4637-3 tranformatiekader

PURFINA, VOORBURG ERF GOED TR A NSF ORMATIE K AD E R 21 M A A R T 20 25

INHOUD TRANSFORMATIEKADER 1. INTRODUCTIE

3

2. OORSPRONKELIJKE TOESTAND

4

3. KERNWAARDEN

4

4. HUIDIGE SITUATIE FOTO’S

6

5. TRANSFORMATIEKADER PURFINA – MOGELIJKE OPGAVE

9

6. TRANSFORMATIEKADER - FUNCTIE

10

7. TRANSFORMATIEKADER - GEBOUW

11

8. TRANSFORMATIEKADER - UITBREIDING

13

9. ARCHITECTUUR EN UITSTRALING VAN DE UITBREIDING 

16

10. CONCLUSIE

17

11. ARCHIEF PLATTEGRONDEN

18

12. ARCHIEF GEVELS

19

BOUWHISTORISCHE BESCHOUWING 1. INTRODUCTIE

21

2. VAN RAVESTEYN IN ZIJN TIJD

21

3. GEBOUWDE NALATENSCHAP

22

4. DE BENZINESTATIONS

22

5. BENZINESTATION PURFINA MET GARAGE IN VOORBURG

23

(1959)

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

6. LITERATUUR

26

BIJLAGE 1 REFERENTIES ARNHEM EN GLANERBRUG

27

2

1. I N T R O D U C T I E Naast Sybold van Ravesteyn’s werken voor de Nederlandse Spoorwegen en uiteenlopende projecten voor particuliere opdrachtgevers vormde het ontwerpen van een serie benzinestations een derde categorie projecten voor deze architect, die tevens een nieuwe uitdaging voor hem betekende. Het benzinestation Purfina met garage in Voorburg dateert van 1959 en is een van de weinige werken uit deze categorie die de tand des tijds grotendeels heeft doorstaan. Dat is mogelijk te danken aan het geheel van de generieke bedrijfshal die oorspronkelijk dienst deed als autostalling, maar relatief eenvoudig een andere bestemming heeft kunnen krijgen. De ruime situering op een binnenterrein met voornamelijk parkeerplaatsen heeft hier waarschijnlijk ook aan bijgedragen. Die omstandigheid heeft ook - en begrijpelijkerwijs - de vraag doen ontstaan of op deze locatie een hoogwaardiger gebruik met een hogere dichtheid voor bijvoorbeeld woningbouw mogelijk is. Gezien de nabijheid van veel voorzieningen in het naastgelegen winkelcentrum lijkt de potentie van de locatie evident.

De terechte vaststelling dat daar ‘wel wat moet kunnen’ brengt wel met zich mee dat een bouwvoornemen op deze locatie zich zal moeten verhouden met de aanwezige bebouwing van Van Ravesteyn die is aangemerkt als voorbeschermd gemeentemonument en in standgehouden moet worden, terwijl de cultuur-historische waarden gerespecteerd zullen moeten worden. Vanuit die gedachte heeft de Gemeente Leidschendam-Voorburg aan WDJArchitecten gevraagd om een compact transformatiekader voor de Purfina garage op te stellen. Deze rapportage is hiervan de uitkomst. Een transformatiekader geeft niet zozeer de beperkingen aan voor de transformatie van het erfgoed, maar eerder de mogelijkheden, de transformatieruimte. Het kan dienen als gezamenlijke basis voor de gemeente, monumentenzorg en de ontwerpers voor de planvorming van een eventuele herontwikkeling van de locatie.

De Purfina garage met benzinestation in Voorburg

Deze rapportage bestaat grofweg uit twee delen. Het eerste deel omvat het transformatiekader voorafgegaan door een compacte inleiding en een waardering met kernwaarden. Het tweede deel is een bouwhistorische beschouwing over Van Ravesteyn, zijn werk, de benzinestations en de Purfina garage, uitmondend in de waardestelling zoals die ook opgenomen is in het eerste deel. Er is voor deze indeling gekozen omdat zo snel tot de kern van het transformatiekader gekomen kan worden en daarnaast voor meer achtergrondinformatie, onderbouwing en diepgang de beschouwing gelezen kan worden. Het transformatiekader bevat geen ontwerpvoorstel of -uitkomst. Voor de transformatie zijn niet alle denkbare uitbreidingen onderzocht. We hebben ons beperkt tot voor de hand liggende uitbreidingen binnen de kavelgrenzen en met woningen als hoofdfunctie bóven de huidige garage.

