OUD 4247 Jaarstukken 2025_Raadsversie
Tekst van het document
Beheersmaatregelen: Bij het toekennen van voorzieningen wordt nadrukkelijk gekeken naar wat de inwoners nog zelf kunnen. Door dit maatwerk worden kosten beperkt. De vraag naar zorg uit de Wmo wordt verder voortdurend gemonitord en de budgetten worden periodiek bijgesteld aan de hand van actuele prognoses. Toelichting: De omvang van het risico op overschrijding van het Wmo-budget wordt geschat op 10% van het Wmo-budget (Begeleiding, Dagbesteding, Beschermd Wonen, Huishoudelijke ondersteuning, Hulpmiddelen, Collectief vervoer en Woonvoorzieningen). De kans op het ontstaan van tekorten op de Wmo-budgetten wordt op hoog ingeschat. Jeugdhulp Jaarlijks wordt de begroting van de jeugdzorguitgaven geactualiseerd aan de laatste trendmatige ontwikkeling. Het risico bestaat dat deze ontwikkeling van de jeugdzorguitgaven te laag is ingeschat. Beheersmaatregelen: Regionaal en lokaal zijn beheersmaatregelen getroffen om de groei van de jeugdzorg uitgaven te reduceren. Daarnaast wordt op lokaal niveau de zorgvraag kritisch beoordeeld en vindt meer sturing op de aanbieders plaats. Met het Actieplan Jeugd wordt zowel geprobeerd de zorg toegankelijk te houden voor degenen die dit het hardst nodig hebben, alsook de totale kosten te beperken. Toelichting: De jeugdzorg uitgaven zijn sinds de decentralisatie in 2015 jaarlijks fors gestegen.
De kostenstijging wordt veroorzaakt door een sterke stijging van de gemiddelde zorgkosten per jeugdige en in mindere mate veroorzaakt door een stijging van het aantal jeugdigen in zorg. Het effect van het Actieplan Jeugd is nog onzeker. De maximale omvang van het risico wordt geschat op 10% van de begrote jeugdzorg uitgaven van € 30 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt hoog geschat, namelijk op 70%. Bijstandsuitkeringen (BUIG) 113 In 2022 heeft het Rijk het macrobudget van de BUIG (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten) naar beneden bijgesteld. Sinds dat moment heeft de gemeente Leidschendam -Voorburg een negatief verschil tussen de verstrekte uitkeringen en de ontvangst van het Rijk (tekort BUIG). De parameters zijn in 2024 voor de gemeente gunstig aangepast, maar er is nog steeds sprake van een structureel tekort. Het Rijk houdt rekening met een lager aantal uitkeringsgerechtigden dan de gemeente in werkelijk heeft. Het tekort is in de begroting meegenomen, maar het risico is dat door prijsstijgingen of volumecorrecties dit verschil groter wordt. Beheersmaatregelen: Het Rijk bepaalt jaarlijks het macrobudget van de BUIG (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten) en stelt dit twee keer per jaar bij. In 2025 is er sprake van een overschot op de BUIG.
Mede dankzij sterke inzet op re -integratie was de uitstroom hoger dan het landelijke niveau. Vanaf 2026 is de verwachting dat er weer sprake is van een tekort, deze hangt sterk samen met de mate waarin de taakstelling van de statushouders (spreidingswet) ingevuld gaat worden Toelichting: De verdeling van het macro BUIG-budget vindt plaats op basis van uitgangspunten die het Rijk bepaalt. De loonkostensubsidie (LKS) is een los onderdeel en wordt bepaald op basis van de uitgaven van het voorgaande jaar. Hiermee probeert het Rijk gemeenten te stimuleren gebruik te maken van dit instrument. Voor het overige deel zijn gemeenten eigen risico-drager. Het Rijk vraagt aan gemeenten wel een gedetailleerde jaarlijkse verantwoording (SiSa), waarmee gecontroleerd wordt of de gebruikte uitgangspunten nog valide zijn. Indien er in drie jaren opeen sprake is van een tekort, kunnen gemeenten in aanmerking komen voor de vangnetregeling. De gemeente Leidschendam-Voorburg kwam in 2024 in aanmerking voor de vangnetregeling 2021-2023. Specifieke uitkeringen (niet BUIG) Bij een specifieke uitkering bestaat het risico dat de definitief toegekende subsidie lager uitpakt dan de voorlopige subsidie en/of dat de werkelijke gemaakte kosten de begrote lasten overschrijden vanwege het open-eindekarakter van de regeling.
Beheersmaatregelen: De ontwikkelingen op de diverse regelingen wordt vanuit beleid en de periodieke budgetbewaking in het kader van de P&C-cyclus voortdurend gemonitord. Indien nodig wordt via de tussentijdse rapportages de gemeenteraad verzocht de begroting aan te passen. Toelichting: De gemeente ontvangt voor de uitvoering van een aantal specifieke taken, specifieke uitkeringen van de Rijksoverheid of mede-overheden. Sommige van deze specifieke uitkeringen kennen een min of meer structureel karakter, zoals: · Onderwijsachterstandenbeleid; · Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (BBZ). Daarnaast zijn er de afgelopen jaren veel nieuwe taken bij gemeenten belegd welke worden gefinancierd door middel van specifieke uitkeringen met elk hun eigen regels over verantwoording. Het rijk heeft inmiddels ook een aantal specifieke uitkeringen met 10% gekort. Overige Archeologie 114 Binnen de gemeente zijn er terreinen met mogelijk archeologische waarden die bij vooronderzoek niet altijd worden herkend. Hierdoor bestaat het risico op onverwachte archeologische vondsten tijdens werkzaamheden. De gemeente draait in zulke gevallen op voor de kosten, die kunnen oplopen tot € 300.000. Ondanks vooronderzoek blijft er altijd een restrisico van circa 25%. Beheersmaatregelen: Om de risico’s te beperken zet de gemeente in op het toezien op de uitvoering van archeologische onderzoeken.
Hierdoor kan de gemeente tijdens de onderzoeken bijsturen. De beoordeling door het bevoegd gezag is het belangrijkste sturingselement van de gemeente. Tevens maakt de gemeente in bepaalde gevallen als dubbele controle van onderzoeken gebruik van een second opinion. Door bij ontwikkelingen op reeds vrijgegeven terreinen vanuit de gemeente actief in te zetten op een archeologisch onderzoek, kan de gemeente de kosten voor een archeologisch onderzoek beheersen. Toelichting: Archeologisch onderzoek gaat uit van een steekproef met een zekerheid op de uitkomst van 70-75%. Dit laat een risico over van 25%. Bij toevalsvondsten wordt mogelijk niet alles gemeld. Ook worden archeologische resten mogelijk niet herkend, waardoor deze informatie niet bij de gemeente terechtkomt. Uitgaande van grote terreinen geldt een risico voor een archeologische opgraving, inclusief vooronderzoek en uitwerking van € 300.000. Indien er uitzonderlijke vondsten worden aangetroffen , kan dit bedrag hoger uitvallen, de kans hierop is echter zeer klein. Risico cyberaanvallen Er is in toenemende mate een risico van cyberaanvallen die kunnen leiden tot een hack. Tussen 2019 en 2024 zijn meerdere gemeenten het slachtoffer geweest van een hackaanval, waarvan de meest bekende in het landelijk nieuws zijn gekomen, zoals: Hof van Twente, Lochem, Buren, Neder-Betuwe en Den Haag.
Het dreigingsbeeld van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) onderschrijft de toename door het verhogen van de dreiging van “mogelijk” naar “waarschijnlijk” vanwege het aanhoudend conflict in Oekraïne (en de steun van Nederland aan Oekraïne), het professioneler worden van cybercriminelen en de toenemende hoeveelheid en afhankelijkheid van software en systemen. Beheersmaatregelen: In 2025 is er intensief ingezet om de bescherming van organisatie, personeel, systemen en applicaties te verhogen. Met de komst van de Cyberbeveiligingswet in 2026 zal de gemeente aan nog hogere standaarden moeten voldoen, zoals compliancy aan de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2. Hierdoor wordt in 2026, en verder, nog intensiever ingezet om niet alleen organisatie, personeel, systemen en applicaties te beschermen tegen mogelijke (cyber)dreigingen maar ook de organisatie te laten voldoen aan de nieuwe wetgeving. Toelichting: 115 De kans is opgelopen van 1 op 5 naar 2 op 5 dat organisaties worden geraakt. Dit volgt uit het “Dreigingsbeeld informatiebeveiliging Nederlandse gemeenten 2025-2026”, gepubliceerd door de Informatiebeveiligingsdienst voor Gemeenten (IBD). Tussen 2023 en 2024 zijn ruim 150 gemeentelijke organisatie (44% van de gemeenten) één of meerdere keren betrokken geweest bij een informatiebeveiligingsincident in de leveranciersketen.
