4637-3 tranformatiekader
Tekst van het document
ERFGOED TRANSFORMATIEKADER PURFINA, VOORBURG 2 1 MAART 2025 INHOUD TRANSFORMATIEKADER 1. INTRODUCTIE | 3 2. OORSPRONKELIJKE TOESTAND | 4 3. KERNWAARDEN | 4 4. HUIDIGE SITUATIE FOTO’S | 6 5. TRANSFORMATIEKADER PURFINA – MOGELIJKE OPGAVE | 9 6. TRANSFORMATIEKADER - FUNCTIE | 10 7. TRANSFORMATIEKADER - GEBOUW | 11 8. TRANSFORMATIEKADER - UITBREIDING | 13 9. ARCHITECTUUR EN UITSTRALING VAN DE UITBREIDING | 16 10. CONCLUSIE | 17 11. ARCHIEF PLATTEGRONDEN | 18 12. ARCHIEF GEVELS | 19 BOUWHISTORISCHE BESCHOUWING 1. INTRODUCTIE | 21 2. VAN RAVESTEYN IN ZIJN TIJD | 21 3. GEBOUWDE NALATENSCHAP | 22 4. DE BENZINESTATIONS | 22 5. BENZINESTATION PURFINA MET GARAGE IN VOORBURG | 23 (1959) 6. LITERATUUR | 26 BIJLAGE 1 REFERENTIES ARNHEM EN GLANERBRUG | 27 2 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 3 Naast Sybold van Ravesteyn’s werken voor de Nederlandse Spoorwegen en uiteenlopende projecten voor particuliere opdrachtgevers vormde het ontwerpen van een serie benzinestations een derde categorie projecten voor deze architect, die tevens een nieuwe uitdaging voor hem betekende. Het benzinestation Purfina met garage in Voorburg dateert van 1959 en is een van de weinige werken uit deze categorie die de tand des tijds gro- tendeels heeft doorstaan.
Dat is mogelijk te danken aan het geheel van de generieke bedrijfshal die oorspronkelijk dienst deed als autostalling, maar relatief eenvoudig een andere bestemming heeft kunnen krijgen. De ruime situering op een binnenterrein met voornamelijk parkeerplaatsen heeft hier waarschijnlijk ook aan bijgedragen. Die omstandigheid heeft ook - en begrijpelijkerwijs - de vraag doen ontstaan of op deze locatie een hoogwaardiger gebruik met een hogere dichtheid voor bijvoorbeeld woningbouw mogelijk is. Gezien de nabij - heid van veel voorzieningen in het naastgelegen winkelcentrum lijkt de potentie van de locatie evident. De terechte vaststelling dat daar ‘wel wat moet kunnen’ brengt wel met zich mee dat een bouwvoornemen op deze locatie zich zal moeten verhouden met de aanwezige bebouwing van Van Ravesteyn die is aangemerkt als voorbeschermd gemeentemonument en in standgehouden moet worden, terwijl de cultuur-historische waarden gerespecteerd zullen moeten worden. Vanuit die gedachte heeft de Gemeente Leidschendam-Voorburg aan WDJArchitecten gevraagd om een compact transformatiekader voor de Purfina garage op te stellen. Deze rapportage is hiervan de uitkomst. Een transformatiekader geeft niet zozeer de beperkingen aan voor de transfor - matie van het erfgoed, maar eerder de mogelijkheden, de transformatie - ruimte.
Het kan dienen als gezamenlijke basis voor de gemeente, monu- mentenzorg en de ontwerpers voor de planvorming van een eventuele herontwikkeling van de locatie. Deze rapportage bestaat grofweg uit twee delen. Het eerste deel omvat het transformatiekader voorafgegaan door een compacte inleiding en een waardering met kernwaarden. Het tweede deel is een bouwhistorische beschouwing over Van Ravesteyn, zijn werk, de benzinestations en de Pur- fina garage, uitmondend in de waardestelling zoals die ook opgenomen is in het eerste deel. Er is voor deze indeling gekozen omdat zo snel tot de kern van het transformatiekader gekomen kan worden en daarnaast voor meer achtergrondinformatie, onderbouwing en diepgang de beschouwing gelezen kan worden. Het transformatiekader bevat geen ontwerpvoorstel of -uitkomst. Voor de transformatie zijn niet alle denkbare uitbreidingen onderzocht. We hebben ons beperkt tot voor de hand liggende uitbreidingen binnen de kavelgren - zen en met woningen als hoofdfunctie bóven de huidige garage. 1. INTRODUCTIE De Purfina garage met benzinestation in Voorburg De Purfina gebauwin Voorburg - huidige gebruiken 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 4 2.
