Boekwerk Jaarstukken_2024

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

Inhoudsopgave 1 Algemeen...............................................................................................................................................4 1.1 Bestuurlijke samenvatting...............................................................................................................4 1.2 Jaarcijfers 2024 in 1 oogopslag ................................................................................................... 14 1.3 Leeswijzer .................................................................................................................................... 16 2 Programma's ...................................................................................................................................... 17 0. Bestuur en ondersteuning ............................................................................................................. 18 1. Veiligheid ....................................................................................................................................... 26 2. Mobiliteit en bereikbaarheid........................................................................................................... 31 3. Economie ....................................................................................................................................... 39 4.

Onderwijs ....................................................................................................................................... 45 5. Sport, cultuur en recreatie ............................................................................................................. 50 6. Sociaal domein .............................................................................................................................. 57 7. Volksgezondheid en milieu ............................................................................................................ 72 8. Bouwen en wonen (VHLOSV) ....................................................................................................... 79 Overige onderdelen ........................................................................................................................... 86 3 Paragrafen .......................................................................................................................................... 94 Lokale heffingen ................................................................................................................................ 95 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................................................................

103 Onderhoud Kapitaalgoederen ......................................................................................................... 113 Financiering ..................................................................................................................................... 121 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................. 127 Verbonden partijen .......................................................................................................................... 135 Grondbeleid ..................................................................................................................................... 153 Duurzaamheid ................................................................................................................................. 159 Wet open overheid .......................................................................................................................... 168 4 Jaarrekening ..................................................................................................................................... 169 4.1 Waarderingsgrondslagen ..........................................................................................................

170 4.2 Overzicht van baten en lasten ................................................................................................... 173 4.3 Financiële resultaten per programma ........................................................................................ 176 4.4 Balans met toelichting ............................................................................................................... 194 4.5 Realisatie investeringsplan ........................................................................................................ 221 4.6 Verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen (SISA-Bijlage) ............................................ 231 4.7 Overzicht gerealiseerde baten en lasten per taakveld .............................................................. 278 4.8 Wet Normering Topinkomens (WNT) ........................................................................................ 280 4.9 Overige jaarrekening gegevens ................................................................................................ 281 4.10 Rechtmatigheidsverantwoording ............................................................................................. 312 5 Bijlagen ............................................................................................................................................. 314

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

2

5.1 Subsidielijst ................................................................................................................................ 314 5.2 Kostendeclaratie college ........................................................................................................... 315 5.3 Integriteit .................................................................................................................................... 316 5.4 Kerngegevens ........................................................................................................................... 318

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

3

1 Algemeen 1.1 Bestuurlijke samenvatting Voorwoord Volop in beweging, een vitale gemeente We groeien, vernieuwen en versterken wat ons dierbaar is in Leidschendam-Voorburg. 2024 was een jaar van actie: geen plannen op papier, maar tastbare vooruitgang. Dit jaarverslag laat zien hoe wij – als gemeente, samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners – grenzen hebben verlegd en stappen hebben gezet naar een toekomstbestendige gemeente. De woningnood is een uitdaging waar we niet voor weglopen. Integendeel, we pakken het met volle kracht aan. Nieuwe woonprojecten zoals Vlietvoorde en de Dr. Van Noortstraat zijn geen beloftes, maar realiteit. We creëren woonruimte voor jong en oud, starters en doorstromers, en houden onze gemeente toegankelijk voor iedereen. Maar bouwen gaat verder dan stenen. We bouwen aan een duurzame leefomgeving, waarin groen en innovatie hand in hand gaan. Het GroenActiePlan heeft gezorgd voor meer bomen en meer biodiversiteit. Ook hebben we inwoners geholpen met verduurzamingsmaatregelen, zodat zij hun energiekosten kunnen verlagen en bijdragen aan een duurzamer Leidschendam-Voorburg. Een sterke gemeente betekent ook een sterke sociale basis. Armoedebestrijding, schuldhulp en jeugdzorg stonden centraal in onze aanpak. Door vroeg in te grijpen, hebben we meer inwoners geholpen en kansen gecreëerd voor de volgende generaties.

Eenzaamheid bestrijden en mantelzorg ondersteunen waren geen losse projecten, maar essentiële pijlers van ons beleid. We geloven in de kracht van onze inwoners. Dit jaar hebben we hen niet alleen een stem gegeven, maar ook echte invloed op beleid en projecten. Jongereninitiatieven zoals Jong in LV en het Kindervragenuur hebben laten zien dat onze jeugd een cruciale rol speelt in de toekomst van onze gemeente. We blijven experimenteren met nieuwe vormen van participatie, zodat de gemeente samen met haar inwoners beslissingen neemt. Mobiliteit en bereikbaarheid zijn de levensaders van een groeiende gemeente.We werken aan de Velostrada zodat binnenkort sneller en veiliger gefietst kan worden, en de herinrichting van de Dr. Van Noortstraat in Stompwijk verhoogt de verkeersveiligheid. Ook werken we hard om de drukte rondom de Mall of the Netherlands beter te reguleren. We zetten in op een gemeente die niet stilstaat, maar in beweging blijft. Ondanks economische uitdagingen staan we er financieel sterk voor. We investeren niet alleen in groei, maar ook in stabiliteit. Door strategische keuzes en verantwoord financieel beleid blijft Leidschendam-Voorburg veerkrachtig, klaar voor de uitdagingen van morgen. De toekomst wacht niet. Daarom bouwen we nu – aan een gemeente die leefbaar, duurzaam en sociaal sterk is.

We danken iedereen die hieraan heeft bijgedragen en kijken uit naar 2025, waarin we samen verder groeien en vernieuwen.

Het college van burgemeester en wethouders, Martijn Vroom Astrid van Eekelen Bianca Bremer

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

4

Marcel Belt Philip van Veller Jeffrey Keus

Samenvatting: wat hebben we gedaan in 2024 Het jaar 2024 was een jaar van groei, ontwikkeling en uitdagingen. Dit jaar stond in het teken van groei, participatie en duurzaamheid. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft, in samenwerking met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, gewerkt aan een aantrekkelijke, veilige en inclusieve leefomgeving.

Voor en met inwoners Dit jaar heeft de gemeente verdere stappen gezet in het versterken van inwonersparticipatie. De participatieverordening, die in co-creatie met inwoners en raadsleden tot stand is gekomen, biedt een stevige basis voor verdere initiatieven. We geven in onze besluiten aan hoe we inwoners hebben betrokken. Daarnaast is een experimenteerprogramma gestart waarin nieuwe vormen van participatie worden onderzocht. Specifiek voor jongeren is gewerkt aan nieuwe participatievormen, zoals de bijeenkomsten van Jong in LV, waarin ruim 130 jongeren hun stem hebben laten horen over onderwerpen die hen direct raken. Het Kindervragenuur, waarin basisschoolleerlingen vragen konden stellen aan het college en de gemeenteraad, is succesvol gebleken en zal structureel worden voortgezet. De gemeente heeft haar dienstverlening verder verbeterd. Digitalisering blijft hierin belangrijk, er zijn trainingen gegeven aan medewerkers voor begrijpelijke communicatie, en er zijn stappen gezet om de vergunningverlening efficiënter te maken. Door procesverbeteringen en het opzetten van een vergunningenspreekuur wordt de dienstverlening klantvriendelijker en toegankelijker. We zijn in 2024 gestart met het creëren van een integraal klantbeeld: zo kunnen de medewerkers een inwoner beter en sneller helpen. We hebben het initiatieven proces verder uitgerold en een eerste evaluatie gehouden.

