Bijlage 1947-31 Bijlage 18 toelichting Archeologisch bureauonderzoek d.d. 14 mei 2019

• Vanaf de Midden-Bronstijd zijn de lagere strandvlaktes als gevolg van een voortdurende grondwaterspiegelstijging vernat (als gevolg van de zeespiegelstijging). Daardoor trad hier veenvorming op. Het veen is te drassig voor bewoning, waardoor geen archeologische (nederzettings)resten worden verwacht. Bewoning in een veengebied kon echter wel bij uitzondering plaatsvinden. Daarvan is sprake wanneer veen lokaal ontwaterd wordt door de aanwezigheid van een geul. Hierdoor vallen delen van een veengebied droog, waardoor bewoningsmogelijkheden bestonden. Hiervan kan met name sprake zijn in de IJzertijd en Romeinse tijd. Ook op de plekken waar de strandwallen en duinen hoog genoeg waren dat ze boven het veen uitstaken bestonden bewoningsmogelijkheden. Voorbeelden van sporen van nederzetting uit die tijd zijn bijvoorbeeld tijdens het proefsleuvenonderzoek ten oosten van het plangebied gevonden (Vlietvoorde aan de Veursestraatweg). Dit geldt voor zowel resten op de strandwal als in de top van het veen. Voor de periode Midden-Bronstijd-Vroege Middeleeuwen geldt zodoende een hoge archeologische verwachting. • Vanaf de Vroege Middeleeuwen vernat het gebied echter verder. Daardoor vernatten ook oudere, lager gelegen strandwallen en duinen, zoals die ter hoogte van het plangebied. Theoretisch kunnen op de strandwal archeologische resten aanwezig zijn uit de Late Middeleeuwen.

De kans dat dit nederzettingsresten betreffen is echter kleiner, aangezien er zonder ingrepen in het landschap over het algemeen sprake was van relatief natte omstandigheden (zoals het graven van greppels). Nederzettingen uit de Late Middeleeuwen moeten vermoedelijk gezocht worden bij de oudere woonplaatsen, zoals historische boerderijen op oud kaartmateriaal. Hiervan zijn er in het plangebied vier aanwezig. Voor die plekken geldt eveneens een hoge verwachting op de aanwezigheid van nederzettingsresten uit de Nieuwe tijd. • Er zijn binnen het plangebied diverse gebieden als gevolg van recente bodemingrepen verstoord. Het betreffen plekken waar onder meer in het verleden sloten zijn gegraven, waar onderkelderde gebouwen zijn gerealiseerd en waar bebouwing is gesloopt. Daar geldt geen archeologische verwachting meer, omdat daar naar verwachting het archeologisch bodemarchief is aangetast. Er geldt in die gebieden een lage archeologische verwachting. Dit geldt eveneens voor de gebiedsdelen binnen het plangebied, die reeds in het verleden met behulp van proefsleuven zijn onderzocht. Daar zijn geen archeologische resten aangetoond. • Het resultaat van het bureauonderzoek is weergegeven in een archeologische verwachtingskaart. Deze is weergegeven in bijlage 8.

27

Advies In het plangebied bestaat het voornemen om een bestemmingsplan te wijzigen die de realisatie van 325 woningen in het plangebied mogelijk moet maken. Hiervoor zijn in het ontwerp zones gereserveerd waar de nieuwbouw wordt gebouwd. Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat de onverstoorde en niet reeds-onderzochte delen van het plangebied een hoge archeologische verwachting hebben op de aanwezigheid van resten uit de periode Neolithicum-Vroege Middeleeuwen en/of de periode Late MiddeleeuwenNieuwe tijd. Deze delen zijn weergegeven in bijlage 8. Wij raden aan deze verwachtingszones in het nieuwe bestemmingsplan van het plangebied op te nemen. De voor deze geldende planregels kunnen vanuit het gemeentelijk beleid worden overgenomen (100 m2 en dieper dan 30 cm –Mv). In de gebieden waar in de nabije toekomst nieuwbouw gepland is of gegraven gaat worden voor waterpartijen adviseren wij om in eerste instantie in de hoge verwachtingsgebieden een verkennend en/of karterend booronderzoek uit te voeren om de daadwerkelijke intactheid van de ondergrond en zo mogelijk de aanwezigheid van archeologische resten in het plangebied vast te stellen. In de voor ontwikkeling geselecteerde terreindelen zijn namelijk in het verleden niet onderzocht, zodat er geen informatie beschikbaar is over de bodemopbouw in die gebieden.

Voor de gebieden waar op basis van het bureauonderzoek is aangetoond dat de ondergrond archeologisch gezien zo goed als verstoord te beschouwen is door vroegere bouw, graaf- en sloopwerkzaamheden, adviseren wij geen aanvullende maatregelen. Wel geldt als er tijdens de graafwerkzaamheden toch zaken aan het licht komen, deze op grond van de Erfgoedwet artikel 5.10 bij de gemeente dienen te worden gemeld. Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal het bevoegd gezag (de gemeente Leidschendam-Voorburg) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied.