OORSPRONKELIJKE TOESTAND -XXX PROJECTNAAM - ONDERWERP - XX.XX.XXXX 5 m2.50 VOORGEVEL ACHTERGEVEL NOORD WESTGEVEL ZUID OOSTGEVEL 58,4 m 26 m -XXX PROJECTNAAM - ONDERWERP - XX.XX.XXXX 5 m2.50 -XXX PROJECTNAAM - ONDERWERP - XX.XX.XXXX 5 m2.50 VOORGEVEL ACHTERGEVEL NOORD WESTGEVEL ZUID OOSTGEVEL -XXX PROJECTNAAM - ONDERWERP - XX.XX.XXXX 5 m2.50 VOORGEVEL ACHTERGEVEL NOORD WESTGEVEL ZUID OOSTGEVEL VOORGEVEL ACHTERGEVEL NOORD WESTGEVEL ZUID OOSTGEVEL PLATTEGROND 3. KERNWAARDEN In de beschikbare literatuur worden diverse cultuurhistorische aspecten en waarden naar voren gebracht, waaronder de interessante bouwgeschie- denis inclusief de diverse belemmeringen die de periode van de Weder- opbouw typeren. Deze heeft geleid tot een betekenisvolle proeve van de rationalisatie van het bouwproces. Het ensemble is van betekenis voor de geschiedenis van de mobiliteit, meer in het bijzonder de naoorlogse toena- me van het gemotoriseerde verkeer. De bouwopdracht als reparatie-inrich- ting en autostalling voorziet daarmee in een eigentijdse bouwkundige op- lossing van een specifiek probleem uit de tweede helft van de 20ste eeuw. Het gebouw is in redelijk gave staat overgeleverd. Weliswaar zijn de pom- pentrottoirs verdwenen en is de loge tegen de voorgevel niet oorspronke- lijk, de hoofdvorm van de stalling en het karakteristieke betonnen portaal zijn bewaard gebleven.
De geveldoorbraken in het westelijk deel zijn eenvoudig herstelbaar. Ook de stedenbouwkundige situatie bleef vrijwel ongewijzigd. Het betonnen portaal en de ruimtelijke samenhang met de rest van het ontwerp verdient afzonderlijke vermelding als voorbeeld van expressief, gedurfd en technisch vermogen van de architect. Wat betreft integriteit is het ensemble nog behoorlijk compleet en intact. Er zijn voldoende oorspronkelijke elementen aanwezig om een zinvolle in- standhouding mogelijk te maken. Dit moet ook technisch redelijk goed mo- gelijk zijn. De voorkeur zou zijn om ook bij multi-tenant gebruik de eenheid te herstellen en bijvoorbeeld regels af te spreken over naamsaanduidingen en reclame. Wat betreft zeldzaamheid is het als bedrijfsgebouw op zich niet erg uniek maar het reclameportaal met naamsaanduiding is dat wel en het gebouw speelde hierop in door de meanderende betonband. Als ensemble is daar- om wel sprake van een integrale zeldzaamheidswaarde. Daarnaast is het binnen het oeuvre van Van Ravesteyn – ondanks enkele vergelijkbare ont- werpen – een uitzonderlijk en vanwege het reclameportaal bijna extreem project. Omdat vrijwel al deze referentieprojecten, evenals relatief zeer veel van zijn overige oeuvre, inmiddels is gesloopt is ook in die zin sprake van zeldzaamheid.
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 5 Gebaseerd op onderzoek van literatuur alsmede op eigen waarneming bij een beperkt locatiebezoek zijn de volgende kernwaarden aan te wijzen: • Representatief voor Van Ravesteyn’s nuchter, economisch en technisch hoogwaardig ontworpen utiliteitsgebouwen. • Goed voorbeeld van gebouwen die architectonisch vorm gaven aan de opkomst van automobiliteit, en in die categorie tevens een • … uitzonderlijke functionele combinatie met een stallingsgarage alsmede een • … uitzonderlijk voorbeeld van expressieve constructie die bij het reclameportaal is ingezet voor schaalvergroting, herkenbaar- heid, betekenis en symboolwaarde. • Representatief voor de architectuur van de reeks Purfina benzi - nestations vanwege de geometrische en plastische verschijnings - vorm, de lineaire en wigvormige elementen, de affichering met reclame (decorgevel) en het silhouet met open belettering. • De driedimensionale continuïteit van garagegebouw (plint, deuromlijstingen en decorgevel) en reclameportaal in materiaal, vorm en kleurstelling. • De eenheid van gebouw, reclameportaal en voorterrein in een ruime setting. • Het kenmerkende materiaalgebruik met baksteen in contrast met de gladde, lichtgekleurde betonbanden. • De toepassing van helderrode baksteen als markering van een omslagpunt naar een meer zakelijke architectuur.
