormen van inwonerparticipatie’, zo staat in de Participatieverordening 2023. Het college stelt tweejaarlijks een experimenteerprogramma vast met drie elementen: • een keuze van de te beproeven nieuwe vormen van participatie, • de uitvoeringscondities in de sfeer van middelen, capaciteit en bekwaamheid, en • de toetsingscriteria voor de evaluatie na het experiment. Experimenteerprogramma inwonerparticipatie 2024-2027 181 Periodiek wordt er een experimenteerprogramma vastgesteld. De projecten die deel uitmaken van het concept- experimenteerprogramma inwonerparticipatie 2024-2027 zijn: • The Mall – parkeerregulering • Sterk voor Noord – Tuinkamer • Jongerenparticipatie – Jongerenforum • Voorburg Noord-noord • Wijkveiligheidsscans Gebiedsgerichte aanpak • Initiatieven uit de samenleving Voor het Experimenteerprogramma is een tussenevaluatie uitgevoerd en voor de Participatieverordening een eerste evaluatie na de inwerkingtreding daarvan. De projecten onder het Experimenteerprogramma lopen nog, de rapportage over de eindevaluatie, volgens het ACTIEkader, volgt in 2027. The Mall – parkeerregulering Het participatietraject via het houden van een “Participatieve Waarde Evaluatie” (PWE) met 5.000 inwoners is uitgevoerd. De evaluatie van dit project loopt.
Sterk voor Noord – Tuinkamer Sterk voor Noord wil activiteiten voor de wijk die door inwoners zélf worden georganiseerd via een “Tuinkamer” faciliteren. Deze activiteiten zijn opgestart en evaluatie is opgestart volgens de evaluatiemethode. Jongerenparticipatie Als vervolg op de bijeenkomsten van “Jong in LV” worden jongeren met projectdagen via scholen betrokken om mee te denken wat er bij hen voor maatschappelijke vraagstukken leven. De uitkomsten van de projectdagen met jongeren worden gebruikt om te kijken hoe jongerenparticipatie verder vorm kan krijgen bij de gemeente. Zo is het onderzoek opgestart naar het mogelijk opzetten van een structuur als een Jongerenadviesraad. Voorburg Noord-noord Het gebied Voorburg Noord-noord ligt tussen de Laan van Nieuw Oost Indië, Van Alphenstraat en de Koningin Wilhelminalaan. In het gebied moet de riolering worden vervangen en dit is opgenomen in het uitvoeringsprogramma rioleringsprojecten (UPR) van Stadsbeheer. Voor dit gebied is na een Dromenboek in 2025 een Buurtvisie gemaakt. waar bewoners en ondernemers vanaf het begin zijn betrokken. Dat is gebeurd via diverse verschillende informatie- en inloopbijeenkomsten, enquêtes, straatgesprekken en -experimenten. De verdere uitwerking naar ontwerp is opgestart.
Wijkveiligheidsscans Gebiedsgerichte aanpak Een ‘living lab’ door de wijkveiligheidsscans in de wijken in co-productie met inwoners en anderen te gaan uitwerken en uit te voeren, en daarmee na te gaan of deze coproductie tot andere/betere resultaten leidt. Er zijn bijeenkomsten georganiseerd en gesprekken zijn op gang gebracht waarbij verdere uitwerking plaatsvindt met de buurtbewoners. Initiatieven uit de samenleving Inwoners, maatschappelijke organisaties etc. willen graag zelf invulling geven aan hun leefomgeving. De gemeente staat hiervoor open mits dit past binnen bepaalde “spelregels”. In het kader van het Experimenteerprogramma kijken we naar: • de toepassing van het instrument “uitdaagrecht”, dat is opgenomen in de participatieverordening 182 • andere (kleine) initiatieven in de openbare ruimte De processen en toegankelijkheid voor inwoners zijn geëvalueerd en vanuit de opgedane ervaringen is gestart met het toepassen van verbeterde toegankelijkheid en stroomlijnen van processen. 183 4 Jaarrekening 184 4.1 Waarderingsgrondslagen Verslaggevingsvoorschriften De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag, de jaarrekening en bijlagen. De jaarstukken zijn gebaseerd op het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Vaste activa De afschrijvingsmethodiek voor materiële vaste activa gebaseerd is op de annuïteitenmethode.