Het lukt ons in toenemende mate om binnen de nieuwe termijnen te blijven. Om onder de Omgevingswet ook te kunnen adviseren is een aparte functie ingericht en een spreekuur. Dit wordt intensief benut door inwoners en bedrijven.

Wonen, werken en recreëren in een aantrekkelijke omgeving We hebben ingezet op de bouw van betaalbare woningen en duurzame stadsontwikkeling. In alle nieuwbouwprojecten geldt een norm van minimaal 30% sociale huur en 20% middeldure huur of koop. De verordening sociale en middeldure woningbouw is aangescherpt, in lijn met de Woondeal Haaglanden. De realisatie van nieuwe woonprojecten, zoals Vlietvoorde en de Dr. Van Noortstraat, heeft gezorgd voor meer woningen in het sociale huur- en middensegment. Door deze mix zorgen we ervoor dat wonen in onze gemeente toegankelijk blijft voor jong en oud, starters en doorstromers. Daarnaast hebben we ingezet op het verbeteren van de openbare ruimte. Met het Groen Actie Plan zijn er acht locaties aangepakt. Hier zijn bijvoorbeeld brede trottoirs of bermen ontsteend en vergroend. Een deel van het budget is ingezet voor verbetering van het groen aan Park ’t Loo, ten behoeve van het project Gezonde Buurt Bovenveen. Het voorbereiden van projecten zoals de herontwikkeling van de Julianabaan en Damcentrum zorgen voor een levendige stad. In 2024 is de cultuurvisie “Een rijk cultureel leven voor iedereen” vastgesteld door de gemeenteraad. Aansluitend hierop is de uitvoeringsagenda voor de komende twee jaar vastgesteld door het college. Hiervoor wordt ook vanaf 2025 een cultuurmakelaar ingezet. Ook hebben we de rijke geschiedenis

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

5

van de gemeente op eigentijdse wijze toegankelijk en zichtbaar gemaakt via History5D. De visualisatie van Hofwijck in de 17e eeuw is na een onthulling online gegaan. We ontwikkelen een gebiedsbiografie ter inspiratie en onderbouwing voor erfgoed in de Omgevingsvisie. Samen met partners is uitvoering gegeven aan het lokale sportakkoord voor vitale sportaanbieders gericht op jong en oud. Onder andere is de QR-fit route voor buitensport geïntroduceerd en door de inzet van rolmodellen en ook de buurtsport- en cultuurcoaches hebben zich net als voorgaande jaren ingezet in samenwerking met verschillende scholen in Leidschendam-Voorburg. Daarnaast hebben zij bijvoorbeeld 4x4 toernooien georganiseerd en ook verschillende vakantieactiviteiten. De gemeente heeft in 2024 geïnvesteerd in sportfaciliteiten en het onderhoud van de faciliteiten. Het Beheerplan Sportparken is geactualiseerd en wordt jaarlijks herzien om in te spelen op ontwikkelingen op het gebied van sportaccommodaties en om de kwaliteit en veiligheid van de faciliteiten te waarborgen De Lokale Educatieve Agenda (LEA) is samen met partners opgesteld en vastgesteld. Daarna zijn de -werkgroepen gestart met verbeterplannen voor jonge kinderen, schoolontwikkeling en doorstroom naar MBO.

In 2024 heeft de gemeente samen met schoolbesturen en kinderopvangorganisaties gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor 2025-2040, dat in 2025 ter besluitvorming wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. Daarnaast zijn lopende huisvestingsprojecten zoals De Vijverhof, het Sint-Maartenscollege en de Maria Bernadette voortgezet. Verder is een haalbaarheidsonderzoek gestart naar een nieuwe schoollocatie in Klein Plaspoelpolder. In en rond onze kernwinkelgebieden, Damcentrum, De Julianabaan en Huygenskwartier, zijn we bezig geweest met projecten op het gebied van levendigheid en het versterken van het ondernemersklimaat. Ook hebben we actief bijgedragen aan de vorming van een vereniging van pandeigenaren in het Huygenskwartier. De huidige structurele inzet van accountmanagement en centrummanagement voor ondernemers heeft ons in staat gesteld om de relatie en het samenwerkend vermogen met onze ondernemers en hun vertegenwoordigers steeds verder te versterken. Het geactualiseerde standplaatsenbeleid is - na een participatieronde met ondernemers - ambtelijk afgerond, waarna ruimtelijk-juridisch borging plaatsvindt. Het terrassenbeleid hebben we verder uitgerold, met daarbij de uitdaging om ook verlevendiging te stimuleren in verblijfsgebieden, zoals het Stationsplein.

Dit jaar stond ook in het teken van de integrale ruimtelijke ontwikkelkoers van onze gemeente, op weg naar de Omgevingsvisie. Ruimte voor economische ontwikkeling loopt als rode draad door de Koersnotitie omgevingsvisie 2050, die dit jaar is vastgesteld. Een ontwikkelperspectief van wat we in onze gemeente aan werkgelegenheid en bedrijvigheid willen en kunnen realiseren om lokale en regionale opgaven op dit thema te faciliteren. Naast de blijvende inzet op behoud van de bestaande bedrijventerreinen is in de projecten ‘herontwikkeling Diaconessenhuis’ en ‘gebiedsontwikkeling Overgoo X en Y’ ruimte voor bedrijfsactiviteiten opgenomen. Mede in opdracht van MRDH is eind 2024 een verkenning gestart naar ontwikkelkansen en een passende aanpak voor de werklocaties Essesteijn en De Star. Belangrijke uitdaging hierbij is om een succesformule te vinden om deze opgaven samen met vastgoedeigenaren en huurders te realiseren.

Steun voor wie het nodig heeft In 2024 is gestart met het fundamentele gesprek over opgroeien en opvoeden. De bevindingen worden verwerkt in concrete handvatten voor de uitvoering. Op 28 november is tevens een symposium georganiseerd met als thema: ‘licht op jongeren: samen werken aan mentale vooruitgang”. In het najaar is het actieplan jeugdhulp vastgesteld waarin op basis van vijf actielijnen wordt ingezet op een fundamentele verandering van ondersteuning aan kinderen, ouders en verzorgers. Hierdoor blijft jeugdhulp beschikbaar wanneer dat echt noodzakelijk is. In regionaal verband zijn voorbereidingen getroffen om de sturing op de regionaal ingekochte jeugdhulp te versterken. Dat proces gaat in 2025 verder en ligt in het verlengde van het lokale actieplan. Bij de jeugdbescherming

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

6

is meer rust ontstaan door het verlagen van het aantal casussen, waardoor er meer tijd is voor de jongeren en gezinnen. Voor een goede voorbereiding op het toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming is eind 2024 gestart met de uitwerking van een meerjarenaanpak. In 2024 is doorgewerkt aan de af- en ombouw van JeugdhulpPlus (JHP). Het totaal van de JHP-plaatsingen binnen de regio neemt af. Er is een aangescherpte visie op zorg en onderwijs ontwikkeld. Daarnaast is in de regionale proeftuin Haaglanden, waarin nu circa 20 gezinnen worden begeleid, gewerkt aan een integrale domeinoverstijgende werkwijze door partners en lokale teams van Delft, Den Haag en Westland. De keten wordt met deze werkwijze verkort door slechts één keer onderzoek te doen. De samenwerking tussen de aanpak Huiselijk Geweld en Jeugdbescherming is geïntensiveerd. Zo is de routekaart naar veiligheid ontwikkeld. Er is in lijn met de leidraad ‘Werken aan veiligheid’ inzichtelijk gemaakt waar de hiaten zijn in de aanpak op huiselijk geweld en hoe deze ingevuld moeten worden om een sluitende aanpak te realiseren. Medio 2024 is de koersbrief voor het Wmo beleid in de raad besproken. De tweede helft van het jaar is gebruikt voor uitwerking en invulling ervan.

