3905 Jaarstukken_2024 (gewaarmerkt door accountant)

Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden Het servicebureau behartigt de belangen van de gemeenten op het terrein van uitvoering van inkooptaken, zoals gezamenlijke inkoop en het contracteren van Jeugdzorg. Er is voldoende passende jeugdhulp beschikbaar in de regio Haaglanden. De declaraties van jeugdhulp zijn rechtmatig. De jeugdhulp is doelmatig en doeltreffend. Wat heeft het gekost? Sociaal domein

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2024 2024 2024

Realisatie 2024

Verschil 2024

Baten

34.469

11.539

46.007

48.621

2.614

Lasten

117.096

13.093

130.189

125.087

5.102

Saldo van lasten en baten

-82.628

-1.554

-84.181

-76.466

7.715

Bedragen x € 1.000

Financiële toelichting op de afwijkingen Het saldo van baten en lasten van het programma Sociaal Domein is ten opzichte van de begroting 2024 in totaal € 7.715.000 voordelig. Hieronder wordt ingegaan op de onder- en overschrijdingen. Baten € 2.614.000 voordelig Inkomensregelingen Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Het voordeel ten opzichte van het geraamde budget bedraagt € 1,4 miljoen. Bij de beschikking van de BUIG die eind 2024 bekend is geworden is het macrobudget naar boven bijgesteld en is het verdeelmodel opnieuw geüpdatet. Beide hebben een positief effect op de hoogte van de uitkering die we over 2024 ontvangen. Daarnaast is een bedrag van € 384.000 ontvangen in het kader van de Vangnetregeling over het tekort op de BUIG in 2023. Omdat onzeker was of de aanvraag voor deze regeling toegekend zou worden was deze opbrengst nog niet begroot. Dienstverlening aan Voorschoten en Wassenaar De opbrengsten van de gemeenten Voorschoten en Wassenaar voor de uitvoering op het gebied van Werk en Inkomen zijn hoger dan begroot (€ 164.000). Op basis van nacalculatie op basis van de uitvoeringskosten en de geactualiseerde verdeelsleutel is de afrekening naar boven bijgesteld.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

67

Verhuur kinderopvang Er zijn meer inkomsten verantwoord voor de verhuur aan de Kinderopvang dan geraamd (€ 115.000). Dit is een verschuiving met programma 4 Onderwijs. Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Brede SPUK (€ 98.000 voordeel) De Brede SPUK GALA loopt van 2023 tot en met 2026 en gaat over 10 onderdelen gericht op het bevorderen van deelname aan sport, volksgezondheid en de sociale basis. De middelen zijn per jaar toegekend, maar mogen gedeeltelijk naar volgende jaren doorgeschoven mogen worden. Een aantal onderdelen van de GALA (met name valpreventie) was verschoven van 2023 naar 2024. Hierdoor zijn zowel de kosten als de opbrengsten hoger dan het toegekende jaarbedrag over 2024. Integraal Zorgakkoord (IZA) (€ 164.000 voordeel) In het najaar van 2024 werd bekend dat er in de regio nog IZA gelden (SPUK) beschikbaar werden gesteld voor 2024. Hier staan tevens hogere lasten tegenover. In 2024 is met name aandacht besteed aan de mentale gezondheid en overgewicht onder jongeren en gezond oud thuis worden. Toeslagenaffaire (€ 343.000 voordeel) De opbrengsten van de SPUK voor de Toeslagenaffaire zijn hoger dan geraamd, omdat een gedeelte van de salariskosten en kosten voor kwijtscheldingen gedeclareerd mocht worden. Hier was geen rekening mee gehouden in de begroting.

ESF subsidie De ontvangsten voor de ESF subsidie zijn hoger dan geraamd omdat er alsnog een hogere toekenning heeft plaatsgevonden over afgelopen jaren (voordeel € 129.000). Specifieke Uitkering voor niet beoogde zorgkosten Jeugdhulp De gemeente heeft in 2024 een Specifieke Uitkering ontvangen voor niet beoogde zorgkosten Jeugdhulp van € 440.000. Ten tijde van de tweede tussentijdse rapportage nog niet bekend dat aanvraag voor deze specifieke uitkering gehonoreerd zou worden. Wet Inburgering (€ 846.000 nadeel) Door het achterblijven van de invulling van de taakstelling huisvesting voor statushouders, zijn er minder personen waaraan inburgering wordt aangeboden. Hierdoor is een lagere vergoeding verantwoord in 2024. Er staan ook lagere lasten tegenover. Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 223.000 voordelig. Lasten € 5.102.000 voordelig Langer Zelfstandig Wonen Bij de behandeling van het nieuwe beleidsplan Langer Zelfstandig Wonen (voordeel € 1,219 miljoen) is een planning aangeboden voor subsidies voor de collectieve woningaanpassingen door woningbouwverenigingen. Inmiddels is gebleken dat de aanvragen meer gebundeld (niet jaarlijks) binnen zullen komen voor hogere bedragen. De subsidieregeling Toegankelijke woningbouw wordt in 2025 aangeboden, waarbij het subsidieplafond wordt aangepast, zodat toekenning van de aanvragen vereenvoudigd wordt.

Tegenover de lagere uitgaven staat een lagere onttrekking uit de reserve Langer Zelfstandig Wonen van hetzelfde bedrag. Wet Inburgering (€ 882.000 voordeel)

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

68

Door het achterblijven van de invulling van de taakstelling huisvesting voor statushouders, zijn er minder personen waaraan inburgering wordt aangeboden. Er zijn hierdoor minder kosten gemaakt. Zie ook de toelichting bij baten. Sterk voor Noord De kosten voor het programma Sterk voor Noord zijn in 2024 € 195.000 lager dan begroot doordat de pilots Jongerenwerk veiligheid op straat, Outreachend doorstroomcoach jongeren en Jongeren perspectief fonds deels zijn doorgeschoven naar 2025. Hier tegenover staat ook een lagere onttrekking uit de Reserve Herstelbeleid. (Nood)opvang vluchtelingen De gemeente heeft in 2024 kosten gemaakt rondom het organiseren van de opvang van de vluchtelingen uit Oekraïne, zoals huur-, personeels- en energiekosten, kosten voor beveiliging en leefgeld. De daadwerkelijke lasten zijn lager uitgevallen waardoor er een voordeel op de lasten is ontstaan van € 299.000. Het restant is toegevoegd aan de Bestemmingsreserve vluchtelingen. De Bestemmingsreserve Vluchtelingenopvang voorziet in een buffer voor toekomstige ontwikkelingen op vluchtelingenopvang die op de gemeente afkomen als gevolg van de voortdurende situatie in Oekraïne en de ontwikkelingen rondom de noodopvang en het asielbeleid in Nederland (spreidingswet) enerzijds en het verlagen van het normbedrag door het Rijk. GALA (€ 98.000 nadeel) Zie de toelichting bij de baten.

IZA-projecten Er konden meer IZA-projecten uitgevoerd worden (€ 142.000 nadelig) omdat er meer middelen ter beschikking kwamen. Zie ook de toelichting bij de baten. Inkomensregelingen (€ 2.332.000 voordeel) De verschillen binnen de diverse inkomensregelingen werden veroorzaakt door: • Uitkeringen Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz (€ 968.000 voordeel) In tegenstelling tot landelijke ontwikkelingen was er binnen de gemeente Leidschendam-Voorburg een daling van het aantal uitkeringsgerechtigden. Daarnaast was de invulling van het aantal statushouders lager dan verwacht. • Curatieve schuldhulpverlening (€ 253.000 voordeel). Niet alle middelen konden worden ingezet in 2024. Het nieuwe beleid Schuldhulpverlening is meer gericht op preventie, voorlichting en nauwe samenwerking met diverse maatschappelijke partners zodat wel alle budgetten vanaf 2025 benut kunnen worden. • Kwijtscheldingen (€ 269.000 voordeel) In 2024 is er minder kwijtschelding verleend dan begroot. Dit komt doordat meer inwoners, door de huidige wet- en regelgeving, alleen in aanmerking kwamen voor gedeeltelijke kwijtschelding in plaats van volledige kwijtschelding. • Minimabeleid (€ 756.000 voordeel). In 2024 was nog sprake van het oude Minimabeleid, wat minder toegankelijk was dan het nieuwe beleid dat vanaf 2025 gefaseerd ingevoerd gaat worden.