De Purfina gebauwin Voorburg - huidige gebruiken

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

3

2. O O R S P R O N K E L I J K E TO E S TA N D

3. K E R N WA A R D E N In de beschikbare literatuur worden diverse cultuurhistorische aspecten en waarden naar voren gebracht, waaronder de interessante bouwgeschiedenis inclusief de diverse belemmeringen die de periode van de Wederopbouw typeren. Deze heeft geleid tot een betekenisvolle proeve van de rationalisatie van het bouwproces. Het ensemble is van betekenis voor de geschiedenis van de mobiliteit, meer in het bijzonder de naoorlogse toename van het gemotoriseerde verkeer. De bouwopdracht als reparatie-inrichting en autostalling voorziet daarmee in een eigentijdse bouwkundige oplossing van een specifiek probleem uit de tweede helft van de 20ste eeuw.

VOORGEVEL VOORGEVEL

Het gebouw is in redelijk gave staat overgeleverd. Weliswaar zijn de pompentrottoirs verdwenen en is de loge tegen de voorgevel niet oorspronkelijk, de hoofdvorm van de stalling en het karakteristieke betonnen portaal zijn bewaard gebleven. De geveldoorbraken in het westelijk deel zijn eenvoudig herstelbaar. Ook de stedenbouwkundige situatie bleef vrijwel ongewijzigd. Het betonnen portaal en de ruimtelijke samenhang met de rest van het ontwerp verdient afzonderlijke vermelding als voorbeeld van expressief, gedurfd en technisch vermogen van de architect.

ACHTERGEVEL ACHTERGEVEL

NOORD WESTGEVEL NOORD WESTGEVEL

Wat betreft integriteit is het ensemble nog behoorlijk compleet en intact. Er zijn voldoende oorspronkelijke elementen aanwezig om een zinvolle instandhouding mogelijk te maken. Dit moet ook technisch redelijk goed mogelijk zijn. De voorkeur zou zijn om ook bij multi-tenant gebruik de eenheid te herstellen en bijvoorbeeld regels af te spreken over naamsaanduidingen en reclame.

ZUID OOSTGEVEL ZUID OOSTGEVEL

VOORGEVEL

0 XXX

-

2.5

5m

PROJECTNAAM - ONDERWERP - XX.XX.XXXX

26 m

ACHTERGEVEL

Wat betreft zeldzaamheid is het als bedrijfsgebouw op zich niet erg uniek maar het reclameportaal met naamsaanduiding is dat wel en het gebouw speelde hierop in door de meanderende betonband. Als ensemble is daarom wel sprake van een integrale zeldzaamheidswaarde. Daarnaast is het binnen het oeuvre van Van Ravesteyn – ondanks enkele vergelijkbare ontwerpen – een uitzonderlijk en vanwege het reclameportaal bijna extreem project. Omdat vrijwel al deze referentieprojecten, evenals relatief zeer veel van zijn overige oeuvre, inmiddels is gesloopt is ook in die zin sprake van zeldzaamheid.

NOORD WESTGEVEL

58,4 m ZUID OOSTGEVEL

PL ATTEGROND XXX

461

-

-

00

PROJECTNAAM - ONDERWERP - XX.XX.XXXX

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

2.5

5m 2.5

5m

21.03.2025

4 0

XXX

-

PROJECTNAAM - ONDERWERP - XX.XX.XXXX

2.5

5m

KERNWAARDEN

+

+

INTEGRITEIT VAN HET ENSEMBLE

Gebaseerd op onderzoek van literatuur alsmede op eigen waarneming bij een beperkt locatiebezoek zijn de volgende kernwaarden aan te wijzen: • Representatief voor Van Ravesteyn’s nuchter, economisch en technisch hoogwaardig ontworpen utiliteitsgebouwen. • Goed voorbeeld van gebouwen die architectonisch vorm gaven aan de opkomst van automobiliteit, en in die categorie tevens een • … uitzonderlijke functionele combinatie met een stallingsgarage alsmede een • … uitzonderlijk voorbeeld van expressieve constructie die bij het reclameportaal is ingezet voor schaalvergroting, herkenbaarheid, betekenis en symboolwaarde. • Representatief voor de architectuur van de reeks Purfina benzinestations vanwege de geometrische en plastische verschijningsvorm, de lineaire en wigvormige elementen, de affichering met reclame (decorgevel) en het silhouet met open belettering. • De driedimensionale continuïteit van garagegebouw (plint, deuromlijstingen en decorgevel) en reclameportaal in materiaal, vorm en kleurstelling. • De eenheid van gebouw, reclameportaal en voorterrein in een ruime setting. • Het kenmerkende materiaalgebruik met baksteen in contrast met de gladde, lichtgekleurde betonbanden. • De toepassing van helderrode baksteen als markering van een omslagpunt naar een meer zakelijke architectuur.

