4616 Startnotitie meerjarenbeleidsplan bibliotheek 2027-2030
Tekst van het document
Startnotitie meerjarenbeleidsplan openbare bibliotheekvoorziening 2027-2030 Gemeente Leidschendam-Voorburg 4616 1. Inleiding Het Rijk is van plan om de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob), waar alle lokale bibliotheken onder vallen, te wijzigen. Een wetsvoorstel daartoe doorloopt inmiddels het traject om in de Tweede Kamer behandeld te worden. De wetswijziging vraagt een andere rol van de gemeente ten opzichte van de lokale bibliotheekvoorziening. Waar de gemeente eerst een bevorderingstaak had, wordt deze omgezet naar een zorgplicht. Dit uit zich onder andere in de wettelijke verplichting om een meerjarenbeleidsplan (in het wetsvoorstel wordt dit een meerjarenplan genoemd) voor de bibliotheek op te stellen. Naar verwachting treedt de wijziging van de Wsob op 1 januari 2027 in werking. Gemeenten hebben dan nog een jaar de tijd om een meerjarenbeleidsplan op te stellen. Het is echter belangrijk om hierop te anticiperen. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een forse ambitie als het gaat om de lokale bibliotheek (zie onder andere raadsvoorstellen 1974, 3359 en 4219). Dat vraagt om inzicht in wat er nodig is om deze ambities te bereiken én om duidelijke sturing. Daarom wordt gestart met de ontwikkeling van het meerjarenbeleidsplan, waarvoor deze startnotitie de eerste stap vormt.
Zo wordt naast de ontwikkeling van fysieke locaties ook beleidsmatig gevolg gegeven aan eerder door de gemeenteraad genomen besluiten, zoals de doorontwikkeling naar de bibliotheek van de toekomst met een sterkere sociaal-maatschappelijke functie en de nadruk op toegankelijke sociale en culturele initiatieven uit de cultuurvisie (raadsvoorstel 3597). Leeswijzer In deze startnotitie wordt in hoofdstuk 2 allereerst stilgestaan bij het hoe en waarom met betrekking tot de wijziging van de Wsob. Daarna wordt in hoofdstuk 3 ingegaan op de huidige lokale situatie. In hoofdstuk 4 komen de toekomstige ontwikkelingen, hoe er op hoofdlijnen invulling wordt gegeven aan de zorgplicht en welke uitgangspunten daarbij gehanteerd worden aan bod. Tot slot komen in hoofdstuk 5 enkele praktische zaken en de participatie aan bod. 2. Wetswijziging De afgelopen jaren is er landelijk veel bezuinigd op bibliotheekvoorzieningen. Het aantal vestigingen liep terug en de vestigingen zelf werden in een aantal gevallen ook versoberd. Dit bleek in 2020 uit een evaluatie van de Wsob. Uit diezelfde evaluatie bleek dat bibliotheken ondanks deze negatieve ontwikkelingen hun maatschappelijke functies hebben vergroot en daarmee ook hun impact.
Om deze maatschappelijke impact te bestendigen en tegelijkertijd de terugloop van vestigingen tegen te houden, heeft het Rijk kort hierna een beweging in gang gezet die toegang tot de bibliotheek voor inwoners garandeert. Daartoe legt het Rijk, via de wetswijziging, gemeenten een zorgplicht voor bibliotheken op. 2.1 Zorgplicht In het wetsvoorstel wordt de zorgplicht omschreven als: gemeenten voorzien in een aanbod van bibliotheekvoorzieningen, dat binnen redelijke afstand voor de inwoners toegankelijk is. Daarbij heeft iedere gemeente tenminste één bibliotheekvoorziening die de 5 wettelijke taken uitvoert, beschikt over een fysieke collectie en professioneel bemand is. De 5 wettelijke taken zijn: 1. Ter beschikking stellen van kennis en informatie 2. Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie 3. Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur 4. Organiseren van ontmoeting en debat 5. Laten kennismaken met kunst en cultuur De zorgplicht betreft een ondergrens. Hoe gemeenten invulling geven aan de zorgplicht, moet beschreven worden in een meerjarenbeleidsplan (zie hoofdstuk 4). Dit als onderbouwing van lokale keuzes. De provincie houdt toezicht op de uitvoering van de zorgplicht.
