CConstaterende datLeidschendam-Voorburg
Koppel je AI →
Document · PDF

4247 Accountantsverslag 2025 (NIEUW)

Raadsvergadering 8 juli 2026, gemeente Leidschendam-VoorburgBij agendapunt: Raadsvoorstel vaststellen jaarstukken 202512.146 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2025 Gemeente Leidschendam-Voorburg, 30 juni 2026

Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad van de | Geachte leden van de gemeenteraad, gemeente Leidschendam-Voorburg Postbus 1005 | Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente 2260 BA LEIDSCHENDAM | Leidschendam-Voorburg. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij Onderwerp | tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten Accountantsverslag 2025 | daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van de gemeente Leidschendam-Voorburg. Datum | De jaarrekening 2025 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente 30 juni 2026 | Leidschendam-Voorburg. Bij deze jaarrekening hebben wij op 30 juni 2026 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe Ons kenmerk | beeld verstrekt. 26068D0DA1/JV | Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd op 25 september 2025. Behandeld door | Wij hebben het concept van dit accountantsverslag besproken met de concerncontroller, teamleider Financiële Administratie en | de P.A.

Naaktgeboren RA | wethouder Financien. Wij hebben het concept van dit rapport toegelicht aan de Commissie Audit en Rekening tijdens de vergadering 088 288 2456 | van 17 juni 2026. pnaaktgeboren@deloitte.nl drs. A.J. Schutgens RA | Hoogachtend, 088 288 2476 | Deloitte Accountants B.V. aschutgens@deloitte.nl drs. A.J. Schutgens RA Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. 3© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Inhoudsopgave Kernpunten van de jaarrekeningcontrole 04 Kernpunten van de jaarrekeningcontrole 05 Bestuurlijke samenvatting 06 Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen 07 Bevindingen jaarrekeningcontrole 10 De financiële positie van uw gemeente 11 Belangrijkste bevindingen uit onze controle 17 Overige bevindingen 24 Interne beheersing 25 Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing 26 Bijlagen 28 Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen 29 Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle 30 Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen 31 Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 33 Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging 36

4© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

5© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Bevindingen jaarrekeningcontrole Kernpunten van de jaarrekeningcontrole Interne beheersing BijlagenBestuurlijke samenvatting Kernpunten van de jaarrekeningcontrole In dit hoofdstuk zijn de kernpunten van de jaarrekeningcontrole overzichtelijk weergegeven. Deze kernpunten lichten wij in het vervolg van dit accountantsverslag nader toe. Categorie Onderwerp Observatie en/of aanbeveling Algemeen 1. Controleverklaring 2. Rechtmatigheid 3. Onrechtmatigheden 2025 4. Frauderisicomanagement 5. Controlewerkzaamheden fraude 1. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken 2025. 2. Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen rechtmatigheidsfouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens. 3. a) b) c) 4. De gemeente heeft geen frauderisicoanalyse opgesteld. Wij dringen aan op het opstellen van een frauderisicobeleid, waaronder een frauderisicoanalyse. 5. Deze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor fraude opgeleverd. Proces 1. Samensteldossier 2. Samenwerking VIC 3. Evaluatie 1. Het samensteldossier 2025, bestaande uit de conceptjaarstukken en de door ons gevraagde documentatie ter onderbouwing van de cijfers en de toelichtingen in de conceptjaarstukken, was bij de start van de jaarrekeningcontrole in april 2026 van voldoende kwaliteit. 2.

De samenwerking met het team verbijzonderde interne controle van concern control is ten opzichte van 2024 verbeterd, vooral voorafgaande en tijdens de interim-controle in 2025. 3. Wij zien nog verbeterpunten ten aanzien van het controleproces. Wij gaan het controleproces met de gemeente evalueren. ERPx 1. Werken met de financiële applicatie 1. Het boekjaar 2025 is het tweede jaar met de nieuwe financiële applicatie ERPx. De applicatie wordt steeds beter benut, want de gemeente doet steeds meer ervaring op met het werken met de applicatie. Ten opzichte van 2024 zijn er ook meer functionaliteiten beschikbaar gekomen. Financiën 1. Financiële positie 2. Realiteitsgehalte begroting 3. Investeringen 1. 2. De werkelijke lasten zijn circa 3% lager dan de begrote lasten. De verschillen zijn toereikend toegelicht in de jaarstukken. 3. De investeringen blijven met een realisatie van 52% achter ten opzichte van het geraamde investeringsvolume. Bevindingen 1. Aanbestedingen 2. Ontbreken controle-informatie 3. Afhankelijkheid SbJH 4. Grondexploitaties 5. Onderhoudsvoorzieningen 1. De gemeente heeft enkele inkoopopdrachten op onjuiste wijze aanbesteed. Wij dringen aan op maatregelen om de onrechtmatigheden op te lossen. 2. De gemeente beschikt voor een bedrag van niet over een bewijs van prestatielevering. 3.

De gecontroleerde informatie over de jeugdzorg 2025 is pas op 27 mei 2026 beschikbaar gekomen. Dit blijft een grote afhankelijkheid voor een tijdige afronding van het jaarrekeningproces. 4. De parameters en ramingen van de grondexploitaties zijn deugdelijk onderbouwd. De verwachte plansaldi zijn aannemelijk. 5. In de jaarstukken moet meer aandacht worden gegeven aan de afwijkingen tussen het geplande en het gerealiseerde onderhoud in het afgelopen jaar. Deze analyse stelt de gemeenteraad beter in staat om de controlerende rol uit te voeren.

6© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

7© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college. Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en de controleverordening dat door de gemeenteraad is vastgesteld, bepalend (geweest) voor onze controle. Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan. Rechtmatigheid Het college van burgemeester en wethouders heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording geen fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens. In de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college. De gehanteerde verantwoordings- Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken. Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

Welke aandachtspunten zien wij? Wij onderkennen de volgende belangrijke aandachtspunten: De controle 2025 is soepeler en efficiënter verlopen dan de controle 2024. Ten opzichte van 2024 is sprake van een aantal duidelijke verbeteringen. Bij de start van de jaarrekeningcontrole beschikte de gemeente over bijna volwaardige conceptjaarstukken en een deugdelijke onderbouwing van de cijfers en toelichtingen. Ook de SiSa-verantwoording 2025 en het bijbehorende dossier was aanzienlijk beter dan in voorgaande jaren. Wij zien nog wel verbeterpunten ten aanzien van het controleproces. Wij gaan het controleproces met de gemeente evalueren. De specificaties van de vlottende balansrekeningen zijn nog onvoldoende opgeschoond en afgeletterd. Dit is relevant voor de jaarrekeningcontrole, maar ook voor de interne beheersing van de balansrekeningen door de gemeente. Er zijn maatregelen nodig om de aanbestedingsfouten op te lossen. Enerzijds moeten de geconstateerde fouten opgelost worden door bijvoorbeeld nieuwe aanbestedingen uit te schrijven. Anderzijds zijn er maatregelen in het proces nodig om herhaling te voorkomen. Een mogelijke maatregel is het verplicht inschakelen van inkoopadviseurs. De gemeente is voor een tijdige afwikkeling van het jaarrekening- en controleproces afhankelijk van het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden.

De gemeente is namelijk afhankelijk van de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders, het servicebureau en hun accountants. De general IT-controls vormen het fundament van de IT-omgeving van uw gemeente. Wij hebben deze general IT-controls onderzocht en concluderen dat de in 2024 gedane aanbevelingen nog niet volledig zijn opgevolgd. Het gaat dan om aanbevelingen in het kader van toegangsbeheer, toekennen en afnemen van rechten en changemanagement. In de jaarstukken moet meer aandacht worden gegeven aan de afwijkingen tussen het geplande onderhoud en de realisatie in het afgelopen jaar. Deze analyse stelt de gemeenteraad beter in staat om de controlerende rol uit te voeren. Interne beheersing Op basis van de interim-controle 2025 hebben wij een managementletter uitgebracht met aanbevelingen voor verbetering van de interne beheersing. Onze belangrijkste bevindingen zijn ook in dit accountantsverslag opgenomen. Interne beheersingBevindingen jaarrekeningcontrole BijlagenBestuurlijke samenvatting Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

8© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Financiële positie De financiële positie ultimo 2025 is ten opzichte van 2024 verbeterd. Het eigen vermogen per 31 december 2025 is gestegen ger dan de door de gemeente Leidschendam-Voorburg Realiteitsgehalte begroting Uit het overzicht van baten en lasten over 2025 blijken afwijkingen in zowel de lasten, baten als saldi. De werkelijke lasten zijn 3% lager dan begroot. 47,4 miljoen, terwijl in werkel 24,6 miljoen is uitgegeven (circa 52%). Het realistisch ramen van de investeringen blijft een aandachtspunt voor de gemeente. Wij adviseren de gemeenteraad om keuzes te maken en zodoende focus aan te brengen in het investeringsprogramma. Jaarstukken 2025 Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd.

Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt. De verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2025. De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De gemeente beschikt niet over een frauderisicoanalyse. Wij adviseren om een frauderisicoanalyse op te stellen. Tevens adviseren wij om centraal inzicht te verkrijgen in alle bestaande onderdelen van het frauderisicomanagement en te evalueren of aanvullende maatregelen nodig zijn. Wij onderkennen in onze controle een frauderisico ten aanzien van management override of controls. Het management is door haar positie in staat om interne controles te omzeilen of te negeren, met het doel om boekhoudkundige gegevens te manipuleren en zo frauduleuze financiële overzichten op te stellen.

Ook als de interne controles deugdelijk lijken te functioneren. Wij verrichten hiertoe gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Tijdens onze controle 2025 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd. Wij onderkennen in onze controle een frauderisico voor inkopen waarvoor indicaties bestaan dat deze zijn overeengekomen in strijd met de van toepassing zijnde interne procedures en Europese aanbestedingsrichtlijnen. Het risico bestaat dat sprake is van zelfverrijking, onrechtmatige bevoordeling van derden, het overbetalen voor goederen of diensten of betaling voor niet geleverde diensten of producten. Overgang naar nieuwe financiële applicatie Het boekjaar 2025 is het tweede jaar met de nieuwe financiële applicatie ERPx. De applicatie wordt steeds beter benut, want de gemeente doet steeds meer ervaring op met het werken met de applicatie. Ten opzichte van 2024 zijn er ook meer functionaliteiten beschikbaar gekomen. Overig Zie de bijlagen A bij dit accountantsverslag waaruit blijkt welke niet-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd. In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden. Interne beheersingBevindingen jaarrekeningcontrole BijlagenBestuurlijke samenvatting Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

9© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV

10© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Bevindingen jaarrekeningcontrole

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd | miljoen) | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle | Eigen vermogen per 1 januari | 222 | 223 | 224 | 224 baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het | Tussentijdse resultaatbestemming | -/- 5 | -/- 10 | -/- 13 | -/- 2 eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. | Gerealiseerd resultaat | 6 | 11 | 13 | 7 Het gerealiseerd saldo van baten en lasten over het boekjaar 2025 | Saldo van baten en lasten | 1 | 1 | 0 | 5 5 reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over | Eigen vermogen per 31 december | 223 | 224 | 224 | 229 7 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 circa 62% van het balanstotaal (ultimo 2024: 61% van het balanstotaal) en is daarmee licht gestegen ten opzichte van 2024.

| miljoen) Saldo baten en lasten | Totale baten | 304 Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde saldo van baten en lasten. Daarnaast kent de | Totale lasten | -/- 299 gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze | Saldo baten en lasten | 5 tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en | Af: stortingen in reserves | -/- 14 stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door gemeenteraad genomen | Bij: onttrekkingen aan reserves | 16 besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet | Saldo mutaties reserves | 2 betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven. | Gerealiseerd resultaat | 7 © 2026 Deloitte Nederland | Kernpunten van de | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Bijlagen | 11 Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV | jaarrekeningcontrole | samenvatting | jaarrekeningcontrole Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2025 laat een | Gerealiseerd saldo baten en lasten na wijziging).

| 9 De jaarrekening 2025 sluit | na verwerking van de mutaties in | 6 reserves | met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa | 3 - In de programmaverantwoording geeft het college per ambitie op | (3) hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering | (6) heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 toegelicht. Mutaties in reserves 15 12 9 6 3 - 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Gerealiseerd resultaat 15 12 9 6 3 - 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 © 2026 Deloitte Nederland | Kernpunten van de | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Bijlagen | 12 Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV | jaarrekeningcontrole | samenvatting | jaarrekeningcontrole Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Solvabiliteit | Kengetallen voor gemeente Leidschendam-Voorburg | Begroot en werkelijk over de periode 2022-2025 De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge | Solvabiliteit | Structurele exploitatieruimte schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie.

Hoe hoger de | 68% solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. | 66% | 5% Netto schuldquote | 64% | 4% Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote | 62% weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van | 60% | 3% aflossingen op de exploitatie. | 58% 56% | 2% Structurele exploitatieruimte | 54% Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de | 52% | 1% structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende | 50% | 0% zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 is, doordat wordt gekeken naar de het saldo van de structurele baten en lasten | BegrootBegroot WerkelijkWerkelijk | Begroot | Werkelijk en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. | Netto schuldquote (gecorrigeerd) | Grondexploitatie Grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe groot de grondpositie is ten opzichte van de jaarlijkse | 40% | 20% (geraamde) baten.

Het kengetal is een indicator van de boekwaarde van de | 35% grondexploitaties die nog terugverdiend moeten worden. Een lager kengetal | 30% | 15% betekent dat de verhouding tussen de boekwaarde van de grondexploitaties | 25% en de totale opbrengsten gunstiger is geworden. | 20% | 10% Conclusie | 15% De gemeente heeft relatief veel eigen vermogen en weinig schulden. | 10% | 5% De realisatie van de structurele exploitatieruimte en de grondexploitatie ligt hoger dan begroot als gevolg van het niet volledig realiseren van de begroting. | 5% De financiële positie van de gemeente is gezond. | 0% | 0% 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Begroot | Werkelijk | Begroot | Werkelijk © 2026 Deloitte Nederland | Kernpunten van de | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Bijlagen | 13 Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV | jaarrekeningcontrole | samenvatting | jaarrekeningcontrole Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting | Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige | 10 kaders vaststellen waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen.

| - De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en | (10) mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en | (20) capaciteit kan realiseren. | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie De gerealiseerde lasten zijn 3% lager dan geraamd. De werkelijke baten zijn 1% hoger dan | 2023 | 2023 | 2024 | 2024 | 2025 | 2025 5 miljoen voordelig, terwijl een nadelig saldo 7 miljoen was geraamd. Ook bij de investeringen is sprake van een verschil tussen begroting en realisatie. | Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) 25 miljoen is uitgegeven (circa 52%). In de jaarrekening is een toelichting opgenomen over de belangrijkste verschillen tussen begroting en realisatie en over de belangrijkste oorzaken | 300 van het verschillen. Het realistisch ramen van de investeringen blijft een aandachtspunt voor de gemeente. Wij adviseren de gemeenteraad om keuzes te maken en zodoende | 250 focus aan te brengen in het investeringsprogramma. 200 Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie Investeringen (im)materiele vaste activa | Begroting vs realisatie | 2023 | 2023 | 2024 | 2024 | 2025 | 2025 50 | Lasten | Begroting vs realisatie (excl.

mutaties reserves) 40 30 | 300 20 10 | 250 - | 200 Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie 2023 | 2023 | 2024 | 2024 | 2025 | 2025 | 2023 | 2023 | 2024 | 2024 | 2025 | 2025 © 2026 Deloitte Nederland | Kernpunten van de | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Bijlagen | 14 Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV | jaarrekeningcontrole | samenvatting | jaarrekeningcontrole Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Weerstandscapaciteit Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare | 200 weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door toegenomen en het risicoprofiel is afgenomen. De ratio weerstandsvermogen is | 150 daardoor met 2,7 toegenomen naar 8,3. Een score van 8,3 is ruim voldoende voor het Beschikbare weerstandscapaciteit | 100 De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 73,5 | 50 toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Benodigde weerstandscapaciteit (risicoprofiel) | - geeft een indicatie van de | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde | Weerstandscapaciteit | Risicoprofiel weerstandscapaciteit te kunnen bepalen.