• De voor de Purfina-gebouwen kenmerkende blauwe tegelbies en (de meer uitzonderlijke) neonbelijning. • De uitzonderlijke geleding van de achtergevel door middel van pilasters. • De typerende toepassing van geprefabriceerde bouwelementen zoals lichtbeton dakplaten en lichtstraten die, hoewel niet zeld - zaam wel karakteristiek zijn voor die periode. • De relatieve integriteit en gaafheid van het ensemble, in het licht van de reversibiliteit van veel van de latere wijzigingen. • De relatieve zeldzaamheid vanwege de teloorgang van een groot deel van Van Ravesteyn’s oeuvre. KERNWAARDEN ONONDERBROKEN LIJN VAN HET SILHOUET RICHTING VAN BEWEGWIJZERING EN OPENING KLEURINTEGRATIE VAN STRUCTUUR EN ARCHITECTUUR INTEGRITEIT VAN HET ENSEMBLE + + 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 6 Locatiefoto Plein voor het gebouw Plat volume temidden van 4-5 laagse woningbouw Zichtlocatie vanaf Koningin Julianaplein 4. HUIDIGE SITUATIE FOTO’S
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 7 In de voorgevel zijn zowel het metselwerk als de portalen beschilderd, wat afbreuk doet aan het oorspronkelijke contrast Aangepast toegangsportaal Gevel gedeeltelijk bedekt met boeiboord Inconsitentie in kleuren en soorten openingen HUIDIGE SITUATIE FOTO’S 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 8 Zijgevel Verschillende soorten garagedeuren Dakconstructie Beschadiging in de betonnen kolom en aangetast voegwerk Blauwe tegels typisch voor Van Ravesteyn HUIDIGE SITUATIE FOTO’S 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 9 5. TRANSFORMATIEKADER PURFINA – MOGELIJKE OPGAVE Als uitgangspunt voor dit transformatiekader is een mogelijke functiewij - ziging van het bestaande gebouw genomen en een mogelijke uitbreiding van het volume, waarbij een uitbreiding met appartementen het meest voor de hand ligt gezien de huidige grote vraag naar woningen. Aangenomen is dat de uitbreiding gerealiseerd zal worden binnen de huidige kavel- grenzen, met mogelijk alleen een kleine overschrijding hiervan op enige hoogte. Het transformatiekader beperkt zich in principe tot de transformatiemoge - lijkheden op basis van de beschreven erfgoedwaarden van het bestaande gebouw. Stedenbouwkundige randvoorwaarden en (on)mogelijkheden zijn niet meegenomen in de overwegingen.
Ondanks dat een typering van het Purfina gebouw van Van Ravesteyn als ‘decorated shed’ onvoldoende recht doet aan de integrale architec - tuur (zie de bouwhistorische beschouwing in het tweede deel), is het toch waardevol om dit te communiceren zodat duidelijk wordt dat de ‘deco - ratie’ van het gebouw niet zonder de ‘schuur’ (shed) kan. Kortom, om het gebouw te kunnen blijven begrijpen is het noodzakelijk dat niet alleen het betonnen lint van plint, omlijstingen en portaal behouden blijft, maar dat ook de ‘schuur’ met de rode metselwerkgevels behouden en waar nodig hersteld wordt. Voor het behoud en een goede leesbaarheid van de kernwaarden van het gebouw is het nodig dat een aantal elementen zoals het blauwe boeiboord, de uitbouw onder het portaal, de ramen tussen de 2 rechter garagedeuren en …. verwijderd worden. Ook het onderscheid tussen de verschillende gebruikers door een andere gevelbehandeling moet ver- wijderd worden. De herkenbaarheid van verschillende gebruikers dient ondergeschikt te zijn aan het geheel en de kernwaarden. De betonband met plint, inclusief de blauwe tegels, over de garagedeuren, de kolommen in de achtergevel en het portaal kunnen naar de oorspronkelijke toestand hersteld worden. Dit geldt ook voor de gewijzigde bloembakken achter de poten van het portaal en het witte gevelschild met rand achter het portaal.