Vooruitlopend op het nieuwe beleid werkt de gemeente door aan bijvoorbeeld een ontmoetingsplek voor thuiswonende mensen met geheugenverlies of (beginnende) dementie en hun naasten. Ook is er door de gemeente een verbindingsbijenkomst georganiseerd waar zorg- en welzijnsorganisaties, consulenten en andere betrokken binnen de Wmo elkaar konden ontmoeten. Doel was te zorgen dat er meer gebruik wordt gemaakt van elkaars expertise, doorverwijzing en verbindingen te maken. Verder is in 2024 met succes gewerkt aan het inkorten van de wachttijd bij aanvragen van de Wmo. De wachtlijst is in 2024 teruggelopen van 13 naar 5 weken, waarmee weer voldaan aan de wettelijke termijn van 6 weken. Het beroep dat inwoners doen op Wmo-maatwerkvoorzieningen is ook in 2024 onverminderd groot gebleven. In totaal hadden in 2024 hadden 4.794 cliënten een beschikking voor ondersteuning vanuit de Wmo. De dalende trend van het aantal inwoners met dagbesteding heeft zich dit jaar verder voortgezet. Na onderzoek is het tarief 2025 van huishoudelijke ondersteuning in natura aangepast, waarmee de gemeente voldoet aan de Algemene Maatregel van Bestuur reële prijzen Wmo. Op het gebied van werk en inkomen is in september 2024 het dynamisch minimabeleid vastgesteld. Met het minimabeleid wil de gemeente de bestaanszekerheid van inwoners vergroten en hen ondersteunen om naar eigen vermogen mee te kunnen doen.

De uitgangspunten richten zich op het verstevigen van wat er al gedaan wordt en wat werkt, en op het verbeteren en vereenvoudigen waar het kan. Ook is gewerkt aan het beleidsplan schuldhulpverlening. Ook het re-integratie- en participatiebeleid van eind 2023 is geïmplementeerd. Er is gewerkt aan de voorbereidingen rondom het regionaal werkcentrum en de doorontwikkeling en het toekomstscenario van het sociaal ontwikkelbedrijf de Binnenbaan. Op het gebied van inburgering is ingezet op geslaagde inburgeringstrajecten door onder andere: de doorontwikkeling van de startklas en duale trajecten, het COA-project ‘Vroeg starten van de inburgering’ en een beleidsaanpassing in het financieel ontzorgen. Het programma Sterk voor Noord heeft verschillende activiteiten van partners ondersteund die bijdragen aan het bestrijden van kansenongelijkheid. Er is extra ondersteuning gegeven aan jongeren om hun leerpotentieel te benutten, een programma ingezet op jongeren zonder startkwalificaties en de extra inzet gedaan om de ouderbetrokkenheid bij onderwijs te verhogen. In de opgave financiële zelfredzaamheid hebben de twee participatieconsulenten naast hun gewone werk met inwoners van Noord ook spreekuur op locatie gehouden om de (arbeid) participatie van inwoners van Leidschendam Noord te ondersteunen.

Jongeren zijn ondersteund bij schulden door middel van de aanpak van het Jongeren Perspectieffonds. De opgave Fijn en veilig wonen heeft ingezet op meer sociale cohesie door de ‘Doe mee weken’ en het opzetten van de tuinkamer om meer ontmoeting tussen inwoners mogelijk te maken. Met de integrale leefbaarheidsactie is de gemeente samen met partners waaronder Avalex en inwoners de wijk in gegaan om schoon te maken en voorlichting te geven.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

7

Bereikbaar te voet, per fiets, ov en auto De gemeente is doorgegaan met investeren in de fietsinfrastructuur. Er is gewerkt aan verschillende projecten en maatregelen om het gebruik van de fiets aantrekkelijker te maken, waaronder: asfalteren tegelfietspaden langs delen van de Hofzichtlaan en Veursestraatweg, start van de campagne LV Fietst!, pop-up fietsenstallingen bij de intocht van Sinterklaas, pilot met een fietsvlonder, en de bouw van de verlengde Velostrada kan in 2025 gaan starten. Het Actieplan Verkeersveiligheid is in 2024 opgesteld, het ontwerp is in februari 2025 afgerond. Ondertussen is gestart met de planvorming voor veilige schoolomgevingen. In regionaal verband is verkend om samen te werken op het gebied van deelmobiliteit. Diverse maatregelen uit de lokale aanpak deelmobiliteit zijn uitgevoerd zoals de realisatie van de eerste deelmobiliteit-hub. De verkenningsfase en participatie van het project ‘BRT Leiden’ van de provincie (snelle busverbinding) zijn afgerond. In samenwerking met regionale partners wordt gewerkt aan een integrale oplossing voor de verkeers- en parkeerdruk rondom de Mall of the Netherlands. De Taskforce Mall heeft zich ingezet voor dynamisch verkeersmanagement, en er zijn voorbereidingen getroffen voor het invoeren van parkeerregulering in omliggende wijken.

Bij het actualiseren van het Beheerplan Wegen is gebleken dat er sprake is van achterstallig onderhoud. Om die reden is bij de tweede tussentijdse rapportage een extra voorziening toegekend om het achterstallig onderhoud in de komende vijf jaar weg te werken. Het beheer en onderhoud van de infrastructuur in 2024 is conform de beheerplannen uitgevoerd. Op het gebied van openbaar vervoer blijft de gemeente in gesprek met vervoersmaatschappijen en de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH) om de bereikbaarheid van Leidschendam-Voorburg verder te verbeteren. Samen met de gemeenten Zoetermeer en Den Haag is het werktraject ‘Gebiedsontwikkeling A12- en spoorzone’ afgerond.

Veiligheid, een gezamenlijke verantwoordelijkheid In 2024 is de wijkgerichte veiligheidsaanpak versterkt waarbij BOA’s aan specifieke wijken zijn gekoppeld. De eerste wijkveiligheidsscans zijn met inwoners uitgevoerd, waarmee een beter beeld ontstaat van de veiligheidsvraagstukken per wijk. In 2025 zal dit verder worden uitgerold met maatwerkoplossingen per buurt. Er is een digitaal dashboard ontwikkeld om criminaliteit en overlast sneller te signaleren. Daarnaast is geïnvesteerd in extra scholing voor handhavers. Er is extra aandacht besteed aan digitale veiligheid met voorlichtingsprogramma’s gericht op jongeren en ouderen. De juridische slagkracht van de gemeente is vergroot door extra opleidingen en trainingen voor medewerkers. Binnen de organisatie is gestart met de implementatie van een nieuwe operationele structuur voor crisismanagement die overeenkomt met de regionale afspraken bevolkingszorg, waarbij ook de gemeentelijke organisatie is versterkt.