Het dreigingsbeeld informatiebeveiliging 2023-2024 van de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) van de VNG stelt dat de dreiging aanzienlijk toeneemt en dat de gevolgen groter en destructiever zijn. In het dreigingsbeeld van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) uit 2023 is de dreiging voor gemeenten vanwege het aanhoudend conflict in Oekraïne, het professioneler worden van cybercriminelen en de forse toename van kritische kwetsbaarheden in software en systemen, verhoogd van "mogelijk" naar “waarschijnlijk”. Hiernaast kiezen cybercriminelen partij in het Oekraïne- conflict en is de kans toegenomen dat criminele organisaties die eerst enkel op winst uit waren, nu om ideologische of geopolitieke belangen aanvallen gaan uitvoeren op landen die Oekraïne steunen. Voor 2026 zijn er nog geen dreigingsbeelden gepubliceerd, echter zal de dreiging voor de komende jaren onverminderd zijn. De maximale omvang van het risico is gebaseerd op voorbeelden die zich bij andere gemeenten hebben voorgedaan. Bodemsaneringen Er zijn verschillende locaties binnen de gemeente waarvan bekend is dat de bodem verontreinigd is, maar waarvan nog niet duidelijk is of, en zo ja, wanneer de bodemverontreiniging gesaneerd moet worden. Ook speelt hierbij een rol of de kosten verhaald kunnen worden op de veroorzaker of (voormalige) eigenaar van de vervuilde locatie.
Het beheer alsmede de risico’s van de nazorglocatie aan de Nieuwstraat, ligt sinds 2022 bij de provincie en niet meer bij de gemeente. Onverwachte zaken in de bodem, zoals begin 2022 het dumpen van drugsafval in het recreatiegebied Vlietland waarbij de bodem werd verontreinigd, komen vooralsnog maar sporadisch voor. Recent heeft de GGD, op advies van het RIVM, advies gegeven over hoe om te gaan met verhoogde gehalten aan lood in grond om gezondheidsrisico voor kleine kinderen te voorkomen. Beheersmaatregelen: Om eventuele risico's te beperken worden door de gemeente bodemonderzoeken uitgevoerd bij aankoop van gronden. Eventuele financiële effecten worden meegenomen in de bepaling van de grondprijs. Om risico’s en onzekerheden inzake de ondergrond (bodem) te verkleinen, worden de komende jaren diverse kaarten gemaakt om voor iedereen (intern en extern) inzichtelijk te maken wat de risico's inzake de bodem zijn. Niet alleen bodemverontreiniging is van belang maar ook Warmte Koude Opslag (WKO), geothermische omstandigheden, draagkracht van de bodem, bodemdaling/verzakkingen, archeologie, enzovoort. De gemeente is bronhouder voor het correct aanleveren van geologische grondboringen, grondwatermeetnet en WKO-installaties aan Basis Registratie Ondergrond (BRO). Jaarlijks legt de gemeente via de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA) verantwoording af aan het rijk.
Toelichting: De verschillende financiële risico’s over bodemsanering, evenals de nieuw ontdekte VOCL- verontreiniging en de onzekerheid over PFAS, staalslakken en zogenaamde zorgwekkende stoffen, bedragen, na beoordeling, € 1,5 miljoen. Dividend Jaarlijks ontvangen de aandeelhouders van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) en Stedin over de gemaakte winst een dividenduitkering. De resultaten van de BNG en Stedin zijn onderhevig aan exogene factoren. Dit kan ertoe leiden dat resultaten en de daarmee samenhangende dividenduitkeringen tegenvallen. 116 Beheersmaatregelen: Gedurende de Planning & Control-cyclus worden de ontwikkelingen op dit risico nauwlettend gemonitord en zal de begroting indien nodig worden bijgesteld. Daarnaast worden de raden van de betreffende gemeenten actief betrokken bij de discussie rondom investeringen in het netwerk om de energietransitie mogelijk te maken. Toelichting: De kans bestaat dat in enig jaar het dividend tegenvalt door tegenvallende resultaten van de betreffende onderneming. De maximale omvang van het risico van de BNG en Stedin is gelijk aan het verwachte dividend van € 2.414.000 in 2025. Bouwleges De inkomsten van de bouwleges worden jaarlijks geraamd op basis van de bouwaanvragen die dan bekend zijn en worden verwacht. Aanvragen worden in de praktijk regelmatig uitgesteld of gaan soms niet door.
Ook worden nieuwe aanvragen ingediend waarmee geen rekening is gehouden. Dit maakt de inkomsten voor de bouwleges onvoorspelbaar, waardoor een fasering bij grote bouwaanvragen een significant effect heeft op de begroting. Beheersmaatregelen: Periodiek wordt een inschatting gemaakt van de te verwachten bouwaanvragen (projecten). In de tussentijdse rapportages worden mutaties naar aanleiding van deze analyses verwerkt. Toelichting: De maximale omvang van het risico is gebaseerd op het begrootte bedrag aan legesinkomsten in 2025. Bouwaanvragen kunnen mogelijk uitgesteld worden of niet doorgaan. Vooraf is dit lastig planbaar. De maximale omvang van het risico in 2025 wordt op € 1.000.000 geschat. Rente Het renterisico betreft het risico dat de gemeente loopt bij onvoorzien hoge rentestijgingen bij (nieuw) aan te trekken geldleningen. Beheersmaatregelen: Op de schatkistrekening staan de overtollige liquide middelen gestald. Bij het aantrekken van toekomstige leningen wordt meer gebruik gemaakt van lineaire leningen. Bij lineaire leningen worden aflossingen namelijk meer gespreid over de tijd en neemt ook het renterisico bij herfinanciering af. Toelichting: In 2025 zijn er geen nieuwe leningen aangetrokken. Mogelijk is dat medio 2026 wel noodzakelijk.
Na een periode van rentedalingen, mede ingegeven door de recente renteverlagingen van de ECB, is er de afgelopen jaar plots sprake van stijgende rentetarieven. Er is afvlakking, maar er is onzekerheid over hoe de rente zich verder zal ontwikkelen. Indien de huidige leningenportefeuille geherfinancierd moet worden tegen een rente die 1% hoger uitvalt, dan is het effect circa € 600.000. De kans dat de marktrente op korte termijn verder fors zal stijgen is onwaarschijnlijk, maar ook, gezien de omstandigheden, lastig in te schatten en niet onwaarschijnlijk. Stikstofproblematiek 117 De neerslag van een overmaat aan stikstof in beschermde, kwetsbare natuurgebieden heeft een ingrijpend negatief effect op de biodiversiteit. De soortenrijkdom, en daarmee de kwaliteit van de natuur in deze gebieden, neemt af naarmate er meer stikstof in de grond neerslaat. Tot 2019 vormde het ‘Programma Aanpak Stikstof’ (PAS) de basis om toestemming te kunnen verlenen voor bouwplannen en andere ruimtelijke ontwikkelingen, die een bijdrage (kunnen) leveren aan de neerslag van stikstof in de beschermde Natura 2000-gebieden. Het PAS liep vooruit op de verwachte positieve effecten van toekomstige maatregelen om de nadelige gevolgen van het neerslaan van stikstof in natuurgebieden te verminderen. Op die manier zorgde het PAS voor ruimte voor nieuwe ontwikkelingen.