Het rode metselwerk van strengperssteen kan ontdaan worden van de wit - te verflaag (stralen of reinigen met biologisch afbreekbaar reinigingsmid - del, ter beoordeling van monumentenzorg) en opnieuw gevoegd worden. Hiermee ontstaat een goede basis die recht doet aan het erfgoed en van waaruit de transformatiemogelijkheden beschouwd kunnen worden. Wij doen de suggestie om het pompeiland terug te brengen op de oor - spronkelijke plek in het voorterrein. Dit kan bestaan uit alleen de ovale verhoging. Hiermee wordt de eenheid tussen het portaal en de driehoeki - ge buitenruimte versterkt. Hoewel het dak met spanten zeker van waarde is vanwege de gebruikte en nog aanwezige oorspronkelijke materialen is het voor het begrip van de kernwaarden van de architectuur van Van Ravesteyn niet noodzakelijk dat het behouden blijft. Het volledig behoud van het dak zou een uitbreiding boven het gebouw ernstig bemoeilijken. Toch zien wij ook mogelijkheden om (grote) delen van het dak te behouden in combinatie met het realiseren van nieuwbouw erboven. Voor de transformatie hebben we een drietal aspecten beschouwd en voorzien van geïllustreerde mogelijkheden met randvoorwaarden: • Een functiewijziging, waarbij we de mogelijke en gewenste func- ties benoemen en een mogelijke plek geven. • De transformatie van het huidige gebouw zelf om andere functies mogelijk te maken in het gebouw.
Dit betreft vooral de mogelijk- heden om gevelopeningen toe te voegen. • Een transformatie door toevoeging van bouwvolume boven het bestaande gebouw. Dit impliceert dat er ook door het gebouw en het dak heen gebouwd zal worden. 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 10 6. TRANSFORMATIEKADER - FUNCTIE Naast de fysieke kernmerken maakt ook de functie (of functies) van het gebouw deel uit van de kernwaarden. Het is belangrijk dat de oorspronke - lijke (en huidige) functie herkenbaar blijft om het gebouw te kunnen begrij - pen. Dit kan door elementen die kenmerkend zijn voor de oorspronkelijke functie te behouden en/of te herstellen. Hierbij gaat het om het portaal, de belettering er bovenop en ook om het karakter van de invulling van garagedeuren. Daarbij is het ook wenselijk dat een eventuele functie dit karakter onder - steunt. Bij voorkeur blijft de functie als stalling voor auto’s behouden. Hier kunnen de auto’s geparkeerd worden van de bewoners van een eventu- eel nieuw woongebouw boven het pand. Dit is veel goedkoper dan een parkeerkelder aanleggen. Het aantal te realiseren appartementen kan mogelijk afgestemd worden op de stallingscapaciteit van het bestaande gebouw.
Hoewel een parkeergarage of stalling op maaiveld aan de openbare ruimte vanwege het ontbreken van levendigheid en sociale controle vanuit stedenbouwkundig oogpunt misschien niet wenselijk is, past het wel het beste bij de erfgoedwaarden van het gebouw en bij de oorspronkelijke toestand. Omdat het portaal oorspronkelijk een signaalfunctie had voor slechts een klein deel van het pand, namelijk de garage direct achter het witte gevel - schild, is het denkbaar dat alleen dat deel een afwijkende functie krijgt. Dit zou het entreegebied van de nieuwe woonfunctie erboven kunnen zijn, zodat het portaal de nieuwe hoofdfunctie aangeeft, of juist de plek waar straks eventueel weer een compacte garage terugkomt. Een mogelijkheid die ook aansluit bij de oorspronkelijke functie is om al - leen de achterste zone van het gebouw als stalling te behouden en aan de voorzijde maximaal 4 nieuwe functies te introduceren, corresponderend met de 4 bestaande ingangen. Een volledige functiewijziging vanuit stedenbouwkundig oogpunt of functionele of commerciële overwegingen, gerelateerd aan een nieuwe functie boven het gebouw is niet ondenkbaar. Ook is het denkbaar dat hiervoor nieuwe openingen in de gevel gemaakt worden ten behoeve van extra daglicht en zicht en eventueel nieuwe toegangen in de achter- en/of kopgevels. Een handleiding hiervoor staat in het volgende hoofdstuk.