In het wetsvoorstel staat dat gemeenten uiterlijk 1 jaar na publicatie van de wet een meerjarenbeleidsplan gepubliceerd moeten hebben en uiterlijk 3 jaar na publicatie van de wet moeten voldoen aan de zorgplicht. 2.2 Financiën Met de invoering van de zorgplicht stelt het Rijk aanvullende middelen beschikbaar. In 2025 en 2026 hebben gemeenten ter voorbereiding op de wetswijziging al een decentrale uitkering ontvangen, ter hoogte van € 2,95 per inwoner. Voor wat betreft de gemeente Leidschendam- Voorburg kwam dit neer op een bedrag van € 231.000 per jaar. Als de wetswijziging onveranderd wordt ingevoerd, daalt de bijdrage naar € 2,90 per inwoner. Dit komt neer op circa € 227.000 per jaar (uitgaande van een gelijkblijvend aantal inwoners). In hoofdstuk 3 komen de structurele middelen aan de orde. 2.3 Verdere veranderingen Naast de invoering van de zorgplicht, beoogt het wetsvoorstel ook enkele andere veranderingen. Deze vallen echter buiten de scope van de zorgplicht en taken van de gemeente. Zo moet de samenwerking tussen de bibliotheek en het onderwijs op het gebied van leesbevordering bestendigd worden binnen het programma De Bibliotheek op School. Ook moet er meer samenhang komen tussen de landelijke digitale bibliotheek en de lokale fysieke bibliotheek. 3.
Huidige situatie In Leidschendam-Voorburg zijn op moment van schrijven 2 volwaardige bibliotheekvoorzieningen, namelijk in winkelcentrum Julianabaan in Voorburg en aan het Fluitpolderplein in Leidschendam, met een 3de kleine uitleenlocatie in Stompwijk. Door deze verdeling heeft elke kern in theorie toegang tot een bibliotheekvoorziening, al heeft elke locatie een specifiek profiel en activiteitenbeleid. Het bibliotheekwerk wordt uitgevoerd door De Bibliotheek aan de Vliet. Zij voeren ook het bibliotheekwerk in buurgemeente Rijswijk uit. 3.1 Huidig aanbod en activiteiten De bibliotheek organiseert verschillende activiteiten per locatie, die vaak gratis zijn voor de deelnemers. In overige gevallen wordt een kleine financiële bijdrage van de deelnemers gevraagd. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de activiteiten die de bibliotheek dit jaar verzorgt. Kort samengevat organiseert de bibliotheek: • Ondersteuning bij het vergroten van digitale vaardigheden en zelfredzaamheid, zoals het Informatiepunt Digitale Overheid • Activiteiten en ondersteuning gericht op het bevorderen van de taalbeheersing, zoals voorleesactiviteiten en het Taalhuis • Activiteiten gericht op talentontwikkeling, zoals knutsel- of tekenworkshops.
Soms zijn deze activiteiten ook gericht op ouders én kinderen, om ouderbetrokkenheid en de band tussen ouder en kind te stimuleren • Tentoonstellingen en theatervoorstellingen De gemeente heeft er eerder voor gekozen om de coördinatie van het Cultuurmenu, het binnenschoolse cultuureducatie-aanbod voor het primair onderwijs in de gemeente, bij de bibliotheek te beleggen. Deze opdracht zou echter ook door een andere partij kunnen worden uitgevoerd. De bibliotheek organiseert en coördineert de bezoeken van de leerlingen aan bijvoorbeeld het theater, het museum en de historische molens. De bibliotheek is tevens uitvoerend partner voor het programma Cultuureducatie Met Kwaliteit, waarbij zij de workshops en cursussen voor de docenten organiseren om zelf cultuureducatie op hun school te verzorgen en bestendigen. De bibliotheek ontvangt subsidie voor deze taken. Tot slot werkt de bibliotheek samen met de arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal. Inwoners kunnen in de locatie in Voorburg terecht bij het inloopspreekuur van het Werkcentrum voor ondersteuning, advies en inspiratie over werk, (om)scholing, loopbaan en personeel. 3.2 Bereik onder inwoners Op basis van het jaarverslag 2024 (het meest recente verslag) van De Bibliotheek aan de Vliet had de bibliotheek in 2024 in Leidschendam-Voorburg in totaal 17.747 leden (exclusief de lidmaatschappen van instellingen).
Het ledenbestand bestond uit: Ten opzichte van 2023 was het totaal aantal leden in 2024 met 1,44% gegroeid. Bij volwassenen was een daling te zien van het aantal leden van 2,05% terwijl bij jeugdigen het aantal leden met 1,68% toenam. De vestigingen in Leidschendam en Voorburg waren (en zijn nog steeds) 44 uur per week open; de locatie in Stompwijk was (en is) 5 uur per week open. De samenstelling van het ledenbestand is vergelijkbaar met het gemiddelde van alle openbare bibliotheekvoorzieningen in Nederland. Uitgaande van een totaal aantal inwoners van Leidschendam-Voorburg van 78.229 in 2024 (bron: CBS), was bijna 23% van de inwoners lid van de bibliotheek. In totaal was een kleine 10% van alle volwassenen in de gemeente lid van de bibliotheek en 77% van alle jeugdigen. In de grafiek hieronder is de ontwikkeling van het ledenaantal weergegeven (gebaseerd op de jaarverslagen van De Bibliotheek aan de Vliet over de periode 2017-2024): De daling in de periode 2020-2021 is zeer waarschijnlijk het gevolg van de coronapandemie. Te zien is dat het totaal aantal leden zowel vóór als na deze periode is gegroeid, en dat het totaal aantal leden in 2024 groter is dan vóór de coronapandemie.