In mei 2019 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State echter een streep door de toepassing van het PAS gezet. De Afdeling oordeelde dat onvoldoende zeker is dat toekomstige maatregelen de verwachte gunstige effecten zullen kunnen waarmaken. Het PAS als onderbouwing voor het verlenen van toestemming voor bouw - en andere activiteiten die voor een toename van de neerslag van stikstof in natuurgebieden kunnen zorgen, is daardoor weggevallen. Beheersmaatregelen: Gedurende de P&C-cyclus worden de ontwikkelingen rond dit risico nauwlettend gemonitord. Waar nodig worden maatregelen genomen om het risico te beperken of zoveel als mogelijk uit te sluiten. Toelichting: De eerder gesignaleerde trend, dat de ruimte voor nieuwe ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving steeds verder wordt ingeperkt zolang er geen meer structurele oplossingen worden gevonden om de stikstofdepositie op kwetsbare natuurgebieden te beperken, zet zich nog steeds door. Het medio 2025 gevallen kabinet Schoof heeft geen maatregelen kunnen implementeren die hebben geleid tot een aanpak, waarbij zowel het economisch belang van de sectoren die in hoofdzaak verantwoordelijk zijn voor de uitstoot van stikstof als het belang van de (woning)bouwproductie en het belang van behoud van biodiversiteit bij elkaar werden gebracht.
Het in februari 2026 aangetreden nieuwe kabinet Jetten zet in op het uitwerken van een programmatisch pakket om alsnog de verschillende aspecten van de stikstofproblematiek dichter bij een oplossing te brengen. Of en in hoeverre een dergelijk pakket voldoende (aantoonbaar) effectief zal zijn én op voldoende politiek draagvlak kan rekenen, en er dus weer ruimte zal ontstaan voor bouw- en overige plannen, zal de komende tijd moeten blijken. Vooral voor de relatief omvangrijke ruimtelijke projecten, zoals bijvoorbeeld De Star of de Veurse Achterweg, blijft daarom onverminderd het dringende advies om tijdig een AERIUS -berekening van de gebruiks- én bouwfase te laten uitvoeren en daarbij ook de mogelijkheden voor emissiereductie in beide fasen te verkennen. Alleen zo kunnen de mogelijke risico’s actief en tijdig gemonitord worden en kan er waar nodig bijgestuurd worden op programma, fasering en andere emissie gerelateerde factoren. De maximale omvang van dit risico is nog steeds moeilijk te kwantificeren. Daarnaast is, vooral bij kleinere projecten, de kans relatief klein dat dit risico zich voordoet. De ervaring tot en met begin 2026 leert dat in Leidschendam-Voorburg de effecten van de stikstofproblematiek bij de ruimtelijke planvorming beperkt zijn gebleven. Ontwikkelingen in de arbeidsmarkt De arbeidsmarkt is nog altijd krap en zal op korte termijn niet veranderen.
We hebben hierdoor te maken met het langer zoeken naar de juiste match of dat de juiste match niet meer te vinden is. Dit betekent dat we als organisatie flexibeler moeten schakelen op de inhoud van een vacature met bijvoorbeeld jobcarving of de inzet AI, of mensen, al dan niet intern, opleiden totdat ze de juiste skills hebben. Ook de doorlooptijd en behandeltijd van een vacature vragen om een andere benadering. Beheersmaatregelen: Extra inspanningen zijn ingezet om het imago van Leidschendam-Voorburg als werkgever te verbeteren en meer geschikte kandidaten te motiveren om bij Leidschendam-Voorburg te solliciteren. Extra aandacht gaat ook uit naar het beter intern managen van talent en bieden van ontwikkelkansen aan medewerkers om hen langer te behouden. Toelichting: Het aantrekken en behouden van geschikte kandidaten kan zorgen voor hogere incidentele extra kosten, zoals inzet assessments, opleidingskosten en aanbrengbonus. Onderwijshuisvesting Scholen voorzien in adequate huisvesting is een wettelijke taak van de gemeente. Onderwijsprojecten zijn de afgelopen jaren steeds complexer geworden; dit zijn langlopende projecten waarbij de nodige risico’s de kop op kunnen steken die kunnen leiden tot vertraging van het proces. Afhankelijk van de fase waarin de vertraging optreedt, kan deze een kostenverhogend effect hebben.
Bovendien is gebleken dat de benodigde tijdelijke onderwijshuisvesting om de bouw mogelijk te maken, erg duur is. Beheersmaatregelen: Om de risico's zoveel mogelijk te beheersten worden de volgende activiteiten uitgevoerd: - Opstellen uitvoerbaar Integraal Huisvestingsplan (IHP) - Investeringsoverzicht en planning opstellen en actueel houden - Bijeenbrengen van budgetten en subsidiegelden - Makken van afspraken met de schoolbesturen over de invulling van het bouwheerschap - Huisvestingsopgave definiëren door het opstellen van een businesscase (ruimtelijk en financieel) - Jaarlijks indexeren opgenomen bedragen uit het IHP - Het waar mogelijk combineren van tijdelijke onderwijshuisvesting zodat de hoge eenmalige lasten (plaatsing en afstoten) verminderd wordt Toelichting: In 2025 is nieuw gecombineerd IHP voor zowel het primair- al voortgezet onderwijs vastgesteld door de raad. Het IHP heeft een scope van 16 jaar, waarbij voor de eerste vier jaar een uitvoeringsplan wordt gemaakt en een doorkijk wordt geschetst voor de volgende 12 jaar.
Kengetallen De financiële kengetallen zijn als volgt: Kengetal | Jaarrekening 2024 | Begroting | Jaarrekening 2025 | 2025 Netto schuldquote | 19,9% | 31,3% | 12,7% Netto schuldquote (gecorrigeerd | 13,7% | 25,3% | 6,6% voor verstrekte leningen) Solvabiliteitsratio | 61,7% | 58,5% | 61,8% Structurele exploitatieruimte | 4,3% | 0,5% | 2,2% Grondexploitatie | 14,7% | 6,8% | 6,3% Belastingcapaciteit | 100,0% | 102,3% | 102,6% 118 119 Toelichting kengetallen 1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Omdat bij verstrekte leningen er onzekerheid kan bestaan over de terugbetaling wordt de netto schuldquote zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden berekend. Des te lager deze schuldquote is des te meer eigen middelen de gemeente ter beschikking heeft. Bij een waarde onder de 100% is de quote goed te noemen. De VNG kwalificeert een hoogte van 100% als code oranje en spreekt vanaf 130% van code rood. 2. De solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal.
Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves en het begrotingssaldo. Des te hoger deze ratio is des te meer middelen de gemeente ter beschikking heeft om aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%; bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. De gemeenteraad heeft echter een ondergrens van 30% vastgesteld. 3. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht in de exploitatie wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Dit kengetal wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten, uitgedrukt in een percentage. Bij een waarde hoger dan 0% is er structurele exploitatieruimte. 4. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Voor de berekening van dit kengetal worden de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie bij elkaar opgeteld en gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting en uitgedrukt in een percentage. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop.
De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. 5. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. De definitie van het kengetal belastingcapaciteit is: woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t (het begrotingsjaar) ten opzichte van het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (het jaar voorafgaand aan het begrotingsjaar) uitgedrukt in een percentage. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde waarde in de gemeente. Een waarde van 100% geeft aan dat de gemeente qua woonlasten op het landelijk gemiddelde zit. Een belastingcapaciteit van 102,6% betekent dat de gemeente onder het landelijk gemiddelde zit. Beoordeling onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie De uitkomsten van de kengetallen geven aan dat de financiële positie van de gemeente goed is. De kengetallen voldoen aan de VNG-normen. De rente en aflossingen zijn gedekt in de begroting, de solvabiliteit is ruim voldoende en de financiële weerbaarheid is goed. De gemeente is goed in staat om 120 aan haar financiële verplichtingen te voldoen.
De belastingcapaciteit kan indien nodig voor dekking zorgen van extra lasten die voortvloeien uit eventuele tegenvallers. 121 Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen De gemeente heeft op haar grondgebied een groot aantal kapitaalgoederen zoals wegen, riolering en water, groen, gebouwen, openbare verlichting en speelvoorzieningen. Investeren in en onderhouden van deze kapitaalgoederen is belangrijk, omdat ze een belangrijke bijdrage leveren aan de uitvoering van de programma’s van de begroting. Een aantal van de taken, waarop kapitaalgoederen betrekking hebben, is verplicht. Zo heeft de gemeente een wettelijke plicht rondom riolering en onderhoud van wegen. Ook leggen de kapitaalgoederen een aanzienlijk beslag op het investeringsplan. In februari 2025 is het investeringsplan geactualiseerd en in de raad van juli 2025 vastgesteld. In 2025 zijn de geactualiseerde beheerplannen Gebouwen en Sportparken en de Vastgoednota 2025 -2030 door de raad vastgesteld. Conform het uitvoeringskader bij de Vastgoednota 2025-2030 wordt de informatie met betrekking tot gemeentelijk vastgoed op orde gebracht en wordt er vormgegeven aan de interne vastgoedorganisatie. Daarna wordt de gemeentelijke vastgoedportefeuille zichtbaar gemaakt in de gemeentelijke begroting en jaarrekening met een paragraaf over de financiële verantwoording rond vastgoed.
De paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen bevat het beleid ten aanzien van het planmatig onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen in de openbare ruimte (wegen, riolering & water, groen en overige), de gemeentelijke gebouwen en de sportparken. De paragraaf sluit af met de tabel financiële lasten onderhoud van de kapitaalgoederen. De basis van het beleid is onder andere vastgelegd in de nota kapitaalgoederen, beheerkwaliteitsplan (bkp), beheerplan wegen, beheerplan civiele kunstwerken en oevers, Water- en rioleringsplan (WRP), de wijkgroenbeheerplannen, Groenactieplan (GAP), beheerplan Sportparken, beheerplan Gebouwen (via de Kadernota) en Vastgoednota 2025-2030 . Wegen Beleid en beheer De beleidskaders voor het beheer van wegen is opgenomen in het Beheerplan Wegen en het Beheerkwaliteitsplan. Het Beheerplan Wegen is in 2024 geactualiseerd (raadsbesluit 3872) en vastgesteld door de raad in januari 2025. Met deze kaders en met behulp van de tweejaarlijkse weginspecties van het totale areaal wordt het uitvoeringsprogramma wegen opgesteld. Dit uitvoeringsprogramma wordt om de twee jaar bijgesteld en er wordt jaarlijks, bij de voorbereiding van de werken, afgestemd met de lopende projecten zoals bijvoorbeeld het UPR of de werken van de diverse nutsbedrijven.
Met het Beheerplan Wegen en het Beheerkwaliteitsplan wordt zorggedragen dat de wegen overeenkomstig de vastgestelde ambities wordt onderhouden. Ook is gekeken naar het verbeteren van de groeiplaatsen van bomen en het afkoppelen van de waterafvoer vanaf het wegdek zodat regenwater niet meer afgevoerd wordt naar de riolering, maar naar oppervlaktewater of dat deze vertraagd wordt afgevoerd via het maaiveld in de ondergrond. Kwaliteit Het streefdoel is om het gehele areaal wegen op het door de raad gewenste ambitieniveau te houden. Bij het actualiseren van het Beheerplan Wegen in 2024 was gebleken dat er helaas sprake is van achterstallig onderhoud. Om die reden is er een extra voorziening achterstallig onderhoud om in 5 jaar de achterstand weg te werken. Wat hebben we ervoor gedaan? Voor 2025 was onder andere groot onderhoud (gedeeltelijk of in zijn geheel) gepland op de Noordsingel, het Oosteinde, de Parkweg, kern Stompwijk, de Veursestraatweg, de Boslaan, de Aart van der Leeuwkade, de Laan van Middenburg, de Douwes Dekkerstraat en de Genestetstraat.
Naast klein onderhoud is groot onderhoud aan wegen met elementverharding in 2025 uitgevoerd op onder andere de volgende locaties: • | Damcentrum • | Overburgkade - Soomerlustplein • | Voorburg Noord • | Aart van der Leeuwkade - Goeverneurkade • | Boslaan • | Distelweide - Klaverweide • | Graaf Willem de Rijkelaan • | Gravin Juliana van Stolberglaan • | Monseigneur van Steelaan • | Rietvinklaan • | Rozenboomlaan • | Zeeheldenwijk • | Jacobus van Looystraat e.o. • | Kersengaarde • | Tulpentuin • | Laan van Middenburg • | Oosteinde Naast klein onderhoud is groot onderhoud aan wegen met asfaltverharding in 2025 uitgevoerd op onder andere op de volgende locaties: • | Kostverlorenweg • | Burgemeester Kolfschotenlaan • | Veurselaan • | Noordsingel De projecten worden, daar waar mogelijk, integraal voorbereid. De volgende locaties die in 2025 zijn uitgevoerd hebben betrekking op achterstallig onderhoud wegen: Noordsingel (asfalt), Kersengaarde, Tulpentuin, Van Lodensteijnstraat, Koningin Wilhelminalaan Vbg, Laan van Middenburg, Rozentuin, Oosteinde, De haar en Kastelenring.
Kerncijfers Soort | Eenheid | Hoeveelheid | Hoeveelheid | Hoeveelheid jaarstukken 2024 | begroot 2025 | jaarstukken 2025 Wegen elementverharding | 100 m2 | 22.732 | 22.761 | 22.679 Wegen asfaltverharding | 100 m2 | 7.037 | 7.083 | 7.099 Civiele kunstwerken | stuks | 299 | 299 | 300 Riolering en Water Kaders en doelen In het Water- en Rioleringsplan (WRP) 2022-2027 is het beleid, de doelstellingen, het beleidskader en het uitvoeringsprogramma opgenomen voor het riool- en waterbeheer (UPR). De werkzaamheden zijn gericht op beleidsontwikkeling, beleidsrealisatie, financiering en beheer en onderhoud van alle 122 openbare rioleringen, putten, kolken, goten, infiltratievoorzieningen, watergangen en duikers voor zover in beheer bij de gemeente, drainageleidingen en riool-, doorspoel- polder-, tunnel- en rioolgemalen en het drukrioolsysteem. Kwaliteit De kwaliteit wordt gemonitord aan de hand van de volgende 5 kernprestatie | -indicatoren uit het WRP. 1. Tevreden gebruikers 2. Realisatie volgens plan 3. Toestand van de infrastructuur is op orde 4. Toelaatbaar omgevingseffect 5. Goed gebruik van de watersystemen Het streven is dat alle indicatoren op groen staan. Beheer riolering De jaarlijkse werkzaamheden en projecten die in 2025 zijn uitgevoerd of gestart zijn qua uitvoering, zijn: • | De renovatie van zes gemalen is uitgevoerd.
De voorbereiding van de renovatie voor 10 andere rioolgemalen zijn in 2025 gestart en verwachte uitvoering is in 2026. • | In 2025 zijn 61 drukrioleringspompputten rondom Stompwijk gerenoveerd. Hiermee is circa 30% van het te renoveren areaal van het meerjarenrenovatieplan gerenoveerd. Dit project loopt door tot in 2027. • | Reinigen circa 22.000 kolken en goten. • | Paddentrappen geplaatst in 151 kolken als onderdeel van het pilot-project 'Red de pad uit de put'. • | Bui van de eeuw: in In samenwerking met Wooninvest is bij een aantal appartementencomplexen rondom de Van Slingelandtstraat het hemelwater afgekoppeld. Op de Jonkheer Carel Sternplein is in het kader van het Groenactieplan (GAP) een wadi aangelegd. • | Voor UPR Essensteijn is een nieuw rioolontwerp gemaakt waarmee rekening is gehouden met de te verwachten toekomstige zettingen. Dit met het oog om de levensduur van het nieuwe stelsel extra te verlengen. In integrale projecten volgens het UitvoeringsPlan Rioolvervanging (UPR) wordt een klimaat-robuust stelsel aangelegd van goten, riolen, wadi's en drainage, oppervlaktewater en waterbergingsvoorzieningen. Regenpijpen aan de straatzijde van particuliere daken worden afgekoppeld van de afvalwaterriolering. In het straatprofiel wordt rekening gehouden met een ruimte | - reservering voor de energietransitie.
Bovengronds wordt waar mogelijk vergroend en een klimaat- adaptieve biodiverse inrichting gerealiseerd. Onderstaand de lopende projecten: • | Prinsenhof-laag (uitvoering is in 2e helft 2024 gestart en loopt door tot en met 1e helft 2026) • | Ridder Snouckaertlaan (gestart 1e helft 2024 en uitvoering t/m 1e kwartaal 2026) • | Prins Bernardlaan (Voorburg) /Zuidzijde / De Vliegerlaan. Vanwege scope uitbreiding is uitvoering uitgesteld (start uitvoering 2025 en loopt door tot en met 1e halfjaar 2026) • | Zaagmolenstraat en Parnashofweg (voorbereiding gestart in 2024, start uitvoering 2e kwartaal 2026 en afronding verwacht in 2026) • | Voorburg-Noord Noord (voorbereiding in 2024 gestart, verwachte start uitvoering 2027/2028) • | Essesteijn (voorbereiding gestart in 2025) De UPR-projecten zijn opgenomen in het projectenboek. De planning van de UPR-projecten wordt geactualiseerd en opgenomen in het Investeringsplan 2026-2030. De huidige planning is niet meer gelijk aan de planning uit het WRP 2022-2027. Meerdere projecten hebben sinds het opstellen van het WRP vertraging opgelopen, waardoor deze later worden afgerond. 123 Beheer water In het eerste halfjaar is in diverse parken kroos geruimd om de belevingswaarde van het water goed te houden. In het najaar zijn de watergangen geschoond om overdadige plantengroei te verwijderen.