Daarbij geeft het college een doorlopend Ratio weerstandscapaciteit 20 Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde 8,8 | 15 afname. 10 De ontwikkeling van de weerstandscapaciteit en het risicoprofiel in de periode 2020 | 5 tot en met 2025 is weergegeven in de grafieken op deze pagina. De daling in 2021 is het uit de verkoopopbrengst van de aandelen Eneco. | - 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Ratio weerstandscapaciteit © 2026 Deloitte Nederland | Kernpunten van de | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Bijlagen | 15 Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV | jaarrekeningcontrole | samenvatting | jaarrekeningcontrole 16© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV

17© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Rechtmatigheidsverantwoording Het college van burgemeester en wethouders heeft in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen, waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen en te voorkomen is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens De gemeenteraad heeft via de controleverordening de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college van burgemeester en wethouders gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording blijken geen onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan.

Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht via het normen- en toetsingskader 2025. Dit kader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering van 10 maart 2026. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. De gemeenteraad heeft in de financiële verordening bepalingen laten opnemen over de diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod. Begrotingsrechtmatigheid De gemeenteraad stelt de budgetten volgends de financiële verordening - verantwoording blijkt dat het college niet rechtmatig heeft gehandeld Het college heeft de overschrijding in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht en vermeld of de overschrijdingen op basis van de criteria in de financiële verordening acceptabel zijn. Indien een overschrijding of een deel daarvan voldoet aan de door de raad vastgestelde criteria, dan betekent dat deze overschrijding op voorhand door de gemeenteraad is aangemerkt. voldoet niet aan de criteria. Dit bedrag is zodoende niet op voorhand acceptabel. Deze overschrijdingen zijn toereikend toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.

Interne beheersingBevindingen jaarrekeningcontrole BijlagenBestuurlijke samenvatting Kernpunten van de jaarrekeningcontrole Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de gemeenteraad de budgetten voor de lasten en de kredieten voor de investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. De gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders hebben afspraken gemaakt in welke situaties lastenoverschrijdingen acceptabel zijn. Lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering. Wij hebben vastgesteld dat het college een analyse van de Overzicht van de onrechtmatigheden Omvang Onrechtmatigheid Waarvan acceptabelCriterium Onderwerp Begrotingscriterium Overschrijdingen van begrote lasten Overschrijding van kredieten Mutaties eigen vermogen - - Voorwaardecriterium Aanbestedingen (Europese drempels) - M&O criterium - - Totaal

18© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Rechtmatigheidsverantwoording Kredietoverschrijdingen In de jaarrekening is een overschrijding van de kredieten gerapporteerd blijft onder de rapportagetolerantie en is daarom niet toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normen- en toetsingskader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld subsidies, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben we op de volgende pagina nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Interne beheersingBevindingen jaarrekeningcontrole BijlagenBestuurlijke samenvatting Kernpunten van de jaarrekeningcontrole Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de uit. De eigen inkoopregels zijn geen onderdeel van het normenkader en zijn zodoende niet betrokken in de rechtmatigheidsverantwoording. Dit betekent dat de rechtmatigheidsverantwoording betrekking heeft op de juiste marktbenadering bij inkoopopdrachten waarvan de geraamde totale uitgaven boven de Europese drempel liggen. De drempel 2025 Wij hebben in samenwerking met de verbijzonderde interne controle geconstateerd dat enkele inkoopopdrachten onrechtmatig zijn aanbesteed.

De onrechtmatigheden zijn inkoopopdrachten die niet via een Europese aanbestedingsprocedure op de markt zijn gezet, terwijl dat wel had gemoeten. De onrechtmatigheid 2025 bedraagt ruim 0,7 opdrachten die in een voorgaand jaar al als onrechtmatig zijn nieuwe aanbestedingsfouten 2025. De onrechtmatigheden hebben betrekking op de gladheidsbestrijding en het raadsinformatiesysteem. De opdrachten zijn in het verleden rechtmatig gegund, maar beide opdrachten zijn na de gunning in de loop der jaren wezenlijk gewijzigd. Een wezenlijke wijziging van een bestaande inkoopopdracht is niet toegestaan, want dan is sprake van een nieuwe aan te besteden opdracht. Wij hebben bij het college aangedrongen op het nemen van herstelmaatregelen. Enerzijds moeten de geconstateerde fouten opgelost worden door bijvoorbeeld nieuwe aanbestedingen uit te schrijven. Anderzijds zijn er maatregelen in het proces nodig om herhaling te voorkomen. Mogelijke maatregelen zijn het verplicht inschakelen van inkoopadviseurs en het monitoren van de naleving van de inkoopregels door middel van een spendanalyse door de inkoopadviseurs in samenwerking met de verbijzonderde interne controle. Misbruik en oneigenlijk gebruik Het criterium misbruik en oneigenlijk gebruik speelt een belangrijkere rol in de rechtmatigheidsverantwoording dan dat het deed in de rechtmatigheidscontrole van de accountant.