Wanneer gekeken wordt naar de ontwikkeling van het aantal leden onder jeugdigen en de ontwikkeling van het aantal leden onder volwassenen, ontstaat echter een ander beeld: 34% 65% 1% Volwassenen (vanaf 18 jaar) Jeugdigen (tot 18 jaar) Instellingen Leden van De Bibliotheek aan de Vliet (2024) 15.500 16.000 16.500 17.000 17.500 18.000 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Aantal leden Totaal aantal leden per jaar Jaar | Totaal aantal leden | Waarvan volwassenen | Waarvan jeugdigen Aantal | % van totale | Aantal | % van totale | Aantal | % van totale bevolking | bevolking | bevolking 2017 | 16.441 | 22,0% | 7.015 | 11,7% | 9.426 | 65,1% 2018 | 17.020 | 22,7% | 7.048 | 11,7% | 9.972 | 68,7% 2019 | 17.417 | 23,1% | 6.976 | 11,5% | 10.441 | 71,5% 2020 | 17.030 | 22,3% | 6.396 | 10,4% | 10.634 | 71,6% 2021 | 16.853 | 22,0% | 6.160 | 10,0% | 10.693 | 71,9% 2022 | 17.285 | 22,5% | 6.263 | 10,1% | 11.022 | 74,4% 2023 | 17.684 | 22,7% | 6.280 | 10,0% | 11.404 | 76,1% 2024 | 17.747 | 22,7% | 6.151 | 9,7% | 11.596 | 77,0% Uit de tabel blijkt dat het aantal volwassen leden al vóór de coronapandemie begon te dalen en niet meer op het ‘oude’ niveau terecht is gekomen. Tegelijkertijd blijft het aantal leden jonger dan 18 juist stijgen, zelfs ondanks de coronapandemie.
Afgezet tegen de bevolkingsontwikkeling in dezelfde leeftijdscategorieën blijkt dat deze niet of nauwelijks van invloed is; het aantal volwassenen groeit al jaren gestaag in de gemeente, terwijl het aantal volwassen dat lid is van de bibliotheek juist is gedaald. De groei van het jeugdigen dat lid is van de bibliotheek is in verhouding groter dan de groei van het aantal jeugdigen in de gemeente in dezelfde periode. Bij deze paragraaf moet worden opgemerkt dat het ledenaantal en de ontwikkeling ervan slechts gedeeltelijk iets zegt over het bereik van de bibliotheek. Ook inwoners die geen lid zijn van de bibliotheek, kunnen bijvoorbeeld deelnemen aan activiteiten. Wel zegt het iets over het vermogen van de bibliotheek om inkomsten te verwerven uit lidmaatschappen (met als kanttekening dat bijvoorbeeld het basisabonnement voor jeugdigen in ieder geval sinds 2022 gratis is) en de mate waarin de bibliotheek inwoners door middel van lidmaatschappen aan zich weet te verbinden. Overigens zijn de percentages in bovenstaande tabel in ieder geval voor wat betreft 2024 iets hoger dan het gemiddelde van alle openbare bibliotheekvoorzieningen in Nederland.
3.3 | Fysiek bereik Omdat het wetsvoorstel uitgaat van bibliotheekvestigingen die voor inwoners binnen een redelijke afstand bereikbaar zijn, is op onderstaande kaart weergegeven wat de huidige situatie is: Per vestiging in de gemeente (Leidschendam, Stompwijk en Voorburg, aangegeven met groen) is het bereik met een straal van 1 kilometer, van 1,5 kilometer en van 2 kilometer aangegeven. Nabij gelegen bibliotheekvestigingen van andere gemeente/organisaties zijn met oranje aangegeven. Uit onderzoek blijkt dat landelijk de gemiddelde afstand tot een bibliotheekvestiging 2 kilometer is. In praktijk kan dit per gemeente verschillen. Zo is de gemiddelde afstand in stedelijke gebieden vaak kleiner als gevolg van het hoge inwoneraantal, en in landelijke gebieden juist groter vanwege het lage inwoneraantal. 3.4 Samenwerkende partijen De bibliotheek werkt met een groot aantal partijen samen, waaronder: • Op sociaal-maatschappelijk vlak: Sterk voor Noord, taalketenpartners, Sociaal Servicepunt, Indigo, Werkcentrum Zuid-Holland Centraal • Op cultureel vlak: musea, theaters, scholen • Op educatief vlak: scholen, kinderdagverblijven, consultatiebureaus Bovenstaand overzicht is niet limitatief. Daarnaast kan de samenwerking met de ene partij intensiever zijn dan met een andere partij.