Gedurende het jaar wordt drijfvuil verwijderd om de waterbeleving te vergroten. Alle beschoeiingen hebben we in de winter 2024/2025 laten inspecteren als onderdeel van de 5-jarige inspectiecyclus. Er is een nieuw raamcontract beschoeiingen aanbesteed voor de periode 2025-2028. Jaarlijks worden in de winterperiode een aantal beschoeiingen vervangen en daar waar mogelijk omgebouwd naar een natuurvriendelijke oever. Er is een meerjaren baggerplanning opgesteld. In de winterperiode 2024/2025 zijn een deel van de watergangen van de gemeente op diepte gebracht door deze te baggeren tot de vaste bodem en daarmee de waterkwaliteit en de doorstroming te verbeteren.
Kerncijfers Hoeveelheid | Hoeveelheid | Hoeveelheid Soort | Eenheid | jaarstukken 2024 | begroting 2025 | jaarstukken 2025 Watergangen | 100 m2 | 27.800 | 27.800 | 27.800 Riool gemengd stelsel | 1 km | 155,9 | 157 | 159,1 Riool gescheiden stelsel afvalwater | 1 km | 54,5 | 49 | 44,1 Riool gescheiden stelsel hemelwater | 1 km | 90,1 | 87 | 91,6 Rioolgemalen (2-pomps) | 1 stuks | 48 | 62 | 45 Drukrioleringsgemalen (1-pomps) | 1 stuks | 308 | 278 | 279 Bergbezinkbassins | 1 stuks | 4 | 4 Overige gemalen (drainage en HWA) | 1 stuks | 10 | 19 Voedingskasten drukriolering | 1 stuks | 40 | 40 Persleidingen | 1 km | 44,7 | 44,5 Afgelopen jaren is het areaal op orde gebracht met een betere toekenningen van de functies in het rioolsysteem. Hierdoor wijken de aantallen op verschillende rapportagemomenten in bovenstaande tabel af voor de categorieën rioolgemalen, drukrioleringsgemalen en riool gescheiden stelsel afvalwater. Groen Kaders en doelen De beleidskaders voor het groen wordt gevormd door het groenstructuurplan, | het GroenActieplan, het beeldkwaliteitsplan, de bomennota en de diverse wijkgroenbeheerplannen. Het voornaamste doel van de wijkgroenbeheerplannen is het onderzoeken waar de kwaliteit van het groen niet meer aan onze beleids- en beheereisen of aan de wensen van de bewoners voldoet. Conform de wijkatlas hebben we 13 wijken in de gemeente.
| Hiervoor zijn wijkgroenbeheerplannen opgesteld. Vanaf 2024 worden naast de voorgesteld renovatiemaatregelen uit de bovengenoemde wijkgroenbeheerplannen ook de voorgestelde renovatiemaatregelen uit het GroenActiePlan (GAP) uitgevoerd. Kwaliteit De kwaliteit van het onderhoud van het groen is voor de winkelcentra op A-niveau, voor de woonwijken op B-niveau en voor het buitengebied op C-niveau. 124 Beheer Naast het dagelijks onderhouden zoals snoeien en maaien, zijn vanuit de wijkgroenbeheerplannen en naast het GroenActiePlan (GAP) in 2025 de volgende groenrenovaties uitgevoerd: • | De Heuvel; gevelbeplanting Velthuysenlaan/Duyvendijklaan deel 2 tegelstrook en nieuwe beplanting • | Park Veursehout: vervanging 42 sierperen Talinglaan/Zanglijsterlaan • | Koolmeeslaan plantvakken met bomen renoveren en middenvak • | Kwitstaartlaan boomvervanging • | Veurse Achterweg 65: aanbrengen extensieve heesterbeplanting • | Park Vreugd en Rust: aanleg bloemperken • | Ravensteinkade: ontharding en plantpaatsverbetering • | Zijdesingel/Kastelenring: aanbrengen extra knotwilgen en hakhoutbosjes • | Rodelaan: ingang park Sijtwende ontharding • | Nicolaas Beetslaan: laatste deel vervanging bomen • | Doktor Perquinstraat: boomvervanging en ontharding • | Veursestraatweg 99: plantvakrenovatie en extra boom • | Jonkheer Carel Sternplein: aandeel aanleg Wadi's GAP projecten • | Jonkerheer Carel
Sternplein: verharding vervangen door groen en aanleg Wadi’s • | Herman Gorterstraat: extra bomen en gazon omzetten naar plantvak • | Heuvels Zwartepad: sierperen vervangen en versteende heuvels vervangen door verhoogde bakken. • | Stationsplein: in overleg met herontwikkeling Stationsplein zijn er 8 bloembakken geplaatst. • | Pliniushof: boomspiegels vergroten in overleg met bewoners en 2 extra bomen geplaats in de berm/kant bij het water. • | Raadhuispark: toevoegen struiken voor structuurvariatie, aanplant extra bomen en gefaseerd maaibeleid. • | Fonteijnenburglaan voor wijkgebouw Agora: ontharding rondom bloembakken. Kerncijfers Eenheid | Hoeveelheid | Hoeveelheid | Hoeveelheid Soort | jaarstukken 2024 | begroting 2025 | jaarrekening 2025 Bomen | 1 stuks | 38.400 | 38.070 | 38.850 Gras | 100 m2 | 16.500 | 16.500 | 23.100 Beplanting | 100 m2 | 10.250 | 10.250 | 9.210 In de hoeveel gras is de toename van de Nieuwe Driemanspolder vanaf 2021 opgenomen. Door omvorming van beplanting naar gras is de hoeveelheid beplanting afgenomen. Gebouwen Kaders en doelen Het kapitaalgoed gebouwen wordt onderhouden op basis van de geldende wettelijke verplichtingen en het vastgestelde beleid. Het onderhoud is vastgelegd in de MeerJaren OnderhoudsPrognose (MJOP). De MJOP is de leidraad voor de uitvoering van het groot onderhoud van de gebouwen.
Per locatie en per onderdeel wordt 125 126 bekeken of groot onderhoud noodzakelijk is. Indien de technische levensduur voldoende is dan wordt het groot onderhoud vooruitgeschoven in tijd. Daarnaast is er sprake van een kortere technische levensduur dan voorzien. Deze werkzaamheden worden dan in de MJOP naar voren geschoven. De MJOP moet 5-jaarlijks worden geactualiseerd. De controle/actualisatie van de MJOP gebeurt in 2 delen. Het ene deel bevat de installaties van het vastgoed en het andere deel het bouwkundig onderhoud van het vastgoed. De MJOP is behalve de prognose ook de financiële onderbouwing voor de begroting. Kwaliteit De kwaliteit voor het (onderhoud) vastgoed wordt vastgesteld door conditiemetingen. De conditiemetingen van de gemeentelijke gebouwen zijn gebaseerd op het in Nederland algemeen erkende normenstelsel de NEN 2767. De meting van de staat van onderhoud conform de NEN 2767 kent een scoreverloop van 1 (zeer goed [splinternieuw]) tot 6 (zeer slecht [krot]). Een conditiescore van 3 is – naar de maatstaf van de meeste vastgoedportefeuillehouders en gebruikers – voldoende. Het onderhoudsbeleid voor de gemeentelijk panden is als volgt ingericht: • Voor de gebouwen voor de huisvesting van de eigen organisatie met een publieke functie en schoolgebouwen wordt conditie 2 aangehouden.