Het niet benutte budget geeft des te meer aan dat het belangrijk is om het voor de doelgroep zo laagdrempelig mogelijk te maken wel gebruik te kunnen maken van de regelingen. Het nieuwe beleid gaat meer uit van vertrouwen (automatisch verstrekken) en vereenvoudigde aanvraag (digitalisering). De Binnenbaan (€ 169.000 voordeel) De bijdrage aan de Binnenbaan is lager, omdat er minder re-integratietrajecten zijn uitgevoerd door de Binnenbaan. Er is sprake van een gat tussen het aantal gewenste trajecten en het beschikbare aanbod.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

69

Arbeidsparticipatie De instroom van het aantal mensen met een korte afstand tot de arbeidsmarkt is gedaald net als het totaal aantal bijstandsgerechtigden. Door de inzet van de leerwerkmakelaar en matchmaker zijn veel mensen met een kortere afstand op de arbeidsmarkt uitgestroomd (voordeel € 276.000). Voor de overgebleven groep met een langere afstand tot de arbeidsmarkt geldt dat er vaak complexe problematiek speelt en ander soort hulp moet worden ingezet voordat trajecten kunnen worden ingezet om bijvoorbeeld werkfit te worden. Na deze trajecten van hulp worden de re-integratie trajecten voor deze groep weer ingezet, maar in 2024 was dit nog niet mogelijk en heeft dit geleid tot het niet benutten van het totale budget. Statushouders (€ 132.000 voordeel) Door het achterblijven van de invulling van het aantal te huisvesten statushouders, zijn de middelen voor de integratie van die doelgroep niet volledig uitgegeven. Toerekening personele kosten De toerekening van personele kosten aan het sociaal domein is € 221.000 hoger dan begroot. Er zijn namelijk meer personele lasten gemaakt op de onderdelen van het sociaal domein. Het gaat om een toename van minder dan 2% ten opzichte van de totale toerekening. Jeugdhulp (€ 380.000 nadeel) Er was in 2024 sprake van langere trajecten, complexere en duurdere zorg en minimale zorgafbouw.

Daarnaast is er bij een specifieke aanbieder sprake van een forse stijging van zorgkosten per cliënt ten opzichte van 2023. Dit gaat om zorg in de segmenten verblijf en hoog specialistisch. Deze ontwikkelingen zorgen voor een tekort van € 1,16 miljoen ten opzichte van de geactualiseerde begroting in de 2e tussentijdse rapportage 2024, waarin het budget met € 1,75 miljoen is verhoogd. Hier tegenover staat een voordeel van € 780.000 door de vrijval van een reservering voor zorgkosten uit voorgaande jaren. Er is een positieve ontwikkeling zichtbaar van tijdig declareren door de zorgaanbieder, waardoor het niet aannemelijk wordt geacht dat deze zorgkosten alsnog gedeclareerd zullen worden. Het tekort wordt gecompenseerd door niet begrootte extra middelen uit de Specifieke Uitkering niet beoogde zorgkosten Jeugdhulp van € 440.000, zie de toelichting bij de baten. Voorgestelde overhevelingen: • Alleenverdieners problematiek Voor de alleenverdieners problematiek is in de algemene uitkering een bedrag ontvangen van € 72.000 (voordeel). Aangezien de uitvoering hiervan in 2025 gaat plaatsvinden, wordt voorgesteld deze middelen op te nemen in de begroting 2025. • Re-integratie en participatie De in het Re-integratie en Participatie beleid aangevraagde re-integratiemiddelen 2024 welke nog niet gebruikt zijn (€ 32.000) te zetten in 2025.

• Pilot WAMS Het uitvoeren van de pilot coördinatie Sociaal Domein in het kader van de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) is geïntegreerd in het actieplan Jeugdzorg. De uitvoering wordt opgepakt door dit budget van € 100.000 in 2025 in te zetten. Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 235.000 voordelig. Relevante documenten Beleidsplan re-integratie en participatie (iBabs nr. 3442)

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

70

Startnotitie doorontwikkeling subsidiesystematiek maatschappelijke functies (iBabs nr. 3769) Plan van Aanpak GALA 2023-2026 (iBabs nr. 3482) Informeren over koers Wmo beleid (iBabs nr. 3121) Vaststellen visie op de Sociale basis (iBabs nr. 9898) Dynamisch minimabeleid (iBabs nr. 3846) Informeren over eindevaluatie welzijnsgesprekken (iBabs nr. 3937) Actieplan Jeugd (iBabs nr. 3975) Informeren over tussentijdse evaluatie programma Sterk voor Noord (iBabs nr. 3976) Vaststellen Algemene subsidieverordening maatschappelijke subsidies Leidschendam-Voorburg 2026 (iBabs nr. 3790) Vaststellen beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028 (iBabs nr. 4008)

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

71

7. Volksgezondheid en milieu De gemeente is verantwoordelijk voor de inzameling van afval en voor het aanleggen en onderhouden van de riolen. Hiervoor wordt ook belasting geïnd (riool- en afvalstofheffing) welke in principe kostendekkend zijn. Dit zijn de twee grootste onderdelen van dit programma. Daarnaast worden ook nog uitgaven die rondom milieubeheer, begraafplaatsen en de volksgezondheid (zoals infectieziektebestrijding en gezondheidsbevordering) op dit programma verantwoord. Wat wilden we bereiken Het is fijn leven in onze gemeente. De leefbaarheid voor mens en dier staat echter onder druk door klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, verstedelijking, vervuiling van lucht en water, overlast van geluid, etc. Een goede leefomgeving is voorwaardelijk voor onze gezondheid en welzijn. Het verbeteren van de leefomgeving en werken aan een duurzame toekomst is daarom speerpunt in ons beleid. Ook het bevorderen van de volksgezondheid is een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente. De gemeente wil bereiken dat inwoners een gezonde leefstijl hebben, gezondheidsbedreigingen op tijd worden gesignaleerd en infectieziektes voorkomen worden. De gemeente heeft vastgelegde taken op het gebied van volksgezondheid en milieu. Deze zijn onder meer vastgelegd in de Wet publieke gezondheid en de nieuwe Omgevingswet. Die voeren we goed uit.

Daarnaast geven we als gemeentelijke organisatie zelf, proactief, het goede voorbeeld als het gaat om gezondheid, energiebesparing en duurzaamheid. Onderwerpen die raakvlakken hebben met dit programma zijn duurzaamheid, sport en groenvoorzieningen. Deze zijn opgenomen in programma's 3 en 5. Wat hebben we bereikt In 2024 is ingezet op het bevorderen, beschermen en bewaken van de publieke gezondheid. Met de GGD Haaglanden Visie 2030 - GGD Haaglanden en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is gewerkt aan een regionale preventie-infrastructuur en het verkleinen van gezondheidsachterstanden. Daarnaast heeft de GGD de wettelijke taken uitgevoerd, zoals infectieziektebestrijding en advisering over een gezonde leefomgeving. In 2024 heeft het college voorstellen gedaan aan de raad die tot doel hebben het restafval te verminderen, Deze voorstellen zullen in 2025 verder worden uitgewerkt en in samenwerking met inwoners en Avalex worden uitgerold. De concept Bodemkwaliteitskaart 2024-2029 is opgesteld en wordt vanaf december 2024 gecontroleerd. Het Actieplan geluid 2024-2029 is vastgesteld en gepubliceerd met het afwegingskader geluid. Het Beheerplan Kunstwerken en oevers is in 2024 vastgesteld door de raad en daarin is financiële ruimte opgenomen om bij enkele oevers natuurvriendelijke oevers aan te leggen.