Bij voorkeur hebben nieuwe functies in het bestaande gebouw een ruim en open karakter, passend bij de oorspronkelijke grote ruimte. Een verregaan- de indeling past niet bij het schuur- of halachtige karakter en zorgt ook voor veel inpandige ruimten met weinig daglicht, zeker als er boven het pand gebouwd gaat worden. Gedacht kan worden aan ‘schone’ bedrijfs- ruimten: adviseurs, gezondheidszorg, praktijkschool, kantoortuin. Voor de functie van eventuele uitbreidingen boven het gebouw ligt gezien de context en de markt woningbouw voor de hand. Maar omdat het kavel oorspronkelijk juist als een verbijzondering met een afwijkende (bedrijfs) bestemming was aangewezen, zijn andere functies, zoals kantoren zeker ook denkbaar. Over de hoogte van de uitbreiding en de omvang van het programma bezien vanuit de stedelijke context en het ruimtelijk beleid doen wij geen uitspraken. In de volgende hoofdstukken beschrijven wij de ruimtelijke mogelijkheden in relatie tot het beschermde gebouw.
publieke functie zoals de entree van de optopping stalling publieke functie zoals de entree van de optopping commerciële functie publieke functie zoals de entree van de optopping stalling commerciele functie meerdere ingangen met een ‘omgekeerde erker’ kantoorfunctie in de schuur 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 11 ramen domineren het silhouet GEVELS Zoals gezegd zien wij mogelijkheden om gevelopeningen toe te voegen voor extra licht, en zicht en toegangen voor nieuwe functies in het gebouw. Uitgangspunt hierbij is dat de doorlopende betonband die de plint, de deuromlijstingen en het portaal vormt, hersteld en niet verder aangetast en doorbroken wordt. Ook de relatie tussen de witte band en het rode met- selwerk moet leesbaar blijven, waarbij de band zich niet losmaakt van het metselwerk om een zelfstandig element te worden. Óp het portaal wordt weer een belettering aangebracht. Deze uitgangspunten leiden tot de vol- gende regels: • In de voorgevel worden geen nieuwe toegangen gemaakt. Dit zou het gevelbeeld, de doorgaande band en de accentuering van het portaal met belettering teveel verstoren. • Indien er toch meer deuren noodzakelijk zijn kan er een ‘om- gekeerde erker’ (naar binnen) gemaakt worden met meerdere toegangen.
• De invulling van de garagedeurkaders is conform oorspronkelijk of bestaat uit een eenduidige/eenvoudige indeling die past bij het garagekarakter, zoals een kanteldeur, roldeur of een symme- trische dubbele draaideur. • De invulling kan per toegang anders zijn. • De openingen in het witte gevelschild achter het portaal worden hersteld conform oorspronkelijk. Deze bieden voldoende toe - gang en licht voor diverse functies erachter. De invulling van de drie openingen is gelijkaardig en vormt zo een eenheid. • De openingen tussen de 2 rechter garagedeuren worden in prin - cipe weer dichtgemaakt. Mogelijk kunnen hiervoor metselstenen uit nieuwe openingen in andere gevelvlakken gebruikt worden. • Het is mogelijk om ramen in de metselwerkgevels te maken. De kozijnen en het glas liggen hierbij gelijk met de buitenkant van het gevelvlak om het vlak niet teveel te verstoren. • Naast de schuine omlijstingen van de garageopeningen, het gevelschild en bij de hoeken van het gebouw blijft substantieel metselwerk over om de relatie en het contrast tussen de beton - band en dit metselwerk te behouden. • De hoogte voor nieuwe ramen is beperkt door de onderzijde van de bovendorpel van garagedeuromlijstingen en de bovenkant van de plint. • Er mogen maximaal 2 verschillende nieuwe raamtypen voor de voor- en kopgevels gebruikt worden.