Duurzame toekomst en goede leefomgeving voor iedereen Het project ‘Vreugd & Rust’ heeft het park een nieuwe impuls gegeven met herstelde tuinmuren en verbeterde wandelpaden. Met behulp van energiecoaches en subsidies zijn inwoners gestimuleerd om hun woningen te verduurzamen. Er wordt samengewerkt met waterschappen en drinkwaterbedrijven om een robuuste en duurzame watervoorziening te garanderen. De gemeente heeft samen met Avalex voorstellen ontwikkeld om restafval verder te verminderen. Op het gebied van openbaar groen wordt ingezet op het bestendig maken van de openbare ruimte tegen extreme weersomstandigheden en het versterken van de biodiversiteit. Daarvoor is ook een stadsecoloog aangesteld. Er is geïnvesteerd in een groen netwerk van parken, buitenruimten, bermen en water om een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving te creëren. Ook is het ecologisch maaibeheer is geïntensiveerd. Vanuit de Landschapstafel Duin, Horst & Weide is er een nieuw Uitvoeringsprogramma 2024-2028 opgesteld. De Loozone en Leidschendammerhout vormen hierin twee prioritaire projecten voor Leidschendam-Voorburg. Initiatieven van bewoners die hun buurt

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

8

groener wilden maken zijn ondersteund. Een eerste toepassing van het participatie-instrument ‘Uitdaagrecht’ is dat vrijwilligers het knotwilgbeheer in de polder Essesteijn overnemen van de gemeente. De Gebiedsanalyse Openbaar Groen is opgeleverd, met advies voor kwaliteitsverbetering en bevordering van de stedelijke biodiversiteit.

Het huishoudboekje 2024 Financiële resultaat 2024 Het jaarrekeningresultaat is € 12,8 miljoen voordelig. Ten opzichte van de laatst aangepaste begroting is dit een voordeel van € 10,5 miljoen. Een toelichting op hoofdlijnen is hieronder opgenomen. Onder de financiële toelichtingen per programma zijn meer gedetailleerde toelichtingen te vinden. In de tabel hieronder staat per programma welk bedrag was begroot, wat is uitgegeven en wat het verschil tussen beiden is. Een min in de kolom ‘Begroting’ en de kolom ‘Jaarrekening’ staat voor een last. Een min in de kolom ‘Verschil’ betekent een nadelig verschil: er is meer uitgegeven of minder ontvangen dan begroot. Een plus betekent een voordelig verschil: er is minder uitgegeven dan begroot of meer ontvangen dan begroot. Programma

Begroting na wijz. 2024

Jaarrekening 2024

Verschil

Bestuur en ondersteuning

-6.805

-7.233

-428

Veiligheid

-11.483

-10.956

527

Mobiliteit en bereikbaarheid

-19.617

-18.079

1.539

Economie

-394

-772

-378

Onderwijs

-7.441

-6.828

612

Sport, cultuur en recreatie

-18.585

-18.724

-139

Sociaal domein

-84.181

-76.466

7.715

Volksgezondheid en milieu

-606

388

994

Bouwen en wonen (VHLOSV)

-5.578

-5.415

163

Algemene dekkingsmiddelen

182.240

184.336

2.096

Overhead

-40.063

-40.183

-120

Vennootschapsbelasting

-50

-68

-18

Onvoorzien

-55

0

55

Totaal van baten en lasten

-12.620

-1

12.619

Mutaties reserves

14.897

12.806

-2.091

Totaal van lasten en baten

2.278

12.805

10.528

De grootste afwijking wordt veroorzaakt door de inkomstenregelingen waarbij er minder kosten zijn gemaakt en ook de inkomsten vanuit de gebundelde BUIG uitkering hoger zijn. Daarnaast zijn er ook werkzaamheden en projecten die nog niet in 2024 uitgevoerd of afgerond konden worden. Bij de wettelijk bepaalde open-einde regelingen zien we een nadeel op de jeugdzorg waarbij de tendens van stijgende kosten zich nog verder doorzet ondanks het realiseren van de eerste besparingen vanuit het actieplan Jeugdzorg. Ten slotte is zijn er ook voordelen door een hogere algemene uitkering vanuit het Rijk na de verwerking van de december circulaire en zijn er minder financieringskosten doordat er

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

9

geen aanvullende leningen zijn aangetrokken in 2024. De grootste afwijkingen (voor- en nadelen) zijn in de onderstaande tabel opgenomen. Samenvatting afwijkingen

Totaal

Inkomensregelingen

4.280.000

Fasering activiteiten

3.192.000

Financiering

1.312.000

Algemene uitkering gemeentefonds

636.000

Onderwijsbeleid

559.000

OZB niet-woningen

516.000

Uitkering niet boogde jeugdzorg kosten

440.000

Riolering

403.000

Toerekening Veiligheid

402.000

Civiele kunstwerken

348.000

Toeslagenaffaire

343.000

Toeristenbelasting

317.000

Kabels en leidingen

287.000

Arbeidsparticipatie

276.000

Sportaccommodaties

-267.000

Herenstraat 42

-285.000

Jeugdhulp

-380.000

Personeel en organisatiebeheer

-415.000

Bouwleges

-476.000

Voorziening pensioenen wethouders

-744.000

Saldo overige verschillen

-216.000

Totaal Bedragen x € 1

10.528.000

Inkomensregelingen € 4.280.000 (voordeel) Belangrijkste oorzaak van het grote voordeel bij de inkomensregelingen is de hogere rijksuitkering BUIG. Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Het voordeel ten opzichte van het geraamde budget bedraagt € 1,4 miljoen. Bij de beschikking van de BUIG die eind 2024 bekend is geworden is het macrobudget naar boven bijgesteld en is het verdeelmodel opnieuw geüpdatet. Ook is de gemeente Leidschendam-Voorburg geen nadeelgemeente meer in 2024. Beide hebben een positief effect op de hoogte van de uitkering die we over 2024 ontvangen. Daarnaast is een bedrag van € 384.000 ontvangen in het kader van de Vangnetregeling over het tekort op de BUIG in 2023. Omdat onzeker was of de aanvraag voor deze regeling toegekend zou worden was deze opbrengst nog niet begroot. Aan de uitgavenkant zijn er ook diverse voordelen, namelijk: • Uitkeringen Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz (€ 968.000 voordeel). In tegenstelling tot landelijke ontwikkelingen was er binnen de gemeente Leidschendam-Voorburg een daling van het aantal uitkeringsgerechtigden. Daarnaast was de invulling van het aantal statushouders lager dan verwacht.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

10

•

•

•

Curatieve schuldhulpverlening (€ 253.000 voordeel). Niet alle middelen konden worden ingezet in 2024. Het nieuwe beleid Schuldhulpverlening is meer gericht op preventie, voorlichting en nauwe samenwerking met diverse maatschappelijke partners zodat wel alle budgetten vanaf 2025 benut kunnen worden. Kwijtscheldingen (€ 269.000 voordeel) In 2024 is er minder kwijtschelding verleend dan begroot. Dit is het gevolg van de geldende landelijke regelgeving, waardoor een groter aantal inwoners slechts in aanmerking kwam voor gedeeltelijke kwijtschelding in plaats van volledige kwijtschelding. Minimabeleid (€ 756.000 voordeel). In 2024 was nog sprake van het oude Minimabeleid, wat minder toegankelijk was dan het nieuwe beleid dat vanaf 2025 gefaseerd ingevoerd gaat worden. Het niet benutte budget geeft des te meer aan dat het belangrijk is om het voor de doelgroep zo laagdrempelig mogelijk te maken wel gebruik te kunnen maken van de regelingen. Het nieuwe beleid gaat meer uit van vertrouwen (automatisch verstrekken) en vereenvoudigde aanvraag (digitalisering).