In 2024 is het onderhoud aan het oppervlaktewater geïntensiveerd, zoals in het Water- en Rioleringsplan 2022-2027 is aangekondigd. Het onderhoud is meer gericht op de ecologie en waterkwaliteit. Er is gewerkt aan een convenant met de woningbouwcorporaties voor klimaatadaptatie voor onder andere water en hittestress en aan een convenant in de provincie over het terugdringen van indirecte lozingen van bedrijven op de riolering, die in het oppervlaktewater terecht komen.

Indicatoren Verplichte indicatoren Nr. Naam

Eenheid

Peiljaar

Waarde

Bron

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

72

33 Omvang huishoudelijk restafval

Kilogram per inwoner

34 Hernieuwbare elektriciteit %

2023

2022

187 (landelijk CBS - Statistiek 150) huishoudelijk afval 9,9 (landelijk Rijkswaterstaat 40,9) Kilimaatmonitor

Toelichting op de indicatoren 33 Omvang huishoudelijk restafval Niet gescheiden ingezameld restafval dat te groot of te zwaar is om op dezelfde wijze als het huishoudelijk restafval te worden aangeboden. 34 Hernieuwbare elektriciteit Het percentage hernieuwbare energie, ook wel duurzame of groene energie genoemd. Dit is energie afkomstig van natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld zoals uit wind, waterkracht, zon, bodem, buitenluchtwarmte en biomassa.

Overige indicatoren Wat gingen we ervoor doen? Volksgezondheid Vanaf 2024 geven we samen met partners uitvoering aan het landelijke ‘Gezond en actief leven akkoord’ (GALA) in Leidschendam-Voorburg. De ambitie van het akkoord is een gezonde generatie in 2040, met weerbare gezonde inwoners die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving. Een leefomgeving waarin sprake is van een sterke sociale basis en de fysieke en mentale gezondheid vanaf het prille begin, de eerste 1000 dagen, wordt bevorderd en behouden en waar speciale aandacht uitgaat naar inwoners in kwetsbare situaties. Dit doen we onder andere door (extra) in te zetten op programma's rondom gezonde levensstijl, het verstevigen van de ketenaanpak voor kinderen en volwassenen naar gezonder gewicht, valpreventie, aanpak overgewicht en welzijn op recept. Deze ambitie vormt een belangrijke randvoorwaarde voor de acties en speerpunten van programma 6, Sociaal Domein. Milieu De doelstelling van de gemeente is om, samen met Avalex als onze afvalinzamelaar, het restafval in de gemeente zo spoedig mogelijk onder de VANG-norm van 100 kilogram restafval per persoon per jaar te brengen. Voor het reduceren en beter scheiden van afval zijn in 2023 gesprekken met inwoners gestart om te komen tot een optimalisatie van het afvalbeleid. In 2024 worden hiertoe voorstellen gedaan.

Door het restafval te verminderen, zal minder afval verbrand hoeven te worden. Tegelijkertijd worden door betere afvalscheiding waardevolle grondstoffen bespaard die gebruikt kunnen worden voor nieuwe producten. In 2024 vindt de wettelijke overdracht van de bodemtaken van Provincie naar de gemeente plaats zonder financiële middelen en wordt de bodemkwaliteitskaart 2024-2029 vastgesteld. Daarnaast wordt het actieplan geluid 2024-2029 vastgesteld en wordt onderzoek naar een milieuzone uitgevoerd. Riool- en waterbeheer en klimaatbestendigheid De belangrijkste ontwikkelingen zijn de investeringen in de rioolvervangingsprojecten. In deze projecten staat duurzaam waterbeheer en klimaatadaptatie centraal. Ze zijn gericht op het in de bodem brengen van regenwater, zodat het daar gebufferd wordt voor droge tijden. Het water wordt hierdoor schoner voor het de watergangen bereikt. Tegelijkertijd wordt met dit afkoppelen (infiltreren in de bodem en afvoeren via aparte hemelwaterriolering) van de gemengde riolering voorkomen dat

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

73

de lozingen op de sloten uit de gemengde riolering toenemen door klimaatontwikkeling. Dit is van belang voor de waterkwaliteit en de Kaderrichtlijn Water. Afkoppelen, vergroenen en versterken van de biodiversiteit gaan hand in hand. Wateroverlast door extreme neerslag wordt bestreden met een uitgekiend hoogteontwerp van de openbare ruimte. Het reguleren van grondwaterstanden voorkomt dat natte kruipruimten tot een vochtig en ongezond binnenklimaat kunnen leiden. Zie ook paragraaf onderhoud kapitaalgoederen voor beheer en onderhoud riolering en water. Met een versterkte communicatie richting bewoners wordt aandacht gevraagd voor duurzaam waterbeheer op het eigen perceel. Wat hebben we daarvoor gedaan? Volksgezondheid Ook in 2024 is uitvoering gegeven aan het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) samen met partners. We werken samen met zorgpartijen en de zorgverzekeraar aan ketens ter bevordering van overgewicht bij kinderen en volwassenen, een welzijns- en beweegrecept en afspraken over de gezonde start van de eerste 1.000 dagen van een kind. In Bovenveen is het concept Gezonde Buurt gerealiseerd, dat voorziet in meer groene plekken om te spelen en te ontmoeten. De opening is in 2025. Tevens zijn verschillende leefstijlinterventies uitgevoerd, zoals de Nationale Diabetes Challenge, Fit en Stressless, extra inzet op preventie+ en bewegen op recept.

Speerpunten: Er zijn geen speerpunten aanwezig bij dit beleidsterrein.

Milieu

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

74

Afval Het scheiden van afval en grondstoffen is een belangrijke pijler voor het milieubeleid. Het Rijk heeft een doelstelling van 100 kg. restafval per persoon per jaar. Op dit moment gooien inwoners in Leidschendam-Voorburg gemiddeld 218 kilogram restafval per jaar weg (in 2024). Restafval moet worden verbrand en dit levert extra CO2 op. Het is van belang om uit dit restafval de grondstoffen zoals oud papier, glas en plastic zoveel mogelijk te verwijderen. Dit zorgt niet alleen voor minder verbranding (en CO2-uitstoot) maar ook voor de mogelijkheid tot het recyclen van grondstoffen. En dit heeft in de nieuwe cyclus weer milieuvoordelen: zo wordt 20-30% minder energie verbruikt bij het maken van glas uit oud glas dan uit nieuwe grondstoffen. Samen met Avalex werkt de gemeente aan een maximale facilitering van het scheiden van grondstoffen uit het restafval. Dit doen we door: • Beschikbaar stellen van ondergrondse- en minicontainers voor verschillende grondstofstromen; • Mogelijkheid tot het scheiden van verschillende grondstofstromen via de milieustraat zoals hout, hard plastic, bouwafval en oude apparaten; • Zoeken naar alternatieve mogelijkheden om nieuwe stromen apart te houden van het restafval. Zo onderzoekt Avalex met branche-partners de mogelijkheid tot luier-recycling.

In 2024 heeft het college voorstellen gedaan aan de raad die tot doel hebben het restafval te verminderen, Deze voorstellen zullen in 2025 verder worden uitgewerkt en in samenwerking met inwoners en Avalex worden uitgerold. Bodem De bodemkwaliteitskaart 2024-2029 is in concept klaar. Momenteel wordt de concept kaart gecontroleerd, waarna de raad de kaart kan vaststellen. Op de kaart is de feitelijke gemiddelde kwaliteit van de bodem weergegeven en geldt niet voor verontreinigde locaties. Het betreft een actualisatie van een eerdere versie. Luchtkwaliteit Het onderzoek naar verschillende varianten voor een milieuzone in het Damcentrum is gaande. Medio maart 2025 zal de verkenning naar verwachting beschikbaar zijn. De Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) Haaglanden heeft het initiatief opgepakt om regionaal de handen ineen te slaan en met de 9 gemeentes in Haaglanden een plan te maken om de luchtkwaliteit te verbeteren. In dit plan van aanpak zijn nog geen concrete maatregelen uitgewerkt, maar is afgesproken om in een gezamenlijk traject te onderzoeken waar de verbeterkansen liggen op verschillende thema’s. De thema's zijn: gevoelige bestemmingen, schoon en emissieloos bouwen, gezonde en schone mobiliteit, houtstook en glastuinbouw. Deze onderzoeken zijn opgestart.