Het is ter beoordeling aan de bevoegde instanties of de vorm en compositie van nieuwe ramen passen bij het erfgoed. • In de kopgevels mag per kopgevel maximaal 1 nieuwe toegang gemaakt worden. • Deze moet ofwel voorzien worden van een nieuwe witte beton - band om de continuïteit ervan te herstellen, maar afwijkend in materiaal en/of vorm, ofwel de toegang laat duidelijk zien dat het een nieuwe toevoeging is waarbij de band zichtbaar onder- broken is door de eventuele pui naar binnen, achter deze band te plaatsen. 7. TRANSFORMATIEKADER - GEBOUW reconstructie verschil en eenheid van invullingen reconstructie eventueel extra deur in het bestaande portaaleventuele extra opening in de zijgevel mogelijke snede in de bakstenen muur en het silhouet in de bakstenen muurnieuw raam in het buitenvlak van de metselwerk gevel
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 12 ACHTERGEVEL • De achtergevel wijkt met de repeterende gevelkolommen die voorlangs de plint gaan nogal af van de overige gevels. Hier is het, behoudens bij de 2 vlakken op de hoeken, mogelijk om openingen te maken, eventueel met toegangen, die van kolom naar kolom spannen of juist kleine openingen die centraal in het metselwerk vlak liggen. • Om een rustig gevelbeeld te behouden dat past bij de oorspron - kelijke gevels met onder meer een ritme van regenpijpen, kunnen maximaal 2 verschillende typen openingen toegevoegd worden in een evenwichtig ritme. • Om de integriteit van het metselwerk gebouw als geheel te behouden mag maximaal 50% van de achtergevel van nieuwe openingen worden voorzien. DAK Zoals gezegd in de inleiding van dit hoofdstuk kan onderzocht worden of delen van het dak behouden kunnen worden, ondanks de eventuele bouw van nieuw volume boven het bestaande gebouw. Nieuwe openin- gen en doorvoeren in het dak moeten ingepast worden in de structuur van de spanten, de bimsbetonplaten en lichtstraten. Het verwijderen van het (grootste deel van) het dak is niet ondenkbaar als dit noodzakelijk is en onderbouwd kan worden. BELETTERING • Er komt weer belettering óp het portaal te staan. Deze is qua aard (open belettering), typografie en omvang gelijk aan de oorspronkelijke belettering.
• Eventueel kan conform oorspronkelijk nog ondergeschikte belet - tering of reclame op of onder het portaal aangebracht worden • De belettering hoeft niet het wordt ‘Purfina’ te vormen. Het is bij voorkeur de naamsaanduiding van de functie achter het witte gevelschild of de aanduiding van de hoofdfunctie van de heront - wikkeling. • Op het witte gevelschild achter het portaal kan ook open belet - tering aangebracht worden. • Belettering of naamsaanduiding boven de garagedeuren in de metselwerkgevel is maximaal de hoogte van de oorspronkelijke cijfers en maximaal de breedte van de deuropening en voor alle openingen een gelijke typografie. De namen kunnen verschillend zijn. De beoordeling van eventuele ingrepen in of aan de gevels en het dak is uiteindelijk aan stedenbouw, monumentenzorg, bouwtoezicht en welstand (Adviescommissie Omgevingskwaliteit) van de Gemeente Leidschen- dam-Voorburg. geen beglazing in de hoeken maximaal 50% en maximaal 2 soorten openingen gestandaardiseerde en consistente typografie X verschillende typografie en naamsaanduiding onder het portaal NAAM NAAM NAAM NAAM NAAMNAAM TRANSFORMATIESCHETS - GEBOUW NAAM venster aan de rand 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 13 8.
TRANSFORMATIEKADER - UITBREIDING Bij een eventuele uitbreiding met bouwvolume boven het huidige pand is het essentieel dat leesbaarheid van de eenvoudige metselwerk schuur met betonband en portaal behouden blijft. Hiertoe moet de uitbreiding als toevoeging leesbaar zijn los van het bestaande pand, zowel in vorm als materialisatie. Voor de vorm in relatie tot het te respecteren erfgoed zijn er in principe 2 mogelijkheden: De totale hoogte van de uitbreiding is vanuit de erfgoedwaarden niet gemaximeerd. Ook is de beëindiging van het volume, plat of met een kroon of dakopbouw niet gegeven. Een maximale hoogte kan wel vanuit de stedelijke context en stedenbouwkundige randvoorwaarden bepaald worden. Hierbij spelen zichtbaarheid en hiërarchie van de gebouwen een rol en natuurlijk ook het uitzicht, licht, privacy en bezonning voor de omliggende woningen. Gezien de eenheid van gebouw, portaal en voorterrein en de asymmetrie van die laatste twee is het bebouwen van dit voorterrein niet wenselijk. Het zou ook de zichtbaarheid en herkenbaarheid van het portaal verstoren. Een nieuw volume wordt bij voorkeur op poten boven het gebouw gezet. Hierbij worden voor kolommen en stijgpunten openingen in het dak ge- maakt die de structuur en materialisatie ervan zo weinig mogelijk aantas- ten.