Fasering activiteiten € 3.192.000 (voordeel) Een aantal geplande werkzaamheden heeft nog niet (volledig) kunnen plaatsvinden in 2024. Het betreft lopende projecten die vertraging hebben opgelopen of waarvan de uitvoering pas laat door het Rijk is aangekondigd. Enkele voorbeelden hiervan zijn het bodemonderzoek aan de Herenstraat, de aanleg van een parkeerterrein, de verbouwing van de Oude Bleijk voor tijdelijke onderwijshuisvesting en de kosten voor de huisvesting van Stadsbeheer. In de bijlage 'Nog te realiseren activiteiten 2024 in 2025' bij de jaarstukken vindt u een gedetailleerd overzicht van de overhevelingen van budgetten van 2024 naar 2025. Financiering € 1.312.000 (voordeel) In tegenstelling tot eerdere verwachtingen is er in 2024 geen beroep gedaan op de geld en kapitaalmarkt om bijvoorbeeld investeringen te financieren. Dit heeft ertoe geleid dat de rentelasten lager zijn uitgevallen, dan eerder was begroot (voordeel € 1.045.000). Daarnaast zijn er meer middelen aangehouden in de schatkist van het Rijk (het zogenoemde schatkistbankieren) dan waar eerder rekening mee was gehouden, is de realisatie van de kortlopende rente hoger uitgevallen (voordeel € 267.000). Algemene uitkering gemeentefonds € 636.000 (voordeel) Het positieve saldo over 2024 wordt voornamelijk verklaard door de effecten uit de decembercirculaire van 2024 (€ 534.000 voordelig).

De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft uitkeringen ontvangen voor bijvoorbeeld de compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg, de vangnetconstructie energietoelage en de meerkosten Oekraïne sociaal domein. Daarnaast heeft de gemeente een aanvullende uitkering ontvangen doordat een aantal maatstaven naar boven zijn bijgesteld. Dit heeft geleid tot een voordeel van € 636.000 voordelig. Onderwijsbeleid € 559.000 (voordeel) Hogere inkomsten vanuit de Specifieke uitkering Onderwijs Achterstanden Beleid levert een voordeel op van € 249.000. Daarnaast is door onderbezetting is niet het volledige budget uitgeven voor het Lokaal Onderwijs Beleid en ook het Onderwijs Achterstanden Beleid (€ 128.000 voordeel). Tevens is er een verschuiving van de uitgaven met het programma 5 (Cultuur) met de subsidietafel Basisvaardigheden en Talentontwikkelingen (€ 81.000 voordeel). OZB niet-Woningen € 516.000 (voordeel) De marktontwikkeling van niet-woningen is hoger uitgepakt dan voorzien. Om die reden is meer inkomsten gegenereerd voor de OZB niet-woningen. Specifieke Uitkering voor niet beoogde zorgkosten Jeugdhulp € 440.000 (voordeel)

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

11

De gemeente heeft in 2024 een Specifieke Uitkering ontvangen voor niet beoogde zorgkosten Jeugdhulp van € 440.000. Ten tijde van de tweede tussentijdse rapportage nog niet bekend dat aanvraag voor deze specifieke uitkering gehonoreerd zou worden. Riolering € 403.000 (voordeel) Op basis van de gerealiseerde kosten in 2024 op het gebied van riolering vindt er een lagere storting plaats in de voorziening riool. Ook waren de begrote inkomsten voor rioolheffing te laag opgenomen in de begroting. Toerekening Veiligheid € 402.000 (voordeel) De personele lasten zijn lager uitgevallen doordat vacatures lastig te vervullen waren. Hierdoor is meer extern ingehuurd en zijn minder salariskosten toegerekend aan de taakvelden (€ 430.000 voordeel). Civiele kunstwerken € 348.000 (voordeel) In verband met de looptijd van een aanbestedingsproces voor planmatig onderhoud civiele kunstwerken is er later gestart met de uitvoering van het onderhoud. In 2024 is hierdoor minder werk uitgevoerd. Toeslagenaffaire € 343.000 (voordeel) De opbrengsten van de SPUK voor de Toeslagenaffaire zijn hoger dan geraamd, omdat een gedeelte van de salariskosten en kosten voor kwijtscheldingen gedeclareerd mocht worden. Hier was geen rekening mee gehouden in de begroting. Toeristenbelasting € 317.000 (voordeel) De opbrengsten voor toeristenbelasting zijn in 2024 hoger uitgevallen dan begroot.

Dit komt door een verhoging van het tarief, meer overnachtingen door een toename van het aantal Airbnb's en nagekomen opbrengsten uit 2023.

Kabels en leidingen € 287.000 (voordeel) Het voordeel op de baten wordt veroorzaakt door meer opbrengsten voor kabels en leidingen. Het betreft hier de vergoedingen ter compensatie voor herstelwerkzaamheden en toekomstige waardevermindering door de graafwerkzaamheden in het openbaar gebied en de legeskosten voor verleende vergunningen. Arbeidsparticipatie € 276.000 (voordeel) De instroom van het aantal mensen met een korte afstand tot de arbeidsmarkt is gedaald net als het totaal aantal bijstandsgerechtigden. Door de inzet van de leerwerkmakelaar en matchmaker zijn veel mensen met een kortere afstand op de arbeidsmarkt uitgestroomd. Voor de overgebleven groep met een langere afstand tot de arbeidsmarkt geldt dat er vaak complexe problematiek speelt en ander soort hulp moet worden ingezet voordat trajecten kunnen worden ingezet om bijvoorbeeld werkfit te worden. Na deze trajecten van hulp worden de re-integratie trajecten voor deze groep weer ingezet, maar in 2024 was dit nog niet mogelijk en heeft dit geleid tot het niet benutten van het totale budget. Sportaccommodaties € 267.000 (nadeel) • Er zijn extra kosten gemaakt voor onderhoud sportvelden en terreinen door onvoorziene werkzaamheden zoals een gebroken lichtmast en wateroverlast bij de Meerhorst en Westvliet (nadeel € 162.000). • De WOZ-waarde van de sportaccommodaties is harder gestegen dan verwacht.

De hieruit voortvloeiende belastingen en heffingen zijn daardoor toegenomen (nadeel € 105.000). Ook

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

12

de gemeente is verplicht om over de panden OZB te bepalen. Deels hangt dit nadeel dan ook samen met het voordeel bij de OZB niet-woningen. Herenstraat 42 € 285.000 (nadeel) De verkoop van Herenstraat 42 is later afgerond dan vooraf verwacht, waardoor de sloop niet meer in 2024 heeft kunnen plaatsvinden en daarmee de sloopkosten ook niet zijn gemaakt (€285.000 nadelig). Jeugdhulp (€ 380.000 nadeel) Er was in 2024 sprake van langere trajecten, complexere en duurdere zorg en minimale zorgafbouw. Daarnaast is er bij een specifieke aanbieder sprake van een forse stijging van zorgkosten per cliënt ten opzichte van 2023. Dit gaat om zorg in de segmenten verblijf en hoog specialistisch. Deze ontwikkelingen zorgen voor een tekort van € 1,16 miljoen ten opzichte van de geactualiseerde begroting in de 2e tussentijdse rapportage 2024, waarin het budget met € 1,75 miljoen is verhoogd. Hier tegenover staat een voordeel van € 780.000 door de vrijval van een reservering voor zorgkosten uit voorgaande jaren. Er is een positieve ontwikkeling zichtbaar van tijdig declareren door de zorgaanbieder, waardoor het niet aannemelijk wordt geacht dat deze zorgkosten alsnog gedeclareerd zullen worden. Personeel en organisatiebeheer € 415.000 (nadeel) Er is een daling zichtbaar in de ontvangen uitkeringen van het UWV. Deze afname is voornamelijk toe te schrijven aan de aanhoudend krappe arbeidsmarkt.