In de toekomst wordt, als gevolg van de doorontwikkeling van de locaties van de bibliotheek, ook de samenwerking met bijvoorbeeld ondernemers belangrijk. 3.5 Financiering De bibliotheek wordt via verschillende geldstromen gefinancierd: • Subsidiëring door de gemeente, zowel voor de exploitatie als voor bijvoorbeeld specifieke activiteiten. Uit een analyse blijkt dat in 2024 gemiddeld 74% van de inkomsten van bibliotheken bestond uit financiering door gemeenten. Op basis van informatie van de Koninklijke Bibliotheek over hetzelfde jaar bestaat gemiddeld 89% van de inkomsten van openbare bibliotheekvoorzieningen uit gemeentelijke subsidies. Volgens diezelfde informatie is dit in het geval van De Bibliotheek aan de Vliet 91%. Tot op heden heeft de gemeente bij de financiering vooral een faciliterende rol richting de bibliotheek aangenomen door het verstrekken van subsidie. Hoe de subsidie het beste kon worden ingezet, is vooral aan de bibliotheek zelf overgelaten • Subsidiëring door de landelijke overheid, waarbij de subsidie vaak rechtstreeks aan de bibliotheek wordt uitgekeerd door bijvoorbeeld het Rijk: o Regionale financiering, zoals vanuit de Wet Educatie en Beroepsonderwijs o Landelijke financiering van programma’s, zoals de Bibliotheek op School • Projectsubsidies vanuit fondsen • Inkomsten uit lidmaatschappen, gebruik van voorzieningen et cetera 4.
Invulling zorgplicht en uitgangspunten In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe het meerjarenbeleidsplan eruit komt te zien en hoe uitgewerkt wordt hoe de zorgplicht wordt ingevuld, welke kaders/aanpalend beleid van belang zijn, en tot slot welke uitgangspunten gehanteerd worden in het meerjarenbeleidsplan. 4.1 Invulling zorgplicht Hoe de gemeente invulling geeft aan de zorgplicht, wordt uitgewerkt in het meerjarenbeleidsplan. Daarin komen, rekening houdend met het concept Besluit stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (de voorgenomen verdere uitwerking van het wetsvoorstel in een Algemene Maatregel van Bestuur), in ieder geval de volgende onderdelen aan de orde: • Aanleiding en doel • De 5 wettelijke taken en opgaven zoals opgenomen in het Bibliotheekconvenant (zie volgende paragraaf) • De omvang, dichtheid en samenstelling van de bevolking van Leidschendam-Voorburg, ook als onderbouwing voor de redelijke afstand waarbinnen een bibliotheekvoorziening beschikbaar moet zijn voor inwoners • De gemeentelijke visie, ambities, doelstellingen en te bereiken resultaten met betrekking tot de bibliotheek en het bibliotheekwerk • De lokale maatschappelijke opgaven waar de bibliotheek een rol in speelt of in kan spelen • De kaders waarbinnen de dienstverlening van de bibliotheek moet worden uitgevoerd, waaronder financieel (inclusief hoe het voor de bibliotheek beschikbare budget
verdeeld wordt), het aantal vestigingen en de bemensing daarvan, en de rol van de gemeente als opdrachtgever. Daarbij is ook aandacht voor zaken als de taakstelling die (onder voorbehoud van vaststelling van de eerste Tussentijdse Rapportage 2026) met ingang van 2028 op de bibliotheek rust, de huur van de diverse (toekomstige) locaties van de bibliotheek en de overgang van een maatschappelijke (of zelfs geen) huur naar een kostprijsdekkende • De positionering van de bibliotheek ten opzichte van andere sociale, culturele, maatschappelijke en educatieve voorzieningen (inclusief het onderwijs) in de gemeente • Monitoring en evaluatie 4.2 Geldende kaders en positie gemeente Op zowel landelijk als lokaal niveau zijn diverse kaders gesteld (of worden deze gesteld, in het geval van de voorgenomen wijziging van de Wsob) met betrekking tot de bibliotheek. In bijlage 2 is een uitgebreid overzicht hiervan opgenomen. In de uitwerking van het beleidsplan en de zorgplicht moet hier dus ook rekening mee worden gehouden. Bestaande kaders De rode draden binnen de huidige geldende landelijke en lokale kaders zijn ontmoeting, ontspanning en ontwikkeling. De bibliotheek moet een toegankelijke voorziening zijn voor inwoners, zowel in termen van afstand als laagdrempeligheid.