Op 3 februari 2026 is de financiële Verordening 2025 ex artikel 212 van de Gemeentewet vastgesteld. Hierin zijn de spelregels rond investeringen vastgelegd. Met betrekking tot de afschrijvingstermijnen worden maximale afschrijvingstermijn vermeld. Tevens wordt bij riolering en sportvelden de componentenbenadering toegepast. Activa kleiner dan € 100.000 worden niet geactiveerd. Immateriële vaste activa De immateriële vaste activa worden gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs verminderd met de afschrijvingen en waardeverminderingen die naar verwachting duurzaam zijn. Kosten van onderzoek en ontwikkeling worden geactiveerd. De kosten van onderzoek en ontwikkeling worden als deze betrekking hebben op een toekomstige te openen grondexploitatie ingebracht zodra de desbetreffende grondexploitatie is geopend. Voor 'bijdragen aan activa in eigendom van derden' is de afschrijvingsduur maximaal gelijk aan die van de activa waarvoor de bijdrage aan derden wordt verstrekt. Materiële vaste activa In het BBV wordt onderscheid gemaakt tussen materiële vaste activa met economisch nut en activa met maatschappelijk nut. Alle investeringen worden gedurende de levensduur annuïtair afgeschreven. Activa met economisch nut dragen bij aan de mogelijkheid middelen te verwerven of zijn verhandelbaar.
Onder deze categorie vallen onder andere gebouwen, vervoermiddelen, inventaris en apparatuur. Het activeren van deze bezittingen is verplicht. Dat moet eenduidig te gebeuren en op de activa moet op consistente wijze afgeschreven te worden. Naast de activa met economisch nut worden ook de investeringen met een economisch nut, waarvoor ter bestrijding van kosten een heffing wordt geheven, afzonderlijk opgenomen (conform artikel 35, 1b BBV). Dit zijn investeringen in het riool en afvalverwijdering. Activa met maatschappelijk nut hebben betrekking op investeringen in de openbare ruimte. Investeringen in bruggen, wegen, water et cetera vallen in deze categorie. Deze hebben dus geen economisch nut en zijn niet verhandelbaar. Deze investeringen moeten ook geactiveerd worden. Volgens de Notitie materiële vaste activa 2020 (Commissie BBV) worden alle materiële vaste activa gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs of vervaardigingsprijs. Specifieke investeringsbijdragen van derden worden op de desbetreffende investering in mindering gebracht; in die gevallen wordt op het saldo afgeschreven. De activa worden vanaf het eerstvolgende jaar na het moment van ingebruikneming afgeschreven over de verwachte gebruiksduur, waarbij geen rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde.
Bij de waardering wordt rekening gehouden met een bijzondere vermindering van de waarde, als deze naar verwachting duurzaam is. De voorgeschreven maximale afschrijvingstermijnen zijn als volgt: 185 Materiële vaste activa Maximale afschrijvingstermijn Materiële vaste activa met economische nut a Nieuwbouw gebouwen (permanent) en woonruimten 50 jaar b Renovatie, restauratie en aankoop gebouwen en woonruimten 25 jaar c Technische installaties in bedrijfsgebouwen (elektrische voorzieningen, verwarming, liften, machines) en overige voorzieningen binnenkant gebouwen (bijvoorbeeld scheidingswanden, vloerbedekking, sanitair), voorzieningen buitenkant gebouwen (bijvoorbeeld dakbedekking, zonwering, buitenberging) 25 jaar d Veiligheidsvoorzieningen in bedrijfsgebouwen, telefooninstallaties, kantoormeubilair, schoolmeubilair, aanleg tijdelijke terreinen, nieuwbouw tijdelijke woonruimten en (nood)gebouwen 15 jaar e Keukeninventaris, zware transportmiddelen, aanhangwagens, personenauto’s, lichte motorvoertuigen, automatiseringsapparatuur 10 jaar f Hard- en software 5 jaar g Gronden en terreinen n.v.t.