Door de grote vraag naar personeel zijn exwerknemers na beëindiging van hun dienstverband sneller in staat gebleken een nieuwe baan te vinden. Dit heeft ertoe geleid dat de duur van de WW-uitkeringen aanzienlijk is verkort, hetgeen resulteerde in lagere uitkeringsbedragen over het gehele jaar (voordeel € 258.000). In 2024 hebben acht medewerkers gebruikgemaakt van de Regeling Vervroegd Uittreden (RVU). Deze regeling stelt medewerkers in staat om eerder met pensioen te gaan, waarbij de werkgever gedurende een afgesproken periode een uitkering verstrekt. Als gevolg van de toegenomen deelname aan deze regeling is er in 2024 een storting gedaan in de voorziening voor de RVU-verplichtingen. De hoogte van deze storting is bepaald op basis van de verwachte toekomstige uitkeringen aan de betreffende medewerkers, rekening houdend met de looptijd van de uitkeringen (nadeel € 347.000). Daarnaast is er ook een storting gedaan in de voorziening voor spaarverlof. Deze voorziening is gevormd om toekomstige verplichtingen voortvloeiend uit gespaarde verlofrechten van medewerkers financieel af te dekken (nadeel € 326.000). Bouwleges € 476.000 (nadeel) In 2024 is minder aan bouwleges opgelegd dan begroot.

De gemeente prognosticeert de vergunningaanvragen op basis van toekomstige ruimtelijke initiatieven en projecten, maar de gemeente heeft geen invloed op welk moment een ontwikkelaar een aanvraag gaat indienen. Zo zijn de projecten Schakenbosch, Vlietweg en Vlietvoorde (nog) niet vergund. Voorziening pensioenen wethouders € 744.000 (nadeel) Door een lagere rekenrente is een aanvulling van de voorziening wethouders pensioenen noodzakelijk om aan de toekomstige pensioenverplichtingen te kunnen voldoen. Er is een storting in de voorziening ingegane pensioenen wethouders (€ 286.000) en toekomstige pensioenen wethouders (€ 613.000) gedaan om deze op peil te krijgen. Dit lijdt samen tot een nadeel van € 820.000. De kosten die de gemeente in 2024 heeft gemaakt voor onder andere verzekeringen ten behoeve van de pensioenen van voormalige wethouders zijn lager uitgevallen dan begroot. Dit komt door lagere premies en/of bijgestelde verwachtingen ten aanzien van de begroting (€ 76.000 voordeel). Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen van de gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen en haar taken te kunnen voortzetten. Het weerstandsvermogen is afhankelijk van de

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

13

weerstandscapaciteit (het totaal van algemene reserves en de post onvoorzien) en van het risicoprofiel (totaal van risico’s). Het risicoprofiel is € 1,8 miljoen hoger ten opzichte van de jaarrekening 2023. De totale weerstandscapaciteit is in 2024 met afgerond € 7,4 miljoen afgenomen; er is € 20,5 miljoen aan de reserve onttrokken en € 13,1 miljoen aan de reserve gedoteerd. Voor een toelichting op de belangrijkste mutaties zie hoofdstuk 4.4.3. Toelichting op balansposten. De weerstandscapaciteit is 6,2 maal zo groot als het risicoprofiel. Dat betekent dat het weerstandsvermogen, gemeten aan de algemene norm van de NAR, uitstekend is.

1.2 Jaarcijfers 2024 in 1 oogopslag

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

14

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

15

1.3 Leeswijzer De jaarstukken 2024 bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag wordt verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid op de door de gemeenteraad vastgestelde programma’s. Er wordt antwoord gegeven op de vragen: Wat hebben wij daarvoor gedaan en Wat heeft het gekost? De mate waarin we de beleidsactiepunten, zoals opgenomen in de programmabegroting 2024, hebben gerealiseerd, brengen we tot uitdrukking met de volgende kleuren: Speerpunt gerealiseerd in 2024 Vertraging in de voorbereiding/uitvoering, speerpunt wordt afgerond in 2025 Knelpunten in de voorbereiding/uitvoering, speerpunt wordt niet gerealiseerd

Bij de programmaverantwoordingen wordt per actiepunt een toelichting gegeven op de status per 31 december 2024. Het jaarverslag bevat ook de paragrafen die vanuit een dwarsdoorsnede een aantal specifieke thema’s uitwerken. De jaarrekening vormt het financiële gedeelte van de jaarstukken 2024. In de jaarrekening is een overzicht van de baten en lasten over 2024 opgenomen. Het bevat een toelichting op het overzicht van baten en lasten evenals de balans met toelichting. Door afrondingsverschillen kan het voorkomen dat de optelling van het bedrag (de totaaltelling) opgenomen in een tabel afwijkt met een bedrag van +1 of -1.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

16

2 Programma's

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

17

0. Bestuur en ondersteuning Dit programma gaat over het bestuur, de ondersteuning daarvan en de relatie tussen de burger en het bestuur. Betrokkenheid, vertrouwen en dienstverlening zijn vanuit de gemeente uitgangspunt voor deze relatie. Het programma bevat de overkoepelende taakvelden van raad en college op het terrein van het openbaar bestuur en de ondersteuning daarvan door de gemeentelijke organisatie. Wat wilden we bereiken Inwoners, ondernemers en andere organisaties weten zelf het beste wat goed is voor hun buurt of wijk. Daarom betrekken we inwoners van Leidschendam, Stompwijk en Voorburg bij gemeentelijke besluiten die invloed hebben op onze samenleving. De gemeente zal zich nog meer laten zien buiten het gemeentehuis en in gesprek gaan met inwoners. Niet alleen richting mensen die zelf al goed zichtbaar zijn, maar ook richting mensen die zich minder laten zien of horen. Buiten de gemeente zoeken we actief de samenwerking op met (buur)gemeenten in de regio. Dat doen we onder meer door: • Na het vaststellen van de participatieverordening (2023) door te gaan met het bevorderen van de ontwikkeling van inwonersparticipatie. • Participatie meer te richten op kinderen en jongeren door te zoeken naar vormen en thema’s die aansluiten bij hun leefomgeving. • Vroegtijdig duidelijk te hebben wat de rol van participatie is bij het opzetten van beleid, programma’s en projecten.

