CSM presentatie aanbevelingen rapport I en II Gemeente Leidschendam-Voorburg 9 januari 2024

Een zeker bestaan Godfried Engbersen Presentatie tbv minimabeleid Leidschendam-Voorburg 9 januari 2024

Een zeker bestaan 8-1-2024

Naar een toekomstbestendig 1 stelsel van het sociaal minimum

Opdracht van de Commissie sociaal minimum • Commissie is ingesteld in juli 2022 door de Minister voor Armoedebeleid • Opdracht om onderzoek te doen naar: 1. Wat verschillende huishoudtypen nodig hebben om rond te komen en om mee te doen aan de maatschappij 2. De systematiek van het sociaal minimum • Twee rapporten opgeleverd (juni en september)

8-1-2024

2

Bestaanszekerheid en financiële bestaanszekerheid • Grondwet: overheid biedt bestaanszekerheid aan burgers • Bestaanszekerheid raakt veel onderwerpen (zie figuur) • Stelsel sociaal minimum is gericht op financiële bestaanszekerheid

8-1-2024

3

Brede bestaanszekerheid: de strijd tegen de vijf grote kwalen • Beveridge/Van Rhijn: het bestrijden van de vijf grote kwalen: ‘want, idleness, ignorance, disease, en squalor’. • Naoorlogse verzorgingsstaat: stelsel van sociale zekerheid, arbeidsmarktbeleid, onderwijs, gezondheidszorg & volkshuisvesting. • Crisisverschijnselen: dreigende toename van armoede, flexibilisering van de arbeidsmarkt, kansenongelijkheid in het onderwijs, tekort aan betaalbare woningen, sociaaleconomische gezondheidsverschillen.

Inhoudelijk afwegingskader

3 stelseldoelen

4 stelselcriteria (randvoorwaarden) Voorspelbaarheid

Inkomensbescherming Toegankelijkheid Sociale participatie Arbeidsdeelname & activering

Uitvoerbaarheid

Houdbaarheid 8-1-2024

5

Kernboodschap van de twee rapporten “Het sociaal minimum moet omhoog, `en het stelsel moet voorspelbaarder en toegankelijker.”

8-1-2024

6

Samenvatting aanbevelingen Commissie sociaal minimum

8-1-2024

7

Verhoog het besteedbaar inkomen Verhoog de bedragen van de kindregelingen • Commissie heeft normen opgesteld voor het sociaal minimum • Gebaseerd op minimaal noodzakelijke uitgaven: vernieuwende aanpak (paradigmaverschuiving) • Minimumvoorbeeldbegrotingen Nibud

8-1-2024

8

Minimumvoorbeeldbegrotingen Nibud • Minimumvoorbeeldbegrotingen als basis voor normen voor het sociaal minimum • Vier rubrieken: 1. Vaste lasten (zie tabel rechts) 2. Reserveringsuitgaven (zoals kleding, huishoudelijke apparaten, eigen risico zorg) 3. Huishoudelijke uitgaven (zoals wekelijkse boodschappen, schoonmaakmiddelen, enz.) 4. Sociale participatie (zoals het lidmaatschap van een sportvereniging, recreatie, op bezoek gaan of bezoek ontvangen)

8-1-2024

9

Verhoog het besteedbaar inkomen Verhoog de bedragen van de kindregelingen • Commissie heeft normen opgesteld voor het sociaal minimum. Gebaseerd op minimaal noodzakelijke uitgaven: vernieuwende aanpak (paradigmaverschuiving) • Minimumvoorbeeldbegrotingen Nibud • Flexbudget (top-up), bedoeld voor kleine tegenvallers • Commissie heeft getoetst in hoeverre het inkomen voldoet aan de normen: saldo van inkomsten en uitgaven

8-1-2024

10

Saldo van inkomsten en uitgaven: veel huishoudens komen tekort

• Veel huishoudtypen komen tekort • Stellen grotere tekorten dan alleenstaanden • Vooral tekorten bij huishoudens met kinderen • Groter tekort als er meer kinderen zijn • Groter tekort als er oudere kinderen zijn

• Voor AOW: sociaal minimum toereikend 8-1-2024

11

Verhoog het besteedbaar inkomen Verhoog de bedragen van de kindregelingen • Commissie heeft normen opgesteld voor het sociaal minimum • Het besteedbaar inkomen is te laag, dus moet omhoog • Commissie heeft voorkeur voor zeker inkomen boven onzeker inkomen Advies • Verhoog het minimumloon, de bijstand en eventueel de huurtoeslag • Verhoog de kinderbijslag en/of het kindgebonden budget 8-1-2024