h Aanleg sportvelden (componentenbenadering) Natuurgrasveld Kunstgrasveld onderbouw Kunstgrasveld tussenlaag Kunstgrasveld toplaag We-traveld onderlaag We-traveld toplaag 30 jaar 30 jaar 20 jaar 10 jaar 30 jaar 20 jaar Materiële vaste activa met economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven i Aanleg begraafplaatsen 60 jaar j Aanleg riolering (componentenbenadering) 60 jaar Mechanische en elektrische componenten riolering Pompen en gemalen 15 jaar 15 jaar Materiële vaste activa met maatschappelijk nut k l Tunnels, viaducten en bruggen Openbare verlichting 40 jaar 40 jaar m Wegen, fietspaden, voetpaden, pleinen en rotondes 30 jaar n Parken en groenvoorzieningen 30 jaar o Waterkering en watergangen (duikers, steigers en beschoeiingen) 25 jaar p Technische installaties (waaronder verkeersregelinstallaties) 15 jaar q Speelvoorzieningen en straatmeubilair 20 jaar Financiële vaste activa Kapitaalverstrekkingen aan gemeenschappelijke regelingen en overige verbonden partijen, (overige) leningen u/g en (overige) uitzettingen zijn – tenzij hierna anders vermeld - opgenomen tegen nominale waarde. Zo nodig is een voorziening voor verwachte oninbaarheid in mindering gebracht.
Participaties in het aandelenkapitaal van NV’s en BV’s (kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen in de zin van het BBV) zijn gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs van de aandelen. Indien de waarde van de aandelen onverhoopt structureel mocht dalen tot onder de verkrijgingsprijs vindt afwaardering plaats. 186 Van een deelneming is volgens artikel 1, lid d BBV sprake als de gemeente participeert in het aandelenkapitaal van een NV of BV. Vlottende activa Voorraden De grond- en hulpstoffen (magazijnvoorraden) worden gewaardeerd tegen standaard verrekenprijzen die zijn gebaseerd op de gemiddeld betaalde inkoopprijs. Verschillen tussen de standaard verrekenprijs en betaalde inkoopprijs worden als resultaat verantwoord. Incourante voorraden worden afgewaardeerd naar marktwaarde. De als onderhanden werken opgenomen bouwgronden in exploitatie zijn gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs of de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs omvat de kosten die rechtstreeks aan de vervaardiging worden toegerekend (zoals grondaankopen en kosten van bouw - en woonrijpmaken) en een redelijk te achten aandeel in de rentekosten en de administratie - en beheerskosten. Winstbepaling op grondexploitaties is gebaseerd op de methode van 'percentage of completion' (POC-methode), zoals voorgeschreven in de notitie Grondexploitaties van de commissie BBV.
De gevormde voorzieningen voor verlieslatende complexen worden in mindering op de boekwaarde gebracht. Vorderingen en overlopende activa De vorderingen zijn gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid zijn voorzieningen gevormd en op de vorderingen in mindering gebracht. De voorziening wordt gedeeltelijk statisch en gedeeltelijk dynamisch bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Voorziening dubieuze debiteuren De waarderingsgrondslag van de voorziening dubieuze debiteuren Sociale zaken is gebaseerd op de ouderdom van de vorderingen en de aard en het betaalgedrag op deze openstaande vorderingen. Op basis van deze waarderingsgrondslag wordt de hoogte van de voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken jaarlijks geactualiseerd. Liquide middelen en overlopende posten De liquide middelen en overlopende posten zijn tegen nominale waarde opgenomen. De overlopende posten hebben een looptijd van maximaal 1 jaar. Voorzieningen Voorzieningen zijn gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichting c.q. het voorzienbare verlies, met uitzondering van de voorziening wethouderspensioenen die gewaardeerd is tegen contante waarde. De voorzieningen voor verwachte verliezen op grondexploitaties worden gevormd per grondexploitatie tegen eindwaarde, dit is het verlies zoals dat verwacht wordt op het moment dat de grondexploitatie wordt afgesloten.