Speerpunten: •

Naar aanleiding van bewonersavonden komen tot optimalisering van het afvalbeleid en de wijze van inzameling; Toelichting: Een voorbeeld is de suggestie van inwoners om recycling van luiers mogelijk te maken. Avalex onderzoekt dit.

•

Via wisselende communicatiecampagnes, al dan niet binnen Avalex verband of nationaal, inwoners betrekken bij de noodzaak van goede scheiding- en juist aanbiedgedrag; Toelichting: Heeft doorlopende aandacht.

•

Focus op verbetering van scheiding van grofvuil en voorkomen van oneigenlijk gebruik van onder meer milieustraten. Toelichting: Heeft doorlopende aandacht.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

75

Riool- en waterbeheer en klimaatbestendigheid De belangrijkste ontwikkelingen zijn de investeringen in de rioolvervangingsprojecten. Het integrale karakter van deze projecten blijkt veel voorbereidingstijd te kosten. In deze projecten staat, naast het vervangen van het gemengde stelsel voor een gescheiden stelsel, duurzaam (grond)waterbeheer en klimaatadaptatie centraal. Zie hiervoor ook de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen voor beheer en onderhoud riolering en water. Met een versterkte communicatie richting bewoners wordt aandacht gevraagd voor duurzaam waterbeheer op het eigen perceel. Waterkwaliteit Het jaarlijks onderhoudsprogramma is uitgevoerd. Bovendien is langs de Prinsenhof de harde wand voorzien van een groene oeverbeplanting om de ecologie van de oever en de beleving te versterken. In de parken waar dat nodig was en op enkele knelpunten is in de zomer kroos verwijderd. Nieuw bij het schonen van de sloten in het najaar is een versterkte ecologische aanpak na overleg met de hoogheemraadschappen. In de winter van 2024/2025 is het laatste deel van de baggercyclus uitgevoerd, waardoor alle watergangen die de gemeente moet baggeren weer schoon zijn voor de komende periode. De tegeltaxi heeft weer succesvol gereden waardoor ook weer de nodige tuinen groener zijn.

In de Cremerstraat zijn de regenpijpen aan de voorzijde van de woningen afgekoppeld van het gemengde riool en aangesloten op het hemelwaterriool. Wateroverlast Vanaf 2024 zijn voor het eerst in het initiatievenproces bijna alle bouwaanvragen voorzien van een wateradvies en een bodemadvies. Dit omvat enerzijds de beschikbare informatie op de locatie en anderzijds een advies over klimaat-adaptief bouwen op het gebied van water, bodem en hittestress om (grond)wateroverlast en hitteoverlast zoveel mogelijk te voorkomen. Zie verder paragraaf onderhoud kapitaalgoederen voor beheer en onderhoud riolering en water.

Speerpunten: Er zijn geen speerpunten aanwezig bij dit beleidsterrein.

Betrokken verbonden partijen ODH Milieu Omgevingsdienst Haaglanden verzorgt voor de gemeente wettelijke taken op het gebied van milieu vergunningverlening, toezicht (op bodem en op zwaardere/ complexere milieu-inrichtingen) en handhaving. Het college blijft voor deze taken het bevoegd gezag. Avalex Afval De gemeente wil toe naar een situatie waarbij inwoners maximaal 100 kg. per persoon/ per jaar aan restafval weggooien. Alle andere grondstoffen worden gescheiden ingezameld zodat ze hergebruikt kunnen worden of omgezet kunnen worden in compost. Verder heeft de gemeente een gewenst beeldkwaliteit vastgesteld op B (CROW Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2023). Avalex speelt een rol bij het bereiken van dit doel. GGD Het bevorderen, beschermen en bewaken van de publieke gezondheid

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

76

Centrumregeling samenwerking gemalendiensten De gemeente heeft de zorgplicht voor inzameling en transport van afvalwater. Het NADGemalenbeheer voert onderhoudstaken uit op het gebied van rioolgemalen en persleidingen binnen het beheergebied van Leidschendam-Voorburg, Delft en Pijnacker-Nootdorp. Het onderhoud aan de gemalen en persleidingen wordt volgens de afspraken in de Dienstverleningsovereenkomst uitgevoerd. Investeringen in gemalen en persleidingen worden door de gemeenten afzonderlijk opgepakt. Wat heeft het gekost? Volksgezondheid en milieu

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2024 2024 2024

Realisatie 2024

Verschil 2024

Baten

25.181

1.220

26.401

26.315

-86

Lasten

24.737

2.270

27.007

25.927

1.080

444

-1.050

-606

388

994

Saldo van lasten en baten Bedragen x € 1.000

Financiële toelichting op de afwijkingen Het saldo van baten en lasten van het programma Volksgezondheid en milieu is ten opzichte van de begroting 2024 in totaal € 994.000 voordelig. Hieronder wordt ingegaan op de onder- en overschrijdingen. Baten nadeel € 86.000 Riolering De inkomsten vanuit de rioolheffing zijn voor 2024 te laag opgenomen in de begroting. Er is hierdoor een voordeel ontstaan van € 144.000. Afval In 2024 is er minder afvalstoffenheffing opgehaald dan begroot, omdat er minder nieuwbouwwoningen zijn opgeleverd dan vooraf was voorzien (nadeel € 130.000). Duurzaamheid Een deel (€ 109.000) van de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden op klimaat- en energiebeleid (CDOKE) ter hoogte van € 1.089.000 is niet besteed, waardoor er een nadeel ontstaat op de baten. Hier tegenover staat een even groot voordeel op de lasten. Grafonderhoud Doordat er minder grafonderhoud is afgekocht dan verwacht, is de onttrekking aan de voorziening grafonderhoud lager dan begroot (nadeel € 121.000). Volksgezondheid De inkomsten voor de GALA en IZA regelingen zijn gezamenlijk € 93.000 hoger doordat er meer lasten zijn gemaakt die vergoed worden vanuit deze regelingen. Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 37.000 voordelig. Lasten voordeel € 1.080.000

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

77

Riolering Op basis van de gerealiseerde kostendekkendheid is er sprake van een lagere storting in de voorziening. Dit levert een voordeel op van € 259.000. Afval Op basis van de lagere inkomsten uit de afvalstoffenheffing is er geen saldo wat gestort kan worden in de voorziening. Er was wel een storting begroot, waardoor er sprake is van een voordeel van € 150.000. Duurzaamheid Vanaf 2023 ontvangt de gemeente jaarlijks een bijdrage van het Rijk voor de inzet van capaciteit (CDOKE). De bijdrage moet binnen de twee daaropvolgende jaren worden besteed. Mede door de krappe arbeidsmarkt is een aantal vacatures later ingevuld en is een deel, van afgerond € 115.000, van de begrote uitgaven niet besteed. Het restant van de Rijksbijdrage van 2024 wordt in 2025 en 2026 besteed. Bij de gemeentebrede aanpak energietransitie is een voordeel ontstaan van afgrond € 221.000. De oorzaak hiervan is dat er van de rentekorting, waarvoor € 250.000 was gereserveerd, beperkt gebruik is gemaakt. Daarnaast is er voor € 104.000 aan exploitatiemiddelen niet besteed. Dit zit vooral in het feit dat voor het onderdeel gemeentebrede aanpak energietransitie diverse activiteiten pas in 2025 zullen plaatsvinden. Overhevelingen Bodemonderzoek Herenstraat (voordeel € 530.000) De sloopwerkzaamheden op de Herenstraat zijn eind 2024 gestart.