• De voor de Purfina-gebouwen kenmerkende blauwe tegelbies en (de meer uitzonderlijke) neonbelijning. • De uitzonderlijke geleding van de achtergevel door middel van pilasters. • De typerende toepassing van geprefabriceerde bouwelementen zoals lichtbeton dakplaten en lichtstraten die, hoewel niet zeldzaam wel karakteristiek zijn voor die periode. • De relatieve integriteit en gaafheid van het ensemble, in het licht van de reversibiliteit van veel van de latere wijzigingen. • De relatieve zeldzaamheid vanwege de teloorgang van een groot deel van Van Ravesteyn’s oeuvre.

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

ONONDERBROKEN LIJN VAN HET SILHOUET

INTEGRATIE VAN STRUCTUUR EN ARCHITECTUUR

RICHTING VAN BEWEGWIJZERING EN OPENING

KLEUR

5

4. H U I D I G E S I T U AT I E F OTO ’S

Locatiefoto

Plein voor het gebouw

Plat volume temidden van 4-5 laagse woningbouw

Zichtlocatie vanaf Koningin Julianaplein

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

6

HUIDIGE SITUATIE FOTO ’S

In de voorgevel zijn zowel het metselwerk als de portalen beschilderd, wat afbreuk doet aan het oorspronkelijke contrast

Aangepast toegangsportaal

Gevel gedeeltelijk bedekt met boeiboord

Inconsitentie in kleuren en soorten openingen

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

7

HUIDIGE SITUATIE FOTO ’S

Zijgevel

Verschillende soorten garagedeuren

Dakconstructie

Beschadiging in de betonnen kolom en aangetast voegwerk

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

Blauwe tegels typisch voor Van Ravesteyn

8

5. T R A N S F O R M AT I E K A D E R P U R F I N A – M O G E L I J K E O P GAV E Als uitgangspunt voor dit transformatiekader is een mogelijke functiewijziging van het bestaande gebouw genomen en een mogelijke uitbreiding van het volume, waarbij een uitbreiding met appartementen het meest voor de hand ligt gezien de huidige grote vraag naar woningen. Aangenomen is dat de uitbreiding gerealiseerd zal worden binnen de huidige kavelgrenzen, met mogelijk alleen een kleine overschrijding hiervan op enige hoogte.

Hoewel het dak met spanten zeker van waarde is vanwege de gebruikte en nog aanwezige oorspronkelijke materialen is het voor het begrip van de kernwaarden van de architectuur van Van Ravesteyn niet noodzakelijk dat het behouden blijft. Het volledig behoud van het dak zou een uitbreiding boven het gebouw ernstig bemoeilijken. Toch zien wij ook mogelijkheden om (grote) delen van het dak te behouden in combinatie met het realiseren van nieuwbouw erboven.

Het transformatiekader beperkt zich in principe tot de transformatiemogelijkheden op basis van de beschreven erfgoedwaarden van het bestaande gebouw. Stedenbouwkundige randvoorwaarden en (on)mogelijkheden zijn niet meegenomen in de overwegingen.

Voor de transformatie hebben we een drietal aspecten beschouwd en voorzien van geïllustreerde mogelijkheden met randvoorwaarden: • Een functiewijziging, waarbij we de mogelijke en gewenste functies benoemen en een mogelijke plek geven. • De transformatie van het huidige gebouw zelf om andere functies mogelijk te maken in het gebouw. Dit betreft vooral de mogelijkheden om gevelopeningen toe te voegen. • Een transformatie door toevoeging van bouwvolume boven het bestaande gebouw. Dit impliceert dat er ook door het gebouw en het dak heen gebouwd zal worden.

Ondanks dat een typering van het Purfina gebouw van Van Ravesteyn als ‘decorated shed’ onvoldoende recht doet aan de integrale architectuur (zie de bouwhistorische beschouwing in het tweede deel), is het toch waardevol om dit te communiceren zodat duidelijk wordt dat de ‘decoratie’ van het gebouw niet zonder de ‘schuur’ (shed) kan. Kortom, om het gebouw te kunnen blijven begrijpen is het noodzakelijk dat niet alleen het betonnen lint van plint, omlijstingen en portaal behouden blijft, maar dat ook de ‘schuur’ met de rode metselwerkgevels behouden en waar nodig hersteld wordt. Voor het behoud en een goede leesbaarheid van de kernwaarden van het gebouw is het nodig dat een aantal elementen zoals het blauwe boeiboord, de uitbouw onder het portaal, de ramen tussen de 2 rechter garagedeuren en …. verwijderd worden. Ook het onderscheid tussen de verschillende gebruikers door een andere gevelbehandeling moet verwijderd worden. De herkenbaarheid van verschillende gebruikers dient ondergeschikt te zijn aan het geheel en de kernwaarden. De betonband met plint, inclusief de blauwe tegels, over de garagedeuren, de kolommen in de achtergevel en het portaal kunnen naar de oorspronkelijke toestand hersteld worden. Dit geldt ook voor de gewijzigde bloembakken achter de poten van het portaal en het witte gevelschild met rand achter het portaal.