Naast de wettelijke vereisten zoals het hebben van een fysieke collectie en uitvoering geven aan de 5 wettelijke taken, is een belangrijk deel van de dienstverlening er daarnaast op gericht om deelname aan de maatschappij onder inwoners te bevorderen. Dit is met name gericht op geletterdheid en de ontwikkeling van (digitale) vaardigheden. Eerdere besluiten van de gemeenteraad hebben een beweging in gang gezet waarmee de bibliotheek wordt doorontwikkeld naar een laagdrempelige, multifunctionele en eigentijdse plek waar iedereen welkom is en elkaar kan ontmoeten. Daarbij is tevens besloten de bibliotheek goed te positioneren in het maatschappelijke veld, bijvoorbeeld door versteviging van de samenwerking met andere partijen. Positie gemeente In de Visie op de Sociale Basis wordt gesteld dat vrij toegankelijke voorzieningen en activiteiten, zoals verenigingen of een bibliotheek, zich in de gemeenschappelijke sfeer bevinden. In deze sfeer wordt de bibliotheek vooral gezien als een ontmoetingsplek waar inwoners sociale contacten opbouwen of versterken, deelnemen aan activiteiten en zich bijvoorbeeld inzetten als vrijwilliger. De voorgenomen wetswijziging, de bredere maatschappelijke functie van de bibliotheek en de lokale ambities zorgen er echter voor dat de bibliotheek meer richting de institutionele sfeer van de sociale basis verschuift.
Daarin bevinden zich georganiseerde, professionele voorzieningen. Deze voorzieningen moeten beschikbaar en bereikbaar zijn, en zorgen ervoor dat de rest van de sociale basis kan floreren. Concreet betekent de verschuiving van de bibliotheek van de ene naar de andere sfeer ook dat de verstandhouding tussen bibliotheek en gemeente verandert. De gemeente heeft in de gemeenschappelijke sfeer een ondersteunende rol, terwijl dit in de institutionele sfeer juist een meer sturende rol is. Dit betekent dat de gemeente in de toekomst niet hoofdzakelijk een facilitator is, maar een stevigere positie als opdrachtgever inneemt met bijbehorende regierol. Dit uit zich onder andere in het creëren van duidelijke(re) kaders via het meerjarenbeleidsplan, maar ook in zaken als sterk accounthouderschap en sturing op de samenwerking tussen de bibliotheek en andere maatschappelijke partijen. Met de uitwerking van het beleidsplan wordt inzichtelijk gemaakt of deze taken binnen de huidige gemeentelijke formatie passen. Gemeente Rijswijk De Bibliotheek aan de Vliet voert het bibliotheekwerk niet alleen uit voor de gemeente Leidschendam-Voorburg, maar ook voor buurgemeente Rijswijk. Waar mogelijk wordt het proces van beleidsontwikkeling gezamenlijk doorlopen, bijvoorbeeld door gezamenlijke werksessies met De Bibliotheek aan de Vliet, gemeente Rijswijk en de gemeente Leidschendam-Voorburg te organiseren.
Dit ook zodat de bibliotheek niet dubbel wordt belast. Verder onderzoekt het college de mogelijkheid om een gezamenlijk meerjarenbeleidsplan op te stellen, met ruimte voor lokale accenten. In het meerjarenbeleidsplan moet sowieso herleidbaar zijn hoe de afzonderlijke gemeenten hun zorgplicht invullen. De voornaamste afweging om een gezamenlijk plan op te stellen, is eenduidige sturing vanuit beide gemeenten richting de bibliotheek. Daarnaast biedt het aanleiding om, waar mogelijk, de processen rondom de subsidiëring van de bibliotheek beter op elkaar af te stemmen. Denk daarbij aan de aanvraag en verantwoording. Op dit moment worden bijvoorbeeld verschillende gegevens uitgevraagd door de afzonderlijke gemeenten, wat ten koste gaat van efficiëntie binnen de bibliotheek. De mogelijkheden hiertoe worden gedurende de beleidsontwikkeling in kaart gebracht. Uiteraard wordt het te ontwikkelen meerjarenbeleidsplan wel door de afzonderlijke gemeenten vastgesteld.
4.3 Lokale maatschappelijke opgaven/vraagstukken Met het oog op de komende wetswijziging, staat de volgende opgave centraal in het meerjarenbeleidsplan: hoe wordt de bibliotheek een laagdrempelige, voor alle inwoners toegankelijke en binnen een redelijke afstand bereikbare ontmoetings- en ontwikkelplek die letterlijk en figuurlijk midden in de samenleving staat, en wat is daarvoor nodig? In het verlengde hiervan ligt de vraag hoe de bibliotheek voor inwoners een logische plek wordt om naar toe te gaan als zij iets willen leren, ondernemen of organiseren. Bij de uitwerking hiervan worden onder andere vraagstukken uit aanpalend beleid, maatschappelijke ontwikkelingen en de ontwikkeling van een integrale toegang (raadsbrief 4493) betrokken. Daarnaast is de bibliotheek een belangrijke uitvoerende partner voor diverse zaken, zoals het bevorderen van geletterdheid en taalbeheersing, culturele activiteiten en het vergroten van digitale vaardigheden. Dit is meer ingegeven vanuit de wettelijke taken van de bibliotheek, het Bibliotheekconvenant en het eigen beleidsplan van de bibliotheek (zie volgende paragraaf). Ook deze onderwerpen komen daarom terug in het meerjarenbeleidsplan, alsook hoe het meerjarenbeleidsplan zich tot dit andere beleid verhoudt.