De gemeente is daarbij afhankelijk geweest van de ontwikkelaar en het resultaat van onderhandelingen tussen de ontwikkelaar en de aannemer. Direct aansluitend aan de sloop volgt het bodemonderzoek wat wordt uitgevoerd in 2025. Volksgezondheid (nadeel € 217.000) De uitgaven voor volksgezondheid zijn hoger dan geraamd doordat er meer kosten zijn gemaakt voor de uitvoering van de IZA en GALA projecten binnen dit programma. Daarnaast is er meer uitgeven voor het lokaal gezondheidsbeleid en gezonde buurten. Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 82.000 nadelig. Relevante documenten Bodemkwaliteitskaart 2024-2029 (iBabs nr. 3050) Ontwerp Programma Geluid 2024-2028 (iBabs nr. 3743) Zienswijze begroting 2025 Avalex (iBabs nr. 3679) Zienswijze begroting 2025 Omgevingsdienst Haaglanden (iBabs nr. 3806) Begroting en zienswijze NAD (iBabs nr. 2595) Zienswijze begroting GGD en Veilig Thuis Haaglanden (iBabs nr. 3692) Halfjaar rapportages Avalex (iBabs nr. 3665) Plan van Aanpak GALA 2023-2026 (iBabs nr. 3482) Integraal zorgakkoord (IZA) (iBabs nr. 3733) Samenwerkingsovereenkomst project Gezonde Buurten in Leidschendam-Voorburg 2023-2024 (iBabs nr. 3592)

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

78

8. Bouwen en wonen (VHLOSV) Alle activiteiten op het gebied volkshuisvesting, ruimte en leefbaarheid (voorheen ruimtelijke ontwikkeling) en stedelijke vernieuwing behoren tot dit programma. Hieronder valt ook de (leges) omgevingsvergunning, bouwtoezicht en de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). In de Omgevingsvisie (strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving) heeft de gemeente, in vervolg op de in 2021 vastgestelde 'bouwstenen', aangeven hoe zij de gewenste en benodigde functies op het gebied van wonen, voorzieningen, werken en vrije tijd een plek wil geven. Dit is een samenspel van bebouwing, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid, in relatie tot het vestigingsklimaat en de agglomeratiekracht (de kracht van stedelijke gebieden) van de regio.

Wat wilden we bereiken Leidschendam, Stompwijk en Voorburg vormen een aantrekkelijke gemeente. Veel mensen zijn hier op zoek naar een woning. In de komende vier jaar zal de woningnood niet worden opgelost. Wel zullen wij als gemeente de kaders scheppen om te stimuleren dat er zo snel mogelijk meer woningen gerealiseerd worden. Om toekomstbestendig te zijn, is het onze inzet dat ruimtelijke ontwikkelingen klimaatbestendig, energieneutraal en versterkend voor het groene karakter van onze gemeente. Dat doen we onder meer door: • Een meer betaalbaar, divers en duurzaam woningaanbod te realiseren en de nadruk te leggen op het sociaal en middensegment (zowel huur als koop). • Aandacht te houden voor de leefbaarheid van wijken en een evenwichtigere opbouw van wijken te realiseren. • Maatregelen te nemen om doorstroming te bevorderen, meer ruimte te geven aan creatieve en flexibele oplossingen en het tegengaan van woningspeculatie en huisjesmelkers. • Waar mogelijk belemmeringen te beslechten voor bestaande bouwprojecten. • Het respecteren van de gemaakte afspraken over lopende bouwprojecten. • Leefbaarheid, klimaatadaptatie, energieneutraal, mobiliteit en bereikbaarheid en vestigingsruimte voor nietwoonfuncties als randvoorwaarde voor bouwprojecten mee te geven.

• Bij nieuwe bouwprojecten op gemeentelijk niveau gemiddeld 30% sociale woningbouw te realiseren en 20% in het middeldure segment, waaronder ook zorgwoningen. Wat hebben we bereikt • Verplichting per woningbouwproject tot realisering minimaal 30% sociale huur en minimaal 20% middeldure huur/koop vanaf 2020 op grond van Verordening sociale en middeldure woningbouw Leidschendam-Voorburg • Continuering seniorenmakelaar • Vergunning Opkoopbescherming vanaf 1 juli 2023 • Bij nieuwbouw geldt per project de verplichting tot minimaal 30% sociale huur en minimaal 20% middeldure huur/koop op grond van de Verordening sociale en middeldure woningbouw Leidschendam-Voorburg.

Indicatoren Verplichte indicatoren Nr. Naam

Eenheid

Peiljaar

36 Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

2023

Waarde

Bron

0,8 (landelijk BAG/ABF 9,1)

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

79

37 Demografische druk % (verhouding tussen enerzijds jongeren en ouderen en anderzijds bevolking 20 tot 65 jaar) 38 Gemeentelijke In Euro's woonlasten eenpersoonshuishouden 39 Gemeentelijke In Euro's woonlasten meerpersoonshuishouden

2024

80,7 (landelijk CBS 70,4)

2024

924 (landelijk COELO (nog) geen data) 995 (landelijk COELO (nog) geen data)

2024

Toelichting op de indicatoren 36 Nieuw gebouwde woningen Het aantal nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. 37

Demografische druk (verhouding tussen enerzijds jongeren en ouderen en anderzijds bevolking 20 tot 65 jaar) De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 30 tot 65 jaar.

38 Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een eenpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. 39 Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Overige indicatoren Wat gingen we ervoor doen? Ruimtelijk beleid Per 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet bundelt alle wetten voor de fysieke leefomgeving. Met de instrumenten die de wet biedt, kan de gemeente de leefomgeving op een integrale wijze ontwikkelen. De Omgevingsvisie, programma's, het Omgevingsplan, het digitale stelsel Omgevingswet (DSO) en integrale afweging als onderdeel van de omgevingsvergunning, vormen belangrijke instrumenten om een mooie, schone, gezonde, toegankelijke en veilige leefomgeving te creëren. Vanaf 2024 gaat de gemeente met de wettelijk minimaal verplichte invulling van de instrumenten werken. Tegelijkertijd gaat het vormgeven, aanpassen en verbeteren van de instrumenten door. In 2024 richten we ons op uitvoering, monitoring, doorontwikkeling en risicobeheersing onder het nieuwe stelsel van de Omgevingswet. Vanuit het programma Implementatie Omgevingswet vinden hiervoor projecten plaats. In het projectenboek wordt over de voortgang gerapporteerd.

Op basis van de voortgang en resultaten wordt in 2024 gekeken in welke vorm continuering van het programma Implementatie Omgevingswet nodig is en in hoeverre elementen van implementatie door de lijnorganisatie zelf worden voortgezet en uitgevoerd. De omgevingsvisie is een verplicht instrument in de nieuwe Omgevingswet. Met de omgevingsvisie stellen we een integraal richtinggevend toekomstbeeld op voor Leidschendam-Voorburg 2050. Hierbij kijken we naar het profiel van de gemeente, de historie, de ligging, de (regionale) samenwerkingsverbanden, de trends en ontwikkelingen, de kernwaarden en de hoofdkeuzes met speerpunten die hieraan verbonden zijn. De omgevingsvisie geeft richting en houvast aan het

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

80

handelen van de gemeente en houvast aan mensen, organisaties en bedrijven die iets willen doen in Leidschendam-Voorburg. De omgevingsvisie is ook het kader waarbinnen Leidschendam-Voorburg het omgevingsplan opstelt. Dit omgevingsplan vervangt de huidige bestemmingsplannen. De visie is het document met de ambities en richtingen; in het omgevingsplan worden deze vertaald in concrete regels. Grondexploitaties We bewaken de financiële voortgang van onze projecten met een grondexploitatie door deze twee keer per jaar te actualiseren en daarover te rapporteren aan de gemeenteraad in het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG). Er wordt in algemene zin en voor een aantal locaties specifiek onderzocht of de sturing op de ontwikkeling steviger kan worden vormgegeven vanuit een eigendomspositie van de grond. Dit kan leiden tot het openen van nieuwe grondexploitaties. Paragraaf 3.7. van de begroting (Grondbeleid) gaat nader in op ons grondbeleid en op lopende en nieuwe grondexploitaties. Wonen We gaan zoveel mogelijk betaalbare woningen aan de woningvoorraad toevoegen. We richten ons daarbij op de realisatie van een meer betaalbaar, divers en duurzaam woningaanbod en leggen daarbij de nadruk op het sociaal en middensegment (zowel huur als koop) en op een aanbod dat anticipeert op de verwachte woonzorgvraag van de (toekomstige) inwoners van LeidschendamVoorburg.