Het rode metselwerk van strengperssteen kan ontdaan worden van de witte verflaag (stralen of reinigen met biologisch afbreekbaar reinigingsmiddel, ter beoordeling van monumentenzorg) en opnieuw gevoegd worden. Hiermee ontstaat een goede basis die recht doet aan het erfgoed en van waaruit de transformatiemogelijkheden beschouwd kunnen worden. Wij doen de suggestie om het pompeiland terug te brengen op de oorspronkelijke plek in het voorterrein. Dit kan bestaan uit alleen de ovale verhoging. Hiermee wordt de eenheid tussen het portaal en de driehoekige buitenruimte versterkt.

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

9

6. T R A N S F O R M AT I E K A D E R - F U N C T I E Naast de fysieke kernmerken maakt ook de functie (of functies) van het gebouw deel uit van de kernwaarden. Het is belangrijk dat de oorspronkelijke (en huidige) functie herkenbaar blijft om het gebouw te kunnen begrijpen. Dit kan door elementen die kenmerkend zijn voor de oorspronkelijke functie te behouden en/of te herstellen. Hierbij gaat het om het portaal, de belettering er bovenop en ook om het karakter van de invulling van garagedeuren. Daarbij is het ook wenselijk dat een eventuele functie dit karakter ondersteunt. Bij voorkeur blijft de functie als stalling voor auto’s behouden. Hier kunnen de auto’s geparkeerd worden van de bewoners van een eventueel nieuw woongebouw boven het pand. Dit is veel goedkoper dan een parkeerkelder aanleggen. Het aantal te realiseren appartementen kan mogelijk afgestemd worden op de stallingscapaciteit van het bestaande gebouw.

Voor de functie van eventuele uitbreidingen boven het gebouw ligt gezien de context en de markt woningbouw voor de hand. Maar omdat het kavel oorspronkelijk juist als een verbijzondering met een afwijkende (bedrijfs) bestemming was aangewezen, zijn andere functies, zoals kantoren zeker ook denkbaar. Over de hoogte van de uitbreiding en de omvang van het programma bezien vanuit de stedelijke context en het ruimtelijk beleid doen wij geen uitspraken. In de volgende hoofdstukken beschrijven wij de ruimtelijke mogelijkheden in relatie tot het beschermde gebouw.

publieke functie zoals de entree van de optopping stalling

Hoewel een parkeergarage of stalling op maaiveld aan de openbare ruimte vanwege het ontbreken van levendigheid en sociale controle vanuit stedenbouwkundig oogpunt misschien niet wenselijk is, past het wel het beste bij de erfgoedwaarden van het gebouw en bij de oorspronkelijke toestand. Omdat het portaal oorspronkelijk een signaalfunctie had voor slechts een klein deel van het pand, namelijk de garage direct achter het witte gevelschild, is het denkbaar dat alleen dat deel een afwijkende functie krijgt. Dit zou het entreegebied van de nieuwe woonfunctie erboven kunnen zijn, zodat het portaal de nieuwe hoofdfunctie aangeeft, of juist de plek waar straks eventueel weer een compacte garage terugkomt. Een mogelijkheid die ook aansluit bij de oorspronkelijke functie is om alleen de achterste zone van het gebouw als stalling te behouden en aan de voorzijde maximaal 4 nieuwe functies te introduceren, corresponderend met de 4 bestaande ingangen.

meerdere ingangen met een ‘omgekeerde erker’

publieke functie zoals de entree van de optopping stalling

Een volledige functiewijziging vanuit stedenbouwkundig oogpunt of functionele of commerciële overwegingen, gerelateerd aan een nieuwe functie boven het gebouw is niet ondenkbaar. Ook is het denkbaar dat hiervoor nieuwe openingen in de gevel gemaakt worden ten behoeve van extra daglicht en zicht en eventueel nieuwe toegangen in de achter- en/of kopgevels. Een handleiding hiervoor staat in het volgende hoofdstuk.