• Open te staan voor signalen vanuit de samenleving en initiatieven vanuit de samenleving toe te juichen en serieus te beoordelen. • Een sterkere visie op onze regionale positie en samenwerking te ontwikkelen, omdat we deel uitmaken van de regio; we zijn ervan afhankelijk, maar moeten er ook een actievere rol in spelen. Ook willen we bijdragen aan een visie op regio-niveau. • De vergunningverlening verbeteren en versnellen. • We zorgen ervoor dat participatie in ons DNA zit. Wat hebben we bereikt De vergunningverlening verbeteren en versnellen Door de invoering van de Omgevingswet verloopt het vergunningstraject sneller en is er meer samenwerking met aanvragers en omwonenden. Door procesverbeteringen en het invoeren van een speciaal vergunningenspreekuur is de dienstverlening efficiënter en klantvriendelijker geworden. Indicatoren Verplichte indicatoren Nr. Naam

Eenheid

Peiljaar

Waarde

1

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

2024

8,92

Bron Eigen gegevens

2

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

2024

8,62

Eigen gegevens

3

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

2023

1024

Eigen gegevens

Toelichting op de indicatoren 1

Formatie

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

18

Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat van de organisatie op peildatum 1 januari. Uitgangspunt is het vastgestelde formatieplan, dus niet de werkelijke bezetting. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36-urige werkweek. 2

Bezetting Het gaat hier om het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, dus niet om de toegestane formatieve omvang uit het formatieplan. Terugkijkend naar een begrotingsjaar wordt de werkelijke bezetting berekend. Conform de definitie van Vensters voor Bedrijfsvoering is berekend de gemiddelde bezetting in dat begrotingsjaar door het gemiddelde te nemen van de werkelijke bezetting op 1 januari en op 31 december.

3

Apparaatskosten Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat van de organisatie op peildatum 1 januari. Uitgangspunt is het vastgestelde formatieplan, dus niet de werkelijke bezetting. Het gaat om formatieplaatsen ongeacht of die worden ingevuld door iemand met een vaste aanstelling, een tijdelijke aanstelling of nog openstaan in de vorm van een vacature. Fte is het equivalent van een 36-urige werkweek.

Overige indicatoren Wat gingen we ervoor doen? Bestuur en Inwonersparticipatie Het college van burgemeester en wethouders, raad en raadscommissies, griffie, de regionale, landelijke en internationale bestuurlijke samenwerking, de regionale rekenkamercommissie en ombudsfunctie worden optimaal ondersteund. Inwonersparticipatie is belangrijk om inwoners te betrekken bij beleid, programma’s en plannen. Het benutten van de denkkracht van inwoners draagt bij aan het beter maken daarvan. Traditionele vormen van inspraak volstaan vaak niet meer. De gemeente zal de lokale gemeenschap pro-actief betrekken en uitdagen zelf ook te komen met initiatieven. Om teleurstellingen te voorkomen, scheppen we vooraf heldere verwachtingen. Daarvoor hebben we in 2023 een participatieverordening vastgesteld. Op deze manier werken we met bestuur en samenleving aan betere besluitvorming dat past bij onze gemeente. Dienstverlening Inwoners en organisaties kunnen bij het Servicecentrum terecht voor rijbewijzen, reisdocumenten en vele andere producten en diensten. Een deel van de dienstverlening is tevens digitaal via de website beschikbaar. De gemeente is, naast het fysieke Servicecentrum, bereikbaar via de website, telefoon (14 070), sociale media (Facebook) en e-mail. Het is mogelijk om zelf of via de telefoon een afspraak te maken voor een bezoek aan het Servicecentrum Leidschendam.

Wanneer een fysiek bezoek onmogelijk is, kan een huisbezoek geregeld worden. Wat hebben we daarvoor gedaan? Bestuur en Inwonersparticipatie

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

19

De adviesraden versterken Met de adviesraad Sociaal Domein zijn op bestuurlijk niveau gesprekken gevoerd over uitgebrachte adviezen en de daarbij behorende processen. Met de adviesraad Stompwijk heeft het college in Q3 met de adviesraad Stompwijk afgesproken dat er minimaal drie keer per jaar bestuurlijk overleg is. In november is het eerste overleg geweest. Daarnaast worden ook ambtelijk gesprekken gevoerd. Met de adviesraad Sociaal Domein is dit bij het Q overleg, Met de adviesraad Stompwijk is dit aan de projectentafel. We houden een kindervragenuur waarin kinderen vragen kunnen stellen aan raad en college. Op 8 oktober is het kindervragenuur geweest. Ruim 30 kinderen van verschillende basisscholen uit Leidschendam en Voorburg hebben hieraan deelgenomen. In het voorprogramma hebben kinderen en begeleiders kennis gemaakt met het college en raadsleden. Daarna zijn kinderen in de gelegenheid gesteld om vragen te stellen aan het college en raad. Vanaf 2025 organiseert de griffie het kindervragenuur. We organiseren voor jongeren minimaal 2 bijeenkomsten “Jong in LV" Er zijn 2 reguliere bijeenkomsten georganiseerd op 9 april en 9 december. Beide stonden in het teken van participatie en hoe jongeren zelf invloed kunnen uitoefenen. Op 19 december heeft de Tienskip een dag georganiseerd voor jongeren. Hier hebben ruim 130 jongeren van het MBO aan deelgenomen.

Tijdens deze dag hebben jongeren 13 ideeën gepresenteerd waarvan 4 ideeën door jongeren zelf worden uitgewerkt. We scheppen duidelijk wat de participatie inhoudt In onze besluiten geven we aan welke kaders er zijn voor participatie en hoe we de raad hierbij betrekken. De participatieverordening brengt met zich mee dat voor inwonerparticipatie er een participatieplan en participatieverslag moet zijn. In oktober heeft het college het experimenteerprogramma inwonerparticipatie 2024-2027 vastgesteld. Met dit programma experimenteert het college met verschillende methodes om inwonerparticipatie te bevorderen. Om na te gaan of een experiment succesvol is, wordt binnen het experimenteerprogramma gebruik gemaakt van steeds hetzelfde toetsingskader; het ‘ACTIE kader’. We werken aan de ontwikkeling van een sturingsinstrument, de participatieparagraaf, dat wijkgerichte evaluatie en afstemming mogelijk maakt voor zowel lopende als geplande participatietrajecten. Dit is onderdeel van het experimenteerprogramma.

Speerpunten: •

We scheppen duidelijkheid wat de participatie inhoudt. Als onderdeel van een projectplan, plan van aanpak of initiatief wordt inzichtelijk gemaakt hoe het participatieproces eruitziet en wat er met de uitkomsten wordt gedaan; Toelichting: In onze besluiten geven we aan welke kaders er zijn voor participatie en hoe we de raad hierbij betrekken. De participatieverordening brengt met zich mee dat voor inwonerparticipatie er een participatieplan en participatieverslag moet zijn.

•

We werken aan de ontwikkeling van een sturingsinstrument, de participatieparagraaf, dat wijkgerichte evaluatie en afstemming mogelijk maakt voor zowel lopende als geplande participatietrajecten; Toelichting: Dit is onderdeel van het experimenteerprogramma inwonerparticipatie 2024-2027 dat in 2024 gestart is en in 2025 verder wordt uitgewerkt.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

20

•

We gaan experimenteren met andere vormen van participatie zoals onder meer het uitdaagrecht. Daarvoor stellen we een tweejaarlijks experimenteerprogramma op dat drie elementen bevat: 1. een keuze van de te beproeven nieuwe vormen van participatie; 2. uitvoeringscondities in de sfeer van middelen, capaciteit en bekwaamheid; 3. toetsingscriteria voor de evaluatie na het experiment. Toelichting: In oktober heeft het college het experimenteerprogramma inwonersparticipatie 2024-2027 vastgesteld. Met dit programma experimenteert het college met verschillende methodes om inwonersparticipatie te bevorderen. Om na te gaan of een experiment succesvol is, wordt binnen het experimenteerprogramma gebruik gemaakt van steeds hetzelfde toetsingskader; het ‘ACTIE kader’. In het najaar is het college in het kader van het uitdraagrecht een samenwerking aangegaan met een vrijwilligersorganisatie die het knotwilg beheer in polder Essesteijn wilt overnemen.