Dit houdt in een goede onderhoudstoestand afhankelijk van de ouderdom van het gebouw. • Voor de verhuurde panden en de sportgebouwen wordt conditie 2-3 aangehouden. Dat houdt in een goede tot redelijke onderhoudstoestand afhankelijk van de ouderdom van het gebouw. Beheer Daar waar het technische noodzakelijk was is het onderhoud uitgevoerd volgens de MJOP. Waar de technische noodzaak ontbrak is de vervanging doorgeschoven in de tijd. Duurzaamheid is een belangrijk onderwerp bij het uit te voeren onderhoud. Om de verduurzaming in kaart te brengen worden adviezen gemaakt door een externe partij. Deze adviezen worden verwerkt in de MJOP zodat de duurzaamheidsmaatregelen op het natuurlijke moment (technische noodzaak) in MJOP zijn opgenomen. De kosten van duurzame vervanging zijn hoger dan de conventionele vervanging. Als het verschil in kosten klein is dan kan dit volgens de MJOP (kosten worden betaald uit de voorzieningen) worden uitgevoerd. Zijn de kostenverschillen groot dan zal er intern gezocht worden naar beschikbare budgetten. Als er intern geen of onvoldoende budget beschikbaar is dan moet er een krediet worden aangevraagd waarbij het gereserveerde bedrag vanuit de voorzieningen vrijvalt naar de algemene middelen en het krediet ingezet wordt voor de duurzame vervanging. De MJOP is in 2025 geactualiseerd.
Groot onderhoud en verduurzaming 2025 Op de Tuinenlaan 6 is groot onderhoud en verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd. Deze locatie is nu gasloos. Bij de begraafplaats Rodelaan 64 zijn de groot onderhoud werkzaamheden gestart, uitbreiding van de familiekamer en verduurzaming van de aula. Deze werkzaamheden worden afgerond in het eerste kwartaal van 2026. Na afronding van de werkzaamheden is deze locatie ook gasloos. Daarnaast is het gebouw De Horre 1 volledig voorzien van nieuwe beglazing. Kerncijfers Soort Eenheid Hoeveelheid jaarstukken 2024 Hoeveelheid begroot 2025 Hoeveelheid jaarstukken 2025 Gemeentelijke gebouwen 1 stuks 76 82 76 Sportparken Kaders en doelen De gemeente draagt zorg voor goed bespeelbare en gebruiksvriendelijke buitensportaccommodaties. Om dit uit te kunnen voeren is het Beheerplan sportparken opgesteld. Het beheerplan Sportparken | is in 2024 geactualiseerd en het college heeft het beheerplan 2024-2028 vastgesteld. Het beheerplan bestaat uit het Dagelijks Onderhoud Plan (DOP) en het Meerjaren Investerings Prognose (MIP). Het beheerplan is ook de financiële onderbouwing voor de begroting. Kwaliteit Op het gebied van sportparken en de bijhorende inrichtingselementen worden de volgende kwaliteitsniveaus onderscheiden in goed, voldoende, matig, onvoldoende en slecht.
De gemeente hanteert als streefwaarde voor de te leveren kwaliteit op de sportparken minimaal een voldoende. Beheer Het onderhoud is uitgevoerd volgens het Beheerplan sportparken Gemeente Leidschendam | -Voorburg 2024-2028. Kerncijfers Hoeveelheid | Hoeveelheid | Hoeveelheid Soort | Eenheid | jaarstukken 2024 | begroting 2025 | jaarstukken 2025 Sportparken | 1 stuks | 6 | 6 | 6 Tabel: Financieel overzicht Onderhoudsbudgetten | Realisatie | Begroting | Begroting | Realisatie 2024 | 2025 | na wijz. 2025 | 2025 0.3 Beheer overige gebouw en gronden | 330 | 220 | 484 | 566 Totaal Bestuur en ondersteuning | 330 | 220 | 484 | 566 2.1 verkeer en vervoer | 9.116 | 4.135 | 4.731 | 4.269 2.2 Parkeren (parkeergarages) | 48 | 67 | 100 | 86 Totaal mobiliteit en bereikbaarheid | 9.164 | 4.202 | 4.831 | 4.355 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 2 | 8 | 8 | 0 Totaal Economie | 2 | 8 | 8 | 0 4.2 Onderwijshuisvesting | 17 | 6 | 6 | -20 Totaal Onderwijs | 17 | 6 | 6 | -20 5.2 Sportaccomodaties | 2.003 | 737 | 813 | 766 5.3 Cultuurpres., productie & participatie (gebouwen) | 51 | 54 | 38 | 35 5.4 Musea (gebouwen) | 88 | 35 | 39 | 42 5.6 Media (gebouwen) | 17 | 19 | 22 | 14 5.7 Openbaar groen | 3.588 | 3.440 | 4.162 | 4.397 Totaal Sport, cultuur en recreatie | 5.747 | 4.285 | 5.074 | 5.254 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 354 | 226 | 245 | 302 Totaal Sociaal domein | 354 | 226 | 245 | 302
7.2 Rioleringen | 1.324 | 1.558 | 1.551 | 2.011 127 7.5 Begraafplaatsen en crematoria | 303 | 264 | 278 | 494 Totaal Volksgezondheid en milieu | 1.627 | 1.822 | 1.829 | 2.505 0.4 Overhead (ambtelijke huisvesting) | 860 | 792 | 914 | 1.154 Totaal Overhead | 860 | 792 | 914 | 1.154 Totaal programma's | 18.101 | 11.561 | 13.391 | 14.116 Bedragen x € 1.000 Tabel: Beheerplannen Bestuurlijk | Financiële Beheerplannen | vastgesteld | Looptijd t/m | vertaling in | Opmerking d.d. | begroting 2017 | 2017 - 2022 | Ja | Dit beheerplan wordt Beheerkwaliteitsplan (Bkp) | vervangen door ibor Integraal beheerplan openbare ruimte | Ja | Vaststelling volgt in 1e (ibor) | kwartaal 2026 Wegen | 2025 | 2025 - 2029 | Ja Beschoeiingen, duikers en | 2024 | 2023 - 2027 | Ja kunstwerken Watergangen & Riolering (WRP) | 2021 | 2022 - 2027 | Ja Wijkgroenbeheerplannen | 2013 t/m | 2014 - 2033 | Ja 2024 Speelvoorzieningen | 2016 | 2016 - 2025 | Ja | Vaststelling beheerplan in 2026 Openbare verlichting | 2021 | 2021 - 2025 | Ja | Vaststelling beheerplan in 2026 Verkeersregelinstallaties | 2016 | 2016 - 2025 | Ja | Opstellen beheerplan in 2026 Gebouwen | 2025 | 2024 - 2028 | Ja Sportparken | 2025 | vanaf 2025 | Ja 128 Financiering Algemeen In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan het financieringsbeleid en de uitvoering ervan in 202 | 5.
De Wet financiering decentrale overheden (wet Fido) is de basis voor de financiering en de treasurytaken. In het Treasurystatuut gemeente Leidschendam-Voorburg 2020 zijn nadere regels voor de financieringsfunctie opgenomen. Als leidraad hiervoor is gebruik gemaakt van de Handreiking Treasury van het ministerie van BZK. In deze paragraaf wordt ingegaan op: 1. Treasurybeleid 2. Risico-inventarisatie en -kwantificering 3. Financieringspositie 4. Rentelasten en toegerekende rente 5. Opnemen van kortlopende geldleningen 6. Uitzetten van overtollige geldmiddelen. Treasurybeleid Het gemeentelijk treasurybeleid is gebaseerd op de wet Fido en het Treasurystatuut Gemeente Leidschendam-Voorburg 2020. Het liquiditeitenbeheer van de gemeente (beheer van betalingen en ontvangsten) is gebaseerd op een prognose voor een periode van twaalf maanden. Met het dagelijks monitoren van de liquiditeitspositie en informatie uit de organisatie wordt de liquiditeitsprognose regelmatig geactualiseerd. Een treasurycommissie onder leiding van de portefeuillehouder financiën neemt besluiten over de mutaties op de leningenportefeuille. Risico-inventarisatie en -kwantificering De risico’s voor de gemeente zijn: 1. Renterisico op de vlottende schuld 2. Renterisico op de vaste schuld 3. Kredietrisico verstrekte geldleningen Ad. 1.