Vanwege het (grotendeels) ontbreken van een bouwkundige vloer met fundering in het bestaande gebouw is het goed mogelijk om hier een nieu- we onderheide fundering of kelder aan te brengen. Het is ook denkbaar dat voor de uitbreiding het dak grotendeels verwij- derd wordt. De gevraagde insnoering of setback maakt het mogelijk om de eerste dakspanten en dakvakken naast de kopgevels te behouden en mo- gelijk ook een deel van de spanten onder het dakvlak bij de langsgevels. Gesteld kan worden dat de (historische) stedelijke context ook deel uit- maakt van de waarden van het gebouw. Dat leidt tot de opmerking dat het gebouw qua functie en vorm altijd al een uitzonderingspositie innam in het stedenbouwkundig plan. Deze waarde blijft bestaan bij behoud en herken- baarheid van het pand. Anderzijds geeft de bouwhistorie ook aan dat het oorspronkelijke ontwerp van Van Ravesteyn als te laag, te plat beoordeeld werd binnen de stedelijke context, waarbij omwonenden teveel op het lage dak zouden kijken. Een zorgvuldige beoordeling vanuit de context of de stedelijke historie vraagt om extra studie.
ongeschikt gebied voor de uitbreiding voorgesteld gebied voor uitbreiding • De uitbreiding is even breed of (iets) breder (aan 1 of beide zij- den) dan het bestaande gebouw: In dat gevel wordt deze visueel losgemaakt van het bestaande door deze op poten boven het pand te plaatsen of met een insnoering in een afwijkende geve - lafwerking. De insnoering heeft minimaal dezelfde hoogte als de bestaande voorgevel. • De uitbreiding is smaller/kleiner dan het bestaande pand: de setback is rondom minimaal gelijk aan de bestaande hoogte van de voorgevel. 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 14 h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h TRANSFORMATIEKADER UITBREIDING uitbreiding even groot als bestaand: met insnoering uitbreiding binnen de voorgevel van de garage uitbreiding met insnoering en afwijkend uitbreiding met insnoering en afwijkend uitbreiding groter dan bestaand: met insnoering volume door de sokkel uitbreiding boven of over het portaal geen insnoering optopping naar buiten verschoven overheersende uitbreiding h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025
15 h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h TRANSFORMATIEKADER UITBREIDING uitbreiding kleiner dan bestaand: met minimale setback uitbreiding vrije positie uitbreiding kan ook asymmetrisch en centraal achter portaal twee optoping volumes setback en verschillende materialen setback en verschillende materialen nieuw volume voor het monument geen setback en verschillende materialen geen setback
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 16 h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h h hmin hmin h h min hmin h h min h h hhh min hmin h min h min h mogelijkheid: door setback nieuw bouwvolume kunnen eerste spanten intact blijven mogelijkheid: constructie en stijgpunten passen in structuur dak en laten deze intact losse uitbreiding op poten TRANSFORMATIEKADER UITBREIDING 9. ARCHITECTUUR EN UITSTRALING VAN DE UITBREIDING Om de uitbreiding los te kunnen ervaren van de bestaande garage is het noodzakelijk dat de materialisatie ervan afwijkt. Dit houdt in dat er mini- maal een afwijkende kleur metselwerk toegepast wordt of een heel ander materiaal. Ook wordt de toepassing van witte (beton) banden die concur- reren met de betonband van de garage, vermeden. De architectuur van de uitbreiding is terughoudend zodat de signaalfunctie van het gebouw eronder gerespecteerd wordt. In hoeverre de architectuur moet aansluiten bij de woongebouwen in de omgeving of juist ervan afwijkt is afhankelijk van de keuze voor de interpre- tatie waarbij het kavel mét de bebouwing erop als bijzonder en afwijkend beschouwd worden of voor de interpretatie vanuit de functie woningen als passend bij de overige woongebouwen.
Denkbaar en voor de hand lig- gend is dat een uitbreiding met woningen zoals hierboven gevraagd afwijkt van de bestaande onderbouw en terughoudend is en daarom aan kan slu- iten bij de bestaande woongebouwen rondom. Over de inpassing in de omgeving zegt de Nota Omgevingskwaliteit Leid- schendam-Voorburg (goedgekeurd december 2024) onder andere: De locatie valt binnen het woongebied Tuinstad met als meest relevante karakteristieken (hfdst 2.3.2.e.) o.a.: • Samenhang door eenvormigheid en seriematigheid (herhaling). • Sterk rechtlijnige verkaveling met (half)open bouwblokken en een heldere compositie bebouwing en buitenruimte • Parkeren vooral op straat, parkeerhoven en in garageboxen. • Gevarieerde woningtypen: vrijstaand, twee-onder-een-kap, rijwoningen, portiek en galerijflats. • Rechthoekige hoofdvormen met overwegend zadeldaken of platte daken. • Voorgevel gericht op de hoofdweg of plantsoen. • Portiek en galerijflats van drie tot acht bouwlagen. • Rechthoekig, plat dak of met flauwe zadelkap. • Horizontale gevelopbouw en geleding. Sobere en seriematige architectonische uitwerking. Veelal functionalistische stijlkenmer - ken soms gemengd met traditionele kenmerken (Shake hands architectuur) waarbij de zichtbare constructie van beton ingevuld is met een traditioneel materiaal als baksteen.