12

Accepteer dat een hoger inkomen de prikkel om te werken vermindert • Op dit moment is er soms al sprake van een armoedeval

• Stap naar werk leidt soms niet/nauwelijks tot een hoger inkomen

• Hoger sociaal minimum maakt werken minder aantrekkelijk • Onvermijdelijke afruil tussen: • Inkomensondersteuning • Prikkels om te werken • Gezonde overheidsfinanciën

Advies • Accepteer dat een hoger sociaal minimum de prikkel om te werken vermindert • Verhoging sociaal minimum nodig, want inkomen schiet nu tekort • Effect wel tegengaan met goed beleid

8-1-2024

13

Zorg voor soepele overgangen tussen uitkering en werk • Te sterke focus op financiële prikkels voor activering • Strengere regels voor recht op bijstand (zoals tegenprestatie, verhuisplicht, enz.) • Sancties en fraudeaanpak

• Leidt soms tot meer werk, maar ook tot stress en onzekerheid • Daarnaast: bezuinigingen op re-integratiebudgetten Advies • Soepele overgangen tussen uitkering en werk • Verruiming regels voor bijverdienen

• Realistisch mensbeeld

8-1-2024

14

Regel inkomensbescherming zo veel mogelijk op landelijk niveau Herstel de balans tussen Rijk en gemeenten • Rijk heeft steeds meer taken bij gemeenten belegd • Verschillen tussen gemeenten te groot geworden

• Kan tot honderden euro’s per maand verschil maken waar iemand woont

Advies • Basis moet op orde: landelijke regelingen in principe toereikend voor de meeste mensen • Doe landelijk wat landelijk kan • Vb. schoollaptops of collectieve zorgverzekeringen

• Harmoniseer de voorwaarden voor lokale regelingen • Gelijke gevallen krijgen een gelijke behandeling

• Wees terughoudend met het nieuwe taken voor gemeenten 8-1-2024

15

Versterk de positie van kinderen • Gezinnen met kinderen komen vaak geld tekort • Kinderen soms de dupe van verwijtbaar gedrag ouders • Geld voor kinderen komt niet altijd terecht bij kinderen Advies

• Versterk de inkomenspositie van gezinnen met kinderen • Verhoog de kinderbijslag en/of het kindgebonden budget • Participatieregelingen (bijv. voor sport of schoolactiviteiten)

• Versterk de wettelijke positie van kinderen • Ouders die niet aan de onderhoudsplicht voldoen • Recht op basisvoorzieningen (energie, water) • (voorwaardelijk) zelfstandig recht op inkomensondersteuning

8-1-2024

16

Aanvullend beleid rond wonen, zorg en energie • Meer inkomen is niet de oplossing voor alle problemen • Soms zijn hoge / onvoorspelbare uitgaven de oorzaak waarom mensen niet kunnen rondkomen Advies • Maak aanvullend beleid voor wonen, zorg en energie • Zorg voor meer beschikbare sociale huurwoningen • Bescherm huishoudens met een laag inkomen tegen hoge uitgaven aan energie (vb. sociaal tarief België) • Bescherm huishoudens met een laag inkomen tegen een stapeling van zorgkosten

• Maatwerk kan een second-best oplossing zijn

• Zolang stelselaanpassingen nog niet zijn gerealiseerd

8-1-2024

17

Aanbevelingen rapport II Hervorming van het toeslagenstelsel • Het toeslagenstelsel is ingewikkeld en leidt tot onvoorspelbare uitkomsten • Toeslagen leiden tot terugvorderingen en niet-gebruik, met alle gevolgen van dien Advies • Maak werk van een hervorming van het toeslagenstelsel • Hanteer daarbij 4 leidende principes:

8-1-2024

1. Stel het bieden van inkomensbescherming en zekerheid vooraf centraal 2. Geef politieke sturing aan het proces om de vicieuze cirkel van stilstand te doorbreken 3. Kijk verder dan alleen financiële doelmatigheid 4. Zorg dat de randvoorwaarden voor een stelselwijziging op orde zijn (zoals budget, uitvoeringscapaciteit)

18

Standpunten financiële bestaanszekerheid uit de verkiezingsprogramma’s (NSC nog niet beschikbaar)

Bron: Bokhorst en Croon S&D 2023

Standpunten bredere bestaanszekerheid uit de verkiezingsprogramma’s (NSC nog niet beschikbaar)

Bron: Bokhorst en Croon S&D 2023