commerciele functie

Bij voorkeur hebben nieuwe functies in het bestaande gebouw een ruim en open karakter, passend bij de oorspronkelijke grote ruimte. Een verregaande indeling past niet bij het schuur- of halachtige karakter en zorgt ook voor veel inpandige ruimten met weinig daglicht, zeker als er boven het pand gebouwd gaat worden. Gedacht kan worden aan ‘schone’ bedrijfsruimten: adviseurs, gezondheidszorg, praktijkschool, kantoortuin. kantoorfunctie in de schuur

publieke functie zoals de entree van de optopping commerciële functie

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

10

7. T R A N S F O R M AT I E K A D E R - G E B O U W GEVELS Zoals gezegd zien wij mogelijkheden om gevelopeningen toe te voegen voor extra licht, en zicht en toegangen voor nieuwe functies in het gebouw. Uitgangspunt hierbij is dat de doorlopende betonband die de plint, de deuromlijstingen en het portaal vormt, hersteld en niet verder aangetast en doorbroken wordt. Ook de relatie tussen de witte band en het rode metselwerk moet leesbaar blijven, waarbij de band zich niet losmaakt van het metselwerk om een zelfstandig element te worden. Óp het portaal wordt weer een belettering aangebracht. Deze uitgangspunten leiden tot de volgende regels: • In de voorgevel worden geen nieuwe toegangen gemaakt. Dit zou het gevelbeeld, de doorgaande band en de accentuering van het portaal met belettering teveel verstoren. • Indien er toch meer deuren noodzakelijk zijn kan er een ‘omgekeerde erker’ (naar binnen) gemaakt worden met meerdere toegangen. • De invulling van de garagedeurkaders is conform oorspronkelijk of bestaat uit een eenduidige/eenvoudige indeling die past bij het garagekarakter, zoals een kanteldeur, roldeur of een symmetrische dubbele draaideur. • De invulling kan per toegang anders zijn. • De openingen in het witte gevelschild achter het portaal worden hersteld conform oorspronkelijk. Deze bieden voldoende toegang en licht voor diverse functies erachter.

De invulling van de drie openingen is gelijkaardig en vormt zo een eenheid. • De openingen tussen de 2 rechter garagedeuren worden in principe weer dichtgemaakt. Mogelijk kunnen hiervoor metselstenen uit nieuwe openingen in andere gevelvlakken gebruikt worden. • Het is mogelijk om ramen in de metselwerkgevels te maken. De kozijnen en het glas liggen hierbij gelijk met de buitenkant van het gevelvlak om het vlak niet teveel te verstoren. • Naast de schuine omlijstingen van de garageopeningen, het gevelschild en bij de hoeken van het gebouw blijft substantieel metselwerk over om de relatie en het contrast tussen de betonband en dit metselwerk te behouden. • De hoogte voor nieuwe ramen is beperkt door de onderzijde van de bovendorpel van garagedeuromlijstingen en de bovenkant van de plint. • Er mogen maximaal 2 verschillende nieuwe raamtypen voor de voor- en kopgevels gebruikt worden. Het is ter beoordeling aan de bevoegde instanties of de vorm en compositie van nieuwe ramen passen bij het erfgoed. • In de kopgevels mag per kopgevel maximaal 1 nieuwe toegang gemaakt worden.

• Deze moet ofwel voorzien worden van een nieuwe witte betonband om de continuïteit ervan te herstellen, maar afwijkend in materiaal en/of vorm, ofwel de toegang laat duidelijk zien dat het een nieuwe toevoeging is waarbij de band zichtbaar onderbroken is door de eventuele pui naar binnen, achter deze band te plaatsen.

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

reconstructie

verschil en eenheid van invullingen

nieuw raam in het buitenvlak van de metselwerk gevel

eventuele extra opening in de zijgevel

reconstructie

in de bakstenen muur

mogelijke snede in de bakstenen muur en het silhouet

ramen domineren het silhouet

eventueel extra deur in het bestaande portaal

11

TRANSFORMATIESCHETS - GEBOUW ACHTERGEVEL • De achtergevel wijkt met de repeterende gevelkolommen die voorlangs de plint gaan nogal af van de overige gevels. Hier is het, behoudens bij de 2 vlakken op de hoeken, mogelijk om openingen te maken, eventueel met toegangen, die van kolom naar kolom spannen of juist kleine openingen die centraal in het metselwerk vlak liggen. • Om een rustig gevelbeeld te behouden dat past bij de oorspronkelijke gevels met onder meer een ritme van regenpijpen, kunnen maximaal 2 verschillende typen openingen toegevoegd worden in een evenwichtig ritme. • Om de integriteit van het metselwerk gebouw als geheel te behouden mag maximaal 50% van de achtergevel van nieuwe openingen worden voorzien. DAK Zoals gezegd in de inleiding van dit hoofdstuk kan onderzocht worden of delen van het dak behouden kunnen worden, ondanks de eventuele bouw van nieuw volume boven het bestaande gebouw. Nieuwe openingen en doorvoeren in het dak moeten ingepast worden in de structuur van de spanten, de bimsbetonplaten en lichtstraten. Het verwijderen van het (grootste deel van) het dak is niet ondenkbaar als dit noodzakelijk is en onderbouwd kan worden.