Alle onderhoudsegalisatievoorzieningen stoelen op een meerjarenraming van het uit te voeren groot onderhoud aan de gemeentelijke kapitaalgoederen, waarin rekening is gehouden met de kwaliteitseisen die ter zake geformuleerd zijn. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen van het jaarverslag is het beleid nader uiteengezet. De voorzieningen voor dubieuze debiteuren en voor verwachte verliezen op grondexploitaties zijn in mindering gebracht op de waarden van de respectievelijke balansposten debiteuren en voorraden. Vaste schulden Vaste schulden zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde, verminderd met gedane aflossingen. De vaste schulden hebben een rente typische looptijd van 1 jaar of langer. Vlottende schuld en overlopende passiva In de balans worden onder de overlopende passiva afzonderlijk opgenomen: de van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van volgende begrotingsjaren. De vlottende passiva zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde. Borg- en garantstellingen Voor zover leningen door de gemeente zijn gewaarborgd, is buiten telling, het totaalbedrag van de geborgde schuldrestanten per einde boekjaar opgenomen. In de toelichting op de balans is nadere informatie opgenomen.
Grondslagen resultaatbepaling Deze grondslagen zijn grotendeels ontleend aan de waarderingsgrondslagen. Voor het overige geldt dat de lasten en baten worden toegerekend aan het jaar waarop deze betrekking hebben. Alle lasten en baten, die betrekking hebben op het boekjaar en tijdens het opstellen van de jaarrekening bekend zijn, worden in het betreffende verslagjaar verwerkt. Daarbij geldt dat verliezen worden verantwoord op het moment dat ze voorzienbaar zijn en winsten worden ve Rente In 2025 zijn de totale rentelasten via een rentepercentage van 1,20 verdeeld (omgeslagen). Het omslagpercentage van 1,20 is gelijk aan het voor 2025 begrote percentage. Voor de langlopende geldleningen wordt rekening gehouden met transitorische rente aan het einde van het verslagjaar. Afrondingsverschillen De bedragen in de jaarrekening worden veelal gepresenteerd op bedragen die zijn afgerond op duizendtallen. Er kan hierdoor sprake zijn van kleine afrondingsverschillen. Eigen bijdrage op grond van Wmo (CAK) Een aanvrager van een voorziening op grond van de Wmo, zoals hulp in de huishouding, begeleiding, hulp- en vervoersmiddelen of beschermd wonen, is een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK.
De, om privacy-redenen beperkte, informatie van het CAK is ontoereikend om als gemeente op persoonsniveau de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen te kunnen vaststellen. Door de systematiek van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK te kiezen, heeft de wetgever in feite bepaald dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent de omvang en de hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. 4.2 Overzicht van baten en lasten Programma | Primitieve Begrotings- | Begroting | Realisatie | Voor- / begroting | wijzigingen | na | 2025 | nadeel 2025 | 2025 | wijziging 2025 Lasten Bestuur en ondersteuning | 19.283 | -7.218 | 12.065 | 13.746 | -1.681 Veiligheid | 12.271 | 362 | 12.632 | 11.862 | 770 Mobiliteit en bereikbaarheid | 15.562 | 1.366 | 16.928 | 15.686 | 1.242 Economie | 1.576 | 575 | 2.151 | 2.189 | -38 Onderwijs | 10.693 | -729 | 9.965 | 8.628 | 1.336 187 Sport, cultuur en recreatie | 22.440 | 1.193 | 23.633 | 23.250 | 383 Sociaal domein | 131.114 | 4.830 | 135.944 | 133.246 | 2.698 Volksgezondheid en milieu | 27.752 | 1.571 | 29.323 | 29.660 | -337 Bouwen en wonen (VHLOSV) | 43.716 | -19.674 | 24.042 | 20.322 | 3.719 Totaal Lasten programma's | 284.407 | -17.725 | 266.682 | 258.589 | 8.093