Bij dit criterium gaat het om het voorkomen, signaleren en corrigeren van misbruik en oneigenlijk gebruik van gemeentelijke voorzieningen. De verhoogde aandacht voor dit criterium vloeit voort uit de affaire rondom de kinderopvangtoeslag en heeft ten doel om het beleid en de maatregelen in het kader van het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik expliciet te maken aan de bestuurstafel. Bij uw gemeente is dit criterium onder andere relevant in het kader van de Participatiewet, Jeugdzorg, WMO en subsidieverstrekkingen. De gemeente heeft in 2025 een misbruik- en oneigenlijk gebruik beleid (M&O-beleid) vastgesteld. Een M&O-beleid is belangrijk voor de organisatie, omdat dit de kaders zijn voor preventie, toezicht en naleving. Het college meldt dat ten aanzien van het M&O-beleid geen significante tekortkomingen geconstateerd zijn. Wij delen deze conclusie, maar vragen aandacht voor een betere onderbouwing en voor een uitgebreidere uiteenzetting van het onderwerp in de paragraaf bedrijfsvoering.

19© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij het college jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving, inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat het college daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft de organisatie aangegeven zich bewust te zijn De gemeente heeft geen frauderisicoanalyse opgesteld. De frauderisicoanalyse is een instrument om ambtelijk en bestuurlijk de de effectiviteit van de internebeheersingsmaatregelen te evalueren. lopen. Alleen een frauderisicoanalyse zou overigens onvoldoende zijn voor een organisatie als uw gemeente. Goed frauderisicomanagement bestaat namelijk uit fraudepreventie, fraudedetectie en frauderesponsie. De gemeente heeft verschillende maatregelen in het kader van fraudepreventie getroffen, zoals de lopende actualisatie van het integriteitsbeleid.

De gemeente heeft ook maatregelen getroffen in het kader van fraudedetectie en frauderesponsie, maar een centraal uitgewerkt fraudebeleid ontbreekt. Wij adviseren om een centraal frauderisicobeleid op te stellen inclusief een frauderisicoanalyse. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de zakelijke integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw coördinator integriteit. Wij hebben op basis van deze bespreking tijdens de jaarrekeningcontrole geen aanwijzingen voor fraude geconstateerd. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van internebeheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.

Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Overige controlewerkzaamheden Wij onderkennen in onze controle alleen een frauderisico van management override of controls. Het management is door haar positie in staat om interne controles te omzeilen of te negeren, met het doel om boekhoudkundige gegevens te manipuleren en zo frauduleuze financiële overzichten op te stellen. Ook als de interne controles deugdelijk lijken te functioneren. Wij hebben tijdens de jaarrekeningcontrole 2025 de volgende Wij hebben de boekingsregels 2025 onderzocht met behulp van data analyse op kenmerken die kunnen duiden op frauduleuze boekingen. De boekingen die daaruit voortkomen zijn in detail onderzocht.

Wij hebben de schattingen in de jaarrekening 2025 geëvalueerd. Schattingen vereisen de oordeelsvorming van het management en zijn zodoende vatbaar voor beïnvloeding. Wij hebben aanvullende controlewerkzaamheden uitgevoerd voor inkopen die zijn overeengekomen in strijd met de van toepassing zijnde Europese aanbestedingsrichtlijnen. Wij hebben onderzoek gedaan naar het risico van onrechtmatige bevoordeling van derden. Deze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor fraude opgeleverd. Interne beheersingBevindingen jaarrekeningcontrole BijlagenBestuurlijke samenvatting Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk | Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische | Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie exclusief De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening | ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in | van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de | 60 exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo | projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? | 50 19,3 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook | 40 door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de nog te | Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben | 30 langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een | 20 realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis | grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in | 10 voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat | een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke bij afsluiting van de projecten.

Dit leidt tot een voorziening indien het | prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen | - college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) | bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van | vraag en de positieve marktontwikkelingen? | Ontwikkeling boekwaarde grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen | Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren | bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de baten en lasten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2025 gaat | bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden het om drie individuele projecten exclusief de nog te leveren gronden | gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden | Overzicht nog te realiseren baten en lasten per aan Leidschendam Centrum VOF.

| bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende | project (x De gemeente Leidschendam-Voorburg schat ultimo 2025 in dat de | prijsontwikkelingen? | 30 totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele | Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige | 20 Hiervoor is een voorziening getroffen en dit ziet vooral toe op het project | situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige Vlietvoorde. De voorziening is in mindering gebracht op de boekwaarde | ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten? | 10 van de bouwgronden in exploitatie. Het controleproces van de waardering van de voorraad | - onderhanden werk | Analyse grondexploitaties | Vlietvoorde | Leidschendam | Klein | De Star centrum | Plaspoelpolder vijf | Uit naastgelegen figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in | Nog te realiseren baten | Nog te realiseren lasten Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de | 2025 sterk is gedaald. Dit is het gevolg van de grondverkopen die in 2025 (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt | zijn geëffectueerd. welke projecten op welk moment te realiseren zijn. | De actualisatie van de grondexploitaties per 31 december 2025 heeft niet geleid tot grote mutaties in de totale baten en lasten (boekwaarden + ramingen).