geen beglazing in de hoeken

maximaal 50% en maximaal 2 soorten openingen

BELETTERING

NAAM

• Er komt weer belettering óp het portaal te staan. Deze is qua aard (open belettering), typografie en omvang gelijk aan de oorspronkelijke belettering. • Eventueel kan conform oorspronkelijk nog ondergeschikte belettering of reclame op of onder het portaal aangebracht worden • De belettering hoeft niet het wordt ‘Purfina’ te vormen. Het is bij voorkeur de naamsaanduiding van de functie achter het witte gevelschild of de aanduiding van de hoofdfunctie van de herontwikkeling. • Op het witte gevelschild achter het portaal kan ook open belettering aangebracht worden. • Belettering of naamsaanduiding boven de garagedeuren in de metselwerkgevel is maximaal de hoogte van de oorspronkelijke cijfers en maximaal de breedte van de deuropening en voor alle openingen een gelijke typografie. De namen kunnen verschillend zijn. De beoordeling van eventuele ingrepen in of aan de gevels en het dak is uiteindelijk aan stedenbouw, monumentenzorg, bouwtoezicht en welstand (Adviescommissie Omgevingskwaliteit) van de Gemeente Leidschendam-Voorburg.

461

-

Purfina, Voorburg

venster aan de rand

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

NAAM

NAAM

NAAM

X verschillende typografie en naamsaanduiding onder het portaal

NAAM

NAAM

NAAM

gestandaardiseerde en consistente typografie

12

8. T R A N S F O R M AT I E K A D E R - U I T B R E I D I N G Bij een eventuele uitbreiding met bouwvolume boven het huidige pand is het essentieel dat leesbaarheid van de eenvoudige metselwerk schuur met betonband en portaal behouden blijft. Hiertoe moet de uitbreiding als toevoeging leesbaar zijn los van het bestaande pand, zowel in vorm als materialisatie. Voor de vorm in relatie tot het te respecteren erfgoed zijn er in principe 2 mogelijkheden:

De totale hoogte van de uitbreiding is vanuit de erfgoedwaarden niet gemaximeerd. Ook is de beëindiging van het volume, plat of met een kroon of dakopbouw niet gegeven. Een maximale hoogte kan wel vanuit de stedelijke context en stedenbouwkundige randvoorwaarden bepaald worden. Hierbij spelen zichtbaarheid en hiërarchie van de gebouwen een rol en natuurlijk ook het uitzicht, licht, privacy en bezonning voor de omliggende woningen. Gezien de eenheid van gebouw, portaal en voorterrein en de asymmetrie van die laatste twee is het bebouwen van dit voorterrein niet wenselijk. Het zou ook de zichtbaarheid en herkenbaarheid van het portaal verstoren. Een nieuw volume wordt bij voorkeur op poten boven het gebouw gezet. Hierbij worden voor kolommen en stijgpunten openingen in het dak gemaakt die de structuur en materialisatie ervan zo weinig mogelijk aantasten. Vanwege het (grotendeels) ontbreken van een bouwkundige vloer met fundering in het bestaande gebouw is het goed mogelijk om hier een nieuwe onderheide fundering of kelder aan te brengen.

Het is ook denkbaar dat voor de uitbreiding het dak grotendeels verwijderd wordt. De gevraagde insnoering of setback maakt het mogelijk om de eerste dakspanten en dakvakken naast de kopgevels te behouden en mogelijk ook een deel van de spanten onder het dakvlak bij de langsgevels. Gesteld kan worden dat de (historische) stedelijke context ook deel uitmaakt van de waarden van het gebouw. Dat leidt tot de opmerking dat het gebouw qua functie en vorm altijd al een uitzonderingspositie innam in het stedenbouwkundig plan. Deze waarde blijft bestaan bij behoud en herkenbaarheid van het pand. Anderzijds geeft de bouwhistorie ook aan dat het oorspronkelijke ontwerp van Van Ravesteyn als te laag, te plat beoordeeld werd binnen de stedelijke context, waarbij omwonenden teveel op het lage dak zouden kijken. Een zorgvuldige beoordeling vanuit de context of de stedelijke historie vraagt om extra studie.