•

We organiseren voor de jongeren minimaal twee bijeenkomsten “Jong in LV”. Daarmee zetten we in op een brede afspiegeling van de jongeren in Leidschendam-Voorburg; Toelichting: Er zijn 2 reguliere bijeenkomsten georganiseerd op 9 april en 9 december. Beide stonden in het teken van participatie en hoe jongeren zelf invloed kunnen uitoefenen. Op 19 december heeft de Tienskip een dag georganiseerd voor jongeren. Hier hebben ruim 130 jongeren van het MBO aan deelgenomen. Tijdens deze dag hebben jongeren 13 ideeën gepresenteerd waarvan 4 ideeën door jongeren zelf worden uitgewerkt onder begeleiding van de Tienskip. De overige ideeën waren onderdeel van het democratisch programma van de Tienskip.

•

We houden een kindervragenuur waarin kinderen vragen kunnen stellen aan raad en college. Toelichting: Op 8 oktober is het kindervragenuur geweest. Ruim 30 kinderen van verschillende basisscholen uit Leidschendam en Voorburg hebben hieraan deelgenomen. In het voorprogramma hebben kinderen en begeleiders kennis gemaakt met het college en raadsleden. Daarna zijn kinderen in de gelegenheid gesteld om vragen te stellen aan het college en raad. In 2024 heeft het college het kindervragenuur georganiseerd. Vanaf 2025 organiseert de griffie het kindervragenuur.

Dienstverlening

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

21

In het afgelopen jaar heeft de gemeente belangrijke stappen gezet om inwoners beter te informeren over gemeentelijke belastingen en de besteding van belastinggeld. Deze inspanningen sluiten aan bij een van de centrale beloften uit het coalitieakkoord: meer openheid over waar belastingmiddelen naartoe gaan. Begin 2024 is fors ingezet op heldere communicatie. Inwoners kregen via verschillende kanalen – zoals de gemeentelijke website en sociale media – inzicht in de manier waarop belastinggeld wordt besteed. Deze toelichting op gemeentelijke keuzes draagt bij aan meer begrip en vertrouwen bij inwoners. Ook is de beschikbaarheid van belastingmedewerkers en taxateurs tijdens de campagne vergroot, zodat inwoners sneller en persoonlijker geholpen worden bij vragen of bezwaar over de WOZ-waarde. Daarmee is de dienstverlening merkbaar verbeterd. Een ander belangrijk aandachtspunt was het tegengaan van zogenoemde ‘WOZ-bureautjes’ die inwoners onnodig hoge kosten in rekening brengen voor eenvoudige bezwaarschriften. Door actieve voorlichting en het toegankelijk maken van het bezwaarproces heeft de gemeente inwoners beter kunnen beschermen tegen dit soort bureaus. Naast communicatie naar buiten is ook intern sterk geïnvesteerd in begrijpelijke en toegankelijke taal. Sinds 2023 hebben al 300 medewerkers een training gevolgd in duidelijke en begrijpelijke communicatie.

Nieuwe medewerkers krijgen deze training waar nodig ook. Zo zorgen we ervoor dat inwoners niet alleen sneller, maar ook duidelijker geholpen worden. Deze verbeteringen maken deel uit van een bredere beweging richting transparantie, begrijpelijke communicatie en goede dienstverlening. De gemeente blijft zich inzetten om deze lijn in 2025 voort te zetten, onder andere met de invoering van een nieuw digitaal systeem voor belastingzaken. Met de komst van de Omgevingswet verloopt het vergunningstraject sneller en is er meer samenwerking met aanvragers en omwonenden. Door procesverbeteringen en een speciaal vergunningenspreekuur wordt de dienstverlening efficiënter en klantvriendelijker. Daarnaast wordt gewerkt aan een integraal klantbeeld: het klantcontactsysteem is vernieuwd en bevat nu meer mogelijkheden, zoals extra contactmomenten en terugbelverzoeken. Dit traject loopt door in 2025. Speerpunten: •

We maken het voor inwoners makkelijker om digitaal zaken te doen met de gemeente rondom Belastingen. Zo wordt het eenvoudiger om digitaal beschikkingen te zien, kwijtschelding aan te vragen en bezwaar te maken; Toelichting: We hebben alle voorbereidingen afgerond en het contract met de leverancier gesloten. Door vertraging in het proces van aanbesteden is de implementatie van het systeem vertraagd. Dit staat nu gepland voor Q2-2025.

•

We gaan onze dienstverleningskanalen verder optimaliseren en zoveel mogelijk met elkaar integreren; Toelichting: Om onze inwoners organisaties nog beter van dienst te kunnen zijn hebben we in 2024 een start gemaakt met het integrale klantbeeld. Hiervoor hebben we het klant contact systeem vervangen en hebben we contact momenten en terugbelverzoeken toegevoegd aan het klantbeeld. We realiseren een ingang tot deze informatie voor zowel de LV medewerkers als voor onze klanten met aandacht voor de privacy. Het compleet maken van het klantbeeld loopt nog door in 2025 en 2026.

•

We rollen de Direct duidelijk campagne verder uit; Toelichting: In 2023 en 2024 zijn bijna 300 mensen binnen de gemeente getraind om duidelijker te schrijven. Ook nieuwe medewerkers worden nog steeds binnen hun inwerkprogramma getraind op schrijfstijlen.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

22

•

Na invoering van de Omgevingswet zal de doorlooptijd van het formele vergunningsproces korter zijn. Er zal meer geïnvesteerd worden in het informele proces vooraf om samen met aanvragers en omwonenden tot haalbare en goed uitgewerkte initiatieven te komen. LV denkt met de inwoners mee om mooie initiatieven te realiseren. Toelichting: We hebben het initiatieven proces verder uitgerold en een eerste evaluatie gehouden. Daarnaast hebben we het team versterkt en de tooling (CLO) verder ingericht. Dit zal ook in 2025 nog inzet vragen. Het lukt ons in toenemende mate om binnen de nieuwe termijnen te blijven. De aanvragen, voornamelijk grote projecten, die nog onder de oude wet zijn ingediend hebben in 2024 extra tijd gevraagd. De omgevingswet vraagt aan de gemeente om niet alleen te toetsen, maar ook te adviseren. Dit leidt tot meer telefonisch contact. We hebben hiervoor een aparte functie ingericht. Daarnaast hebben we een spreekuur om mensen te helpen met vragen over vergunningen.

Betrokken verbonden partijen Gemeenschappelijke regeling Rekenkamer WVOLV Een onafhankelijke en goed functionerende Rekenkamer die bijdraagt aan transparantie, doeltreffend beleid en een doelmatige inzet van publieke middelen. Door gedegen onderzoek en aanbevelingen wordt de kwaliteit van de kaderstellende en controlerende rol van de raad versterkt. Wat heeft het gekost? Bestuur en ondersteuning

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2024 2024 2024

Realisatie 2024

Verschil 2024

Baten

3.643

260

3.903

4.006

103

Lasten

9.683