4.4 Uitgangspunten Op basis van het wetsvoorstel, het concept Besluit stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, het vastgestelde gemeentelijk beleid en reeds genomen raadsbesluiten, hanteert het college de volgende uitgangspunten voor het te ontwikkelen beleidsplan: • De bibliotheek is een belangrijke maatschappelijke, culturele en sociale voorziening, die zo laagdrempelig mogelijk is en toegankelijk is voor alle inwoners • De bibliotheek wordt voor inwoners een logische plek om naar toe te gaan als zij elkaar willen ontmoeten of iets willen leren, ondernemen of organiseren • Inwoners moeten binnen redelijke afstand toegang hebben tot een bibliotheekvoorziening. Omdat het wetsvoorstel geen definitie geeft van een redelijke afstand en in plaats daarvan verwijst naar de geografie en demografie van de gemeente, zal dit in het beleidsplan verder worden uitgewerkt • Er moet, afhankelijk van de uitwerking van bovenstaand uitgangspunt, op basis van het wetsvoorstel minimaal één bibliotheekvoorziening in de gemeente zijn die de 5 wettelijke taken uitvoert, die beschikt over een fysieke collectie en die professioneel bemand is. Via raadsvoorstel 1974 is door de gemeenteraad eerder al besloten dat er 3 bibliotheekvoorzieningen in de gemeente zijn • De bibliotheek wordt goed gepositioneerd in het maatschappelijke, culturele, sociale en educatieve veld.
Waar nodig worden bestaande verbindingen met andere partijen in deze velden verstevigd en/of worden nieuwe verbindingen gelegd. Zo wordt de positie van de bibliotheek in de sociale basis versterkt • De ontwikkelingen die de komende tijd op zowel de gemeente als de bibliotheek afkomen, vragen van beide partijen een andere opstelling. Tegelijkertijd wordt, ook met het oog op de nieuwe locaties, een doorontwikkeling dan wel verandering gevraagd van de bibliotheek. Daarom vindt gedurende de beleidsontwikkeling (en erna) op verschillende niveaus afstemming plaats • De financieringsstromen worden zo simpel mogelijk. Zo worden de verschillende gemeentelijke subsidies waar mogelijk gebundeld, waardoor administratieve lasten voor zowel de bibliotheek als de gemeente naar verwachting afnemen 5. Praktische zaken en participatie Om het meerjarenbeleidsplan ook als onderlegger te kunnen gebruiken voor toekomstige subsidiëring van de bibliotheek, wordt er naast het beleidsplan ook een uitvoeringsplan opgesteld. Dit gebeurt gelijktijdig. Een mogelijke uitwerking is dat het uitvoeringsplan de afspraken en richtlijnen voor de korte tot middellange termijn (bijvoorbeeld de komende 2 jaar) bevat, op basis waarvan opdrachten dan wel subsidies aan de bibliotheek worden verstrekt en op basis waarvan de voortgang, resultaten en maatschappelijke effecten dan wel impact gemeten kan worden.
5.1 Participatie In het wetsvoorstel is opgenomen dat het college de lokale bibliotheek dient te betrekken bij het opstellen van het meerjarenbeleidsplan (artikel 6, derde lid). Daarom wordt het beleidsplan in afstemming met de bibliotheek opgesteld. Bij het opstellen van het beleidsplan wordt ook geput uit de informatie die er al ligt. Bij het raadsvoorstel over de toekomst van de bibliotheek (raadsvoorstel 1974) is verslag gedaan van het destijds doorlopen participatietraject. De uitkomsten daarvan dienen ook als input voor het beleidsplan. Ook heeft er uitgebreide participatie over de toekomstige bibliotheekvestiging op de Julianabaan plaatsgevonden (bijlage bij raadsvoorstel 4219). Tevens is er vanuit de Cultuurvisie op brede wijze geparticipeerd met inwoners, organisaties en onderwijs over cultuureducatie (bijlage bij raadsvoorstel 3597). Ook daar heeft de bibliotheek een uitgebreide rol bij gespeeld. Bij de (door)ontwikkeling van de toekomstige locaties en de dienstverlening betrekt de bibliotheek zelf ook inwoners en (culturele) organisaties. Met het voorgaande in gedachten, krijgt de participatie rondom het meerjarenbeleidsplan als volgt vorm. De Bibliotheek aan de Vliet denkt actief mee, door middel van een aantal werksessies op ambtelijk niveau. Daarbij staat met name de inhoud centraal, zoals hoe invulling wordt gegeven aan maatschappelijke opgaven.