Renterisico op de vlottende schuld Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is in de Wet FIDO opgenomen om de directe gevolgen van een snelle rentestijging te beperken. De kasgeldlimiet bepaalt dat de gemeenten hun financieringsbehoefte voor slechts een beperkt bedrag met kortgeld (looptijd ‹ 1 jaar) mogen financieren. De norm is in de wet gesteld op 8,5% van het begrotingstotaal aan lasten. Voor het jaar 2025 bedraagt de kasgeldlimiet € 25,8 miljoen. Er zijn in 2025 geen kasgeldleningen aangetrokken omdat binnen de kasgeldlimiet gebleven kon worden. In onderstaande tabel wordt de ontwikkeling van de kasgeldlimiet weergegeven. Kasgeldlimiet | 2024 | 2025 Begrotingstotaal | 294 | 303 Vastgesteld percentage berekening kasgeldlimiet | 8,50% | 8,50% Kasgeldlimiet | 25,0 | 25,8 129 Bedragen x € 1.000 Als er tijdelijk behoefte is aan extra liquiditeiten, dan kan er tot de kasgeldlimiet worden gefinancierd met kort geld (leningen met een looptijd van maximaal 1 jaar). In 2025 zijn er geen middelen aangetrokken. Liquiditeitspositie 2025 (per ultimo) | 1e kwartaal | 2e kwartaal | 3e kwartaal | 4e kwartaal Toegestane kasgeldlimiet 1. In procenten van de grondslag | 8,5 | 8,5 | 8,5 | 8,5 2. In bedrag | 25.755 | 25.755 | 25.755 | 25.755 Omvang vlottende korte schuld 3. Opgenomen gelden < 1 jaar | 0 | 0 | 0 | 0 4. Schuld in rekening courant | 0 | 0 | 0 | 0 5.
Gestorte gelden door derden < 1 jaar | 0 | 0 | 0 | 0 6. Overige geldleningen niet zijnde vaste schuld | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal vlottende korte schuld | 0 | 0 | 0 | 0 Omvang vlottende middelen 7. Contante gelden in kas | 0 | 0 | 0 | 0 8. Tegoeden in rekening courant | 23.528 | 30.957 | 42.442 | 39.401 9. Overige uitstaande gelden < 1 jaar | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal vlottende middelen | 23.528 | 30.957 | 42.442 | 39.401 Toets kasgeldlimiet 10. Totaal netto vlottende schuld | -23.528 | -30.957 | -42.442 | -39.401 11. Toegestane kasgeldlimiet | 25.755 | 25.755 | 25.755 | 25.755 Ruimte (+) / overschrijding (-) | 49.283 | 56.712 | 68.197 | 65.156 Bedragen x € 1.000 Ad. 2. Renterisico op de vaste schuld Voor de financieringspositie is de renterisiconorm van belang. Het doel van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico’s op de vaste schuld. Dit percentage is wettelijk bepaald op 20% en betekent voor onze gemeente een renterisiconorm van € 60,6 miljoen. Renterisico 2025 - 2028 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 1. Renteherziening op vaste schuld o/g | 0 | 0 | 0 | 0 2. Aflossingen *) | 4.995 | 5.049 | 5.104 | 5.160 3. Renterisico (1+2) | 4.995 | 5.049 | 5.104 | 5.160 4. Renterisiconorm | 60.600 | 60.600 | 60.600 | 60.600 5a. Ruimte onder risiconorm (4>3) | 55.605 | 55.551 | 55.496 | 55.440 5b. Overschrijding renterisiconorm (3>4) | 0 | 0 | 0 | 0 Berekening renterisiconorm 130 4a.
Begrotinstotaal van 2024 | 303.000 4b. Percentage ministeriële regeling | 20% Renterisiconorm (4a x 4b) | 60.600 Bedragen x € 1.000 *) In deze tabel is niet opgenomen de renteloze financiering van de grondexploitatie Leidschendam- Centrum. *) In deze tabel is niet opgenomen de renteloze financiering van de grondexploitatie Leidschendam | - Centrum. Toelichting op de tabel: De gemeente loopt geen risico op renteherzieningen op de vaste schulden. De huidige opgenomen leningen bieden de geldverstrekkers geen mogelijkheid om tussentijdse renteaanpassingen door te voeren. De aflossingen genoemd in de tabel zijn de aflossingen zoals opgenomen in het aflossingsschema van de langlopende geldleningen. Niet opgenomen is de aflossing op de renteloze financiering van de grondexploitatie Leidschendam-Centrum. Hier loopt de gemeente geen renterisico. Uit de tabel blijkt dat de gemeente een beperkt renterisico loopt in het kader van de langlopende financiering en ruim binnen de wettelijke risiconorm blijft. Ad. 3. Kredietrisico verstrekte geldleningen Het kredietrisico op verstrekte geldleningen wordt omschreven als de mogelijkheid van een waardedaling van de vorderingspositie ten gevolge van het niet (tijdig) kunnen nakomen van de verplichtingen door de tegenpartij. In onderstaande tabel is een overzicht per risicogroep opgenomen.
Risicogroep | Hypothecaire zekerheid | 1-1-2025 | 31-12-2025 1. Hypotheken aan personeel | ja | 4 | 0 2. Stimuleringsfonds Volkshuisvesting | gedeeltelijk | 331 | 271 Nederland Totaal | 331 | 271 Bedragen x € 1.000 Toelichting 1. | De gemeente verstrekt geen nieuwe hypotheken meer aan personeel. 2. | Het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVN) zet op voordracht van de gemeente geldleningen uit in de sector volkshuisvesting. Er is een klein risico dat de verstrekte geldleningen niet worden terugbetaald. Daarnaast is een bedrag bij het SVN beschikbaar in de vorm van een rekening-courant met de gemeente tot een bedrag van € 4,4 miljoen. Gezien de hoogte en de samenstelling van de portefeuille verstrekte geldleningen loopt de gemeente een zeer beperkt kredietrisico. Financieringspositie Voor de bepaling van de financieringspositie zijn de financieringsbehoefte (geïnvesteerd vermogen in de huidige en nieuwe vaste activa) en de financieringsmiddelen (opgenomen langlopende leningen, 131 reserves en voorzieningen) van belang. Het verloop van de financieringspositie | in 2024 is opgenomen in de onderstaande tabel.
Financieringspositie | 31-12-2024 | 31-12-2025 Financieringsbehoefte Investeringen | 243.499 | 254.961 Financiële vaste activa | 19.110 | 19.046 Grondexploitaties | 42.205 | 19.257 Totaal financieringsbehoefte (1) | 304.814 | 293.264 Financieringsmiddelen Reserves | 211.694 | 222.524 Voorzieningen | 20.163 | 22.430 Waarborgsommen | 31 | 31 Opgenomen langlopende leningen | 62.495 | 57.180 Totaal financieringsmiddelen (2) | 294.383 | 302.165 Financieringstekort (2-1) | -10.430 | 8.901 Bedragen x € 1.000 Ontwikkeling portefeuille langlopende leningen In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de portefeuille aan langlopende leningen weergegeven. Portefeuille langlopende geldleningen | 2024 | 2025 1. Beginstand per 1 januari | 64.336 | 62.495 2. Nieuwe geldleningen | 0 | 0 3. Reguliere aflossingen | 4.129 | 5.315 4. vervroegde aflossingen | 0 | 0 5.
Eindstand per 31 december | 62.495 | 57.180 Bedragen x € 1.000 Rentelasten en toegerekende rente Renteschema | Primitieve | Gewijzigde | Realisatie begroting | begroting Rentelasten (kort en lang) | 2.492 | 958 | 990 Rentebaten (kort en lang) | 0 | -800 | -668 Rente grondexploitatie | -479 | -547 | -585 Rente eigen financieringsmiddelen | 1.520 | 2.447 | 2.447 Totaal rente | 3.533 | 2.057 | 2.184 Toegerekende rente (met omslagrente) | -3.344 | -2.680 | -2.678 132 Renteresultaat (toegerekende rente - totale rente) | 189 | -622 | -494 Bedragen x € 1.000 Aan investeringen, grondexploitaties en activa wordt de rente met behulp van het rente- omslagpercentage toegerekend. Het renteomslagpercentage voor 202 | 5 is berekend op 1,2%, met een realisatie van 1,0% blijft dit binnen de marge van afwijking van maximaal 0,5% | . Over de eigen financieringsmiddelen mag maximaal het gemiddeld rentepercentage op aangetrokken geldleningen (kort- en lang vreemd vermogen) worden berekend. In 2025 is het gemiddelde percentage op aangetrokken korte en lange geldleningen 1, | 6%. Opnemen van kortlopende geldleningen Wanneer de kasgeldlimiet structureel wordt overschreden (tot drie kwartalen achtereen) trekt de gemeente voor de structurele overschrijding langlopende geldleningen aan. In 202 | 5 is dit niet aan de orde geweest.