© 2026 Deloitte Nederland | Kernpunten van de | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Bijlagen | 20 Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV | jaarrekeningcontrole | samenvatting | jaarrekeningcontrole 21© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente- omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente? Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?). De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2025 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2025 terecht geen tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie. Er zijn namelijk geen grondverkopen gerealiseerd in het enige plan met een verwacht positief saldo (De Star).

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitatie Vlietvoorde het belangrijkste project binnen uw gemeente is.

Wij hebben alle grondexploitaties voor onze controle geanalyseerd en waar wij dat noodzakelijk achten op grond van onze professionele oordeelsvorming geselecteerd voor nadere controle. Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening gecontroleerd. De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten. Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties. Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten. De uitgangspunten die in de geactualiseerde grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2025 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2025 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten hebben betrokken bij de controle van de waardering.

Er is (terecht) geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente. Interne beheersingBevindingen jaarrekeningcontrole BijlagenBestuurlijke samenvatting Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

22© 2026 Deloitte Nederland Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV Sociaal domein Zorg in natura De gemeente heeft voor de uitvoering van de WMO en de Jeugdzorg overeenkomsten gesloten met zorgaanbieders. De zorgaanbieders verantwoorden jaarlijks hun productie door middel van een productie- verantwoording aan de gemeente (WMO) of het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (Jeugdwet). Het servicebureau legt vervolgens verantwoording af aan de deelnemende gemeenten. Afhankelijk van de omvang van de productie moet de zorgaanbieder de jaarlijkse verantwoording voorzien van een controleverklaring van een accountant. De accountant van de zorgaanbieder controleert of de zorg feitelijk is geleverd. Op deze manier verkrijgt de gemeente en het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden zekerheid over de rechtmatigheid van de zorgkosten inclusief de prestatielevering. De verantwoordingsinformatie komt niet eerder beschikbaar dan in maart van het volgende jaar. Dat betekent dat de informatie pas laat voor de gemeente beschikbaar komt. Bij de jeugdzorg is de gemeente bovendien afhankelijk van het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. De gecontroleerde informatie over de jeugdzorg 2025 is later dan gepland beschikbaar gekomen. Dit blijft een grote afhankelijkheid voor uw gemeente voor het afronden van het jaarrekeningproces.

De gemeente is dus afhankelijk van informatie van zorgaanbieders die de gemeente achteraf ontvangt. Het stelt de gemeente onvoldoende in staat om tussentijds te monitoren en bij te sturen. Bij veel gemeenten zijn inmiddels maatregelen getroffen die de productieverantwoordingen overbodig maken, waardoor een gemeente tijdiger en over kwalitatief betere informatie over de zorglevering beschikt. Dit stelt de gemeente in staat om eerder bij te sturen. Een mogelijke oplossing is het invoeren van een zogenaamd mandje van controlemaatregelen. De gemeente brengt dan een aantal bestaande en nieuwe maatregelen samen om vast te stellen dat de zorgaanbieders hun zorg hebben geleverd. Er is een scala van maatregelen beschikbaar, zoals data-analyse, een klachtenregistratie, keukentafelgesprekken, accounthoudergesprekken met de zorgaanbieders, klanttevredenheidsonderzoeken, fraudemeldingen, etc. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft diverse maatregelen al ingevoerd, maar heeft de uitkomsten niet samengebracht, onderbouwd en voorzien van een conclusie ten aanzien van de vraag of de zorgaanbieders de zorg hebben geleverd. De maatregelen kunnen de gemeente informatie geven over de prestatielevering, de kwaliteit van de zorg en de hoogte van de kosten.

Een ander effect van het mandje van controlemaatregelen is dat de onzekerheid die de gemeente al jaren heeft over de prestatielevering als gevolg van het ontbreken van productieverantwoordingen en/of controleverklaringen van zorgaanbieders weggenomen kan worden. De productieverantwoordingen inclusief controleverklaringen van de zorgaanbieders dekken namelijk niet de gehele zorg af, want: Kleine zorgaanbieders hoeven geen controleverklaring te overleggen. Enkele zorgaanbieders hebben (nog) geen productieverantwoording bij de gemeente aangeleverd. voor enkele zorgvoorzieningen wordt niet gewerkt met productie- verantwoordingen, zoals PGB en woningaanpassingen. Als gevolg van het ontbreken van productieverantwoordingen en omdat de bestaande en eventuele aanvullende maatregelen van de gemeente niet worden samengebracht tot een overkoepelende conclusie, bestaat er ook over 2025 een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering in het sociaal domein. Over 2025 bedraagt de onzekerheid voor de WMO zorg in natura circa 0,1 miljoen) en voor de Jeugdzorg zorg in natura 0,3 miljoen).