Financiële en overige kaders worden door de gemeente bepaald. Dit proces vraagt uitsluitend ambtelijke capaciteit en brengt geen kosten met zich mee. Op bestuurlijk- en directieniveau zal overleg met de Raad van Toezicht van de bibliotheek plaatsvinden over het te doorlopen traject alsook de voortgang ervan. Bijlage 1: overzicht van activiteiten De bibliotheek voert in 2026 de volgende activiteiten uit: • Algemeen: o Uitvoering van de 5 wettelijke taken o Beheer collecties (fysiek en digitaal, inclusief Bibliotheek aan Huis) o Brede School • Taalhuis, bestaande uit: o Taalhuiscollectie o Spreekuur, intake en doorverwijzing o Leesclub o Aanpak laaggeletterdheid o Taalmaatjes o Taalontmoetingen en Taalcafés • Sociaal-maatschappelijk: o Camouflage-aanbod (diverse activiteiten die een brede doelgroep aanspreken, maar tegelijkertijd gericht zijn op het versterken van basisvaardigheden.
Hierbij kan worden gedacht aan een kookworkshop met aandacht voor reken- en taalvaardigheden of een wandeling met aandacht voor gezondheidsvaardigheden) o Ontwikkeling van een Vraag- en Leerplein o Beheer en onderhoud Sociale Kaart o Ken je buurt (vanuit de decentrale uitkering) o Activiteiten gericht op ontmoeting, zoals een spellenavond o Indigo preventie workshops (gericht op mentale gezondheid) • Digitale vaardigheden: o Informatiepunt Digitale Overheid o Computerles voor beginners o Digitale overheid cursussen o Digitale zorgomgevingen cursussen o Digivaardigheidscursussen voor NT2-ers o Digitaal Oefenuurtje o Taalprogramma’s • Leesbevordering: o Voorleesactiviteiten en deelname aan diverse landelijke campagnes o BoekStart o Leesbevordering voor kinderen van 0-6 jaar • Onderwijs: o De Bibliotheek op School • Cultuur: o Extra inzet op culturele activiteiten (vanuit de decentrale uitkering) o Cultuurmenu o Cultuureducatie Met Kwaliteit o Lezingen en tentoonstellingen • Nieuwe locatie in Voorburg: o Opstellen business case (vanuit de decentrale uitkering) Kanttekening: bovenstaand overzicht is niet limitatief en betreft een momentopname. Bijlage 2: huidige kaders Hieronder zijn de belangrijkste landelijke en lokale kaders weergegeven.
Daarbij is onderscheid gemaakt tussen kaders opgesteld door de landelijke dan wel lokale overheid, en overige landelijke of lokale kaders (opgesteld door andere partijen). Het overzicht beperkt zich tot de kaders die relevant zijn voor de wijziging van de Wsob, de doorontwikkeling van de bibliotheeklocaties in Leidschendam en Voorburg en de meest actuele uitspraken over bijvoorbeeld de dienstverlening. Landelijke wet- en regelgeving • Wsob (geldend): o Verankering 5 wettelijke taken bibliotheek o Gemeenten hebben een bevorderingstaak • Wsob (wetsvoorstel): o In iedere gemeente een aanbod van bibliotheekvoorzieningen dat binnen redelijke afstand voor inwoners toegankelijk is o In iedere gemeente één professioneel bemande bibliotheekvoorziening die een fysieke collectie heeft en alle 5 wettelijke taken vervult o In iedere gemeente stelt het college elke 4 jaar een meerjarenbeleidsplan vast en betrekt de bibliotheek bij het opstellen hiervan • Concept Besluit stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen: uitwerking van de eisen waaraan het meerjarenbeleidsplan moet voldoen • Memorie van toelichting bij Wsob (wetsvoorstel): o De zorgplicht is een ondergrens, lokaal beleid moet aansluiten bij lokale omstandigheden, behoeften en ontwikkelingen o Mogelijk volgt een AMvB ten aanzien van het beleidsplan.
Daarbij kan worden gedacht aan onderwerpen als omvang, dichtheid en samenstelling van de bevolking, lokale maatschappelijke opgaven, hoe de gemeente invulling geeft aan de zorgplicht en hoe de gemeente rekening houdt met de positie van de bibliotheek in het sociale, culturele en educatieve veld Overige landelijke kaders • In de Verzamelbrief digitalisering december 2025 wordt beoogd dat het niveau van dienstverlening via de Informatiepunten Digitale Overheid gehandhaafd blijft en wordt een onderzoek naar wettelijke verankering van deze taak aangekondigd • Het Bibliotheekconvenant 2024-2027 is opgesteld door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Koninklijke Bibliotheek, het Interprovinciaal Overleg, de Samenwerkende Provinciale Ondersteuningsinstellingen, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Vereniging Openbare Bibliotheken, en vormt een overkoepelend kader waarbinnen bibliotheken uitvoering geven aan hun taken. Het convenant kent 3 maatschappelijke opgaven, allen met als doel bibliotheken beter in staat te stellen om hieraan bij te dragen: o Het bevorderen van de geletterde samenleving, onder andere gericht op het beter dan wel zo vroeg mogelijk bereiken van jeugdigen en het verstevigen van de samenwerking met het onderwijs o Het bevorderen van participatie in de (informatie)samenleving, waarin (digitale) basisvaardigheden centraal staan.