• De uitbreiding is even breed of (iets) breder (aan 1 of beide zijden) dan het bestaande gebouw: In dat gevel wordt deze visueel losgemaakt van het bestaande door deze op poten boven het pand te plaatsen of met een insnoering in een afwijkende gevelafwerking. De insnoering heeft minimaal dezelfde hoogte als de bestaande voorgevel.

ongeschikt gebied voor de uitbreiding voorgesteld gebied voor uitbreiding

• De uitbreiding is smaller/kleiner dan het bestaande pand: de setback is rondom minimaal gelijk aan de bestaande hoogte van de voorgevel.

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

13

h

h

TRANSFORMATIEKADER UITBREIDING

min minhh

minmin h h

min h

min h

uitbreiding binnen de voorgevel van de garage

h

h

h

h

volume door de sokkel

min h h

h

h

h

h

uitbreiding groter dan bestaand: met insnoering

minmin h h min h

min h

h

h

min h

h

h

h

uitbreiding even groot als bestaand: met insnoering

min h

h

h

h

minh h

h

min h

h

min h

h

min h

h

min h

h

min h

min h

min h

h

min h

min h

uitbreiding boven of over het portaal

min h

uitbreiding met insnoering en afwijkend

uitbreiding met insnoering en afwijkend

geen insnoering

optopping naar buiten verschoven min h

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

minmin h h

min h

min h

min h

overheersende uitbreiding min min h h

min h

14

min h

h

h

h

h h h

h

min h

h

min h

min h

h

h

uitbreiding kleiner dan bestaand: met minimale setback

h

min h

h

min h

h

min h

min h h

min h

h

min h

min h h

min h

min h

h

h

h

min h

h

min h

TRANSFORMATIEKADER UITBREIDING

h

h

h

min h

h

h

hh

min h

h

min h

h

min h

h

min h

hh

min h

uitbreiding kan ook asymmetrisch en centraal achter portaal

min h min h

uitbreiding vrije positie

min h

461

-

Purfina, Voorburg

-

setback en verschillende materialen

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

geen setback en verschillende materialen

min h

min h

min h

twee optoping volumes

min h

setback en verschillende materialen

min h

geen setback

min h

min h

min h min h

min h

min h

nieuw volume voor het monument

15

TRANSFORMATIEKADER UITBREIDING min h min h

h

h

h

Om de uitbreiding los te kunnen ervaren van de bestaande garage is het noodzakelijk dat de materialisatie ervan afwijkt. Dit houdt in dat er minimaal een afwijkende kleur metselwerk toegepast wordt of een heel ander materiaal. Ook wordt de toepassing van witte (beton) banden die concurreren met de betonband van de garage, vermeden. De architectuur van de uitbreiding is terughoudend zodat de signaalfunctie van het gebouw eronder gerespecteerd wordt.

h

h

min h min h

9. A R C H I T E C T U U R E N U I TS T R A L I N G VA N D E U I T B R E I D I N G

min h

min h

min h

min h

min h

min h

In hoeverre de architectuur moet aansluiten bij de woongebouwen in de omgeving of juist ervan afwijkt is afhankelijk van de keuze voor de interpretatie waarbij het kavel mét de bebouwing erop als bijzonder en afwijkend beschouwd worden of voor de interpretatie vanuit de functie woningen als passend bij de overige woongebouwen. Denkbaar en voor de hand liggend is dat een uitbreiding met woningen zoals hierboven gevraagd afwijkt van de bestaande onderbouw en terughoudend is en daarom aan kan sluiten bij de bestaande woongebouwen rondom. Over de inpassing in de omgeving zegt de Nota Omgevingskwaliteit Leidschendam-Voorburg (goedgekeurd december 2024) onder andere: De locatie valt binnen het woongebied Tuinstad met als meest relevante karakteristieken (hfdst 2.3.2.e.) o.a.:

mogelijkheid: constructie en stijgpunten passen in structuur dak en laten deze intact min h

min h

losse uitbreiding op poten

461

-

Purfina, Voorburg

-

mogelijkheid: door setback nieuw bouwvolume kunnen eerste spanten intact blijven

min h

min h

min h

min h

• Samenhang door eenvormigheid en seriematigheid (herhaling). • Sterk rechtlijnige verkaveling met (half)open bouwblokken en een heldere compositie bebouwing en buitenruimte • Parkeren vooral op straat, parkeerhoven en in garageboxen. • Gevarieerde woningtypen: vrijstaand, twee-onder-een-kap, rijwoningen, portiek en galerijflats. • Rechthoekige hoofdvormen met overwegend zadeldaken of platte daken. • Voorgevel gericht op de hoofdweg of plantsoen. • Portiek en galerijflats van drie tot acht bouwlagen. • Rechthoekig, plat dak of met flauwe zadelkap. • Horizontale gevelopbouw en geleding. Sobere en seriematige architectonische uitwerking. Veelal functionalistische stijlkenmerken soms gemengd met traditionele kenmerken (Shake hands architectuur) waarbij de zichtbare constructie van beton ingevuld is met een traditioneel materiaal als baksteen. • Vrijstaande woningen en bijzondere functies zijn individueler in hoofdvorm en bouwstijl. • Materiaalgebruik en kleur ingetogen en functioneel: (wit)geel en rood bruin metselwerk, beton, hout, staal, kunststof en (keramische) dakpannen.