Interne beheersingBevindingen jaarrekeningcontrole BijlagenBestuurlijke samenvatting Kernpunten van de jaarrekeningcontrole Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden Met de Gemeentelijke Accountantsdienst van de gemeente Den Haag die de controle op de lasten van de Jeugdhulp uitvoert zijn afspraken gemaakt voor het uitvoeren van een dossierreview. Twee accountants van de negen deelnemende gemeenten voeren een review uit. Op basis van de gemaakte afspraken zou een controleverslag uitgebracht worden, uiterlijk op 15 mei 2026. Het daadwerkelijke controleverslag is uitgebracht op 3 juni 2026. Dit heeft tot een vertraging geleid bij de uitvoering van de controle van de jaarstukken van uw gemeente. Als gevolg hiervan zijn niet alle financiële mijlpalen in uw bestuurlijke planning gerealiseerd. Het mandje van controlemaatregelen kan ook een oplossing zijn voor het Servicebureau, maar zal dan in regionaal verband opgepakt moeten worden. PGB-bestedingen De PGB-bestedingen WMO en Jeugdwet zijn belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De PGB-bestedingen over 2025 bedragen circa 1,3 miljoen). De SVB doet geen controle op de prestatielevering van de geleverde zorg. Dat moet uw gemeente zelfstandig vaststellen. Het college heeft hiervoor geen maatregelen getroffen en daarom bestaat er geen zekerheid over de prestatielevering door de zorgaanbieders.

Zodoende zijn de PGB-bestedingen 2025 door 1,2 miljoen.

Speerpunten van commissie Rekening en Audit Inleiding | Rente | Een fijnmazigere toerekening van overhead is echter gewenst in verband De commissie Rekening & Audit heeft ons in haar vergadering van | De rente wordt verantwoord op taakveld Treasury en wordt toegerekend | met de beheersbaarheid en ook beoogd door de commissie BBV. Dit 17 november 2025 voor de jaarrekeningcontrole 2025 een drietal | aan de taakvelden waarop de vaste activa de grondexploitaties | speelt vooral bij het berekenen van de externe tarieven (zoals leges) en speerpunten meegegeven. Dit zijn: | betrekking hebben. In overeenstemming met artikel 15 lid 1 van de | bij de toerekening van kosten ICT. a) | Europese aanbestedingen. | financiële verordening wordt geen rente toegerekend over het eigen | De methode voor de toerekening is opgenomen in de financiële b) | IT-control (algemene IT-beheersing, IT-omgeving). | vermogen. De gemeente werkt zoals voorgeschreven met een | verordening, namelijk de toerekening bevat de directe kosten en de omslagrente. De omslagrente wordt jaarlijks geactualiseerd en indien | indirecte kosten. Per afdeling is er een uurtarief berekend, bestaande uit c) | Naleving van de nieuwe notities van de commissie BBV: | nodig gecorrigeerd (bij afwijking van 25% of meer).

| een dekking voor de directe kosten van de afdeling en een gemeente- - | Rente | Grondbeleid | brede opslag voor de indirecte kosten. De opslag voor indirecte kosten - | Grondbeleid | De gemeente heeft een Nota Grondprijzen en een Nota Grondbeleid. | wordt berekend door de totale overhead te delen door het aantal directe - | Overhead | Vanaf de begroting 2025 wordt de omslagrente gehanteerd voor het | productieve uren van de begrote formatie. - | Structurele en incidentele baten en lasten | toerekenen van rente aan de grondexploitaties. De financiële | Structurele en incidentele baten en lasten - | Verbonden partijen | verordening is hierop aangepast. De omslagrente is ook al toegepast in | De aanbeveling dat de gemeente een grensbedrag kan opnemen in de de jaarrekening 2024 (maar niet in de begroting 2024). Het concept van | financiële verordening voor het toelichten van incidentele baten en Wij hebben deze onderwerpen onderzocht en rapporteren hierover aan | warme gronden speelt niet bij gemeente Leidschendam-Voorburg. Er is | lasten is door de gemeente opgevolgd. Dit staat namelijk in artikel 4 lid 3 de commissie en de gemeenteraad. Het onderwerp aanbesteden is op | geen sprake van strategisch grondbezit. pagina 18 behandeld. Voor de IT-controls verwijzen wij naar pagina 27.

| Alle posities met betrekking tot faciliterende plannen zijn gepresenteerd | De gemeente maakt gebruik van de mogelijkheid om een deel van de De naleving van de nieuwe notities van de commissie BBV komt aan bod | onder de overige vooruit ontvangen bedragen en de overige overlopende | algemene reserve als een structurele bate in te zetten. De gemeente op deze pagina. | activa in overeenstemming met de notitie Grondbeleid. We geven in Naleving van de nieuwe notities van de commissie BBV | overweging om de faciliterende plannen op te nemen in de jaarlijkse | meerjarige begroting. Vanaf 2029 is de inzet van de algemene reserve De commissie heeft ons gevraagd te onderzoeken of de recente notities | Rapportage Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG) 2026. | nihil. van de commissie BBV tijdig zijn verwerkt in de gemeentelijke P&C | De toepassing van de punten van de notitie Grondbeleid zijn betrokken | Verbonden partijen producten. Het gaat dan om de notities Rente, Grondbeleid, Overhead, | bij de jaarrekeningcontrole 2025 en daaruit komen geen | De bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen worden als directe Structurele en incidentele baten en lasten en Verbonden partijen. | bijzonderheden. | lasten op het desbetreffende taakveld verantwoord.