We zetten in op doorstroming uit de betaalbare woningbouw, meer ruimte voor creatieve en flexibele oplossingen en het tegengaan van woningspeculatie en huisjesmelkers. De verordening sociale en middeldure woningbouw is hierbij leidend. De gemeente kijkt actief naar kansen om ruimte te maken voor nieuwe woningen, bijvoorbeeld door gecombineerde bestemmingen van wonen en maatschappelijk vastgoed, het zogeheten ‘optoppen’ van bestaande woongebouwen, het realiseren van vormen van flexwonen en het benutten van bestaande plekken voor kortdurende tijdelijke huisvesting voor spoedzoekers. Wat hebben we daarvoor gedaan? Ruimtelijk beleid Het programma Implementatie Omgevingswet is beëindigd. De onderdelen lopen zelfstandig door, zoals het maken van de Omgevingsvsie, het Omgevingsplan en het herziene proces voor afgifte van Omgevingsvergunningen. Meer hierover staat bij de afzonderlijke onderwerpen. In 2024 zijn meerdere bijeenkomsten met raadsleden georganiseerd om wensen en verwachtingen op te halen voor de wijze waarop de gemeente stuurt op de dagelijkse leefomgeving. Denk aan bijvoorbeeld het wel of niet vergunningplichtig maken van allerlei activiteiten. Speerpunten: •

Uitvoeren, monitoren, doorontwikkelen en risico's beheersen van de dienstverlening en ruimtelijke ontwikkelingen, onder het nieuwe stelsel van de Omgevingswet. Het gaat hierbij concreet om de online dienstverlening, het digitaal stelsel Omgevingswet, eerstelijns dienstverlening, vooroverleg bij ruimtelijke initiatieven, vergunningverlening en toezicht en handhaving; Toelichting: De gemeentelijke organisatie heeft haar werkwijzen op alle onderdelen van de Omgevingswet aangepast. Op basis van monitoring en evaluatie worden waar nodig aanpassingen gedaan. Dat zal in 2025 onder meer gebeuren voor de intake en behandeling van ruimtelijke initiatieven van inwoners, ondernemers en organisaties.

•

Na het opstellen van de Koersnotitie met potloodschets start de MER-procedure (milieu effect rapportage). Ook vindt er een onderzoek Beoordeling impact leefomgeving plaats. Op basis van participatie, de uitkomst van de MER en het onderzoek wordt de Omgevingsvisie opgesteld en ter vaststelling aangeboden; Toelichting:

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

81

De Koersnotitie omgevingsvisie 2050 is op 8 oktober 2024 vastgesteld door de gemeenteraad. Daarmee is een belangrijke stap gezet richting de Omgevingsvisie, die naar verwachting eind 2025 ter vaststelling aan de gemeenteraad kan worden aangeboden. Na de vaststelling van de Koersnotitie is in november 2024 in samenwerking met de Adviesraad Stompwijk gestart met de voorbereiding van het Gebiedsprogramma Stompwijk. Als eerste stap is een onderzoek voorbereid naar de vitaliteit/leefbaarheid van Stompwijk en de woningen, arbeidsplaatsen en voorzieningen die daarvoor nodig zijn. Voor de Milieu-effectrapportage (MER) is in december 2024 een bureau geselecteerd. Met de invoering van de Omgevingswet spreken we vaak over een Omgevingseffectrapportage (OER). Dit omdat we niet alleen kijken milieu, maar bijvoorbeeld ook naar leefbaarheid en gezondheid.

Grondexploitaties De grondexploitaties zijn ook in 2024 herzien en vastgesteld door de gemeenteraad. De grondexploitaties laten hete verwachte beeld zien en zijn op het moment weinig volatiel. Speerpunten: Er zijn geen speerpunten aanwezig bij dit beleidsterrein.

Wonen • • • • •

Bij nieuwe bouwprojecten afspraken gemaakt over de bouw van minimaal 30% sociale en 20% middeldure woningen. De Verordening sociale en middeldure woningbouw aangescherpt en afgestemd op de woningbouwambities volgens de regionale Woondeal Haaglanden (2/3e deel betaalbaar met 30% sociaal). De Richtlijn Woningtoewijzing particuliere betaalbare huurwoningen vastgesteld waarmee de doorstroming uit sociale huurwoningen wordt bevorderd. In de prestatieafspraken met de woningcorporaties zijn afspraken gemaakt ter bevordering van de leefbaarheid in de wijken en verduurzaming van de woon- en leefomgeving. Er zijn middelen beschikbaar gesteld voor de inzet van een doorstroommakelaar van de woningcorporaties ter ondersteuning van oudere inwoners bij de overstap naar andere (meer passende) woonruimte.

Speerpunten: •

Actief handelen op de mogelijkheden om met subsidies (o.a. van het Rijk en de Provincie Zuid-Holland) de woningbouwproductie op gang te houden. En we spannen ons in voor minimaal één project een subsidie binnen te halen; Toelichting: Er is actief gehandeld op de mogelijkheden voor subsidies voor woningbouw. Dit heeft in ieder geval geleid tot de verstrekking door het Rijk van de WBI-subsidie voor de gebiedsontwikkeling Overgoo.

•

Bij nieuwe bouwprojecten 30% sociale huur bij initiatief woningbouw en 20% middensegment (koop / of huur) realiseren; Toelichting:

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

82

In de plannen en overeenkomsten bij nieuwbouwprojecten is onze verordeningen sociale en middeldure woningbouw leidend. Het blijft een uitdaging om de business case per project samen met onze partners en in combinatie met de andere beleidsambities haalbaar te maken. •

De woningcorporaties bezien onder meer de mogelijkheden van het optoppen van gebouwen. Toelichting: Er is een aantal kansrijke locaties voor optoppen in beeld en er is een kader opgesteld. De eerste optop-locatie wordt concreet opgepakt.

Betrokken verbonden partijen VOF LC Gex Samen met een ontwikkelingscombinatie geeft de gemeente uitvoering aan de grondexploitatie van de VOF en daarmee aan de herstructurering van Leidschendam Centrum. Wat heeft het gekost? Bouwen en wonen (VHLOSV)

Primitieve Begrotings- Begroting begroting wijzigingen na wijziging 2024 2024 2024

Realisatie 2024

Verschil 2024

Baten

42.776

-14.811

27.965

11.660

-16.305

Lasten

48.857

-15.314

33.543

17.075

16.469

Saldo van lasten en baten

-6.081

502

-5.578

-5.415

163

Bedragen x € 1.000

Financiële toelichting op de afwijkingen Het saldo van baten en lasten van het programma Bouwen en wonen (VHLOSV) ten opzichte van de begroting 2024 in totaal € 163.000 voordelig. Hieronder wordt ingegaan op de onder- en overschrijdingen. Baten nadeel € 16.305.000 Kostenverhaal De opbrengsten uit kostenverhaal zijn lager dan begroot (€ 700.000 nadeel). Dit heeft met name te maken met het facilitaire deel van de grondexploitatie KPP. Er staan hier ook lagere lasten tegenover. Grondexploitatie (€ 14.795.000 nadeel) Er zijn drie gemeentelijke grondexploitaties: Vlietvoorde, Klein Plaspoel Polder (KPP) en De Star. Deze worden door middel van het Meerjarenperspectief grondexploitaties (MPG) minimaal 1 maal per jaar geactualiseerd. Dan wordt berekend wat aan het eind van de periode (bij oplevering van het ontwikkelde gebied) het resultaat is. Deze uitkomst kan leiden tot een mutatie in de verliesvoorziening. De grootste afwijking heeft voornamelijk te maken met vertragingen in de marktontwikkelingen van Vlietvoorde waardoor investeringen in bouw- en woonrijp maken worden vertraagd. Een gevolg hiervan is dat ook de verliesvoorziening nadelig moet worden bijgesteld met € 451.000. Programma Duurzaamheid In het programma is een nadeel ontstaan van € 450.000. In de begroting is rekening gehouden met een aantal SPUK-bijdragen van het Rijk.