Uitzetten van overtollige geldmiddelen De gemeente heeft soms (tijdelijk) overtollige middelen die “uitgezet” moeten worden middels schatkistbankieren. De gemeente beschikt nog (beperkt) over overtollige liquide middelen. 133 134 Bedrijfsvoering Algemeen Voor een goede dienstverlening aan de inwoners, bedrijven en instellingen is een effectieve en efficiënte bedrijfsvoering randvoorwaardelijk. Onder bedrijfsvoering worden verstaan de ondersteunende processen die het mogelijk maken de programma’s te verwezenlijken. Organisatieontwikkeling In 2025 is verder gewerkt aan de ontwikkeling van een wendbare, sensitieve en resultaatgerichte organisatie – gebaseerd op de organisatievisie uit 2024. Vanuit deze visie stonden de vier ontwikkelsporen – Verbonden en Betrokken, Strategisch Vermogen, Sturen en Samenhang en Leren en Ontwikkelen – aan het begin van het jaar nog centraal in de uitvoering. In de loop van 2025 is bewust gekozen om deze programmatische structuur los te laten. In de eerste helft van 2025 werd duidelijk dat de organisatieinrichting, waaronder de manier waarop sturingslijnen, rollen, teams en besluitroutes in samenhang zijn vormgegeven, een belangrijk knelpunt vormt in het realiseren van de ambitie om een wendbare, sensitieve en resultaatgerichte organisatie te worden.
Dit inzicht leidde ertoe om onderscheid te maken tussen ontwikkelopdrachten die direct in de lijn konden worden belegd en opdrachten die nauw samenhangen met de organisatieinrichting en daarom integraal moesten worden opgepakt. Gedurende het jaar zijn verschillende ontwikkelopdrachten uit de vier sporen ondergebracht in de lijn. Dit betrof onder meer: • het realiseren van een integraal klantbeeld door koppelingen tussen het zaaksysteem en andere systemen, het doorontwikkelen van functionaliteiten en het centraliseren van informatievoorziening richting inwoners; • de uitvoering en evaluatie van zes experimenten binnen het programma participatie, als basis voor verdere verankering in 2026, waaronder aandacht voor het uitdaagrecht; • het opstarten van een management development traject gericht op systemisch leiderschap, dat in 2026 wordt vervolgd in samenhang met de nieuwe organisatieinrichting; • organisatie-brede toepassing van strategische personeelsplanning; • het opstellen van een visie op strategisch leren en ontwikkelen, waarvan de uitwerking in 2026 volgt. De opdrachten die nauw samenhangen met de organisatieinrichting – waaronder de sturingsfilosofie, gebiedsgericht werken, het versterken van het strategisch vermogen, de doorontwikkeling van project - en programmatisch werken en portfoliomanagement – zijn in samenhang verder gebracht.
Deze thema’s zijn gebundeld in een integraal inrichtings- en implementatieplan dat eind 2025 is voorbereid en in 2026 verder wordt uitgewerkt. Eind 2025 werd zichtbaar dat de kaders voor de beoogde organisatieinrichting binnen het inrichtings - en implementatieplan nog onvoldoende expliciet waren besproken met het college. Voor de organisatie was dit aanleiding om stil te staan bij het vervolg van het plan en te bepalen welke stappen nodig zijn om te komen tot een gedragen en uitvoerbare organisatieinrichting. Deze bezinning vormt een belangrijk fundament voor de verdere uitwerking in 2026. Leidschendam-Voorburg in Control De gemeente wil 'in control' zijn om effectief en efficiënt te kunnen functioneren en haar verantwoordelijkheden naar burgers en andere belanghebbenden na te komen. Dit betekent dat de gemeente grip heeft op haar processen, financiën en risico's. 135 'In control' zijn is dan ook geen eindstaat, maar een continu proces van monitoren, evalueren en bijsturen. Het stelt de gemeente in staat om adequaat te reageren op veranderingen en uitdagingen, en om de beschikbare middelen optimaal in te etten voor het dienen van de gemeenschap. In de begroting 2025 is een aantal concrete acties afgesproken.
De volgende resultaten zijn behaald: Methode Duisenberg Het initiatief van de raad in 2023 om de P&C-producten te behandelen volgens de Duisenberg- methode heeft geleid tot het verzoek aan het college om de informatievoorziening in deze producten te verbeteren (zie: Motie Eerste opbrengsten Duisenberg-methode in praktijk brengen ID 806). In de begroting 2025 zijn de programma’s Veiligheid en Economie, mede op basis van de feedback van de raad, verder aangescherpt. In de begroting 2026 is deze werkwijze doorgetrokken naar alle programma’s. Alle beleidsterreinen bevatten inmiddels één of meerdere doelstellingen met bijbehorende activiteiten en indicatoren, inclusief streefwaarden. Dit draagt bij aan meer meetbare, transparante en heldere resultaten. Volgens de raad hebben deze aanpassingen geleid tot een verbetering van de informatievoorziening. In de tussentijdse rapportages en jaarrekening 2026 wordt voor het eerst verantwoording afgelegd volgens de Duisenberg-methode. Deze werkwijze wordt in de komende begroting ook voortgezet. Artikel 213a-onderzoeken Eind 2023 zijn in de Raad voor de periode 2023-2024 drie artikel 213a-onderzoeken aangekondigd. Het onderzoek naar Privacy is in 2024 afgerond. Het onderzoek naar Sturing IT-portfolio is in 2024 gestart, maar ondanks een aankondiging in het jaarverslag van vorig jaar in 2025 niet afgerond.
Inmiddels is in 2025 wel een nieuwe methodiek voor IT-portfoliomanagement in gebruik genomen, waardoor nader onderzoek niet opportuun meer wordt geacht. Het 3 e onderzoek – de effectiviteit van de regionale samenwerking in het sociaal domein – is door gebrek aan capaciteit in 2024 en 2025 niet gestart. Voor 2025 zijn geen andere artikel 213a-onderzoeken vastgesteld en uitgevoerd. Voor 2026 en verder zal een nieuw onderzoeksplan in de Raad moeten worden vastgesteld. Methode Duisenberg Het initiatief van de raad in 2023 om de P&C-producten te behandelen volgens de Duisenberg- methode heeft geleid tot het verzoek aan het college om de informatievoorziening in deze producten te verbeteren (zie: Motie Eerste opbrengsten Duisenberg-methode in praktijk brengen ID 806). In de begroting 2025 zijn de programma’s Veiligheid en Economie, mede op basis van de feedback van de raad, verder aangescherpt. In de begroting 2026 is deze werkwijze doorgetrokken naar alle programma’s. Alle beleidsterreinen bevatten inmiddels een of meerdere doelstellingen met bijbehorende activiteiten en indicatoren, inclusief streefwaarden. Dit draagt bij aan meer meetbare, transparante en heldere resultaten. Volgens de raad hebben deze aanpassingen geleid tot een verbetering van de informatievoorziening.
In de tussentijdse rapportages en jaarrekening 2026 wordt voor het eerst verantwoording afgelegd volgens de Duisenberg-methode. Deze werkwijze wordt in de komende begroting ook voortgezet. Rechtmatigheid Vanaf verslagjaar 2023 moet het college volgens de gewijzigde Gemeentewet en het BBV in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording opnemen. De rechtmatigheidsverantwoording gaat over alle aspecten van financiële rechtmatigheid die geen invloed hebben op de getrouwheid van de jaarrekening. De formele verklaring staat in de jaarrekening, maar de toelichting hoort in de paragraaf Bedrijfsvoering, omdat die over interne beheersing, risicomanagement en controlesystemen gaat. In de paragraaf bedrijfsvoering verklaart het college alle niet-acceptabele afwijking en de (voorgenomen) 136 herstelmaatregelen. Zo krijgt de raad niet alleen een oordeel, maar ook de achtergrondinformatie om zijn controlerende taak goed uit te voeren. Toelichting begrotingscriterium Het totaal van de geconstateerde onrechtmatigheden op het begrotingscriterium – zowel de programma’s als de kredieten - is € 1.285.000. De onrechtmatigheden groter dan 5% van de verantwoordingsgrens betreffen: • Programma Bestuur en ondersteuning: € 412.000 Vastgoed: De kosten vallen hoger uit dan begroot doordat er het afgelopen jaar meer storingen zijn geweest.