28

11. Geraadpleegde bronnen Archeologische kaarten en databestanden: • Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2007. • Archeologisch Informatie Systeem III (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2016. • www.ahn.nl • www.ruimtelijkeplannen.nl • www.topotijdreis.nl • www.bodemloket.nl • www.bodemdata.nl • www.bagviewer.geodan.nl • www.hisgis.nl • www.dinoloket.nl

Literatuur: • Alterra, 2005. De geomorfologische kaart van Nederland, Wageningen. • Bakker, H. de, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland, in: Boor en Spade. • Bakker, H. de en J. Schelling, 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere niveaus, Wageningen. • Berendsen, H.J.A. en E. Stouthamer (eds.), 2001. Palaeogeographical development of the RhineMeuse delta, the Netherlands, Assen. • Berendsen, H.J.A., 1982. Een genese van het landschap in het zuiden van Utrecht, een fysischgeografische studie, PhD Thesis, 3e druk, Universiteit Utrecht, Utrecht. • Berendsen, H.J.A., 2000. Landschappelijk Nederland. Assen (Fysische Geografie van Nederland), 2e druk. • Berendsen, H.J.A., 2004. De vorming van het land. Assen (Fysische geografie van Nederland). Vierde, geheel herziene druk. • De Groot, R., 2007. Plangebied Lijtweg 18 te Leidschendam, gemeente Leidschendam-Voorburg. Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP notitie 2262. Weesp. • Engelse, R.F., 2013. Archeologisch onderzoek Leidsenhage te Leidschendam (gemeente Leidschendam-Voorburg). Bureauonderzoek met verkennende boringen. Projectcode A12-179-F. Archeomedia, Capelle aan den IJssel • Hamburg, T., 2005. Neolithische bewoningsresten te Leidschendam. ARCHOL Rapport 59. Leiden • Goldberg, P. en R.I. Macphail, 2010.

Practical and Theoretical Geoarchaeology. Blackwell Science, Cornwall. • Hijma, M.P., 2010. From river valley to estuary: the early-mid Holocene transgression of the RhineMeuse Valley, the Netherlands, Netherlands Geographical Studies, Issue 389. Utrecht University, Utrecht. • Jansen, B., 2014. Duivenvoorde Corridor; deelgebieden Noortheylaan 11 en Veursestraatweg 292, gemeente Leidschendam-Voorburg. RAAP-notitie 4683. Weesp • Kerkhoven, A.A., 2015. Leidschendam, Leidsenhage – Berberis. Inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuven. Transect rapport, Utrecht

29

• Kroes, R.A.C., 2018. Plangebied Teylingerveld in Leidschendam, gemeente LeidschendamVoorburg; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-notitie 6162. Weesp • Moerman, S., 2014. Archeologisch bureauonderzoek & IVO verkennende fase: Gravin Catharinalaan 1, Leidschendam, gemeente Leidschendam-Voorburg, IDDS Archeologie-rapport 1655. Noordwijk • Moerman, S., 2016. Archeologisch Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase, Noortheylaan 1D, Leidschendam, Gemeente Leidschendam-Voorburg. IDDS-archeologie rapport 1906. Noordwijk • Nales, T., 2015. Leidschendam, Leidsenhage. Een inventariserend veldonderzoek, verkennende en karterende fase. Transect-rapport 616 , Utrecht. • Nales, T., 2017. Leidschendam, Vlietvoorde. Een inventariserend veldonderzoek, aanvullende verkennende fase – Neolithicum. Transect-rapport, Nieuwegein • Molthof, H., in prep., de uitwerking van het archeologisch proefsleuvenonderzoek in het plangebied Vlietvoorde. RAAP-rapport, Weesp. • Mulder, E.F.J., M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E. Westerhoff en T.E. Wong, 2003. De ondergrond van Nederland. Houten. • Pruissers, A.P./W. de Gans, 1988: De bodem van Leidschendam, in Daams, F.H.C.M./J.D. de Kort (red.): Over, door en om de Leytsche Dam, Leidschendam. • Stein J.K. en W.R. Farrand, 2001. Sediments in Archaeological Context. University of Utah Press • Van der Leije, J., 2017.

Leidschendam Duivenvoorde-Corridor, locatie Vlindertuin Archeologisch Inventariserend Veldonderzoek proefsleuven. rapport 376. ARCHOL. Leiden. • Van der Valk, L., 1996. Geology and sedimentology of Late Atlantic sandy, wave-dominated deposits near The Hague (South-Holland, the Netherlands): a reconstruction of an early prograding coastal sequence, in Coastal studies on the Holocene of the Netherlands (Beets, D.J., Fischer, M.M., en De Gans, W., red.), Mededelingen Rijks Geologische Dienst 57, p. 201-228. • Van der Valk, L. en R. Hirschel, 2010. Een noodopgraving van een vroege Vlaardingen vindplaats aan de Frekeweg, gemeente Leidschendam-Voorburg: lessen geleerd (?). Westerheem 2010. pp 120-133 • Vos, P.C., 2015. Oorsprong van het Nederlandse kustlandschap. PhD-thesis. Universiteit Utrecht, Utrecht.

30

Bijlage 1: Archeologische beleidskaart van de gemeente Leidschendam-Voorburg

31

Bijlage 2: Landschapskaart van de gemeente Leidsendam-Voorburg (Vos, 2015)

32

Bijlage 3: Legenda bij de landschapskaart van de gemeente Leidschendam-Voorburg (Vos, 2015)

33

Bijlage 4: Zanddieptemodel van het plangebied

34

Bijlage 5: Hoogtekaart

35

Bijlage 6: Bodemkaart

36

Bijlage 7: Archeologische informatie

37

Bijlage 8: Archeologische verwachtingskaart

38