• Vrijstaande woningen en bijzondere functies zijn individueler in hoofdvorm en bouwstijl. • Materiaalgebruik en kleur ingetogen en functioneel: (wit)geel en rood bruin metselwerk, beton, hout, staal, kunststof en (kerami- sche) dakpannen. overheersende constructie concurreert met vorm portaal en omlijstingen Purfina 10. CONCLUSIE Vanuit de waardering van de garage verdient het gebouw van Van Ra- vesteyn behoud, herstel en een zorgvuldige inpassing en onderbouwing van ingrepen en uitbreidingen. Ondanks deze beperkingen voor herbe- stemming nieuwbouw op de locatie zijn er genoeg mogelijkheden om op een efficiënte wijze een flinke uitbreiding van het volume te realiseren. Bin- nen de beschreven transformatiekaders is er nog veel vrijheid om verschil- lende functies, volumes, indelingen, woningtypen en gevels te ontwerpen. Dit transformatiekader biedt voldoende handvatten voor zowel de architect als monumentenzorg en welstand om als richtlijn voor een herontwikkeling te dienen. Tegelijk wordt er dus nog veel transformatieruimte geboden. Het transformatiekader is opgesteld in de vorm van een aantal regels. Deze moeten niet als ‘in beton gegoten’ gezien worden en tegelijk ook als niet-limitatief.
Wat wil zeggen dat bijvoorbeeld monumentenzorg en welstand nog nadere of andere eisen en overwegingen kunnen hanteren bij het beoordelen van een ontwerp voor de renovatie, herbestemming en uitbreiding van het garagepand. Naast de ruimtelijke kaders vanuit het erfgoed zijn ook enkele sugges- ties en oplossingsrichtingen gedaan die de waarden nog verder kunnen ondersteunen. Deze zijn niet ‘voorwaardelijk’ maar verdienen het wel om overwogen en benoemd te worden te worden bij de planvorming van een eventuele herontwikkeling. Beperkingen of mogelijkheden vanuit stedenbouwkundige aspecten, bestemming, hoogte, ontstaansgeschiedenis van de wijk, samenhang, etc. worden wel aangestipt maar zijn verder niet beschouwd in deze rapportage. Uitgangspunt voor het maken van het transformatiekader zijn de van de Gemeente Leidschendam-Voorburg ontvangen documenten: • | Verkenningen Kwik-Fit d.d. 25.02.2025 (bijlage bij uitvraag) • | Redengevende Omschrijving “GARAGE MET RECLAMEHOU- DER” • | Vestigia, Bouwhistorische verkenning en waardering d.d. 15.10.2020 • | Gebiedsbiografie Leidschendam-Voorburg, p.116-118 • | Verslag Welstands- en Monumentencommissie 13 juni 2023 • | TconcepT, Adama van Scheltemastraat Voorburg d.d. 17.12 . 2 0 2 4 De bronnen die gebruikt zijn voor de bouwhistorische beschouwing (het tweede deel van deze rapportage) staan daar vermeld.
17 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 18 11 . ARCHIEF PLATTEGRONDEN Plattegronden Purfina Voorburg, 1 958 S. van Ravesteyn 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 19 1 2. ARCHIEF GEVELS Gevels Purfina Voorburg, 1 958 S. van Ravesteyn BOUWHISTORISCHE BESCHOUWING
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 21
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 22
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 23
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 24
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 25 461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 26 • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
461 - Purfina, Voorburg - erfgoed transformatiekader - 21.03.2025 27 • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
COLOFON © WDJArchitecten, Rotterdam WDJA heeft geprobeerd alle rechthebbenden van de beelden te achterhalen. Mocht u desondanks onbenoemd materiaal tegenkomen waarvan u rechthebbende bent, neemt u dan contact op via info@wdjarchitecten.nl ERFGOED TRANSFORMATIESCHETS KwikFit (voormalig Purfina) Adama van Scheltemastraat 16 2274 VW Voorburg OPDRACHTGEVER Gemeente Leidschendam - Voorburg Koningin Wilhelminalaan 2 2264 BM Leidschendam ARCHITECT WDJArchitecten Postbus 13330 3004 HH Rotterdam 010 - 425 9986