Ook is er binnen deze opgave aandacht voor het versterken van democratie en burgerschap, onder andere door het beschikbaar stellen van kennis en informatie o Het bevorderen van een leven lang ontwikkelen, met een focus op de bibliotheek als openbare, neutrale en laagdrempelige leer-, ontmoetings- en ontwikkelingsplek waar inwoners hun vaardigheden (verder) kunnen ontwikkelen Lokaal beleid • In het Sociaal Kompas (2017) zijn de volgende uitspraken te vinden over de bibliotheek: o Eigentijdse bibliotheekfunctie o Laagdrempelige en multifunctionele ontmoetingsplek waar iedereen welkom is o Ontwikkelen van talenten en vaardigheden centraal • Via raadsvoorstel 1974 (2021) heeft de gemeenteraad de volgende uitgangspunten vastgesteld: o | 3 bibliotheekvestigingen in de gemeente o | De ontwikkeling van een gemoderniseerde bibliotheek in Leidschendam o | De bibliotheek wordt de huiskamer van de gemeente o | Jeugdigen krijgen een prominentere rol o | De bibliotheek wordt goed gepositioneerd als maatschappelijke partner o | De bibliotheek wordt een moderne voorziening o | De opdracht tot ontwikkeling van een gemoderniseerde bibliotheek in Voorburg opnemen in de herontwikkeling van de Julianabaan o | Met dit raadsvoorstel is ook uitvoering gegeven aan motie 559, die het college opriep om na te gaan welke mogelijkheden er waren ten aanzien van functiemenging in de bibliotheek • | Via
raadsvoorstel 3359 (2023) heeft de gemeenteraad een aantal uitspraken gedaan over verduurzaming van de te ontwikkelen locatie aan Fluitpolderplein 12. Daarnaast heeft de gemeenteraad opdracht gegeven tot verbouwing van Fluitpolderplein 10. Daarbij heeft de gemeenteraad het college opdracht gegeven hier maatschappelijke partijen in te huisvesten, met als achterliggende gedachte het versterken van de onderlinge samenwerking tussen partijen • | In de Cultuurvisie (2024) zijn de volgende uitspraken gedaan over cultuur in de gemeente, waarbij geldt dat de bibliotheek hier een bijdrage aan levert: o | Iedereen moet toegang hebben tot cultuur, er moet een culturele basis zijn voor de jeugd o | Cultuur moet verspreid zijn door de gemeente en nabij zijn o | Cultuur moet zichtbaar zijn o | De kwaliteit van cultuur moet behouden en verbeterd worden • | De Visie op de sociale basis (2024) stelt het volgende over de bibliotheek, die op dat moment gezien werd als onderdeel van de gemeenschappelijke sociale basis: o | Focus op de ontmoetingsfunctie o | Gemeente heeft een stimulerende en faciliterende rol o | Vraagstuk: locatie waar inwoners terecht kunnen met hun ondersteuningsvraag? • | Door middel van raadsvoorstel 4219 (2025) heeft de gemeenteraad de ontwikkeling van de locatie aan de Julianabaan richting de ‘Huiskamer van Voorburg’ in gang gezet.
Naast bestaande bibliotheekfaciliteiten moet deze locatie ook ruimte voor ontmoeting, educatie en cultuurparticipatie bieden. Via motie 964 heeft de gemeenteraad daarbij uitgesproken dat de gemeente daarbij regie moet houden op de bibliotheek, gelet op de belangrijke culturele functie die deze vervult, en dus eigenaar moet blijven/worden van de grond waarop de bibliotheek komt te staan Overige lokale kaders • | De Bibliotheek aan de Vliet heeft een eigen beleidsplan voor de periode 2025-2028, waarin 4 thema’s centraal staan: o | Huiskamer van de stad, met een unieke, uitnodigende en inspirerende ontmoetingsfunctie met activiteiten en mogelijkheden om actief te worden o | Aanjager van geletterdheid, leesplezier en digitale vaardigheden voor jeugd en volwassenen o | Deskundige ondersteuner voor de ontwikkeling van basisvaardigheden en die inwoners op weg helpt als ze vragen hebben of informatie zoeken o | Inspirerende cultuur- en maakplek die laagdrempelige kennismaking met kunst, cultuur, erfgoed en maakcultuur voor iedereen mogelijk maakt