Een aantal van deze bijdragen zijn niet of niet volledig aangesproken en hiermee zijn de aan 2024 toe te rekenen baten lager. Het gaat daarbij om

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

83

regelingen als Nationaal Isolatieprogramma € 150.000, proeftuin aardgasvrije woningen € 119.000, wijkaanpakken € 86.000 en aanpak energiearmoede voor € 232.000. Daarnaast is er een voordeel in de baten van € 137.000 ontstaan bij de planfinanciering Heuvel-Amstelwijk omdat er door een hogere realisatie aan de lastenkant meer baten ten laste van de balans zijn geboekt. Bouwleges In 2024 is minder aan bouwleges opgelegd dan begroot € 476.000. De gemeente prognosticeert de vergunningaanvragen op basis van toekomstige ruimtelijke initiatieven en projecten, maar de gemeente heeft geen invloed op welk moment een ontwikkelaar een aanvraag gaat indienen. Zo zijn de projecten Schakenbosch, Vlietweg en Vlietvoorde (nog) niet vergund. Rente-inkomen SvN Als gevolg van extra rente-inkomsten voor uitgegeven langlopende geldleningen bij Stichting Volkshuisvesting Nederland en iets hogere verkoopopbrengst van onroerend goed zijn er hogere baten gerealiseerd (voordeel € 119.000). Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 3.000 nadelig. Lasten voordeel € 16.469.000 Kostenverhaal De lasten met betrekking tot kostenverhaal zijn lager dan begroot (€ 610.000 voordeel). Dit heeft met name te maken met het facilitaire deel van de grondexploitatie KPP. Grondexploitatie Voordeel € 14.344.000 (inclusief verwerking storting in de verliesvoorziening Vlietvoorde).

Zie de toelichting bij de baten. Omgevingswet Door het uitstel van de inwerkingtreding van de omgevingswet is het budget voor de extra projectondersteuning voor de implementatie voor de omgevingswet in 2024 niet nodig geweest (voordeel € 247.000). De extra inspanningen voor de Omgevingsvisie (procesmanagement, stedenbouwkundig bureau, omgevingseffectrapportage (OER)) moeten nog wel worden geleverd in 2025. Programma Duurzaamheid In het programma is rekening gehouden met een aantal Rijksbijdragen. Een aantal van deze bijdragen zijn niet of niet volledig aangesproken. Hierdoor is een voordeel ontstaan van € 945.000. • Proeftuin aardgasvrije woningen (voordeel € 119.000) In 2022 is de gemeente LV gestart met de wijkaanpak voor het aardgasvrij maken van De HeuvelAmstelwijk. Sindsdien zijn er allerlei activiteiten ondernomen zoals het organiseren van bewonersavonden, subsidies, energiescans, maatwerkadviezen en dergelijke. Een adviesbureau heeft businesscases uitgewerkt van de energieconcepten op basis van aquathermie. Er is een samenwerkingsovereenkomst aangegaan met woningbouwcorporaties en Dunea. Er wordt onderzoek uitgevoerd naar het rolnemingsmodel voor het warmtenet. In 2025 gaat onze projectpartner WoonInvest 210 woningen aardgasvrij ready renoveren. • Aanpak energiearmoede (voordeel € 232.000) De SPUK aanpak energiearmoede is in 2024 niet helemaal besteed.

De inzet van energieklushulpen die inwoners helpen met kleine energiebesparende maatregelen is volgens planning uitgevoerd. De

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

84

gereserveerde middelen voor VvE’s zijn niet besteed omdat er geen aanvragen van de betreffende VvE’s zijn geweest. De resterende middelen kunnen tot eind 2027 worden besteed. • Isolatie en groen dak (voordeel € 501.000) De subsidie Isolatie en Groen dak is goed benut. Het subsidieplafond van € 750.000 is niet bereikt, maar er is meer subsidie verstrekt dan het voorgaande jaar. Van de rentekorting waarvoor € 250.000 was gereserveerd, resteert nog ruim € 200.000. Om de regeling aantrekkelijker te maken wordt vanaf 2025 de rentekorting verhoogd en wordt deze ook aangeboden aan de VvE’s. Daarnaast is een nieuw communicatieplan gemaakt om de regeling te promoten. • Planfinanciering Heuvel-Amstelwijk (nadeel € 143.000) De personele inzet voor de uitvoering van dit project is hoger uitgevallen dan verwacht. • Nationaal Isolatieprogramma (voordeel € 150.000) De middelen van het nationaal isolatieprogramma zijn in 2024 niet benut omdat de VvE’s in 2024 nog geen subsidieaanvragen hebben gedaan. De verwachte inzet zal in 2025 plaatsvinden. • Basisfinanciering Wijkaanpakken Energietransitie (voordeel € 85.000) De personele inzet voor de uitvoering van dit project is lager uitgevallen dan verwacht. Voorgestelde overhevelingen: • Omgevingsvisie € 136.000 In 2024 is de Koersnotitie Omgevingsvisie opgesteld.

Het budget wordt in 2025 ingezet voor de lopende werkzaamheden voor de omgevingsvisie (wat een onderdeel is van de Omgevingswet. •

Herbestemming Huize Swaensteyn € 41.000 Dit project hangt samen met de realisatie van de huisvesting gemeenteraad en griffie. Het gaat om een meerjarig project, waarbij de start in het derde kwartaal was en de werkzaamheden nog doorlopen in 2025.

Overige afwijkingen Het totaal van de overige kleine afwijkingen is € 146.000 voordelig. Relevante documenten Ondertekenen Regionale Realisatieagenda Wonen Haaglanden (iBabs nr. 3185) Koersnotitie Omgevingsvisie (iBabs nr. 3859)

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

85

Overige onderdelen In dit gedeelte van de begroting staan de onderdelen die verplicht, apart op iedere gemeentelijke begroting opgenomen dienen te worden. Het betreft de onderdelen Algemene Dekkingsmiddelen, Overhead, Vennootschapsbelasting en Onvoorzien. Algemene Dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen zijn vrij besteedbare middelen die de gemeente gebruikt om de lasten van alle programma's te dekken, in tegenstelling tot specifieke dekkingsmiddelen die aan een specifiek doel gebonden zijn. Ze zijn opgenomen in het ‘overzicht algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien’ en beslaan ongeveer 65% van de totale baten van de gemeente. De belangrijkste bronnen zijn de algemene uitkering uit het gemeentefonds, OZB-inkomsten, Treasury, dividendinkomsten en overige belastingen. Overhead Het Overzicht Overhead bevat lasten en baten van de gemeentelijke overhead, zoals vereist door het Besluit Begroting en Verantwoording. Overhead betreft kosten voor sturing en ondersteuning van het primaire proces, zoals financiën, HR, en ICT en management. De geactualiseerde BBV-notitie Overhead laat ruimte toe om kosten van leidinggevenden en ICT te verschuiven naar het primaire proces als ze toerekenbaar zijn aan specifieke beleidsterreinen. De kostentoerekening in de begroting 2025 is ondanks de ruimte die er nu is om meer kosten toe te rekenen aan specifieke beleidsterreinen niet aangepast.