De overhead van de Team Financiën heeft in dezelfde periode de notities van de commissie | Overhead | regeling landt zodoende en in overeenstemming met de notitie van de BBV doorgenomen met het doel om de financiële verordening te | In de nieuwe notitie Overhead is vooral de definitie overhead gewijzigd. | commissie BBV op een taakveld. Enige uitzondering hierop is actualiseren. De aangepaste financiële verordening is op 3 februari | Overhead waren alle kosten van de leidinggevenden. In de gewijzigde | Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. De overhead van deze 2026 door de gemeenteraad vastgesteld. | notitie is beoogd om de kosten van leidinggevenden die werkzaam zijn | organisatie wordt op het taakveld Overhead verantwoord. De hoofdconclusie is dat de gemeente Leidschendam-Voorburg de | voor een beperkt aantal taakvelden, aan die taakvelden toe te rekenen. | De gemeente heeft alle op basis van het BBV vereiste informatie in de consequenties van de notities tijdig heeft verwerkt in de P&C producten. | De gemeente heeft een eigen analyse uitgevoerd en geconcludeerd dat | paragraaf Verbonden partijen opgenomen. De gemeente gebruikt We lichten per notitie de belangrijkste bevindingen toe. | er geen aanpassingen nodig zijn.

De beleidsvrijheid in deze notitie | hiervoor een tabel die afwijkt van de door de commissie geadviseerde maakt het mogelijk dat het oude beleid voortgezet wordt. | tabel. De gemeente gaat de aanbevolen tabel opnemen vanaf de begroting 2027. © 2026 Deloitte Nederland | Kernpunten van de | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Bijlagen | 23 Accountantsverslag 2025 I 26068D0DA1/JV | jaarrekeningcontrole | samenvatting | jaarrekeningcontrole Overige bevindingen Beheer van de vlottende activa en passiva | Voorziening dubieuze bijstandsdebiteuren | Voorziening riolering De specificaties van de vlottende balansrekeningen per | De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft terecht een voorziening | De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een voorziening riolering, 31 december 2025 waren onvoldoende opgeschoond en afgeletterd. | voor dubieuze bijstandsdebiteuren, want de totale vordering op | dat jaarlijks wordt gemuteerd met saldo van baten en lasten in het kader Betrouwbare specificaties zijn belangrijk voor een efficiënte | (voormalige) bijstandscliënten zal niet volledig worden ontvangen. | van beheer en onderhoud van riolering. Een voordeel wordt toegevoegd jaarrekeningcontrole, maar ook voor de interne beheersing van deze | De hoogte van deze voorziening is een schatting die afhankelijk is | aan de voorziening en een nadeel wordt onttrokken.

Zodoende is de balansrekeningen door de gemeente. De specificaties waren niet | gesteld van de incasso-quote van de afdeling Werk & Inkomen. Dit is | rioolheffing een gesloten systeem, waarvan de middelen alleen volledig afgeletterd, wat wil zeggen dat de debet- en creditboekingen | een deugdelijke grondslag voor de voorziening, want de gemeente | aangewend kunnen worden voor het doel waarvoor de heffing wordt die bij elkaar horen niet volledig tegen elkaar zijn weggestreept. Wij | baseert de oninbaarheid op ervaringscijfers ten aanzien van opgelegde | opgelegd en geïnd. De grondslag hiervan heeft de gemeenteraad moesten nieuwe selecties trekken voor geselecteerde posten die per | vorderingen en het bedrag dat daadwerkelijk is ontvangen. | vastgesteld door middel van Water- en Rioleringsplan 2022-2027. 31 december 2025 niet meer open bleken te staan. Het ontbreken van | Wij constateerden in 2024 dat de gemeente de ervaringscijfers al enkele | In de jaarstukken 2025 is beschreven welke werkzaamheden in 2025 zijn een volledige aflettering betekent ook dat de gemeente deze | jaren niet heeft geactualiseerd, waardoor de gehanteerde incasso- | uitgevoerd en er is geconstateerd dat projecten vertraging hebben grootboekrekeningen minder goed kan beheersen. | quote mogelijk niet meer aansluit met actualiteit. De gemeente heeft | opgelopen.

Een relatie met het Water- en Rioleringsplan 2022-2027 Voorzieningen pensioenen wethouders | voor 2025 geactualiseerde informatie gebruikt voor het berekenen van | wordt niet gelegd. Uit de paragraaf blijkt niet welk deel van het geplande De gemeente heeft de verplichting om haar (oud)wethouders een | de incasso-quote. Per saldo is de voorziening per 31 december 2025 | onderhoud is gerealiseerd, welke financiële resultaten zijn behaald en pensioen uit te keren bij het bereiken van de pensioengerechtigde | 0,5 miljoen gestegen ten opzichte van 2024. | welke maatregelen er eventueel genomen worden om de achterstand in leeftijd. Tot en met heden kon deze verplichting niet worden | Voorziening achterstallig onderhoud wegen | te halen. Ook wordt niet duidelijk of de voorziening riolering ultimo 2025 ondergebracht bij een pensioenfonds en daarom vormden de | De gemeente heeft in 2025 goede voortgang gemaakt met het | lopen. gemeenten een voorziening ter dekking van deze verplichting. | wegwerken van het achterstallig onderhoud van wegen. De gemeente Jaarlijks worden de opgebouwde rechten van de wethouders aan de | heeft voor het inhalen van achterstallig onderhoud aan wegen in 2024 | De financiële resultaten van het product riolering zijn niet geanalyseerd voorziening toegevoegd. De verplichting voor de pensioenen van de | een voorziening van | gevormd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://leidschendam.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/cb35e173-7fbb-4fdc-bb95-85018ffe2f66?agendaItemId=85fae899-f4f3-492e-b31e-d3dd78edb2a2