overheersende constructie concurreert met vorm portaal en omlijstingen Purfina

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

16

10 . C O N C L U S I E Vanuit de waardering van de garage verdient het gebouw van Van Ravesteyn behoud, herstel en een zorgvuldige inpassing en onderbouwing van ingrepen en uitbreidingen. Ondanks deze beperkingen voor herbestemming nieuwbouw op de locatie zijn er genoeg mogelijkheden om op een efficiënte wijze een flinke uitbreiding van het volume te realiseren. Binnen de beschreven transformatiekaders is er nog veel vrijheid om verschillende functies, volumes, indelingen, woningtypen en gevels te ontwerpen. Dit transformatiekader biedt voldoende handvatten voor zowel de architect als monumentenzorg en welstand om als richtlijn voor een herontwikkeling te dienen. Tegelijk wordt er dus nog veel transformatieruimte geboden. Het transformatiekader is opgesteld in de vorm van een aantal regels. Deze moeten niet als ‘in beton gegoten’ gezien worden en tegelijk ook als niet-limitatief. Wat wil zeggen dat bijvoorbeeld monumentenzorg en welstand nog nadere of andere eisen en overwegingen kunnen hanteren bij het beoordelen van een ontwerp voor de renovatie, herbestemming en uitbreiding van het garagepand.

3

PUR

4

Naast de ruimtelijke kaders vanuit het erfgoed zijn ook enkele suggesties en oplossingsrichtingen gedaan die de waarden nog verder kunnen ondersteunen. Deze zijn niet ‘voorwaardelijk’ maar verdienen het wel om overwogen en benoemd te worden te worden bij de planvorming van een eventuele herontwikkeling.

F

INA

1

Beperkingen of mogelijkheden vanuit stedenbouwkundige aspecten, bestemming, hoogte, ontstaansgeschiedenis van de wijk, samenhang, etc. worden wel aangestipt maar zijn verder niet beschouwd in deze rapportage.

Uitgangspunt voor het maken van het transformatiekader zijn de van de Gemeente Leidschendam-Voorburg ontvangen documenten: • Verkenningen Kwik-Fit d.d. 25.02.2025 (bijlage bij uitvraag) • Redengevende Omschrijving “GARAGE MET RECLAMEHOUDER” • Vestigia, Bouwhistorische verkenning en waardering d.d. 15.10.2020 • Gebiedsbiografie Leidschendam-Voorburg, p.116-118 • Verslag Welstands- en Monumentencommissie 13 juni 2023 • TconcepT, Adama van Scheltemastraat Voorburg d.d. 17.12.2024 De bronnen die gebruikt zijn voor de bouwhistorische beschouwing (het tweede deel van deze rapportage) staan daar vermeld.

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

17

11. A R C H I E F P L AT T E G R O N D E N

Plattegronden Purfina Voorburg, 1958 S. van Ravesteyn

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

18

12. A R C H I E F G E V E L S

Gevels Purfina Voorburg, 1958 S. van Ravesteyn

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

19

BOUWHISTORISCHE BESCHOUWING

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

21

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

22

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

23

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

24

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

25

• • • • • •

• • • •

• • • •

• •

• • • • • •

• • •

•

•

•

•

• •

• • • •

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

26

• • • • • • • • • • • • • • • • • •

• • • • • • • • • • • • • • • • •

461

-

Purfina, Voorburg

-

erfgoed transformatiekader

-

21.03.2025

27

COLOFON E R F G O E D T R A N S F O R M AT I E S C H E TS KwikFit (voormalig Purfina) Adama van Scheltemastraat 16 2274 VW Voorburg O P D R AC H TG E V E R Gemeente Leidschendam - Voorburg Koningin Wilhelminalaan 2 2264 BM Leidschendam ARCHITECT WDJArchitecten Postbus 13330 3004 HH Rotterdam 010 - 425 9986

© WDJArchitecten, Rotterdam WDJA heeft geprobeerd alle rechthebbenden van de beelden te achterhalen. Mocht u desondanks onbenoemd materiaal tegenkomen waarvan u rechthebbende bent, neemt u dan contact op via info@wdjarchitecten.nl