De begroting van Leidschendam-Voorburg is hiermee vergelijkbaar met die van vorige jaren. Wel neemt de vergelijkbaarheid tussen gemeenten af door deze nieuwe notitie. Vennootschapsbelasting Overheden vallen onder de vennootschapsbelastingplicht. Over de winst die met ondernemingsactiviteiten, zoals winst die uit reclame-inkomsten en grondexploitaties zijn behaald, moet vennootschapsbelasting betaald worden. De gemeente Leidschendam-Voorburg verwacht op basis van de huidige cijfers en inzichten dat alleen voor de opbrengsten uit reclame (abri's, lichtmastenreclame en A0-borden) de gemeente vennootschapsbelastingplichtig is. Onvoorzien Wettelijk is voorgeschreven dat de programmabegroting een post voor onvoorziene uitgaven bevat. Er zijn geen voorschriften voor de omvang hiervan. De raming voor 2025 bedraagt € 100.000. Dit is het totaalbedrag dat beschikbaar is voor alle programma’s tezamen, dat onder voorwaarden (onvoorzien, onvermijdbaar, onuitstelbaar) kan worden ingezet. Het is niet bedoeld om omvangrijke risico’s binnen de begroting te dekken. Een overzicht en toelichting van de risico’s is opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Wat wilden we bereiken We zijn er gezamenlijk verantwoordelijk voor dat het gemeentelijke huishoudboekje op orde is, waarbij we de lasten voor onze inwoners en ondernemers zo laag mogelijk willen houden. Dit vraag om een sluitende begroting en een positief meerjarenperspectief. Financiën zijn geen doel op zich, maar alleen met een gezonde financiële basis kunnen we onze gezamenlijke ambities waarmaken, de voorzieningen in onze mooie gemeente in stand houden en mensen de ruimte geven. Want daar gaat het om. Leidschendam-Voorburg is een financieel gezonde gemeente. De begroting sluit meerjarig en het toezicht vanuit de provincie is licht. Tegelijkertijd zijn we ons er van bewust dat er ook in de komende periode ontwikkelingen kunnen zijn die vragen om investeringen die we nu nog niet kunnen voorzien. Gelukkig hebben we met onze reservepositie een buffer voor dit soort situaties, maar onze spaarpot is natuurlijk niet onbeperkt. Een zorgvuldig financieel beleid is daarom geboden. Dat doen we onder meer door:

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

86

• •

Het voeren van een behoedzaam financieel beleid en realistisch te begroten conform het voorzichtigheidsbeginsel (reële, solide uitgangspunten) De inwonerslasten (met uitzondering van indexering) niet te verhogen, zodat deze onder het regionaal gemiddelde blijven

Wat hebben we bereikt Terugkijkend op het afgelopen jaar is het gemeentelijke huishoudboekje nog steeds goed op orde. Door zorgvuldige afwegingen en samenwerking hebben we ervoor gezorgd dat de lasten voor zowel onze inwoners als ondernemers zo laag mogelijk blijven, zonder concessies te doen aan de kwaliteit van de dienstverlening. Het financiële ravijnjaar 2026 komt ondertussen steeds dichterbij. Door een behoudend financieel beleid staan we er relatief gelukkig goed voor. We hebben met onze reservepositie een solide buffer, maar zijn ons er ook van bewust dat deze niet onbeperkt is. Daarom blijft zorgvuldig financieel beleid essentieel voor de toekomst. In 2024 is een financieel sluitende begroting voor het jaar 2025 opgesteld en ook in het meerjarenperspectief zijn 2027 en 2028 sluitend. Daarnaast zijn vanuit het Duisenberg traject van de raad verbeteringen doorgevoerd in de begroting, specifiek in programma Veiligheid.

Indicatoren Verplichte indicatoren Nr. Naam

Eenheid

Peiljaar

Waarde

Bron

4

Externe inhuur

2024

20,3%

Eigen gegevens

5

Overhead

Inhuur regulier t.o.v. totale kosten % van totale lasten

2024

13%

Eigen gegevens

1.000 euro

2024

35 Gemiddelde WOZ waarde woningen

389 (landelijk CBS - Statistiek 379) waarde onroerende zaken

Toelichting op de indicatoren 4

Externe inhuur Onder externe inhuur wordt verstaan: het uitvoeren van werkzaamheden in opdracht van een bij de organisatie in dienst zijnde opdrachtgever, door een private organisatie met winstoogmerk, door middel van het tegen betaling inzetten van personele capaciteit en deskundigheid, zonder dat daar een arbeidsovereenkomst of aanstelling tussen organisatie en de daarbij ingezette personen aan ten grondslag ligt.

5

Overhead De overheadkosten betreffen alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

35 Gemiddelde WOZ waarde woningen De gemiddelde WOZ waarde van woningen.

Overige indicatoren Wat gingen we ervoor doen? Organisatie Onder organisatie valt de overhead van de gemeente. Dit omvat kosten en activiteiten die nodig zijn

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 3 juli 2025

87

voor de ondersteuning en het beheer van de primaire taken en dienstverlening van de gemeente. Voorbeelden hiervan zijn: • • • • • • • • •

Management- en ondersteunende functies: Dit omvat de kosten van het managementteam, de beleidsadviseurs, juridische afdelingen, HR-afdelingen en andere ondersteunende functies binnen de gemeente. Administratieve kosten: Dit omvat de kosten van administratieve medewerkers, kantoorbenodigdheden, postverwerking, archivering en andere administratieve activiteiten. Financiële en boekhoudkundige functies: Dit omvat de kosten van financieel beheer, boekhouding, budgettering, belastinginning, controle en auditing. ICT en informatiemanagement: Dit omvat de kosten van IT-infrastructuur, softwarelicenties, systeembeheer, databeheer, gegevensbeveiliging en de ontwikkeling en ondersteuning van gemeentelijke informatiesystemen. Facilitaire diensten: Dit omvat de kosten van facilitair beheer, zoals onderhoud van gebouwen, schoonmaakdiensten, beveiliging, energievoorziening en facilitaire benodigdheden. Communicatie en public relations: Dit omvat de kosten van communicatiemedewerkers, voorlichtingscampagnes, gemeentelijke publicaties, persberichten en externe communicatieactiviteiten. Juridische zaken en geschillenbeslechting: Dit omvat de kosten van juridische adviseurs, rechtszaken, geschillenbeslechting en verzekeringen voor aansprakelijkheid en juridische kwesties.

Opleiding en ontwikkeling: Dit omvat de kosten van training en ontwikkeling van gemeentepersoneel om hun vaardigheden en kennis bij te houden en te verbeteren. Algemene bedrijfskosten: Dit omvat andere algemene kosten zoals verzekeringen, belastingen, lidmaatschappen, vergaderingen, reiskosten en andere overheadkosten die niet rechtstreeks verband houden met de kernactiviteiten van de gemeente.

Voor meer informatie wordt verwezen naar de paragraaf bedrijfsvoering.

Financieel beleid De financiële kaders zijn beschreven in de financiële verordening die door de raad is vastgesteld.

Belastingen Belastingheffing is noodzakelijk om te kunnen investeren in lokale voorzieningen. De gemeente zorgt voor een efficiënte uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (WOZ) en de OZB. De uitvoering bestaat uit het waarderen van de woningen en panden, het opleggen van de aanslagen, invordering en afhandeling van bezwaren en beroepen. Jaarlijks worden de tarieven berekend. De WOZ-waarde van woningen stijgt in 2024 en die van niet woningen daalt. De tarieven worden bijgesteld zodat een gelijkblijvende opbrengst wordt gerealiseerd. Daarnaast worden de tarieven geïndexeerd. De gemeente heft reclamebelasting op basis van de WOZ-waarde van niet-woningen. De belastingtarieven worden in de Verordening Reclamebelasting 2024 meegenomen. De opbrengsten van de reclamebelasting worden via een subsidie teruggegeven aan de ondernemersfondsen. Deze afspraken zijn vastgelegd in de afzonderlijke convenanten met de stichtingen.